Voortgang opvolger legalisatieprogramma PAS-melders

Tweede Kamer der Staten-Generaal2Vergaderjaar 2025–202635 334Problematiek rondom stikstof en PFASNr. 426 BRIEF VAN DE MINISTER VAN LANDBOUW, VISSERIJ, VOEDSEL-ZEKERHEID EN NATUUR Aan de Voorzitter van de Tweede Kamer der Staten-GeneraalDen Haag, 29 januari 2026Op 30 september 2025 stemde uw Kamer in met mijn voorstel om hetlegalisatieprogramma PAS-melders met drie jaar te verlengen en daarbijte komen met een nieuwe aanpak om deze ondernemers van eengeschikte oplossing te voorzien. In deze Kamerbrief breng ik u op dehoogte van de voortgang die ik tot nu toe hierop heb geboekt. Dat doe ikdoor u eerst te informeren over de stand van zaken rond de PAS-melders,vervolgens de contouren van het nieuwe programma, de opvolger van hetlegalisatieprogramma, te delen en tenslotte inzicht te geven in hetvervolgproces.Stand van zaken PAS-meldersDe afgelopen maanden ben ik verdergegaan met de maatwerkaanpak omPAS-melders aan een passende oplossing te helpen. Zoals bij uw Kamerbekend is het vinden van die passende oplossing complex. De snelheidwaarmee hierin vorderingen gemaakt worden doet geen recht aan deonzekerheid waar de PAS-melders in leven. Dat spijt me en ik blijf er allesop alles zetten om, samen met de provincies, passende oplossingen tevinden. In mijn brief van 19 december 2025 heb ik uw Kamer geïnfor-meerd dat recent een aantal PAS-melders een onherroepelijke vergunningheeft gekregen, waarmee het totaal aantal nu op veertien staat.1Daarnaast ben ik samen met individuele provincies bezig om anderePAS-melders met maatwerk aan een onherroepelijke vergunning tehelpen.Deze recente casussen tonen aan dat het werken aan een passendeoplossing per individuele PAS-melding veel tijd en inzet vraagt: veelpositief geverifieerde PAS-melders beschikken nog niet over eendergelijke structurele oplossing. Ik ben voornemens om, zoals uw Kamermij vraagt in een motie van leden Holman/Nijhof-Leeuw, de cijfers en1Kamerstuk 36 800 XIV-11 kst-35334-426ISSN 0921 - 7371’s-Gravenhage 2026Tweede Kamer, vergaderjaar 2025–2026, 35 334, nr. 4261 gegevens rond stand van zaken in de PAS-dossiers elk kwartaal met u tedelen, zoals ik dat de afgelopen periode continu gedaan heb.2 Ik deel hetbelang wat u schetst in het actief informeren hiervoor aan uw Kamer enhiermee beschouw ik de motie als afgedaan.Tijdens de looptijd van het legalisatieprogramma zijn tot op heden veel teweinig PAS-melders geholpen. Tijdens de looptijd van dit programma isgebleken dat het uitsluitend inzetten op het legaliseren van PAS-meldingen met vrijgemaakte ruimte onvoldoende werkt. Daarom heb ik innovember 2024 de maatwerkaanpak gepresenteerd en zijn we in brederezin gaan zoeken naar andere oplossingen. Er zijn zaakbegeleidersaangesteld en er is samenwerking gezocht met provincies, op zoek naaroplossingen voor de individuele PAS-melder. Ondanks dat het aantalondernemers dat een definitieve oplossing heeft achterblijft, zijn erPAS-melders die zo geholpen konden worden.De laatste periode met de maatwerkaanpak heeft aangetoond heeft dathet bekijken op dossierniveau tot oplossingen kan leiden. Ik zal dekomende periode dan ook de provincies, die de dossiers beheren, blijvenaansporen om dit met mij te blijven doen. Daarbij sta ik open om, ook opdossierniveau, door de provincies benaderd te worden met dossiers omdeze samen op te pakken. Provincies en PAS-melders kunnen, indiengewenst met ondersteuning van een Rijkszaakbegeleider, verkennenwelke oplossing het beste bij de bedrijfsspecifieke situatie past.Sommige PAS-melders komen gedurende het proces tot de conclusie dathet vergoeden van hun schade via de speciaal hiervoor opgerichteschadecommissie hen het beste past. De schadecommissie opereert alseen onafhankelijke adviescommissie die haar eigen werkwijze heeftopgesteld. Ik vind het belangrijk dat er een laagdrempelige en onafhanke-lijke plek is waar PAS-melders naartoe kunnen om duidelijkheid te krijgenover de schadevergoeding waar zij recht op hebben.In de Kamerbrief van 19 december 2025 heb ik uw Kamer een updategegeven over de recente cijfers hoeveel ondernemers zich bij decommissie gemeld hebben met schade.3 Ik wil hierbij nogmaals allePAS-melders wijzen dat de mogelijkheid om via de RVO een schadever-goeding te vragen open blijft staan.4 De commissie neemt alle claims vanpotentiële schade in behandeling, dus PAS-melders mogen zich vooralook bij twijfel of de schadeclaim terecht is melden. Naast een claim vooradvieskosten kijkt de commissie ook naar schadeverzoeken die dePAS-melding onder de referentiesituatie brengen en staat zij open voorhet bekijken van andere schadeverzoeken die voor de PAS-melder tot eenoplossing leiden.Contouren van opvolger legalisatieprogrammaIk vind het belangrijk dat voor alle PAS-melders een passende oplossingwordt gevonden. Vanuit de gedachte om zoveel mogelijk PAS-melders ineen vergunbare situatie te krijgen met vrijgemaakte stikstofruimte is hetlegalisatieprogramma PAS-melders in 2022 vastgesteld. De afgelopenmaanden is gewerkt aan het uitwerken van de opvolger van het legalisa-tieprogramma. Het verbreden en verdiepen van de maatwerkaanpak staathierin centraal. De verbreding zit in de maatwerkaanpak waarin samenmet de PAS-melders gezocht wordt naar alle mogelijke oplossingen,2Kamerstuk 33 576-4133Kamerstuk 36 800 XIV-114https://www.rvo.nl/onderwerpen/schadevergoeding-pas-melders#waarvoor-pas-schadevergoeding-aanvragenTweede Kamer, vergaderjaar 2025–2026, 35 334, nr. 4262 zowel via legalisering via vrijgemaakte stikstofruimte als op anderemanieren. In de opvolger van het legalisatieprogramma staat de betrok-kenheid van de PAS-melder bij de oplossingsrichting centraal. Hierbij wilik ook samen blijven werken met de provincies en hoop ik om samen methen via het maatwerkspoor tot oplossingen voor PAS-melders te komen.Zij hebben een belangrijke rol als bevoegd gezag en hebben diepgravendinzicht en kennis van de dossier op individueel niveau. Door dezeverbrede aanpak verwacht ik dat er sneller en meer gerichtPAS-meldingen kunnen worden opgelost.Daarnaast ben ik bezig met een verdiepingsslag van het programmawaarbij ik de koppeling tussen de middelen van Regeling provincialemaatregelen PAS-melders 2024 (RPMP 2024), de expertise van zaakbege-leiding en de mogelijkheden voor vergunningverlening helder uiteen wilzetten. Dit moet meer inzicht en handelingsperspectief bieden vooruitvoerbare oplossingen. De contouren hiervoor zijn er inmiddels. Ik benervan overtuigd dat met deze verbreding en verdieping van hetprogramma, er voor PAS-melders meer mogelijkheden ontstaan om eenpassende oplossing te vinden.Lid Bisschop heeft op 23 juni 2022 een motie ingediend die de regeringvraagt om middelen uit het transitiefonds in te zetten voor het legalisatie-programma PAS-melders.5 Het transitiefonds is niet meer beschikbaar alsfinancieel middel. In plaats daarvan kunnen provincies oplossingen voorPAS-melders financieren met de Regeling provinciale maatregelenPAS-melders 2024 (€ 227 miljoen)6, waarmee PAS-melders geholpenkunnen worden om te verplaatsen, om te schakelen, bij verwerving vanstikstofdepositieruimte of de reductie van de stikstofemissie. Ik heb er bijprovincies op aangedrongen om met mij alle hierboven genoemdeoplossingsrichtingen voor PAS-melders onder de RPMP 2024 breed opente zetten.Ook werk ik aan de Extensiveringsregeling (€ 627 miljoen), de Vrijwilligebeëindigingsregeling (€ 750 miljoen) en de Maatregel Gerichte Beëin-diging (€ 140 miljoen). Rijkszaakbegeleiding ondersteunt en informeertPAS-melders over de verschillende regelingen. Het kabinet wil alle positiefgeverifieerde PAS-melders van een oplossing voorzien. Met hetbeschikbaar stellen van deze alternatieve middelen beschouw ik de motievan het lid Bisschop als afgedaan.Naast het ondersteunen van maatwerk op casusniveau en het uitwerkenvan de opvolger van het legalisatieprogramma, lopen een aantal anderebeleidsontwikkelingen door die van invloed (kunnen) zijn op dePAS-meldingen. De belangrijkste zijn de Rekenkundige ondergrens (RKO),het verbeteren en herstellen van kwetsbare natuur en het uitwerken hoeaan additionaliteit kan worden voldaan bij het treffen van maatregelen.Hoewel deze beleidstrajecten parallel lopen en los staan van de ontwik-keling van de opvolger van het legalisatieprogramma, hebben deze weldegelijk een belangrijke invloed op het programma en kunnen ze zeerondersteunend zijn aan het doel om PAS-meldingen op een passendewijze op te lossen. Zo kunnen PAS-melders die onder de RKO vallenvergunningsvrij worden en zou dit de opgave en scope van hetprogramma ingrijpend kunnen veranderen.Voor de beleidsinzet op onderzoek naar natuurverbetering en -herstel enadditionaliteit geldt een vergelijkbare dynamiek. Hierop lopen parallelle5Kamerstuk 33 576, nr. 2766De derde aanvraagronde is reeds door de RVO uitgegeven. De vierde en tevens laatsteaanvraagronde start februari 2026.Tweede Kamer, vergaderjaar 2025–2026, 35 334, nr. 4263 beleidstrajecten waarvan de uitkomsten directe invloed kunnen hebbenop het oplossen van de PAS-melders. Hoe sneller het lukt om additiona-liteit op gebiedsniveau aan te kunnen tonen, hoe makkelijker we binnenhet huidige stelsel PAS-melders op dit moment kunnen helpen aan eenpassende oplossing. Het is goed om te zien dat provincies individueel hierook acties stappen op ondernemen. Ik blijf me onverminderd inzetten omhier zo snel mogelijk voortgang op te boeken. De aangekondigdemaatregelen uit de Ministeriële Commissie Economie en Natuur (MCEN)zullen hierbij helpen.7VervolgprocesDe leden Grinwis/Vedder hebben een amendement ingediend dat stelt datde opvolger van het legalisatieprogramma uiterlijk op 1 mei 2026 moetzijn vastgesteld.8 Dit amendement is op 30 september 2025 aangenomen.Ik vind het, net als uw Kamer, belangrijk dat we zo snel mogelijk eenoplossing vinden voor de PAS-melders. Daarbij hoort een programma dathierbij helpt.Tegelijkertijd vind ik het cruciaal om op zorgvuldige wijze alle relevantepartijen te spreken, zodat we alle ideeën en oplossingen ophalen om diete benutten om gezamenlijk dit programma vorm te geven en PAS-melders te helpen. Een dergelijk proces draagt bij aan een scherpereinhoud en een breder gedragen programma. Daarom ben ik voornemensom uiterlijk op 1 mei 2026 de versie voor internetconsultatie vast te stellenen aan beide Kamers te doen toekomen. De definitieve vaststelling vanhet programma kan dan voor het zomerreces plaatsvinden.Zoals hierboven geschetst, is afgelopen periode gewerkt aan hetuitwerken (verbreden en verdiepen) van de contouren van het legalisatie-programma. Momenteel vinden er gesprekken plaats met externe partijenwaaronder partners uit het Versnellingsakkoord en agrarische partijen omactief mee denken over de inhoud van de opvolger van het legalisatiepro-gramma.Om tempo in het proces richting vaststelling vast te houden laat ikverschillende trajecten zoveel mogelijk parallel doorlopen. Zo werk ikvolop aan de opvolger van het legalisatieprogramma, terwijl de wetswij-ziging formeel nog geen feit is. De Eerste Kamer spreekt hierover naarverwachting op 3 februari. Ook ben ik bezig met de afstemming envoorportalen om de opvolger van het legalisatieprogramma in deministerraad te kunnen bespreken. Het voornemen is om zo snel mogelijkna de behandeling in de Eerste Kamer (als de wetswijziging een feit is),het programma in internetconsultatie te brengen.Hiermee geef ik invulling aan de gedachte achter het amendement om zospoedig mogelijk, en voor 1 mei 2026, de opvolger van het legalisatiepro-gramma voor een ieder inzichtelijk te maken. Na verwerking van deinbreng die voortvloeit uit de internetconsultatie, wordt u geïnformeerdover het programma. Hierbij is het streven om ruim voor aanvang van hetzomerreces een programma, dat handelingsperspectief en oplossingenbiedt voor PAS-melders, definitief vast te stellen.7Kamerstuk 36 800 XIV-118Kamerstuk 36 755, nr. 23Tweede Kamer, vergaderjaar 2025–2026, 35 334, nr. 4264 Ik hoop dat uw Kamer mij ondersteunt in het samen helpen vinden vaneen duurzame oplossing voor de problematiek waar heel veelPAS-melders onbedoeld al zeven jaar in zitten.De Minister van Landbouw, Visserij, Voedselzekerheid en Natuur,F.M. WiersmaTweede Kamer, vergaderjaar 2025–2026, 35 334, nr. 4265