Stand van zaken brief ten behoeve van commissiedebat CBR 28 november

Tweede Kamer der Staten-Generaal2Vergaderjaar 2024–202529 398Maatregelen verkeersveiligheidNr. 1135 BRIEF VAN DE MINISTER VAN INFRASTRUCTUUR ENWATERSTAAT Aan de Voorzitter van de Tweede Kamer der Staten-GeneraalDen Haag, 22 november 2024InleidingIn 2020 en 2021 was het CBR bijna 5 maanden gesloten wegens deCOVID-19 maatregelen die toentertijd van kracht waren. Halverwege 2021leidde dit tot een achterstand van bijna 800.000 examens waarvan12.000 rijtesten, 456.400 theorie- en 305.300 praktijkexamens. In de meestrecente kwartaalrapportage over de examenafname meldt het CBR delaatste resultaten van de inhaalslag. Bij de rijtesten is de inhaalslag inseptember 2021 al afgerond. Voor wat betreft de theorie-examens bereiktehet CBR eind 2022 het moment waarop deze weer volledig binnen de «keyperformance indicator» (kpi) van 4 weken konden worden gereserveerd.Gegeven het 1-op-1 karakter van de praktijkexamens is het inhalendaarvan het meest hardnekkig (max. 10 examens per werkdag perexaminator). De gemiddelde reserveringstermijn bereikte op hethoogtepunt 22 weken en is inmiddels teruggebracht naar gemiddeld8 weken (stand eind oktober 2024).In deze brief worden de resultaten die het CBR presenteert in haar laatstekwartaalrapportage over de examenafname met uw kamer gedeeld.Tevens wordt u geïnformeerd over de ontwikkelingen ten aanzien van derijbewijsomwisseling van expats buiten de EU (motie Heutink en Vedder(Kamerstuk 29 398, nr. 1128) en de proef met betrekking tot betekenen vanongeldige rijbewijzen door het CBR. Ook volgt er een reactie op de motieEl Abassi inzake de kosten van het behalen van het rijbewijs (Kamerstuk29 398, nr. 1118). kst-29398-1135ISSN 0921 - 7371’s-Gravenhage 2024Tweede Kamer, vergaderjaar 2024–2025, 29 398, nr. 11351 Reserveringstermijnen praktijkexamens voor de autoMet de brief van 23 oktober jongstleden1 over de reactie van de KoepelRijopleiding en Verkeerseducatie (KRV) op de petitie van KlankbordgroepRij-instructie van 16 augustus 2024, is uw kamer geïnformeerd over dereserveringstermijnen bij het CBR. Zoals reeds vermeld zijn de reserve-ringstermijnen voor de praktijkexamens voor de auto (Rijbewijs B)vanwege de coronalockdowns opgelopen. Als gevolg van de lockdownskonden vanaf 2020 ruim 300.000 praktijkexamenmomenten niet doorgaan.Vanaf het moment dat de praktijkexamens weer waren toegestaan, leverthet CBR een forse inspanning om de reserveringstermijnen terug tebrengen op het niveau van de afgesproken kpi van 7 weken. De gemid-delde reserveringstermijnen zijn inmiddels ook substantieel gedaald en opveel examenlocaties op of onder de kpi van 7 weken. Echter, deverschillen tussen locaties zijn groot en met name in de randstad zijn dereserveringstermijnen nog niet op het gewenste niveau. Landelijk variërende reserveringstermijnen van 1 tot 22 weken.Het wegwerken van de achterstand vergt een lange adem en gaat stapvoor stap. Het werven en opleiden van nieuwe examinatoren is daarbij hetbelangrijkste instrument om de capaciteit van examenplekken uit tebreiden. De krappe arbeidsmarkt speelt het CBR daarbij parten. Hierdooris sprake van een grote uitdaging voor het CBR om nieuwe examinatorente werven en zittende examinatoren vast te houden. Ook in anderesectoren is sprake van forse uitdagingen vanwege een krappearbeidsmarkt.Het CBR zet sinds 2021 volop in op het werven en opleiden van nieuweexaminatoren. Inmiddels zijn 180 nieuwe examinatoren geworven,opgeleid en aan het werk. Het CBR blijft daarmee onverkort doorgaan. Eenklas met 25 examinatoren in opleiding is op 1 september 2024 gestart enin oktober 2024 is een klas met 21 examinatoren in opleiding gestart. Voorvolgend jaar zijn 4 opleidingsklassen ingepland met in totaal 84 examina-toren in opleiding. Daarnaast wordt overgewerkt en aan gepensioneerdeexaminatoren wordt gevraagd om langer door te werken. Naast hetreguliere overwerk worden in het najaar, net zoals dit voorjaar, een aantal«Super Saturdays» georganiseerd. Op vrijwel alle examenlocaties wordendan op zaterdag examens afgenomen. Hier mogen alleen leerlingen vanrijscholen aan meedoen met een gemiddeld slagingspercentage van 40%of hoger.Een ander belangrijk instrument om de reserveringstermijnen te dempenis een stijging van de slagingspercentages. Een stijging van hetpercentage met 1% komt overeen met afname van 8.000 praktijkexamensop jaarbasis en betekent een kleine week demping van de reserveringster-mijnen. Ondanks het verzoek van het CBR aan de branche om leerlingenpas op examen te laten komen als zij ook echt examengereed zijn, ziet hetCBR nauwelijks een stijging van het slagingspercentage. Voor deCOVID-19-lockdowns bedroeg dit percentage 50,4%, eind september vandit jaar was dit 50,8%. Van de circa 6.500 rijscholen in Nederland dieB-examens bij het CBR reserveren hebben er bijna 1.200 een slagingsper-centage onder 30%. Daarnaast worden er jaarlijks zo’n 2.500 examensafgebroken omdat de leerling niet beschikt over de basisvaardigheden omeen auto te besturen en daarmee zichzelf, de examinator en het overigeverkeer in gevaar brengt. Tot slot vinden jaarlijks gemiddeld circa18.000 examens geen doorgang omdat de leerling niet komt opdagen,geen geldig identiteitsbewijs kan tonen of er mankementen zijn aan deauto.1Kamerstuk 29 398, nr. 1130Tweede Kamer, vergaderjaar 2024–2025, 29 398, nr. 11352 Kwartaalrapportage «corona-inhaalslag examens»In aanvulling op het bovenstaande biedt het Ministerie van Infrastructuuren Waterstaat (IenW) hierbij de CBR kwartaalrapportage «corona-inhaal-slag examens» derde kwartaal 2024 van 16 oktober 2024 aan, zoalstoegezegd met de Kamerbrief van 23 maart 20212 (bijlage 1). Tevens is deaanbiedingsbrief van het CBR van 16 oktober 2024 (bijlage 2) bijgevoegd.Prognose CBR reserveringstermijnenDe huidige reserveringstermijnen zijn vrijwel conform de prognose dieeerder dit jaar door het CBR is opgesteld. Deze prognose stelt dat degemiddelde reserveringstermijnen rond de kpi van 7 weken liggen aan heteinde van 2024. De vraag naar examens blijft hoog. De verwachting is datde gemiddelde reserveringstermijnen in de laatste maanden van dit jaarverder zullen dalen richting de reguliere niveaus, dat wil zeggen rond kpi.Alles overziend zien het CBR en het ministerie geen aanleiding om éénvan de tijdelijke noodmaatregelen in te zetten. De ontwikkelingen van dereserveringstermijnen worden continu gemonitord. Zoals afgesprokenontvangt u hierover eens per kwartaal een rapportage. De volgenderapportage ontvangt u begin 2025.Omwisseling van rijbewijzen door expats van buiten de EUDe motie Heutink en Vedder3 die is aangenomen bij het tweeminuten-debat verkeersveiligheid van 11 september 2024 verzoekt de regering omte onderzoeken uit welke landen de expats komen die op basis van de30%-regeling een Nederlands rijbewijs krijgen, of deze landen daargeschikt voor zijn en of de kennis om aan het verkeer deel te nemenvoldoende aanwezig is. Naar aanleiding van deze motie analyseert deRDW op dit moment de achtergrond van de forse toename in de aantallenomwisselingen op grond van deze regeling die de afgelopen jaren iswaargenomen. De verkeersveiligheidsaspecten van deze regeling zijneerder onderzocht. De eindrapportage Kennismigrantenregeling enrisicos voor de verkeersveiligheid is eind 2022 met de Kamer gedeeld4.Naar aanleiding van de motie wordt nu aanvullend onderzoek voorbereidnaar de concrete verkeerskennis en -vaardigheden bij de betrokken groep.De Kamer zal in het voorjaar van 2025 over de voortgang worden bericht.De uitwerking van deze motie gebeurt in nauwe afstemming met hetMinisterie van Economische Zaken (EZ); de omwisselingsregeling maaktimmers deel uit van een pakket van maatregelen, zoals belastingvoordeelvoor deze groep. Het doel van de regeling is hetzelfde als dat van defiscale faciliteiten voor expats, namelijk het vergemakkelijken van hetaantrekken van hoogopgeleide werknemers door Nederlandse bedrijvenen (kennis)instellingen.Betekenen van ongeldige rijbewijzen door het CBRIn de Kamerbrief van 23 mei 20245 over de stand van zaken van deverkeersveiligheid is de Kamer geïnformeerd over de eerste resultatenvan de proef met het in persoon betekenen van een schorsing ofintrekking van het rijbewijs door het CBR. Dit betekenen het in persoonuitreiken van een brief op het huisadres door de Interdepartementale Posten Koeriersdienst (IPKD) maakt het openbaar ministerie (OM) aanzienlijksuccesvoller in het realiseren van een veroordeling van de «doorrijders»2Kamerstukken 29 398, nr. 909.3Kamerstukken 29 398, nr. 11284Kamerstukken 29 389, nr. 10335Kamerstukken 29 398, nr. 1109Tweede Kamer, vergaderjaar 2024–2025, 29 398, nr. 11353 die ondanks het ongeldige rijbewijs de weg blijven opgaan. De aanvul-lende proefperiode heeft aangegeven dat er een duidelijke ingroei zit inhet aantal veroordelingen dat het OM op grond van de nieuwe maatre-gelen heeft weten te realiseren. Naar aanleiding van deze resultaten is naeen overleg met de Minister van Justitie en Veiligheid geconstateerd dathet van belang is dat de pilot gecontinueerd wordt. Daarom is vanuit IenWbesloten om te bezien of voor de jaren 2026 en verder of de kosten vanhet betekenen via de tariefsystematiek van het CBR ten laste van debetrokken rijbewijshouders kunnen worden gebracht.Afhandeling motie ten aanzien van de kosten van het rijbewijsOp 11 september 2024 is een motie ingediend door Kamerlid el Abassi6.Naar aanleiding van de motie wordt hieronder ingegaan op de verschil-lende oorzaken van de kostenstijging, en de mogelijkheden om dezekosten te verlagen.Stijgingen in de kosten van het rijbewijs: oorzaken en overzichtVolgens een op de website van het CBR gepubliceerd onderzoek onderexamenkandidaten (november 2023)7 zijn de totale gemiddelde kostenvoor het halen van een rijbewijs € 3.125.•Het grootste deel van de kosten voor het behalen van een rijbewijs isrijlessen: 80% van de leerlingen betaalt tussen de € 45 en € 65 per lesen heeft ongeveer 42 lessen nodig. Gemiddeld is men hier € 2.315 aankwijt.•Het theorie-examen kost € 48. Gemiddeld is een leerling ongeveer€ 125 aan het theorie-examen kwijt, omdat veel leerlingen meerderepogingen nodig hebben om te slagen. De kosten zijn dus aanzienlijklager als een leerling goed is voorbereid, en in één keer slaagt.•Het praktijkexamen voor de auto kost € 136,50. Rijscholen brengendaar over het algemeen nog een aanvullend tarief voor in rekeningvoor het uur dat zij kwijt zijn voor het examen en vaak voor een laatsterijles op de examendag. Met een slagingspercentage van rond 50%voor het praktijkexamen, komen leerlingen gemiddeld zo’n twee keerop examen bij het CBR. De gemiddelde kosten voor het praktijkexamenkomen daarmee op € 505. Ook hier geldt vanzelfsprekend dat dekosten substantieel lager zijn als de leerling in één keer slaagt.•Verder kiest 40% van de leerlingen voor een tussentijdse toets. Samenmet de gezondheidsverklaring, pasfoto’s en het aanvragen van hetrijbewijs komt dit gemiddeld op € 1758.Uit een onderzoek9 onder ruim 1.500 rijscholen blijkt dat een rijles in 2023gemiddeld € 55,14 per uur kost. Dit komt overeen met de resultaten vanhet onderzoek van het CBR. Volgens dit onderzoek variëren de tarievenvan € 35 tot boven de € 80 per uur. Jaarlijks onderzoek van het CBS laateen duidelijke stijging zien. Onderstaande tabel toont de stijging voorverschillende onderdelen van de rijopleiding en rijexamens.Tabel 1 Kosten rijopleiding en rijexamens op basis van CBR jaarverslag van 2021 en2023 en CBS onderzoekOnderdeel kostenKosten in2021 (€)Kosten in2023 (€)Stijging (€)Stijging (%)Rijles per uur (gemiddeld)47,3055,147,8416,6Theorie – examen3741410,86Kamerstukken 29 398, nr. 11187Wat kost het halen van een autorijbewijs? – CBR8CBR Rijbewijstips | Zet vooraf de kosten voor je rijbewijs op een rij.9Rijscholen in Nederland: prijzen, slagingspercentages en regionale verschillen (autotrack.nl)Tweede Kamer, vergaderjaar 2024–2025, 29 398, nr. 11354 Onderdeel kostenKosten in2021 (€)Kosten in2023 (€)Stijging (€)Stijging (%)Praktijk – examen120125,755,754,8Tussentijdse toets120125,755,754,8 De stijging van de kosten voor rijlessen tussen 2021 en 2023 (16,6%) isvergelijkbaar met de inflatie over deze periode (17,3%10). Rijinstructeurshebben te maken met stijgende lonen en kosten voor de auto, zoalsverzekeringen, brandstof en onderhoud. Om kostendekkend te blijven ente kunnen voorzien in het levensonderhoud verwerken rijinstructeurs dezekosten in hun lesprijs. In de periode 2021–2023 zijn de tarieven bij het CBRminder hard gestegen dan de inflatie over deze periode.Het CBR stelt jaarlijks de tarieven vast en houdt hiermee rekening met deinflatie (consumentenprijsindex over de periode augustus tot en met juli).In 2024 was er vanwege de hoge inflatie van 8,5% een tariefstijging vaneveneens 8,5% nodig. De theorie-examens hadden te maken met eenhogere stijging van de tarieven dan de inflatie om de opgelopen kostenvoor fraudebeheersing (bescherming vragenbanken, inzet handscannersen andere technische maatregelen) te compenseren. Voor 2025 worden detarieven van het CBR met 1,5% verhoogd, ten opzichte van een Consu-menten Prijs Index (CPI) van 2,3%, de tarieven stijgen dus wederomminder dan de inflatie.Betere slagingspercentages bij rijscholen met hogere uurtarievenHet blijkt dat rijscholen met hogere uurtarieven vaak hogere slagingsper-centages hebben11. Rijscholen met een uurtarief van € 50 of minderhebben een slagingspercentage dat 20,1% lager is dan dat van rijscholenmet tarieven boven de € 60 per uur. Bij budgetrijscholen met een tariefvan € 40 of minder is dit verschil zelfs nog groter. Daarmee kan hetvoordeliger zijn om voor een rijschool met hogere tarieven te gaan danvoor een rijschool met lagere tarieven, als de leerling daarmee minderrijlessen en examens nodig heeft om zijn of haar rijbewijs te halen. HetMinisterie van IenW raadt kandidaten aan om altijd gebruik te maken vande rijschoolzoeker op CBR.nl om zo een opleider te kunnen kiezen met eenhoog slagingspercentage.Van Rijles naar RijonderwijsHet Ministerie van IenW is op initiatief van de branche (de alliantie SamenSterk) gestart met het programma «Van rijles naar rijonderwijs» met alsdoel de kwaliteit van de rijopleidingen te verbeteren. Het advies Roemer«Van rijles naar rijonderwijs» dat in 2021 aan de Kamer is aangebodengeeft daar goede aanknopingspunten voor12. In de uitwerking van hetadvies wordt zo veel mogelijk rekening gehouden met de betaalbaarheidvan het rijonderwijs. Met het verhogen van de kwaliteit van rijopleidingenkan wel een (beperkte) stijging van de kosten van rijlessen ontstaan.Momenteel wordt onderzocht hoe de gemiddelde kosten voor leerlingenzo gelijk mogelijk kunnen blijven.10Consumentenprijzen | CBS11Rijscholen in Nederland: prijzen, slagingspercentages en regionale verschillen (autotrack.nl)12Kamerstukken 29 398, nr. 917Tweede Kamer, vergaderjaar 2024–2025, 29 398, nr. 11355 Kosten rijbewijs onder invloed van marktwerking (vrije markt)Het Ministerie van IenW ziet voor nu geen mogelijkheden om de kostenvoor rijlessen en -examens te verlagen. Dit komt vooral door de dynamiekvan de vrije markt. Rijscholen moeten in een competitieve omgeving huntarieven kunnen afstemmen op de kosten die zij maken. Ook moeten zijeen eerlijk inkomen krijgen en behouden. Het advies «Van rijles naarrijonderwijs» geeft aan dat de gemiddelde lesprijs in 2021 van € 42 peruur inclusief btw te laag is voor een rijinstructeur om een modaalinkomen te verdienen. Het Ministerie van IenW vindt het belangrijk datinstructeurs eerlijk worden beloond omdat dit niet alleen bijdraagt aanhun motivatie, maar ook de kwaliteit van het rijonderwijs bevordert. Beterrijonderwijs draagt bij aan het verbeteren van de verkeersveiligheid enzorgt voor hogere slagingspercentages op de theorie- en praktijkexamens.Kosten rijbewijskeuringen voor senioren (75 jaar en ouder)De kosten voor een rijbewijs raken niet alleen nieuwe bestuurders, maarook senioren die hun rijbewijs willen behouden. Voor mensen van 75 jaaren ouder is een medische keuring nodig om hun rijbewijs te verlengen.Voor mensen met een rijbewijsbeperking vanwege medische redenenkunnen ook nog andere kosten voor een keuring ontstaan. De kosten voordeze 75+ keuring bestaan uit de volgende elementen:Kosten GezondheidsverklaringIedereen die bij het CBR een aanvraag indient voor het beoordelen van derijgeschiktheid moet een Gezondheidsverklaring (GV) indienen. De kostenvoor deze GV waren € 41,00 in 2023 (in 2021 was dit € 39,30). Met eenstijging van 4,3% zijn de kosten van de gezondheidsverklaring substan-tieel minder gestegen dan de inflatie van 17,3% over deze periode.Kosten ouderenkeuring (75+ keuring)De Nederlandse Zorgautoriteit (NZa) stelt de tarieven voor rijbewijskeu-ringen vast en bepaalt hiermee hoeveel een rijbewijskeuring door eenhuisarts of medisch specialist maximaal mag kosten. Uit de informatie opde website van de NZa blijkt dat keurend artsen in 2024 maximaal€ 130,20 in rekening mogen brengen voor het schrijven van het verslag enhet uitvoeren van een keuring die 15 minuten duurt (in 2021 was dit€ 111,49). De keuring moet voldoen aan de eisen van de NZa. In depraktijk blijkt dat keurend artsen voor de 75+ keuringen lagere tarievenhanteren dan dit toegestane maximum. Zo worden 75+ keuringendoorgaans aangeboden voor bedragen die liggen tussen de € 35 en € 70(inclusief BTW). De indruk is dat de door artsen in rekening gebrachtekosten voor deze keuringen de afgelopen jaren onveranderd zijn.AfsluitingMet inachtneming van bovenstaande toont het CBR een goede ontwik-keling. IenW heeft vertrouwen dat de reserveringstermijnen eind dit jaarweer rond kpi liggen. En de motie van el Abassi over kostenstijgingrijbewijs is met deze brief afgedaan.De Minister van Infrastructuur en Waterstaat,B. MadlenerTweede Kamer, vergaderjaar 2024–2025, 29 398, nr. 11356