Uitvoering van de motie van het lid Boswijk c.s. over onderzoek doen naar de opzet van een democratiefonds (Kamerstuk 36410-V-59)

Tweede Kamer der Staten-Generaal2Vergaderjaar 2024–202536 600 VVaststelling van de begrotingsstaat van hetMinisterie van Buitenlandse Zaken (V) voor hetjaar 2025Nr. 7 BRIEF VAN DE MINISTER VAN BUITENLANDSE ZAKEN Aan de Voorzitter van de Tweede Kamer der Staten-GeneraalDen Haag, 12 november 2024Deze brief geeft opvolging aan de aangenomen motie Boswijk, Dassen,Veldkamp en Piri (Kamerstuk 36 410-V, nr. 59) die het kabinet verzoekt«onderzoek te doen naar de opzet van een Democratiefonds waarmeesteun kan worden geboden aan maatschappelijk organisaties diebijdragen aan de bevordering van democratie, onafhankelijke media enjournalisten, NGO’s, vakbonden en andere sociale partners om zo hetdemocratische proces wereldwijd duurzaam te bevorderen».Het kabinet omarmt het streven van de motie om steun te bieden aandemocratiseringsprocessen wereldwijd. De bescherming en bevorderingvan mensenrechten, de democratische rechtsstaat en de internationalerechtsorde zijn een belangrijk onderdeel van het Nederlandse buitenland-beleid. Landen die deze waarden omarmen zijn vaak stabieler envreedzamer en eerder geneigd bij te dragen aan een stabiele wereldordedie functioneert op basis van internationaal recht en niet op «het recht vande sterkste». Goed functionerende democratieën zijn essentieel voor eenduurzame sociaaleconomische ontwikkeling, een positief handelsklimaaten het gezamenlijk aanpakken van problemen zoals grensoverschrijdendeondermijnende criminaliteit, cyberaanvallen, illegale migratie enterrorisme.Het uitgangspunt van de Nederlandse aanpak is dat democratie niet vanbuitenaf kan worden opgelegd, maar dat bestaande democratiseringsbe-wegingen in een samenleving kunnen worden versterkt door te investerenin bevordering en bescherming van mensenrechten, de versterking van derechtsstaat en inclusief bestuur, en de steun aan een sterk maatschap-pelijk middenveld. Daarvoor heeft Nederland verschillende programma’sen fondsen ingesteld, elk met een specifieke invalshoek, met als algemeendoel om bij te dragen aan democratische rechtsstaten waarin alle burgers,inclusief minderheden, een gelijke stem hebben en mensenrechten goed kst-36600-V-7ISSN 0921 - 7371’s-Gravenhage 2024Tweede Kamer, vergaderjaar 2024–2025, 36 600 V, nr. 71 worden beschermd. Deze programma’s en fondsen worden hieronder kortuiteengezet.Vanuit het Beleidskader Versterking Maatschappelijk Middenveld (looptijd2021–2025; totale omvang EUR 1,4 miljard ODA1) steunt Nederland eenkrachtig maatschappelijk middenveld in lage- en middeninkomenslanden,dat de dialoog tussen overheid, bedrijfsleven en burgers aanjaagt enondersteunt om gezamenlijk tot oplossingen te komen voor maatschappe-lijke en economische vraagstukken.Vanuit het Beleidskader Veiligheid en Rechtsorde (EUR 180 miljoen in2025, ODA) ligt de focus vooral op versterking van de rechtsstaat endemocratisering in een aantal focuslanden, onder meer in de Sahel, deHoorn van Afrika en de MENA-regio. In deze focuslanden wordt ingezet opinclusievere politieke besluitvorming op verschillende overheidsniveaus.Vanuit een regionale focus richt het Nederlands Fonds voor RegionalePartnerschappen zich op het versterken van de rechtstaat en democratiein zowel (potentiële) lidstaten van de EU en Oostelijk Partnerschapslanden(MATRA, EUR 12,8 miljoen in 2025, ODA en non-ODA), als in het Midden-Oosten en Noord-Afrika (Shiraka, EUR 16,8 miljoen in 2025, ODA ennon-ODA). In MATRA- en Shiraka-landen staat Nederland bekend om deexpertise op het gebied van de rechtsstaat. Dit komt door een uniekeaanpak van capaciteitsopbouw en kennisdeling in overheid-tot-overheidprojecten, en training van ambtenaren en medewerkers in de justitiëlesectoren. Tevens wordt via de ambassades in de MATRA- en Shiraka-regiohet lokale maatschappelijk middenveld ondersteund.Vanuit de lens van veiligheid en bescherming zet het subsidiekader SafetyFor Voices van het Mensenrechtenfonds in op verhoogde fysieke, digitale,juridische en psychosociale veiligheid van mensenrechtenverdedigers enjournalisten als fundament voor democratie (looptijd 2023–2027, totaleomvang EUR 40 miljoen, ODA en non-ODA). Tenslotte worden vanuit hetdecentrale Mensenrechtenfonds (EUR 44,4 miljoen in 2025) diverseprojecten door Nederlandse ambassades gefinancierd ten behoeve vanmensenrechten en democratie wereldwijd. In de Mensenrechtenrappor-tages van de afgelopen jaren worden meerdere voorbeelden van dezedecentrale inzet gegeven.De bestaande programma’s geven blijk van een stevige en diverse inzetvan het kabinet op de randvoorwaarden van sterke democratischerechtsstaten. Het kabinet omarmt dan ook het streven van deze motie.Bovenstaande programma’s en fondsen tezamen dragen, elk vanuit eenspecifieke invalshoek, ook bij aan steun voor de in de motie genoemdemaatschappelijke organisaties die bijdragen aan de bevordering vandemocratie, onafhankelijke media en journalisten, NGO’s, vakbonden enandere sociale partners. Hiermee handelt het kabinet voor een belangrijkdeel reeds in de geest van de motie.In het onderzoek naar de opzet van een mogelijk nieuw Democratiefondsheeft het kabinet de huidige inzet op democratisering door bovenge-noemde programma’s expliciet betrokken. Alhoewel het bundelen van(een deel van) de Nederlandse inzet op wereldwijde democratischeprocessen via een apart fonds deze inzet extra zou belichten, is het kabinetvan mening dat het oprichten van een Democratiefonds niet opportuun is.Er zijn gezien de serieuze bezuinigingsopgave ook geen middelenvoorhanden. Een dergelijk fonds zou betekenen dat de huidigeprogramma’s die zich richten op democratische processen nog meer1ODA: Official Development AidTweede Kamer, vergaderjaar 2024–2025, 36 600 V, nr. 72 aangeslagen moeten worden dan reeds het geval is. Juist in tijden vanbezuinigingen, zijn, zoals ook de motie beoogt, reeds bestaandeprogramma’s die de democratie bevorderen het meest effectief. Hetkabinet heeft mede om die reden getracht het mensenrechtenfonds zoveelmogelijk te ontzien als het gaat om bezuinigingen. Overigens is dedefinitieve omvang van de bezuinigingen voor de jaren 2026 en daarnanog niet bekend. Zodra meer bekend is wordt de Kamer hierover separaatgeïnformeerd. In de tussentijd zal het kabinet via de bestaandeprogramma’s en samen met andere partners zich actief blijven inzettenom democratische processen wereldwijd duurzaam te bevorderen.Daarbij zal het kabinet een extra inspanning doen om de Kamer over deinzet op wereldwijde democratische processen in een apart hoofdstuk teinformeren middels de jaarlijkse mensenrechten, democratie en interna-tionale rechtsorderapportage. Deze rapportage ontvangt uw Kamer in hettweede kwartaal van 2025.De Minister van Buitenlandse Zaken,C.C.J. VeldkampTweede Kamer, vergaderjaar 2024–2025, 36 600 V, nr. 73