Evaluatie hypothecaire leennormen

Tweede Kamer der Staten-Generaal2Vergaderjaar 2024–202532 847Integrale visie op de woningmarktNr. 1349 BRIEF VAN DE MINISTER VAN FINANCIËN Aan de Voorzitter van de Tweede Kamer der Staten-GeneraalDen Haag, 12 juni 2025De meeste huishoudens zijn voor de aankoop van een woning afhankelijkvan hypothecair krediet. De hypothecaire leennormen voorkomen dathuishoudens bij het aangaan van een hypotheek onverantwoordefinanciële risico’s nemen. Sinds 2013 zijn de leennormen wettelijkverankerd in de Regeling hypothecair krediet. Omdat de leennormensindsdien niet zijn geëvalueerd, heeft de Minister van Binnenlandse Zakenen Koninkrijksrelaties (BZK) vorig jaar in reactie op de «Beleidsdoor-lichting artikel 3 Woningmarkt 2015–2021» toegezegd om de doeltref-fendheid, doelmatigheid en uitvoerbaarheid van de leennormen onafhan-kelijk te laten evalueren.1 SEO Economisch Onderzoek heeft dezeevaluatie uitgevoerd. Met deze brief informeer ik u, mede namens deMinister van Volkshuisvesting en Ruimtelijke Ordening (VRO), over deresultaten van deze evaluatie. De resultaten zijn opgenomen in bijgevoegdrapport: «Leennormen op de woningmarkt». In deze brief licht ik toe hoeik samen met de Minister van VRO opvolging ga geven aan de aanbeve-lingen van SEO en ga ik in op de moties Flach c.s.2 en Flach c.s.3.De leennormen maximeren het bedrag dat huishoudens op basis van huninkomen (Loan-to-Income, LTI-norm) en de waarde van de woning(Loan-to-Value, LTV-limiet) kunnen lenen. SEO concludeert dat deLTI-norm doeltreffend is in het waarborgen van verantwoorde kredietver-strekking en bijdraagt aan financiële stabiliteit. De LTV-limiet is hierin nietvolledig doeltreffend vanwege tekortkomingen bij woningtaxaties. Deleennormen zijn volgens SEO eveneens doelmatig. De leennormenbeperken de toegang van huishoudens tot een koopwoning, maar denormen zijn goed afgestemd op de betaalcapaciteit van huishoudens. Totslot stelt SEO vast dat de leennormen voldoende begrijpelijk zijn voorconsumenten en redelijk goed uitvoerbaar zijn voor kredietaanbieders en1Kamerstuk 32 985, nr. 64.2Kamerstuk 32 847, nr. 1172.3Kamerstuk 32 847, nr. 1227. kst-32847-1349ISSN 0921 - 7371’s-Gravenhage 2025Tweede Kamer, vergaderjaar 2024–2025, 32 847, nr. 13491 financieel adviseurs. Uit de evaluatie van SEO volgen zes aanbevelingen.Ik ben tevreden met de positieve uitkomsten van deze evaluatie.Aanleiding en achtergrondNa de financiële en economische crisis die startte in 2008 zijn diversemaatregelen genomen om overmatige hypotheekschulden in Nederlandte beperken. Het wettelijk verankeren en stapsgewijs afbouwen van deLTV-limiet van 106 tot 100 procent was daarbij een belangrijke stap. Hetprimaire doel van de leennormen is het waarborgen van verantwoordekredietverstrekking. Verantwoorde kredietverstrekking betekent hetvoorkomen van overkreditering bij consumenten. Overkreditering kanleiden tot betalingsachterstanden en uiteindelijk tot wanbetaling.Daarnaast beogen de leennormen bij te dragen aan financiële stabiliteit,wat ook een belangrijk motief was voor de introductie van de LTV-limiet.De leennormen beperken immers het kredietrisico van de hypothekenpor-tefeuille van kredietaanbieders. Tot slot wordt bij de bepaling van deleennormen rekening gehouden met de toegankelijkheid tot eenkoopwoning. Door de betaalbaarheid van hypotheeklasten alsuitgangspunt te nemen voor het vaststellen van de leennormen wordt ookgeborgd dat de toegang tot de koopwoningmarkt niet onnodig wordtbeperkt.Het Nibud adviseert het kabinet jaarlijks bij het vaststellen van deLTI-norm. Voor dit advies kijkt het Nibud hoe hoog de hypotheeklastenkunnen zijn, zonder dat huishoudens financieel in de knel komen.Huishoudens moeten voldoende ruimte in het maandelijks budgetoverhouden voor andere essentiële uitgaven, zoals voeding, energie enkleding. Naast de jaarlijkse herijking van de LTI-norm zijn de regels sindsde wettelijke verankering van de normen op enkele fronten aangepast. Zois het tweede inkomen bij de aanvraag van een hypotheek stapsgewijsbijvoorbeeld steeds zwaarder gaan meetellen, is een extra buffer aan denormen toegevoegd en worden de normen gemiddeld over vier jaar.SEO is gevraagd om de doeltreffendheid, doelmatigheid en uitvoer-baarheid van de leennormen tussen 2013 en 2024 te evalueren. In datkader heeft SEO onderzoek gedaan naar de drie relevante factoren bij hetvaststellen van de leennormen: verantwoorde kredietverstrekking,financiële stabiliteit en toegang tot een koopwoning. Daarnaast is SEOgevraagd om de ontwikkeling van de leennormen in beeld te brengen ende governance omtrent het vaststellen van de leennormen onder de loepte nemen.Resultaten van het onderzoekOntwikkeling van de leennormenVolgens SEO heeft het beleid bijgedragen aan een stabiele envoorspelbare ontwikkeling van de leennormen. In de periode 2013–2023 isde maximale hypotheek volgens de LTI-norm trendmatig gestegen. Dezestijging is hoofdzakelijk het gevolg van de autonome inkomensontwik-keling (inkomens zijn gestegen) en de renteontwikkeling (rentes zijngedaald). Het effect van beleid op de verandering van de LTI-norm isrelatief beperkt en licht verkrappend geweest.Verantwoorde kredietverstrekkingDe LTI-norm is volgens SEO doeltreffend in het bevorderen van verant-woorde kredietverstrekking. De LTI-norm waarborgt betaalbare maand-lasten voor diverse soorten huishoudsamenstellingen, ook in het gevalTweede Kamer, vergaderjaar 2024–2025, 32 847, nr. 13492 van een beperkte daling van het inkomen of stijging van de uitgaven.Huishoudens kunnen kleine schokken goed opvangen, maar zijn niet goedin staat om grote schokken op te vangen. Uit de analyses van SEO blijktechter dat de kans op een grote schok zeer klein en niet goed tevoorspellen is, omdat een dergelijke schok vaak samenhangt metlevensgebeurtenissen zoals het verliezen van je baan. Wel constateertSEO dat de LTI-norm consumenten niet altijd beschermt vanwege demogelijkheid tot ontwijkingsgedrag, in het bijzonder bij studieleningen.Dit brengt het risico op overkreditering met zich mee.De LTV-limiet is deels doeltreffend in het bevorderen van verantwoordekredietverstrekking. De stapsgewijze afbouw van de LTV-limiet heeftbijgedragen aan het beperken van het risico op betalingsachterstanden,wanbetalingen en restschulden. De LTV-limiet beschermt huishoudensechter onvoldoende wanneer zij een woning kopen waarvoor ze boven demarktwaarde bieden. Een taxatie behoort in deze situaties huishoudens tebegrenzen in hun leenruimte, maar het is voor hen nog te makkelijk omeen taxatiewaarde te laten vaststellen die gelijk is aan of hoger dan dekoopsom. De voornaamste oorzaak hiervoor is dat taxateurs drukondervinden om zo te taxeren dat de koop door kan gaan.Financiële stabiliteitDe leennormen dragen volgens SEO bij aan het bevorderen van financiëlestabiliteit door het bevorderen van verantwoorde kredietverstrekking. Hetbeperken van het risico op wanbetaling op huishoudniveau beperkt ookde risico’s op stelselniveau. Ondanks verantwoorde kredietverstrekking ophuishoudniveau kunnen risico’s op stelselniveau plaatsvinden. Zo kunnenhuishoudens door het beperken van consumptie zorgen voor een negatiefmacro-economisch effect dat een crisis versterkt, ook wanneer ze wel aanhun hypotheekbetalingen voldoen.Toegang tot een koopwoningSEO concludeert dat de leennormen de toegankelijkheid van de koopwo-ningmarkt kunnen beperken, bijvoorbeeld doordat ze spaargeld moetenopbouwen voordat ze een huis kunnen kopen. SEO heeft ook een analysegemaakt van het effect van wijzing van de leennormen bij tweeverdienersop de toegankelijkheid. Vanaf 2023 wordt het tweede inkomen volledigmeegenomen bij de bepaling van de maximale hypotheek.4 Hierdoorkunnen tweeverdieners met twee inkomens van bijvoorbeeld € 35.000 nunet zo veel lenen als een huishouden met één inkomen van € 70.000. Uitanalyses van SEO blijkt dat de stapsgewijze verruiming van de LTI-normvoor tweeverdieners ten opzichte van eenverdieners de kans om een huiste kopen voor hen heeft vergroot. Tweeverdieners kregen in de periode2015–2021 ongeveer 22.000 euro extra leenruimte, waardoor de kans dattweeverdieners een woning konden kopen met 6 procentpunten toenamten opzichte van eenverdieners. Tevens blijkt uit de analyse dat de extraleenruimte voor tweeverdieners zich heeft vertaald in het kopen vangrotere en duurdere woningen. Daaruit concludeert SEO dat deleennormen de toegankelijkheid van de koopwoningmarkt beperken. Dezeresultaten zijn volgens SEO consistent met eerdere bevindingen in deliteratuur. SEO maakt hierbij de kanttekening dat conclusies oververruiming van de LTI-norm voor tweeverdieners niet direct vertaald4De LTI-norm is gebaseerd op een standaardhuishouden: een paar zonder kinderen waarbij éénpersoon werkt. Vanwege de afbouw van de overdraagbaarheid van de algemene heffings-korting zijn de leennormen over deze periode licht verkrapt. Tweeverdieners zijn voor dezegenerieke verkrapping van de LTI-norm gecompenseerd door het tweede inkomen stapsgewijszwaarder mee te laten tellen.Tweede Kamer, vergaderjaar 2024–2025, 32 847, nr. 13493 kunnen worden naar een algehele verruiming van de leennormen, omdathuizenprijzen dan zouden kunnen stijgen.De uitkomsten uit interviews en de enquête ondersteunen de kwantita-tieve analyse van SEO. Volgens adviseurs beperkt de LTI-norm een aantalgroepen huishoudens ten onrechte in hun leenruimte, bijvoorbeeldhuishoudens die structureel minder uitgeven dan dat het Nibudaanneemt. Voor deze groepen kan via maatwerk gemotiveerd wordenafgeweken van de LTI-norm. Adviseurs en kredietaanbieders geven echteraan dat het gemotiveerd afwijken van de LTI-norm via maatwerk niet goedwerkbaar is. Het onderbouwen van een dossier vraagt namelijk veel tijden het is onzeker of de Autoriteit Financiële Markten (AFM) de onder-bouwing ondersteunt.UitvoerbaarheidDe leennormen zijn volgens SEO voldoende begrijpelijk voor huishoudensom hiernaar te handelen. Daarbij speelt de uitleg van de adviseur eenbelangrijke rol. Huishoudens begrijpen de terminologie en de achterlig-gende berekeningen van het Nibud voor de LTI-norm niet, maar dit is voorhen niet noodzakelijk om te kunnen handelen naar de regelgeving. Deleennormen zijn redelijk goed uitvoerbaar voor adviseurs en kredietaan-bieders. Wel schrijft SEO dat de timing van de publicatie van de defini-tieve LTI-norm een knelpunt is voor marktpartijen bij het implementerenvan de jaarlijkse wijzigingen.GovernanceBij de verdeling van taken en verantwoordelijkheden bij de vaststellingvan de LTI-norm (de governance) ligt veel nadruk op verantwoordekredietverstrekking. Dit past volgens SEO bij het gegeven dat verant-woorde kredietverlening het primaire beleidsdoel van de leennormen is.Hierdoor ligt volgens SEO minder nadruk op financiële stabiliteit entoegankelijkheid. Binnen de governance bestaat geen periodiekemonitoring op deze terreinen. Dit neemt niet weg dat op deze punten weladvisering plaatsvindt. Zo wijzen de AFM en De Nederlandsche Bank(DNB) in hun gezamenlijke input regelmatig op stabiliteitsaspecten enworden op het terrein van toegankelijkheid met enige regelmaat analysesgepubliceerd. De ministeries van Financiën en van VRO wegen deanalyses en adviezen op het terrein van financiële stabiliteit en toeganke-lijkheid mee in de voorbereiding van de besluitvorming over deleennormen, maar kunnen hierover minder goed bouwen op periodiekemonitoring. De LTV-limiet is sinds 2018 niet meer gewijzigd. Voor hetvaststellen van de LTV-limiet bestaat geen duidelijke governance.AanbevelingenOp basis van de resultaten van de evaluatie doet SEO zes aanbevelingenom de (werking van) de leennormen verder te versterken. Hieronder lichtik de aanbevelingen toe en licht ik toe hoe de Minister van VRO en ikopvolging gaan geven aan deze aanbevelingen.1. Handhaaf de huidige Nibud-systematiekUit de evaluatie van SEO volgen geen suggesties voor grote verbete-ringen in de berekeningssystematiek van het Nibud. De gemaakte keuzeszijn volgens SEO goed uitlegbaar en er worden heldere uitgangspuntenvoor consumentenbescherming gehanteerd. Ik ben tevreden met dezeaanbeveling en zie dit als de bevestiging dat we met het wettelijkverankeren van de LTI-norm de juiste weg zijn ingeslagen.Tweede Kamer, vergaderjaar 2024–2025, 32 847, nr. 13494 De eerdergenoemde motie Flach c.s. verzocht de regering in de evaluatienadrukkelijk aandacht te besteden aan de mogelijke kansenongelijkheiden het prijsopdrijvend effect van de leennormen. Deze elementen heeftSEO uitvoerig meegenomen in de evaluatie. SEO concludeert dat deleennormen de toegang van huishoudens tot een koopwoning beperkenomdat de normen hun leenmogelijkheden begrenzen. Tegelijkertijdhebben de leennormen ook een drukkend effect op de huizenprijzen watjuist bijdraagt aan de toegang tot een koopwoning. Op basis vanliteratuuronderzoek concludeert SEO dat een verruiming van deleennormen leidt tot hogere huizenprijzen, waarbij SEO onder meerverwijst naar een analyse van DNB waaruit blijkt dat meer leenruimte zichuiteindelijk vrijwel één-op-één vertaalt in hogere huizenprijzen. Deresultaten van SEO laten daarnaast zien dat het effect van beleid op deleenruimte van huishouders relatief beperkt is geweest. De leenruimte vantweepersoonshuishoudens met een mediaan inkomen is in de periode2013–2023 met 53 procent gestegen. Deze stijging is hoofdzakelijk hetgevolg van de gestegen inkomens en de gedaalde hypotheekrente. Vandeze 53 procent stijging komt 2 procentpunt door het stapsgewijszwaarder meetellen van het tweede inkomen. SEO heeft berekend datdoor het zwaarder meewegen van het tweede inkomen de kans vantweeverdieners op een woning wel iets is toegenomen ten opzichte vaneenverdieners5.Ik volg de aanbeveling van SEO om de huidige Nibud-systematiek tehandhaven op en zie geen aanleiding om de bestaande systematiek aan tepassen. Ik stel vast dat het effect van beleid in de leennormen beperkteinvloed heeft gehad op de kansen van groepen op de woningmarkt.Bovendien hecht ik aan het principe om verantwoorde hypotheeklastenals uitgangspunt te nemen voor het vaststellen van de leennormen. Ikvind het niet wenselijk huishoudens, bijvoorbeeld tweeverdieners, tebeperken in hun leenmogelijkheden om daarmee andere groepen meermogelijkheden te geven voor het kopen van woning nu de evaluatie vanSEO duidelijk bevestigt dat de LTI-norm voor tweeverdieners verantwoordis.2. Verbeter de transparantie van de Nibud-systematiekSEO concludeert dat de documentatie over de werking van het model vanhet Nibud dermate summier is dat de resultaten niet goed reprodu-ceerbaar zijn. SEO beveelt aan om de transparantie over de berekeningenvan het Nibud te verbeteren. Ik ondersteun deze aanbeveling en hebhierover contact gehad met het Nibud. Het Nibud realiseert zich dat hetreproduceren van berekeningen niet eenvoudig is en is voornemens omde documentatie over de systematiek verder te verduidelijken en teversterken. Hierdoor zal het beter inzichtelijk worden hoe het Nibudkeuzes maakt en onderbouwt. Het Nibud zal dit meenemen in het adviesvoor de leennormen 2026.3. Onderzoek casussen voor maatwerkSEO constateert dat er mogelijk meer kansen zijn op het terrein vanmaatwerk. Hiervoor is meer onderzoek naar casussen nodig om vast testellen welke kansen dit zijn. SEO adviseert daarom om een meldpunt inte richten waarbij adviseurs casussen kunnen aandragen. Deze casussenzijn dossiers waarbij de adviseur inschat dat verantwoorde kredietver-5In 2024 is de leenruimte voor alleenstaanden beleidsmatig met 16.000 euro toegenomen,omdat bleek dat dit voor deze groep verantwoord was. Deze extra leenruimte geeft alleen-staanden iets meer mogelijkheden voor het kopen van een woning.Tweede Kamer, vergaderjaar 2024–2025, 32 847, nr. 13495 strekking mogelijk is, maar verwacht of heeft ervaren dat de casus niet inaanmerking komt voor een maatwerkhypotheek.Ik vind het essentieel dat groepen voor wie de standaardleennormenmisschien niet passend zijn, via maatwerk wel toegang hebben tot eenhypotheek als dit financieel verantwoord is. Ik heb daarom naaraanleiding van de aanbeveling contact gehad met de AFM, brancheorga-nisaties van adviseurs (OvFD en Adfiz), brancheorganisaties van krediet-aanbieders (de Nederlandse Vereniging van Banken en het Verbond vanVerzekeraars) en NHG. Uit deze gesprekken blijkt de wens om de kansenvoor verantwoord maatwerk beter te benutten, waarbij voor marktpartijeneen belangrijke rol is weggelegd. De brancheorganisaties van adviseursen van kredietaanbieders vragen maatwerkcasussen uit bij hun leden.Vervolgens filteren en structureren zij de ingebrachte casussen, eventueelmet hulp van NHG, om patronen en concrete bespreekpunten eruit tehalen. Hierna organiseert de AFM een maatwerkbijeenkomst met degenoemde partijen over de door hen ingebrachte bespreekpunten. Deministeries van Financiën en van VRO nemen ook deel aan dit overleg.Het doel van de bijeenkomst is om meer duidelijkheid te creëren hoemaatwerk het beste toegepast kan worden. Tot slot kan het opportuun zijnom de uitkomsten van het maatwerkoverleg te vertalen naar de praktijk.Dit kan onder meer door het opstellen van richtsnoeren door de AFM, hetontwikkelen van hypotheekproducten vanuit marktpartijen (eventueel insamenwerking met NHG) of via wetgeving.4. Registreer studieleningenSEO adviseert om studieleningen in een voor kredietaanbieders toegan-kelijk centraal register te registreren. Dit lost volgens SEO het probleemop dat sommige consumenten hun studielening verzwijgen. Eerderekabinetten hebben besloten om studieleningen niet te registreren bij hetBureau Krediet Registratie (BKR) omdat studieleningen reeds geregis-treerd staan bij de Dienst Uitvoering Onderwijs (DUO) en vanwege hetbijzondere karakter van studieleningen en de sociale terugbetaalvoor-waarden.6 Studieleningen zijn bovendien belangrijk om de toeganke-lijkheid van het onderwijs te waarborgen. Het standpunt van dit kabinet isniet anders. In het kader van verantwoorde kredietverlening is hetverplicht om studieleningen mee te wegen bij een hypotheekaanvraag.Het termijnbedrag van een studielening drukt immers op het besteedbaarinkomen. Het is voor kredietaanbieders al goed mogelijk om informatieover een studielening te verifiëren via een uitdraai van MijnDUO.5. Zorg voor verbeteringen van de taxatiepraktijkSEO adviseert om de kwaliteit van taxaties te verbeteren met als doel omde beschermende werking van de LTV-limiet te vergroten. In dat kadernoemt SEO dat beter toezicht op taxateurs de kwaliteit van taxaties kanvergroten. Ik onderschrijf deze aanbeveling en verwijs daarbij graag naarde reactie van de Minister van VRO en van mij op de evaluatie van hettoezicht op taxateurs door het Nederlands Register voor VastgoedTaxateurs (NRVT).7 Het NRVT is voortvarend aan de slag gegaan met deaan hen gerichte aanbevelingen. Daarnaast verwijst SEO in het rapport6Kamerstuk 32 545, nr. 134.7Kamerstuk 32 847, nr. 1212.Tweede Kamer, vergaderjaar 2024–2025, 32 847, nr. 13496 naar een optie voorgesteld door de Werkgroep taxaties8 om de bescher-mende werking van de LTV-limiet te vergroten: het maximeren van eenhypothecair krediet tot de koopsom van de woning. SEO schrijft dat meeronderzoek nodig is naar de effecten van deze optie. Dat zal ik de komendemaanden gaan doen. Medio 2025 zullen wij uw Kamer hierover en over destatus van het verbeteren van het toezicht op taxateurs informeren.6. Wijzig governance van de leennormenSEO adviseert om een periodieke monitoring van financiële stabiliteits- entoegankelijkheidsaspecten in te richten en de uitkomsten van dezeanalyses een vaste plek te geven in de governance van de leennormen.Op deze manier krijgt financiële stabiliteit en toegankelijkheid van dekoopwoningmarkt een nadrukkelijkere rol bij het vaststellen van deleennormen. Ik ondersteun deze aanbeveling. Ik heb DNB en de AFMgevraagd om de financiële stabiliteit in relatie tot de leennormen jaarlijkste monitoren, mede op basis van een vaste set indicatoren. Daarbij heb ikde toezichthouders gevraagd de cijfers te duiden en hen uitgenodigd om,indien zij hier aanleiding toe zien, concrete aandachtspunten en adviezenmee te geven. DNB en de AFM staan hier welwillend tegenover. Zijhebben toegezegd om bij de start van de jaarlijkse leennormencyclus eenrapportage op te willen leveren, waarbij zij duiding en eventueleaandachtspunten of adviezen mee zullen geven aan het Nibud en aan deministeries van Financiën en van VRO. De precieze vorm van demonitoring van de toegankelijkheid werk ik nog nader uit. In dat kader hebik onder andere met het CPB gesproken of zij deze rol op zich kunnennemen. In de jaarlijkse Kamerbrief over de leennormen van beginnovember zullen de Minister van VRO en ik uiteenzetten hoe we omgaanmet de twee rapportages over financiële stabiliteit en toegankelijkheid.Met dit voorstel geven we tevens invulling aan de motie Flach c.s die deregering verzoekt bij wijzigingen van de leennormen voortaan meerdereadviezen te vragen, in ieder geval van DNB, en deze mee te wegen bij hetvaststellen van de leennormen. Bovendien past dit voorstel in de contextvan een aanbeveling van het Internationaal Monetair Fonds om financiëlestabiliteit bepalender te laten zijn bij het vaststellen van de leennormen enDNB de bevoegdheid te geven om de leennormen vast te stellen.9VervolgDe leennormen dragen bij aan betaalbare woonlasten en voorkomen dathuishoudens bij het aangaan van een hypotheek onverantwoordefinanciële risico’s nemen. Daarmee hebben de leennormen een belang-rijke functie. Samengevat stelt SEO vast dat de leennormen doeltreffend,doelmatig en uitvoerbaar zijn. De evaluatie noopt niet tot aanpassingenvan de huidige Nibud-systematiek. Vanzelfsprekend ben ik tevreden metde positieve uitkomsten van deze evaluatie. De komende jaren zal ikmonitoren of de opvolging van de aanbevelingen de gewenste effectenheeft, werkbaar is voor alle betrokken partijen en waar nodig bijsturen.De Minister van Financiën,E. Heinen8In 2021 heeft een werkgroep ingesteld door de Minister van BZK de resultaten gepubliceerdvan een verkenning naar het anders inrichten van het woningtaxatiestelsel (Kamerstuk 32 847,nr. 719). Van de vijf onderzochte opties werd de maatregel om de koopsom als bovengrens testellen voor de maximale hoogte van een hypotheek als meest kansrijk geacht. De werkgroepbestond uit deelnemers vanuit het Ministerie van BZK, het Ministerie van Financiën, AFM, DNBen NHG.9Kamerstuk 26 234, nr. 288.Tweede Kamer, vergaderjaar 2024–2025, 32 847, nr. 13497