IOB-evaluatie van het Instituut Clingendael, met de beleidsreactie

31700VVaststellingvandebegrotingsstatenvanhetMinisterievanBuitenlandseZaken(V)voorhetjaar2009Nr.86BRIEFVANDEMINISTERSVANBUITENLANDSEZAKENENVANDEFENSIEAandeVoorzittervandeTweedeKamerderStaten-GeneraalDenHaag,19maart2009GraagbiedenwijuhierbijdeevaluatieaanvanderesultatenvandesubsidieovereenkomsttussendeministeriesvanBuitenlandseZakenenDefensieenhetNederlandsInstituutvoorInternationaleBetrekkingen«Clingendael»diedeInspectieOntwikkelingssamenwerkingenBeleids-evaluatie(IOB)oponsverzoekheeftuitgevoerd1,alsmededebeleids-reactiedaarop.Deevaluatiebetrefteenbeoordelingintermenvaneffecti-viteitenefficiëntievandematewaarindedoelen,verwoordindesubsidiebeschikking,zijngerealiseerd,alsmedehetopstellenvanaandachtspuntenvoordetoekomst.Dehoofdbevindingenendeaandachtspunteninhetevaluatierapportzijnbetrokkenbijdeinmiddelsafgerondebesluitvormingoverdesubsidie-relatiemethetinstituutClingendaelvanaf1januari2009.DeministeriesvanBuitenlandseZakenenDefensieverstrekkensindsdeoprichtingvanhetinstituutClingendaelin1983eenbasissubsidieaanditinstituut.Delaatstevolledigesubsidieperiodebetrofdejaren2005–2008.HetisdezeperiodediedoorIOBisgeëvalueerd.Indebeschikkingbetref-fendedesubsidieverleningaanhetinstituutClingendaelvoordezeperiodestaatdathetdoelvandesamenwerkingishetkwekeneninstandhoudenvaneeninstituutdat:•onderzoekverrichtnaarinternationalevraagstukkenenhetinzichtdaarinverdiept;•aandeNederlandsesamenlevingdeskundigeenobjectieveinformatieverstrektovervredeenveiligheid,Europeseintegratiealsmedeandereinternationalevraagstukken,enbijdraagtaandekwaliteitvandenatio-nalediscussiehierover;•alsontmoetingsplaatsdientvoordeuitwisselingvangedachtenoverinternationalevraagstukkentussendeNederlandseoverheid,politiekenwetenschapendezegedachtentevensinverbindingbrengtmetbuitenlandseinzichten;•doorzijnactiviteiteneeninternationaleuitstralingheeft,diedeinterna-TweedeKamerderStaten-Generaal2Vergaderjaar2008–2009KST1292300809tkkst31700-V-86ISSN0921-7371SduUitgevers’s-Gravenhage20091TerinzagegelegdbijhetCentraalInforma-tiepuntTweedeKamer.TweedeKamer,vergaderjaar2008–2009,31700V,nr.861 tionalepositievanonslandtengoedekomtendebandenmetanderelandenhelptversterken;en•analyses,ideeënenoplossingsrichtingenaandraagtdiekunnenbijdragenaanhetNederlandsbuitenlandsbeleid,inclusiefdeOntwik-kelingssamenwerkingenhetDefensiebeleid.Deevaluatiespreektzichuitoverpublieksinformatie,denationaleeninternationalestatuurvanClingendaelalsdenktank,diplomatiekeacademieenopleidingsinstituut,overbeleidsondersteuningenoverhetmanagementendebedrijfsvoeringvanhetinstituut.Dehoofdbevindin-genendeaandachtspuntenvoordetoekomstzijngebaseerdopdossier-onderzoekeninterviewsmethetmanagementvanClingendael,metambtenarenvanBuitenlandseZakenenDefensie,metledenvandevastecommissievoorBuitenlandseZakenvandeTweedeKamerenmetenkelewetenschappers.Deevaluatiebevatnegenhoofdbevindingen:1.deevaluatieonderschrijfthetbelangvanhetvoortbestaanvanClin-gendaelalsNederlandskennisinstituut,diplomatiekeacademieenplatformophetgebiedvaninternationalevraagstukken;2.dewaarderingvoorClingendaelalsdenktankvarieert.Erwordtteweinigstrategischonderzoeknaarlangetermijnkwestiesverrichtendeinternationaleprofileringisbeperkt;3.derolvanClingendaelbijdeontwikkelingvannieuweinzichtenmetbetrekkingtothetbuitenlands-enveiligheidsbeleidisbescheiden.Debijdrageaanvigerendbeleidisopeenaantalpuntenpositief;4.opleidingenbijClingendaelzijnoverhetalgemeenvangoedekwali-teit;5.daelalsdiplomatiekeacademiegenieteenuitstekendereputatie;6.daelmedewerkersgevenfrequentinformatieaanhetgrotepubliekenleverendaarmeeeensignificantebijdrageaanhetmaatschappelijkdebatoverinternationalevraagstukken;7.steriesvanBuitenlandseZakenenDefensiehebbenhunverwach-tingenmetbetrekkingtotClingendaelonvoldoendeexplicietgemaakt;8.agementendefinanciëlebedrijfsvoeringzijnsterkverbeterd.Zwakkepuntenzijndetrageinvoeringvaneenmeerjarenplanningendesmallefinanciëlebasis;en9.igefinancieringsstructuurfaciliteertdeuitvoeringvanstrategischonderzoeknaarlangetermijnkwestiesniet.Deevaluatiebevattevensnegenaandachtspunten:1.handhavingvanhetverlenenvaneenbasissubsidie;2.concreteredoelstellingenvandebasissubsidie;3.scherpereprioriteitsstellingindeonderzoeksonderwerpen;4.meersamenwerkingtussenClingendaelenNederlandseenbuiten-landsedenktanks;5.aandachtvoordeopleidingvanNederlandsediplomaten;6.verbeteringvandecommunicatiestrategie;7.beterestructureringvanhetbeleidsoverlegtussenClingendaelendeministeries;8.aandachtvoorfinancieringvanstrategischlangetermijnonderzoek;en9.verbredingvandefinanciëlebasisvanClingendael.WijzijnverheugddatdeevaluatieopbelangrijkepuntenpositiefoverClingendaelkonoordelen.Deevaluatiesteltondermeerdathetinstituuteenlocatieisvoorinternationaleconferentiesenseminarsophoogniveau,eneenplaatsdiedoorbuitenlandsebewindspersonengraagwordtbezochtvoorhetgevenvantoespraken.Clingendaelpublicatieszijnmeestalvanhogekwaliteitenlevereneengoedebijdrageaandeverdie-TweedeKamer,vergaderjaar2008–2009,31700V,nr.862 pingvanhetinzichtininternationalevraagstukken.DaarnaastzijndeopleidingendiedoorClingendaelwordenverzorgdbijnaaltijdvangoedekwaliteit.Hetinstituutgenietinternationaaleenuitstekendereputatiealsdiplomatiekeacademie;deevaluatiemeentdatdeinternationalealumni-netwerkendievoortkomenuitdediverseopleidingenvoordiplomatendediplomatiekebetrekkingentussenNederlandendelandenwaaruitdedeelnemersafkomstigzijn,tengoedekomen.MedewerkersvanClingen-daelkomenregelmatigaanhetwoordinkrantenartikelenenopradioentelevisie;deevaluatieconcludeerthierdathetinstituuteensignificantebijdragelevertaanhetmaatschappelijkdebatoverinternationalevraag-stukken.HetClingendael-labelstaatalgemeenvoordeskundigheid.MetditallesonderschrijftdeevaluatieonzezienswijzedatClingendaelvoorzietinbelangrijketakenzowelvoordeministeries,dewetenschapalshetbrederepubliek.MethetverstrekkenvaneenbasissubsidiewildendeministeriesvanBuitenlandseZakenenDefensiehierinvoorzienendatisdusingrotelijnengeslaagd.Waarhetinternationalekwestiesbetreft,vertegenwoordigtClingendaeleenbelangrijkewaardevoorNederland,onzeministeriesenhetNederlandsepubliekinhetalgemeen.Wijonder-schrijvendaaromdanookdeeerstehoofdbevindingvandeevaluatie,inzakehetbelangvanhetvoortbestaanvanClingendaelalsNederlandskennisinstituut,diplomatiekeacademieenplatformophetgebiedvandeinternationalevraagstukken.Omdatmogelijktemakenhebbenwijindecember2008beslotendebasissubsidievandeministeriesvanBuiten-landseZakenenDefensieaanClingendaelvoorttezettenvooreenvolgendeperiodevanvierjaar,vanaf1januari2009(aandachtspunt1).Uiteraardzullengedurendedieperiode2009–2012dedoordeevaluatiegeconstateerdetekortkomingenenmindersuccesvolleonderdelenvanhetprogrammamoetenwordengeadresseerd.Datgeldtinhetbijzondervoordederdehoofdbevinding,diesteltdatderolvanClingendaelbijdeontwikkelingvannieuweinzichtenmetbetrekkingtothetbuitenlands-enveiligheidsbeleidbescheidenisgeweest.Voordebeideministeries,dieindekomendejarenmetmindermensenzeerveelwerkvanhogekwaliteitzullenmoetenleveren,vormtditeencruciaalonderdeel.Debehoefteaanexternehulpinhetaandragenvannieuweinformatie,analyses,visiesenoplossingsrichtingenzalhierdooralleenmaartoenemen.WijverschaffendenieuwebasissubsidiedanooknadrukkelijkonderdevoorwaardedatdetoegevoegdewaardevanClingendaelvoordebeleidsontwikkelinghogermoetworden.InzijnMeerjarenprogramma2009–2013heefthetinstituutzichuitge-sprokenvooreenbetereaansluitingopdebeleidsvragenvandebeidesubsidieverlenendeministeries.Indeeerstemaandenvandenieuwesubsidieperiodezullenhieroverconcreteafsprakenwordengemaakt.DaarbijrealiserendeministerieszichdatzijvaakduidelijkermoetenzijninwatzijopbepaaldebeleidsterreinenvanClingendaelwensen(hoofd-bevinding7).Vooreengoedeaansluitingvanhetinstituutopdeministe-riesiseenhelderevraagarticulatievangrootbelang.Opditterreinwordtthanseeninhaalslaggemaakt,ondermeerdooreenbetereorganisatievandekennisfunctiebijhetministerievanBuitenlandseZaken.Daarnaastzalhetbeleidsoverlegwordengeïntensiveerd(aandachtspunt7),zowelophethoogsteambtelijkeniveaualsophetniveauvandedirecties.In2010zaleenaparteevaluatieplaatsvindenvandithoofdonderdeel:detoege-voegdewaardevanhetinstituutvoordebeideministeries.DeministerieszijnakkoordmetdenieuwebeleidsvoornemensvanClin-gendaelzoalsomschreveninhetMeerjarenplan2009–2013,metnamehetuitvoerenvanmeerlangetermijnstrategischonderzoek,verdergaandeinternationaliseringen,lastbutnotleast,eenbetereaansluitingopdeTweedeKamer,vergaderjaar2008–2009,31700V,nr.863 beleidsvragenvanhetministeries.DezevoornemenszijnmedegekozennaaraanleidingvandeevaluatieendebijeenkomstvandeKenniskamervanministerievanBuitenlandseZaken(metdeelnamevanDefensie)metdeClingendaelleidinginoktober2008.Wijhebbenechtergemeenddathetnietinderedelagvoordekomendejarendebasissubsidievoorhetinstituutsubstantieelteverhogen,zoalsdoorClingendael(medeopgrondvandeevaluatie)isverzocht.Deminis-teriesisnamelijkeentaakstellingopsubsidiesenbijdragenopgelegd,inhetkadervandeTaakstellingVernieuwingRijksdienst.Hetzoumogelijkmoetenzijndeaccentverschuivingendoorherschikkingvandebestaandemiddeleneneenefficiëntergebruikvandebeschikbareruimtedoortevoeren.Naaronzemeningliggenerindeverdergaandeinternationalise-ring(aandachtspunt4)goedekansenomnieuweruimteinhetprogram-matecreëren.Veelinternationalevraagstukkenwordenimmersopveelplaatsenindewereldbestudeerd.NietallesbehoeftookinNederlandtewordengedaan.Doormeergebruiktemakenvandeproductievankenniselders,moetertijdgewonnenkunnenwordenvoordetoepassingvandiekennisopdeNederlandsecontextenhetNederlandsbuitenlandsbeleid.BovendienkandanbeterwordenbepaaldwelksoortonderzoekwélinNederlandzoumoetengeschieden(descherpereprioriteitsstelling:aandachtspunt3).OmmeeronderzoekscapaciteitvoorClingendaeltecreërenentevensterversterkingvandebeleidsrelevantievanhetonderzoekzalhetministerievanBuitenlandseZakenbezienofindekomendejarenmedewerkersvandatministerieaandestafvanhetinstituutkunnenwordentoegevoegd.UiteraardishetdaarbijaandedirectievanClingendaelomtebesluitenofzijaangebodenkandidatenwilaccepteren.Clingendaelheefteenperiodevanproblemenmethetmanagementendefinanciëlebedrijfsvoeringgekend.Wezijnverheugdtekunnenconsta-terendatmaatregelenomhierinverbeteringtebrengen,bijvoorbeelddeinvoeringvaneengoedebegrotingssystematiek,vruchtenhebbenafge-worpen(hoofdbevinding8).Ookinhoudelijkwordterthansbetergepro-grammeerd.Datheeftondermeergeresulteerdindeopstelling–voordeeerstekeer–vanhetmeerjarenplan«Nederlandendeveranderendewereld»voordeperiode2009–2013.Ditplan,datbovenreedswerdgenoemd,vormtdeinhoudelijkecontextvoordebasissubsidiedievoordekomendevierjaarwordtverstrekt.DebasissubsidievoorClingendaelverschaft–zoalshetwoordalaangeeft–eenbasisvoorhetbestaanendewerkzaamhedenvaneenhoogwaardigNederlandsInstituutvoorInternationaleBetrekkingen.Clingendaelheeftzijntakengedurendedeafgelopenjareningrotelijnennaarbehorenuitgevoerdenwijgaanervanuitdatdit,metdeaangekondigdeaanpas-singen,voordevolgendeperiodenogbeterhetgevalzalzijn.Metdeomvangvandebasissubsidieisgezochtnaareenevenwichttussenverschillendeinvalshoeken:tussendelangeendekortetermijn,entussenmeerenminderfinanciëleafhankelijkheidvandeministeriesvanBuiten-landseZakenenDefensie.Eenverbredingvandefinanciëlebasisvanhetinstituut(aandachtspunten1en9)zoudooronswordentoegejuicht,maarhetisnietgemakkelijkomandereNederlandseministeriesteinteresserenvooreenstructurelefinanciëlebandmetClingendael.Indepraktijkkiezenzijvoorprojectfinancieringvoorhunafzonderlijkeprojecten.Daarnaastkunnenopdrachtenwordenverworvenvananderepartijen,waaronderparticulierebedrijven,zowelinhetbinnen-alsinhetbuitenland.OmClingendaelscherptehoudenopdeontwikkelingenindergelijkebedrij-veneninstellingen,oordelenwijhetnuttigdathetinstituutvooreendeelTweedeKamer,vergaderjaar2008–2009,31700V,nr.864 vandemarktafhankelijkblijft.Metdezebasissubsidiemenenwijtussendeverschillendebelangeneengoedebalanstehebbengevonden.DeministervanBuitenlandseZaken,M.J.M.VerhagenDeministervanDefensie,E.vanMiddelkoopTweedeKamer,vergaderjaar2008–2009,31700V,nr.865