Afsluitbeleid kleinverbruikers drinkwater

Tweede Kamer der Staten-Generaal2Vergaderjaar 2023–202427 625Waterbeleid24 515Preventie en bestrijding van stille armoede ensociale uitsluitingNr. 673 BRIEF VAN DE MINISTER VAN INFRASTRUCTUUR EN WATER-STAAT EN DE STAATSSECRETARIS VAN SOCIALE ZAKEN ENWERKGELEGENHEID Aan de Voorzitter van de Tweede Kamer der Staten-GeneraalDen Haag, 29 augustus 2024Hierbij ontvangt u het rapport «Bescherming kinderen tegen afsluiting vandrinkwater en energie» opgesteld door Regioplan en een gezamenlijkereactie op het onderzoek. Deze brief schetst ook welke aanpassingen inhet beleid voor de toegang tot drinkwater zullen worden gemaakt om demoties van de leden Kat1 en Synhaeve2 uit te voeren en in lijn te brengenmet de uitspraak van de rechter over het afsluitbeleid3, 4.Moties Kat en SynhaeveHet onderzoek naar de vraag of en wat er nodig is om kinderen beter tebeschermen tegen de afsluiting van drinkwater en energie is eentoezegging van de toenmalige Minister voor Armoedebeleid, Participatieen Pensioenen. Gezamenlijk met de toenmalige Minister van Infra-structuur en Waterstaat is dit onderzoek uitgezet en uitgevoerd. In lijn metde motie-Kat is de optie voor een drinkwaterfonds expliciet in ditonderzoek meegenomen.Armoede en schulden kunnen het betalen van de drinkwaterrekening endaarmee de toegang tot drinkwater belemmeren. Het kabinet streeft ernaar om de (kinder-)armoedecijfers niet uit te laten komen boven hetreferentiejaar 20245. De Kamer heeft specifiek voor drinkwater extraaandacht gevraagd via moties. De motie van het lid Kat verzoekt ingesprek te treden met belanghebbenden met als doel ervoor te zorgen dat1Kamerstuk 24 515, nr. 7022Kamerstuk 24 515, nr. 7393Gerechtshof Den Haag, 19 maart 2024, ECLI:NL:GHDHA:2024:3634Kamerstuk 24 515, nr. 756, Aanhangsel Handelingen, 2023/2024, nr. 14945Hoofdlijnenakkoord 2024–2028 van PVV, VVD, NSC en BBB, p. 2 (bijlage bij Kamerstuk 36 471,nr. 37) kst-27625-673ISSN 0921 - 7371’s-Gravenhage 2024Tweede Kamer, vergaderjaar 2023–2024, 27 625, nr. 6731 huishoudens in Nederland niet meer worden afgesloten van drinkwatervanwege betalingsproblemen en de motie van het lid Synhaeve verzoektervoor te zorgen dat het moeilijker wordt om huishoudens af te sluitenvan drinkwater door de voorwaarden voor het afsluiten aan te scherpen.Op 28 maart heeft de Kamer al een brief ontvangen over de uitvoering vanmotie-Synhaeve6. Met de brief die de Kamer nu ontvangt worden beidemoties afgedaan.Uitkomsten Rapport «Bescherming kinderen tegen afsluiting vandrinkwater en energie»Er zijn in Nederland ongeveer 8,5 miljoen drinkwateraansluitingen. Hetonderzoek schat het jaarlijkse aantal afsluitingen van drinkwater op 1.300in 2023, waarbij verwacht wordt dat het overgrote deel voortkomt uitwanbetaling. Drinkwaterbedrijven hebben geen zicht op de samenstellingvan de aangesloten huishoudens en weten dus niet of daar kinderen toebehoren.Door middel van interviews met belanghebbenden en experts zijn demogelijkheden tot verbetering van de bescherming van kinderen tegen deafsluiting van drinkwater in kaart gebracht. Regioplan doet de volgendeaanbevelingen:1.De gemeenten hebben toegang tot de Basisregistratie Personen (BRP)en zouden in het prioriteringsproces van vroegsignalering voorrangkunnen geven aan huishoudens met kinderen.2.Gemeenten kunnen vaker gebruik maken van een schuldenbewind ommensen te beschermen tegen verdere financiële problemen.3.Harmoniseer de signalen die drinkwaterbedrijven en gemeentenuitwisselen: een minimaal bedrag en een minimaal aantal maandenbetalingsachterstanden voor een vroegsignaal, informatie over deaanwezigheid van kinderen en verplicht drinkwaterbedrijven om eenafsluitsignaal te sturen voordat zij tot afsluiting overgaan.4.Optimaliseer de afsluitregeling drinkwater naar voorbeeld van deafsluitregeling energie.5.Overweeg kinderen op te nemen onder de definitie van kwetsbareafnemers in de afsluitregeling voor drinkwater.BeleidsreactieOm opvolging te geven aan de uitspraak van de rechter, de moties en deaanbevelingen van het onderzoek van Regioplan worden twee sporengevolgd: het eerste spoor is het verbeteren van het sociaal incassoprocesen het tweede spoor is het verbeteren van de afsluitregeling drinkwater.1. Verbeteren sociaal incassoprocesDe afgelopen jaren is er binnen de drinkwatersector toenemendeaandacht gekomen voor de problematiek van wanbetaling en de impactdaarvan op huishoudens. Om deze reden zijn enkele drinkwaterbedrijvenbegonnen met het herzien en verbeteren van hun incassoprocedures,waarbij een nadrukkelijke focus ligt op sociaal incasseren. Vanuit dedrinkwatersector is het initiatief ontstaan om hierover sectorbredeafspraken te maken en alle drinkwaterbedrijven mee te krijgen. HetMinisterie van Sociale Zaken en Werkgelegenheid (SZW) is bereid eenfaciliterende rol te spelen bij dit proces. Hierdoor worden huishoudensmet schulden eerder bereikt en wordt voorkomen dat schulden zichontwikkelen tot problematische schulden. Het doel van de verbetering isdat er meer haalbare betalingsregelingen met huishoudens met betalings-6Kamerstuk 24 515, nr. 756Tweede Kamer, vergaderjaar 2023–2024, 27 625, nr. 6732 achterstanden worden afgesloten waardoor afsluiting van drinkwaterwordt voorkomen. Het voorstel voor sector-brede afspraken zal inseptember worden besproken door de Vereniging van waterbedrijven inNederland (Vewin).Specifiek voor vroegsignalering wordt een verbeterplan gepresenteerd,eind 2024. De ambities rond vroegsignalering worden beschreven in dekabinetsreactie op het rapport van de Nationale ombudsman «Hoe eerder,hoe beter»7. Het ombudsmanrapport benadrukt het belang van vroeg-tijdige interventies om betalingsproblemen te voorkomen, wat relevant isvoor het beschermen van huishoudens tegen bijvoorbeeld afsluiting vandrinkwater. Door vroegtijdig op te treden kunnen instanties voorkomendat huishoudens zonder toegang tot veilig drinkwater komen te zitten, watkan helpen om de gezondheid en welzijn van burgers te waarborgen. Insamenspraak met Divosa, de Vereniging Nederlandse Gemeenten (VNG),de branchevereniging voor schuldhulpverlening NVVK, vastelasten-partners – waaronder de drinkwaterbedrijven – en betrokken ministerieswordt naar verwachting door SZW in het laatste kwartaal van 2024 eenverbeterplan gepresenteerd langs zes stappen in de vroegsignalering:1) sociale incasso, 2) voorwaarden aanlevering signalen, 3) ontvangen enoppakken signalen, 4) bereik van en contact met de inwoner, 5) hulpaccep-tatie en doorverwijzing en 6) terugkoppeling resultaat van signalen.De aanpassingen die IenW en drinkwaterbedrijven van plan zijn door tevoeren, dienen ook als inbreng voor dit verbeterplan.De aanbeveling van Regioplan over het inzetten van schuldenbewind iseen vergaande maatregel die gemeenten na goede afweging in kunnenzetten indien eerder en bij voorkeur herhaald hulpaanbod niet tot eenoplossing heeft geleid. Dit is geen onderdeel van het incassobeleid vandrinkwaterbedrijven en de afsluitregeling.2. Verbeteren regeling afsluitbeleid voor kleinverbruikers van drinkwaterOp 19 maart 2024 oordeelde de rechter in een arrest dat de NederlandseStaat en twee drinkwaterbedrijven onrechtmatig handelen door niet al hetredelijkerwijs mogelijke te doen om te voorkomen dat minderjarigekinderen in een situatie terechtkomen waarin zij niet voldoende toeganghebben tot drinkwater. Het arrest vroeg om actie op twee gebieden:drinkwaterbedrijven moeten direct een einde maken aan de onrecht-matige situatie en de Staat moet het afsluitbeleid verbeteren.Op 15 april zijn Kamervragen naar aanleiding van het arrest over hetafsluitbeleid beantwoord8. Zoals gemeld in die antwoorden is naaraanleiding van de uitspraak van de rechter door de toenmalige Ministervan Infrastructuur en Waterstaat (IenW) een brief aan alle drinkwaterbe-drijven gestuurd waarin zij worden gevraagd hoe zij de mogelijkeonrechtmatige situaties zo snel mogelijk opheffen en nieuwe situatiesvoorkomen. Dit betekent enerzijds dat de bestaande afsluitingen opnieuwbekeken en ongedaan moeten worden gemaakt indien er op het adreskinderen wonen, dan wel dat in elk geval hoeveelheden drinkwatermoeten worden verstrekt die beantwoorden aan de richtlijnen van deWereldgezondheidsorganisatie (WHO) zoals die in het arrest wordenaangehaald.7Brief aan de Nationale ombudsman met de kabinetsreactie op het onderzoek «Hoe eerder, hoebeter» naar vroegsignalering van schulden door gemeenten, 29 mei 2024, Kamerstuk 24 515,nr. 7628Aanhangsel Handelingen, 2023/2024, nr. 1494Tweede Kamer, vergaderjaar 2023–2024, 27 625, nr. 6733 Drinkwaterbedrijven moeten daarnaast zorgen dat hun interne beleid metbetrekking tot afsluiting wordt verbeterd zodat het belang van kinderenvoldoende wordt meegenomen. De drinkwaterbedrijven Dunea en PWN(medegedaagden in de gerechtelijke procedure) hebben toegezegdhuishoudens per direct niet meer af te sluiten wegens wanbetaling, totdatde incassotrajecten en de drinkwaterregeling zijn aangepast in lijn met deuitspraak van het gerechtshof. Alle drinkwaterbedrijven hebben aange-geven dit beleid – voor zover het bij die bedrijven nog aan de orde zouzijn – te volgen.De huidige afsluitregeling drinkwater beperkt drinkwaterbedrijven in hunafsluitbeleid, zo mag bijvoorbeeld een kwetsbare consument niet wordenafgesloten9. Nu de rechter heeft geoordeeld dat de Staat meer moet doenom te voorkomen dat minderjarige kinderen in een situatie terechtkomenwaarin zij niet voldoende toegang hebben tot drinkwater, zal IenW deafsluitregeling hierop aanpassen zoals ook aangegeven in de beant-woording van de eerder aangehaald Kamervragen op 15 april. Daarbijgaan ook bekeken worden of er naast kinderen nog andere groepen zijndie beter beschermd moeten worden en op welke wijze dit het beste kangebeuren in de afsluitregeling. Tegelijkertijd schuilt in het verbreden vanhet afsluitverbod van drinkwaterbedrijven richting afnemers het risico datde betalingsmoraal in de toekomst daalt.IenW start een werkgroep met belanghebbenden met als doel deafsluitregeling kleinverbruik drinkwater aan te passen in lijn met het arrestzodat het belang van kinderen beter wordt geborgd. Aanbevelingen 4 en 5zullen worden uitgewerkt en verwerkt in een voorstel tot wijziging van deregeling. Het streven is om begin volgend jaar te kunnen starten met deconsultatie van de wijziging.In het kader van de afsluitregeling worden gesprekken gevoerd metgemeenten over de mogelijkheid om vanuit de basisregistratie te bepalenof er in huishoudens met betalingsachterstanden kinderen ingeschrevenstaan. En ook over wat er nodig is om die informatie te kunnen en mogendelen met het betreffende drinkwaterbedrijf. Gemeenten kunnen in hetBRP zien of er een minderjarig kind staat ingeschreven, maar diehandeling is nu nog handmatig. Voor het terugkoppelen van dezeinformatie aan een drinkwaterbedrijf, is bovendien een grondslag nodig inde afsluitregeling. Hierbij is het belangrijk om ook in overweging tenemen dat deze handmatige check een extra taak betekent voor degemeenten die nu ook al zwaar belast worden. Maar op deze manierkunnen zowel de drinkwaterbedrijven als gemeenten prioriteit geven aandeze huishoudens in de vroegsignalering en voorafgaand aan (mogelijke)afsluiting.Ten aanzien van de oprichting van een drinkwaterfonds geeft hetonderzoek geen duidelijk advies. Er zijn te veel voor- en nadelen waardoorde onderzoeksbureau slechts enkele contouren en veel aandachtspuntenschetsen. Alleen een drinkwaterfonds lost volgens het rapport deonderliggende problematiek niet op. Als huishoudens met kinderen nietmeer worden afgesloten bij wanbetaling, dan leidt dit in eerste instantietot een verlies bij het drinkwaterbedrijf. Vooralsnog lijkt het erop dat ditslechts om enkele honderden huishoudens per jaar zal gaan en overbeperkte bedragen. Socialiseren van deze verliezen in de drinkwaterta-rieven van afnemers zal dan tot een zeer beperkte tariefverhoging leiden9Een kwetsbare consument is gedefinieerd als een kleinverbruiker voor wie de beëindiging vande levering van drinkwater zeer ernstige gezondheidsrisico’s tot gevolg zou hebben voor dekleinverbruiker of huisgenoten van de kleinverbruiker. Een kwetsbare consument dient dit aante tonen met een verklaring van een niet behandelend arts.Tweede Kamer, vergaderjaar 2023–2024, 27 625, nr. 6734 en vanuit dat perspectief is het oprichten van een drinkwaterfonds een ergcomplexe en dure oplossing. Daarom verdient het de voorkeur om in tezetten op de aanpassingen van het afsluitbeleid en te monitoren inhoeverre dit leidt tot een aangepaste betalingsmoraal en een afname ininkomsten voor drinkwaterbedrijven.In het najaar wordt u nader geïnformeerd over de voortgang.De Minister van Infrastructuur en Waterstaat,B. MadlenerDe Staatssecretaris van Sociale Zaken en Werkgelegenheid,J.N.J. NobelTweede Kamer, vergaderjaar 2023–2024, 27 625, nr. 6735