Debat over het rapport van de Inspectie Veiligheid en Justitie inzake een zelfmoord van een gedetineerde

Tweede￿KamerRapport￿zelfmoord￿gedetineerde 18 april 2013TK￿7777-3-33Rapport￿zelfmoord￿gedetineerdeAan￿de￿orde￿is￿het￿debat￿over￿het￿rapport￿van￿de￿Inspec-tie￿Veiligheid￿en￿Justitie￿inzake￿een￿zelfmoord￿van￿eengedetineerde.De￿voorzitter:Ik￿heet￿de￿staatssecretaris￿van￿Justitie￿van￿harte￿welkom,evenals￿de￿mensen￿op￿de￿publieke￿tribune￿en￿de￿mensendie￿thuis￿het￿debat￿volgen.￿De￿spreektijden￿per￿fractie￿zijnzes￿minuten.De￿heer￿Van￿der￿Steur￿(VVD):Voorzitter.￿De￿VVD￿heeft￿met￿afschuw￿kennisgenomenvan￿het￿overlijden￿van￿de￿heer￿Dolmatov.￿Namens￿deVVD-fractie￿wil￿ik￿daarom￿allereerst￿diep￿medeleven￿be-tuigen￿aan￿zijn￿nabestaanden.￿Het￿verlies￿van￿een￿zoon￿enfamilielid￿onder￿de￿omstandigheden￿zoals￿die￿zich￿heb-ben￿voorgedaan,￿is￿vreselijk￿en￿zeer￿ingrijpend.￿Het￿waszichtbaar￿tijdens￿de￿persconferentie￿en￿te￿lezen￿in￿zijn￿be-leidsreactie￿dat￿ook￿de￿staatssecretaris￿persoonlijk￿is￿ge-raakt￿door￿het￿overlijden￿van￿de￿heer￿Dolmatov.￿Het￿isdan￿ook￿belangrijk￿dat￿de￿familie￿goed￿is￿en￿wordt￿geïn-formeerd.￿Mijn￿fractie￿neemt￿aan￿dat￿de￿betrokkenheidvan￿de￿overheid￿bij￿de￿familie￿Dolmatov￿wordt￿voortge-zet￿als￿dat￿door￿de￿familie￿op￿prijs￿wordt￿gesteld.￿Kan￿destaatssecretaris￿dit￿bevestigen?Mijn￿fractie￿waardeert￿het￿dat￿de￿Nederlandse￿overheidhaar￿verantwoordelijkheid￿en￿aansprakelijkheid￿heeft￿er-kend.￿Complimenten￿zijn￿op￿hun￿plaats￿voor￿het￿werk￿datde￿Inspectie￿Veiligheid￿en￿Justitie￿in￿samenwerking￿metde￿Inspectie￿voor￿de￿Gezondheidszorg￿heeft￿verricht.￿Deinspectie￿heeft￿in￿korte￿tijd￿een￿zeer￿gedegen￿onderzoeks-rapport￿opgeleverd.￿De￿inspectie￿concludeert￿dat￿de￿Ne-derlandse￿overheid￿onzorgvuldig￿heeft￿gehandeld.￿Dat￿isniet￿alleen￿toe￿te￿schrijven￿aan￿het￿persoonlijke￿hande-len￿van￿functionarissen￿of￿het￿nalaten￿daarvan,￿maar￿ookaan￿de￿afhankelijkheid￿van￿en￿het￿vertrouwen￿in￿de￿sys-temen,￿procedures￿en￿formulieren￿die￿functionarissen￿bijhun￿besluiten￿ondersteunen.￿Die￿conclusie￿is￿hard,￿maarterecht.￿Bovenal￿laat￿het￿rapport￿zien￿dat￿een￿reeks￿van￿te-kortkomingen￿de￿omstandigheden￿creëerde￿waardoor￿deheer￿Dolmatov￿in￿de￿gelegenheid￿is￿geweest￿om,￿zonderdat￿zijn￿zorgwekkende￿geestestoestand￿werd￿onderkend,zelfdoding￿te￿plegen,￿terwijl￿hij￿aan￿de￿zorg￿van￿de￿Neder-landse￿overheid￿was￿toevertrouwd.Mevrouw￿Gesthuizen￿(SP):De￿heer￿Van￿der￿Steur￿spreekt￿over￿een￿reeks￿van￿proce-dures,￿zaken￿die￿er￿allemaal￿toe￿hebben￿geleid￿dat￿hetverschrikkelijke￿incident￿op￿17 januari￿heeft￿plaatsgevon-den.￿Hij￿noemt￿daarbij￿specifiek￿ook￿de￿regels￿die￿wij￿heb-ben￿gemaakt,￿het￿systeem￿dat￿wij￿met￿zijn￿allen￿hebbenopgetuigd.￿Dit￿zijn￿de￿procedures￿die￿mede￿door￿toedoen–￿tenminste￿ik￿neem￿aan￿dat￿de￿heer￿Van￿der￿Steur￿dit￿ookbedoelt￿–￿van￿het￿functioneren￿van￿de￿politiek￿tot￿standzijn￿gekomen.￿Hoe￿ziet￿hij￿zijn￿eigen￿verantwoordelijkheiddaarin?De￿heer￿Van￿der￿Steur￿(VVD):Wat￿ik￿zojuist￿voorlas,￿was￿een￿letterlijk￿citaat￿van￿de￿con-clusie￿die￿door￿de￿Inspectie￿Veiligheid￿en￿Justitie￿in￿haarrapport￿is￿opgenomen.￿Het￿is￿niet￿aan￿mij￿om￿de￿verant-woordelijkheid￿van￿de￿politiek￿als￿zodanig￿daarin￿te￿be-oordelen.￿Eén￿ding￿is￿zeker:￿wij￿zijn￿hier￿om￿vragen￿testellen￿over￿wat￿er￿is￿fout￿gegaan,￿hoe￿dit￿heeft￿kunnengebeuren￿en￿wat￿daarvan￿de￿consequenties￿zijn.De￿voorzitter:Tot￿slot,￿mevrouw￿Gesthuizen.Mevrouw￿Gesthuizen￿(SP):Ik￿moet￿dan￿bij￿dezen￿al￿concluderen￿dat￿de￿heer￿Van￿derSteur￿wegloopt￿voor￿die￿verantwoordelijkheid.￿Hij￿zegthier￿in￿eerste￿instantie￿dat￿het￿voor￿een￿belangrijk￿deelaan￿de￿procedures￿ligt.￿Dat￿heeft￿hij￿gisteren￿zelf￿nog-maals￿kunnen￿horen￿van￿de￿inspectie￿die￿hier￿het￿woordis￿komen￿voeren.￿De￿inspectie￿nam￿geen￿blad￿voor￿demond.￿Toch￿zegt￿de￿heer￿Van￿der￿Steur￿dat￿wij￿hier￿welprocedures￿hebben￿afgesproken,￿maar￿dat￿hij￿niet￿kanoordelen￿over￿de￿verantwoordelijkheid.￿Ik￿vind￿dat￿uiterstcurieus.De￿heer￿Van￿der￿Steur￿(VVD):Die￿conclusie￿laat￿ik￿graag￿voor￿rekening￿van￿mevrouwGesthuizen.￿Ik￿deel￿die￿niet.￿Wij￿zijn￿hier￿om￿te￿sprekenover￿het￿rapport￿van￿de￿inspectie.￿Daarin￿staat￿een￿grootaantal￿facetten￿waarop￿fouten￿zijn￿gemaakt.￿Ik￿zal￿die￿zometeen￿herhalen,￿maar￿VluchtelingenWerk￿Nederlandspreekt￿niet￿voor￿niets￿van￿een￿unieke￿situatie￿die￿menniet￿herkent.￿Wij￿beoordelen￿vandaag￿deze￿unieke￿situatieen￿de￿staatssecretaris￿krijgt￿de￿gelegenheid￿om￿zich￿in￿ditverband￿te￿verantwoorden.Als￿een￿persoon￿als￿gedetineerde￿aan￿de￿zorg￿van￿deNederlandse￿overheid￿wordt￿toevertrouwd,￿spreekt￿hetvoor￿zich￿dat￿die￿zorg￿met￿zich￿brengt￿dat￿alles￿in￿het￿werkmoet￿worden￿gesteld￿om￿te￿voorkomen￿dat￿de￿betrokke-ne￿zichzelf￿iets￿kan￿aandoen.￿De￿overheid￿heeft￿in￿dezendan￿ook￿een￿zware￿zorgplicht.￿De￿VVD-fractie￿begrijpt￿ove-rigens￿dat￿ook￿hierbij￿geldt￿dat￿honderd￿procent￿veilig-heid￿niet￿gegarandeerd￿kan￿worden.￿Ten￿aanzien￿van￿de-ze￿individuele￿zaak￿is￿het￿wel￿bijzonder￿pijnlijk￿dat￿de￿heerDolmatov￿niet￿alleen￿niet￿in￿vreemdelingenbewaring￿hadmoeten￿zitten,￿maar￿dat￿hem￿ook￿niet￿de￿noodzakelijkemedische￿begeleiding￿werd￿geboden￿terwijl￿hij￿daar￿zat.De￿bestaande￿protocollen￿werden￿genegeerd,￿terwijl￿diejuist￿het￿garanderen￿van￿noodzakelijke￿medische￿zorg￿totdoel￿hadden.Ook￿had￿de￿heer￿Dolmatov,￿gegeven￿de￿omstandighe-den,￿in￿een￿cel￿met￿cameratoezicht￿moeten￿worden￿ge-plaatst.￿Mijn￿fractie￿heeft￿vastgesteld￿dat￿in￿meerdere￿rap-porten￿wordt￿verzocht￿om￿terughoudend￿om￿te￿gaan￿meteen￿dergelijke￿plaatsing.￿Kan￿de￿staatssecretaris￿beoorde-len￿of￿deze￿adviezen￿inderdaad￿geleid￿hebben￿tot￿terug-houdend￿omgaan￿met￿het￿gebruik￿van￿cellen￿met￿camera-toezicht￿en,￿zo￿ja,￿of￿er￿als￿gevolg￿daarvan￿een￿begrijpelij-ke￿maar￿gevaarlijke￿drempel￿bestaat￿om￿dat￿middel￿in￿tezetten￿als￿het￿nodig￿is?￿En￿kan￿de￿staatssecretaris￿dan￿be-vestigen￿dat￿hij￿alles￿in￿het￿werk￿zal￿stellen￿om￿deze￿cellente￿laten￿gebruiken￿waarvoor￿ze￿zijn￿bedoeld?Gisteren￿voerden￿wij￿een￿nader￿gesprek￿met￿beide￿in-specties￿die￿bij￿het￿rapport￿betrokken￿waren.￿Daarin￿heb-ben￿wij￿over￿de￿medische￿zorg￿geleerd￿dat￿de￿Inspectievoor￿de￿Gezondheidszorg￿onder￿meer￿onder￿de￿indruk￿isvan￿de￿enorme￿investeringen￿die￿met￿name￿in￿het￿deten- Van￿der￿SteurTweede￿KamerRapport￿zelfmoord￿gedetineerde 18 april 2013TK￿7777-3-4tiecentrum￿Rotterdam￿zijn￿gedaan￿om￿alles￿te￿verbeteren.In￿dit￿specifieke￿en￿unieke￿geval￿lijkt￿echter￿sprake￿te￿zijnvan￿overshooting.￿Dat￿wil￿in￿de￿woorden￿van￿de￿IGZ￿zeg-gen￿dat￿de￿focus￿op￿protocollen￿tot￿starheid￿in￿handelenheeft￿geleid,￿waardoor￿de￿individuele￿beoordeling￿uit￿hetzicht￿is￿geraakt.Uit￿het￿nadere￿gesprek￿met￿de￿Inspectie￿Veiligheid￿enJustitie￿van￿gisteren￿blijkt￿ook￿dat￿de￿systeemfouten,￿ofin￿ieder￿geval￿bepaalde￿systeemfouten,￿bekend￿warenbij￿de￿directies￿waarmee￿de￿inspectie￿voor￿haar￿onder-zoek￿heeft￿gesproken.￿Dit￿werpt￿voor￿de￿VVD-fractie￿devolgende￿vragen￿op.￿Welke￿directies￿waren￿dat?￿Wat￿heb-ben￿zij￿met￿die￿informatie￿gedaan?￿En￿tot￿welke￿hande-lingen￿heeft￿die￿wetenschap￿geleid?￿Ik￿krijg￿hierop￿graageen￿antwoord￿van￿de￿staatssecretaris.Duidelijk￿werd￿ook￿dat￿zelfs￿de￿piketadvocaat,￿die￿naarzijn￿en￿aard￿en￿functie￿op￿de￿belangen￿van￿zijn￿cliënt￿moettoezien,￿zijn￿werk￿niet￿naar￿behoren￿lijkt￿te￿hebben￿ver-richt.￿Ik￿zeg￿dat￿met￿voorzichtigheid,￿omdat￿het￿ons￿nietpast￿om￿daarover￿een￿oordeel￿uit￿te￿spreken.￿De￿piketad-vocaat￿was￿ook￿niet￿bereid￿om￿aan￿het￿onderzoek￿mee￿tewerken,￿terwijl￿de￿voorkeursadvocaat,￿die￿ook￿namens￿deheer￿Dolmatov￿optrad,￿die￿medewerking￿wel￿verleende.De￿heer￿Schouw￿(D66):Het￿is￿goed￿dat￿de￿heer￿Van￿der￿Steur￿een￿vraag￿over￿dedirecties￿stelt.￿Die￿wisten￿er￿namelijk￿van.￿Ik￿ben￿natuur-lijk￿benieuwd￿of￿de￿staatssecretaris￿er￿ook￿van￿wist.￿Maaris￿de￿heer￿Van￿der￿Steur￿het￿met￿mij￿eens￿dat￿die￿directiesvan￿systeemfouten￿wisten?De￿heer￿Van￿der￿Steur￿(VVD):Het￿antwoord￿van￿de￿heer￿Bos￿op￿de￿vraag￿van￿de￿heerSchouw￿of￿de￿directies￿op￿de￿hoogte￿waren￿van￿systeem-fouten,￿was:￿dat￿klopt.￿De￿vraag￿die￿voor￿dit￿debat￿rele-vant￿is,￿is￿welke￿systeemfouten￿bekend￿waren.￿Ik￿geef￿eenvoorbeeld￿aan￿de￿hand￿van￿de￿beantwoording￿die￿wij￿gis-teren￿van￿de￿staatssecretaris￿hebben￿ontvangen.￿Het￿blijktdat￿de￿systeemfout￿van￿"het￿vinkje"￿niet￿bekend￿was.￿Hetbetreft￿het￿feit￿dat￿mensen￿ten￿onrechte￿als￿"verwijder-baar"￿werden￿aangemerkt.￿Dat￿is￿in￿300￿gevallen￿gebeurd,weten￿wij￿uit￿de￿stukken￿die￿de￿staatssecretaris￿ons￿gis-teren￿heeft￿doen￿toekomen.￿Die￿systeemfout￿was￿niet￿be-kend,￿maar￿is￿onmiddellijk￿na￿het￿bekend￿worden￿daarvanhersteld.￿Volgens￿de￿VVD-fractie￿is￿dat￿op￿een￿goede￿ma-nier￿gebeurd.De￿heer￿Schouw￿(D66):Dan￿zijn￿de￿VVD-fractie￿en￿de￿D66-fractie￿het￿op￿dit￿punteens.￿Het￿is￿niet￿een￿individueel￿incident,￿maar￿er￿is￿spra-ke￿van￿systeemfouten￿in￿de￿vreemdelingenketen.￿Die￿sys-teemfouten￿waren￿bekend￿en￿daar￿had￿iets￿aan￿gedaanmoeten￿worden.De￿heer￿Van￿der￿Steur￿(VVD):Die￿algemene￿conclusie￿van￿de￿heer￿Schouw￿kan￿ik￿nogniet￿onderschrijven,￿omdat￿dit￿typisch￿een￿punt￿is￿waarde￿staatssecretaris￿antwoord￿op￿moet￿geven.￿Om￿die￿re-den￿heb￿ik￿die￿vraag￿ook￿gesteld.￿Een￿ding￿is￿zeker￿overde￿bekende￿systeemfout,￿namelijk￿die￿van￿"het￿vinkje"￿datniet￿is￿gezet.￿Dat￿leidde￿ertoe￿dat￿in￿het￿computersysteemeen￿automatische￿omzetting￿naar￿"verwijderbaar"￿heeftplaatsgevonden.￿Dat￿was￿echter￿niet￿juist￿omdat￿de￿voor-keursadvocaat￿van￿de￿heer￿Dolmatov￿tijdig￿een￿beroeps-schrift￿had￿ingediend.￿Die￿systeemfout￿was￿in￿ieder￿gevalniet￿bekend,￿maar￿die￿is￿hersteld.￿Naar￿ik￿aanneem￿is￿ookduidelijk￿–￿en￿misschien￿kan￿de￿staatssecretaris￿daar￿ookantwoord￿op￿geven￿–￿dat￿de￿reeks￿van￿fouten￿die￿voor￿eengroot￿deel￿neerkomen￿op￿het￿niet-nakomen￿van￿beleid￿datjuist￿voorziet￿in￿de￿oplossing￿en￿het￿zo￿klein￿mogelijk￿ma-ken￿van￿het￿risico￿dat￿iemand￿in￿detentie￿zelfmoord￿kanplegen,￿in￿ieder￿geval￿niet￿bekend￿was.￿Dat￿is￿de￿redenwaarom￿ook￿VluchtelingenWerk￿het￿voorval￿een￿unieke￿si-tuatie￿noemt.De￿heer￿Klein￿(50PLUS):Ik￿begrijp￿niet￿helemaal￿de￿opmerking￿dat￿de￿systeemfoutvan￿het￿vinkje￿niet￿bekend￿was.￿Uit￿de￿hoorzitting￿heb￿ikbegrepen￿dat￿de￿IND￿bezig￿was￿met￿een￿interne￿discussieover￿de￿vraag￿of￿ze￿iemand￿na￿twee￿weken￿of￿na￿vier￿we-ken￿in￿bewaring￿moesten￿laten￿stellen.￿Die￿discussie￿heeftertoe￿geleid￿dat￿er￿uiteindelijk￿niks￿gebeurde￿en￿dat￿hetal￿na￿een￿dag￿plaatsvond.￿Als￿ik￿het￿goed￿begrepen￿heb,was￿er￿al￿een￿uitgebreide￿discussie￿bij￿de￿IND. Of￿heeftde￿heer￿Van￿der￿Steur￿dat￿deel￿van￿de￿discussie￿niet￿ge-volgd?De￿heer￿Van￿der￿Steur￿(VVD):Zeker￿wel.￿De￿heer￿Klein￿zat￿naast￿mij￿en￿zal￿dus￿wetendat￿ik￿die￿discussie￿heb￿gevolgd.￿Ik￿heb￿de￿beantwoordingvan￿de￿staatssecretaris￿gelezen.￿Hij￿geeft￿aan￿dat￿het￿pro-bleem￿met￿het￿vinkje￿niet￿bekend￿was￿en￿onmiddellijk￿isopgelost￿naar￿aanleiding￿van￿het￿rapport￿van￿de￿inspectie.Dat￿staat￿in￿de￿beantwoording￿op￿de￿vragen￿die￿wij￿giste-ren￿hebben￿gekregen.￿Ik￿kan￿niet￿anders￿dan￿daarvan￿uit-gaan.De￿heer￿Klein￿(50PLUS):In￿dat￿opzicht￿trekt￿u￿de￿woorden￿van￿de￿heer￿Bos￿van￿deInspectie￿Veiligheid￿en￿Justitie￿dus￿even￿in￿twijfel.De￿heer￿Van￿der￿Steur￿(VVD):Nee!￿U￿moet￿goed￿luisteren￿naar￿wat￿de￿heer￿Bos￿heeftgezegd.￿Ik￿heb￿het￿om￿die￿reden￿nog￿even￿teruggeluis-terd.￿Op￿de￿vraag￿of￿systeemfouten￿bekend￿waren￿bij￿dedirecties￿waarmee￿hij￿had￿gesproken,￿was￿het￿antwoordja.￿Het￿probleem￿is￿echter￿dat￿ik￿niet￿heb￿gevraagd￿wel-ke￿systeemfouten￿dat￿precies￿waren.￿Dat￿verwijt￿ik￿mij-zelf￿ook.￿Ik￿denk￿dat￿het￿goed￿is￿dat￿de￿staatssecretaris￿de-ze￿vraag￿beantwoordt,￿want￿hij￿zal￿daarop￿een￿antwoordkunnen￿geven.￿Ik￿kan￿dat￿niet￿doen￿omdat￿ik￿niet￿overdie￿informatie￿beschik.￿Wij￿moeten￿erg￿oppassen￿dat￿wijniet￿alle￿systeemfouten￿als￿zodanig￿hierop￿betrekken.￿Wijmoeten￿niet￿vergeten￿dat￿een￿groot￿deel￿van￿de￿foutendie￿gemaakt￿zijn,￿juist￿betrekking￿hebben￿op￿beleid￿datgericht￿was￿op￿het￿voorkomen￿van￿dit￿risico,￿maar￿dat￿opeen￿afschuwelijke￿manier￿niet￿is￿uitgevoerd.Mevrouw￿Voortman￿(GroenLinks):Volgens￿mij￿is￿het￿probleem￿ook￿dat￿al￿die￿fouten￿zich￿opallerlei￿verschillende￿plekken￿kunnen￿voordoen.￿Naast￿hetpunt￿over￿het￿vinkje￿–￿het￿is￿trouwens￿heel￿raar￿dat￿wijdaarover￿op￿die￿manier￿spreken￿–￿heb￿ik￿een￿vraag￿overhet￿ten￿onrechte￿vastzetten￿van￿mensen.￿Gisteren￿in￿dehoorzitting￿hebben￿wij￿daarover￿ook￿gesproken.￿De￿ad-vocaat￿van￿de￿heer￿Dolmatov￿gaf￿aan￿dat￿het￿regelmatigvoorkomt￿dat￿mensen￿ten￿onrechte￿worden￿vastgezet.￿Zo-juist￿kreeg￿ik￿nog￿bericht￿van￿een￿minderjarige￿asielzoekervan￿wie￿de￿rechter￿gisteren￿ook￿heeft￿gezegd￿dat￿die￿tenonrechte￿is￿vastgezet.￿Ik￿zou￿daarop￿graag￿een￿reactie￿vande￿heer￿Van￿der￿Steur￿horen. Van￿der￿SteurTweede￿KamerRapport￿zelfmoord￿gedetineerde 18 april 2013TK￿7777-3-5De￿heer￿Van￿der￿Steur￿(VVD):Het￿ten￿onrechte￿vastzetten￿is￿in￿dit￿geval￿veroorzaaktdoor￿een￿onjuiste￿en￿onduidelijke￿instructie￿over￿de￿wij-ze￿waarop￿je￿in￿het￿computersysteem￿moet￿aangeven￿ofiemand￿al￿dan￿niet￿in￿beroep￿is￿gegaan,￿aldus￿de￿inspec-tie.￿De￿daaruit￿voortvloeiende￿onjuiste￿uitvoering￿van￿eenop￿zich￿bestaand￿beleid￿heeft￿ertoe￿geleid￿dat￿de￿heer￿Dol-matov￿als￿verwijderbaar￿werd￿aangemerkt.￿Dat￿heeft￿in￿ditgeval￿geleid￿tot￿het￿ten￿onrechte￿vastzetten￿van￿de￿heerDolmatov.￿Dat￿feit￿vindt￿de￿VVD-fractie￿absoluut￿te￿betreu-ren.￿Ik￿vind￿het￿niet￿juist￿om￿op￿basis￿van￿de￿rapportenwaarover￿wij￿vandaag￿spreken,￿uitspraken￿te￿doen￿overandere￿voorvallen,￿die￿ik￿niet￿ken,￿maar￿ik￿kan￿niet￿uitslui-ten￿dat￿die￿systeemfouten￿ook￿in￿andere￿gevallen￿zijn￿toe-gepast.￿Dat￿blijkt￿ook￿uit￿de￿rapportage￿en￿dat￿heeft￿deheer￿Bos￿gisteren￿ook￿gezegd.￿Wij￿weten￿dat￿nu.￿Wij￿we-ten￿inmiddels￿ook￿dat￿dit￿vinkje￿in￿300￿gevallen,￿die￿als￿ikde￿staatssecretaris￿goed￿heb￿begrepen￿overigens￿allemaalniet￿tot￿vreemdelingenbewaring￿geleid￿hebben,￿ook￿totandere￿problemen￿heeft￿geleid.Mevrouw￿Voortman￿(GroenLinks):Dat￿stond￿inderdaad￿in￿de￿beantwoording￿van￿de￿staats-secretaris:￿ondanks￿het￿vinkje￿waren￿mensen￿niet￿vastge-zet.￿Het￿komt￿echter￿regelmatig￿voor￿dat￿mensen￿ten￿on-rechte￿vastgezet￿worden.￿De￿heer￿Van￿der￿Steur￿heeft￿hetuitgebreid￿over￿systeemfouten￿en￿uitvoering￿en￿dergelij-ke,￿maar￿het￿gaat￿hier￿wel￿om￿mensen.￿Afgezien￿van￿deanalyse￿van￿de￿fouten￿zou￿ik￿graag￿wat￿meer￿een￿beoor-deling￿daarvan￿willen￿horen.￿Wat￿vindt￿de￿heer￿Van￿derSteur￿hiervan?De￿heer￿Van￿der￿Steur￿(VVD):Als￿mevrouw￿Voortman￿de￿vraag￿zo￿stelt,￿is￿het￿antwoordeenvoudig￿te￿geven.￿Wij￿hebben￿een￿beleid￿dat￿erop￿ge-richt￿is￿dat￿mensen￿niet￿ten￿onrechte￿worden￿vastgezet.Dat￿geldt￿in￿de￿hele￿strafrechtketen￿en￿dus￿ook￿in￿hetvreemdelingenrecht.￿Dat￿is￿het￿beleid.￿Wij￿moeten￿er￿al-les￿aan￿doen￿om￿fouten￿in￿dat￿beleid￿te￿voorkomen.￿Me-vrouw￿Voortman￿weet￿net￿zo￿goed￿als￿ik￿dat￿dit￿niet￿in￿allegevallen￿lukt,￿maar￿dat￿neemt￿niet￿weg￿dat￿onze￿inzet￿er-op￿gericht￿moet￿zijn￿om￿fouten￿te￿voorkomen.De￿heer￿Voordewind￿(ChristenUnie):De￿heer￿Van￿der￿Steur￿zei￿dat￿dit￿een￿uniek￿geval￿was,￿al-thans￿dat￿had￿Amnesty￿International￿gezegd.￿Om￿dit￿evente￿corrigeren:￿Amnesty￿heeft￿gezegd￿dat￿dit￿geval￿uniekwas￿qua￿opeenstapeling￿van￿fouten,￿maar￿dat￿het￿samen-spel￿van￿fouten￿zeer￿herkenbaar￿was.￿Dit￿is￿niet￿het￿eersterapport￿over￿de￿vreemdelingenketen.￿Ik￿zal￿ze￿nog￿evennoemen:￿de￿Commissie￿Integraal￿Toezicht￿Terugkeer￿heeftdit￿al￿in￿2010￿aangekaart,￿de￿Inspectie￿voor￿de￿Gezond-heidszorg￿deed￿dat￿in￿haar￿rapport￿uit￿2009.￿Ook￿het￿Euro-pees￿Comité￿voor￿de￿Preventie￿van￿Foltering￿en￿Onmen-selijke￿of￿Vernederende￿Behandeling￿of￿Bestraffing￿heefthierover￿geoordeeld,￿evenals￿Amnesty￿International,￿deOmbudsman￿en￿VluchtelingenWerk.￿Al￿die￿rapporten￿ge-ven￿keer￿op￿keer￿fouten￿in￿de￿vreemdelingenketen￿weer.Nu￿komt￿dat￿heel￿specifiek￿naar￿boven.￿Wat￿is￿het￿oordeelvan￿de￿heer￿Van￿der￿Steur￿over￿de￿vreemdelingenketenen￿het￿optreden￿van￿de￿heer￿Teeven,￿aangezien￿er￿zelfs￿nade￿dood￿van￿Dolmatov￿nog￿heel￿afhoudend￿op￿een￿klach-tenbrief￿is￿gereageerd?De￿voorzitter:Voordat￿de￿heer￿Van￿der￿Steur￿antwoord￿geeft,￿wijs￿ik￿er-op￿dat￿het￿belangrijk￿is￿dat￿wij￿in￿dit￿debat￿voorzichtig￿zijnmet￿de￿woorden￿die￿wij￿kiezen.￿Het￿gaat￿over￿de￿staats-secretaris.￿Het￿gaat￿niet￿over￿een￿persoon￿maar￿over￿defunctie￿van￿staatssecretaris.￿Ik￿zou￿het￿dus￿fijn￿vinden￿alsmen￿niet￿aan￿de￿persoon￿refereert.De￿heer￿Van￿der￿Steur￿(VVD):Laten￿we￿vooropstellen￿dat￿het￿heel￿goed￿is￿dat￿er￿zo￿veelrapporten￿zijn￿die￿telkens￿weer￿onderzoek￿doen￿naar￿devraag￿of￿alles￿wat￿wij￿in￿Nederland￿doen￿op￿het￿precai-re￿punt￿van￿het￿vreemdelingenbeleid,￿op￿de￿goede￿ma-nier￿wordt￿uitgevoerd.￿Elk￿rapport￿dat￿is￿verschenen,wordt￿voorzien￿van￿een￿beleidsreactie.￿Daarin￿wordt￿el-ke￿keer￿weer￿op￿al￿die￿punten￿gezegd:￿wij￿pakken￿die￿pro-blemen￿aan.￿Ik￿heb￿dat￿heel￿grondig￿bekeken.￿Dat￿werktheel￿goed,￿want￿als￿je￿goed￿kijkt￿–￿ik￿adviseer￿ook￿de￿an-dere￿woordvoerders￿om￿daar￿heel￿scherp￿in￿te￿zijn￿–￿kunje￿vaststellen￿dat￿die￿problemen￿op￿een￿heel￿groot￿aantalterreinen￿niet￿meer￿terugkeren.￿De￿rode￿draad￿wordt￿ge-vormd￿door￿problemen￿en￿klachten￿van￿vreemdelingenover￿het￿gebrek￿aan￿dagbesteding;￿ook￿vinden￿zij￿dat￿zete￿lang￿in￿de￿cel￿zitten.￿Ook￿daarvoor￿geldt￿dat￿het￿een￿ge-volg￿is￿van￿het￿beleid￿dat￿de￿Kamer￿heeft￿ondersteund.Als￿een￿probleem￿wordt￿gesignaleerd,￿volgt￿een￿beleids-reactie￿waarin￿maatregelen￿worden￿voorgesteld￿om￿datprobleem￿op￿te￿lossen.￿Dat￿is￿precies￿zoals￿het￿hoort.￿Hetsiert￿onze￿samenleving￿en￿onze￿overheid￿dat￿wij￿er￿op￿zoveel￿manieren￿voor￿zorgen￿dat￿het￿overheidsbeleid￿wordtgetoetst￿door￿al￿dan￿niet￿volledig￿onafhankelijke￿organisa-ties.De￿heer￿Voordewind￿(ChristenUnie):Het￿is￿inderdaad￿de￿bedoeling￿van￿rapporten￿dat￿de￿aan-bevelingen￿die￿daarin￿staan,￿serieus￿worden￿genomen.￿Erzijn￿al￿zo￿veel￿rapporten￿geschreven,￿het￿oudste￿is￿al￿uit2008,￿met￿allerlei￿aanbevelingen.￿De￿Ombudsman￿heeftzich￿gisteren￿beklaagd￿over￿het￿feit￿dat￿hij￿al￿in￿april￿2012een￿rapport￿heeft￿neergelegd￿bij￿het￿ministerie￿met￿al-lerlei￿aanbevelingen.￿In￿het￿uiteindelijke￿gesprek￿met￿destaatssecretaris￿en￿de￿minister￿krijgt￿hij￿te￿horen:￿had￿udan￿een￿vraag?￿En:￿wat￿maakt￿u￿het￿ons￿nu￿moeilijk.￿Is￿ditde￿houding￿die￿het￿ministerie￿moet￿aannemen￿met￿be-trekking￿tot￿het￿Vluchtelingenverdrag￿bij￿het￿ter￿kennis￿ne-men￿van￿een￿afgewogen,￿onafhankelijk￿oordeel￿over￿devraag￿of￿mensen￿wel￿of￿niet￿zijn￿gevlucht?De￿heer￿Van￿der￿Steur￿(VVD):Ik￿vind￿het￿lastig￿om￿antwoord￿te￿geven￿op￿de￿vraag￿vande￿heer￿Voordewind,￿omdat￿ik￿niet￿bij￿dat￿gesprek￿aanwe-zig￿was.￿Wij￿kunnen￿alleen￿afgaan￿op￿de￿opmerkingen￿diede￿heer￿Brenninkmeijer￿daar￿gisteren￿over￿heeft￿gemaaktin￿zijn￿functie￿als￿Nationale￿ombudsman.￿Ik￿stel￿vast￿datop￿al￿zijn￿rapporten￿een￿beleidsreactie￿is￿gekomen.￿Ik￿stelvast￿dat￿de￿rapporten￿die￿hij￿schrijft,￿niet￿zien￿op￿de￿speci-fieke￿situatie￿die￿zich￿heeft￿voorgedaan.￿Ik￿vind￿niet￿dat￿deheer￿Voordewind￿van￿mij￿kan￿verwachten￿dat￿ik￿een￿waar-deoordeel￿uitspreek￿over￿een￿gesprek￿waarvan￿ik￿slechtséén￿versie￿ken￿en￿waar￿ik￿verder￿niet￿bij￿betrokken￿bengeweest.De￿heer￿Schouw￿(D66):Misschien￿kan￿de￿VVD-fractie￿wel￿een￿waardoordeel￿uit-spreken￿over￿twee￿dingen.￿Een.￿Op￿ambtelijk￿niveau￿isanderhalf￿jaar￿lang￿gesoebat￿over￿het￿vinkje.￿Vindt￿de Van￿der￿SteurTweede￿KamerRapport￿zelfmoord￿gedetineerde 18 april 2013TK￿7777-3-6heer￿Van￿der￿Steur￿dat￿normaal?￿Twee.￿Dat￿had￿een￿fa-taal￿rechtsgevolg￿in,￿zo￿lees￿ik￿in￿de￿antwoorden￿van￿destaatssecretaris￿van￿gisteren,￿ten￿minste￿300￿zaken.De￿heer￿Van￿der￿Steur￿(VVD):Ik￿begin￿met￿dat￿tweede￿punt.￿Ik￿denk￿dat￿ook￿de￿heerSchouw￿er￿verstandig￿aan￿doet￿om￿in￿dit￿debat￿heel￿zui-ver￿te￿formuleren.￿Een￿"fataal￿rechtsgevolg"￿is￿toch￿ietsanders￿dan￿het￿onderwerp￿waar￿wij￿nu￿over￿spreken.￿Wijhebben￿het￿nu￿over￿de￿afschuwelijke￿situatie￿van￿de￿heerDolmatov.￿De￿staatssecretaris￿heeft￿vastgesteld￿dat￿in￿300gevallen￿ten￿onrechte￿het￿vinkje￿niet￿werd￿gezet,￿zonderdat￿dit￿geleid￿heeft￿tot￿uitzetting￿of￿tot￿vreemdelingenbe-waring.￿Ik￿hecht￿eraan￿dat￿op￿te￿merken.￿Wij￿moeten￿weluitgaan￿van￿de￿juiste￿feiten.De￿heer￿Schouw￿(D66):Dat￿is￿geen￿antwoord￿op￿mijn￿vraag.￿Ten￿minste￿300￿ge-vallen￿hebben￿nadeel￿ondervinden￿van￿het￿vinkje.￿Er￿isanderhalf￿jaar￿gesoebat￿in￿de￿organisatie￿over￿die￿kwestiedie￿voor￿300￿gevallen￿leidde￿tot,￿laat￿ik￿het￿voorzichtig￿for-muleren,￿een￿niet￿juiste￿beoordeling.￿Wat￿vindt￿de￿VVD-fractie￿daarvan?De￿heer￿Van￿der￿Steur￿(VVD):Het￿is￿goed￿als￿de￿heer￿Schouw￿de￿vraag￿op￿die￿manier￿–ik￿heb￿hem￿in￿algemene￿zin￿gesteld￿–￿ook￿aan￿de￿staats-secretaris￿stelt,￿zodat￿de￿staatssecretaris￿de￿gelegenheidkrijgt￿om￿vanuit￿zijn￿expertise￿en￿zijn￿visie￿op￿zijn￿amb-telijke￿organisatie￿daarop￿antwoord￿te￿geven.￿Dan￿is￿hetaan￿de￿VVD-fractie￿om￿daaraan￿in￿tweede￿termijn￿eenkwalificatie￿te￿verbinden.￿Dan￿mag￿de￿heer￿Schouw￿hetwederom￿aan￿mij￿vragen.￿Hij￿kan￿het￿op￿dit￿moment￿nietaan￿mij￿vragen,￿omdat￿ik￿niet￿over￿de￿feiten￿beschik.￿Ikweet￿niet￿wat￿het￿soebatten￿heeft￿ingehouden.￿Het￿isgoed￿als￿de￿heer￿Schouw￿die￿vraag￿aan￿de￿staatssecreta-ris￿stelt.Mevrouw￿Thieme￿(PvdD):De￿heer￿Van￿der￿Steur￿zegt￿dat￿je￿goed￿scherp￿moet￿kijkennaar￿de￿rapporten,￿de￿beleidsreacties￿en￿de￿verbeteringendie￿zijn￿verwezenlijkt.￿Vindt￿de￿heer￿Van￿der￿Steur￿dat￿deOmbudsman￿scherp￿heeft￿gekeken?De￿heer￿Van￿der￿Steur￿(VVD):Ook￿dat￿is￿een￿onzuivere￿vraag,￿want￿de￿Ombudsmanheeft￿twee￿rapporten￿uitgebracht.￿Ik￿moet￿dus￿aan￿me-vrouw￿Thieme￿de￿wedervraag￿stellen￿welk￿rapport￿zij￿be-doelt.Mevrouw￿Thieme￿(PvdD):Er￿zijn￿de￿afgelopen￿jaren￿diverse￿rapporten￿versche-nen.￿Dit￿speelt￿al￿zeer￿lang.￿De￿Ombudsman￿heeft￿ge-keken￿naar￿alle￿rapporten￿die￿er￿op￿dit￿moment￿zijn.￿Hijheeft￿rechtstreeks￿contact￿gehad￿met￿het￿ministerie￿en￿hijheeft￿zelf￿een￿rapport￿uitgebracht.￿Ik￿wil￿gewoon￿van￿deheer￿Van￿der￿Steur￿weten￿of￿hij￿vindt￿dat￿de￿Ombudsmanscherp￿heeft￿gekeken,￿ook￿in￿deze￿specifieke￿zaak.De￿heer￿Van￿der￿Steur￿(VVD):Het￿spijt￿mij￿zeer,￿ik￿kan￿hierop￿geen￿antwoord￿geven.￿Erzijn￿twee￿rapporten￿over￿twee￿totaal￿andere￿onderwer-pen.￿Daar￿zijn￿twee￿verschillende￿beleidsreacties￿op￿ge-komen.￿Ik￿kan￿de￿vraag￿dus￿niet￿beantwoorden,￿omdat￿ikniet￿weet￿op￿welk￿specifiek￿rapport￿mevrouw￿Thieme￿hierdoelt.Mevrouw￿Thieme￿(PvdD):Ik￿vind￿dit￿zeer￿flauw.￿De￿heer￿Van￿der￿Steur￿kan￿gewoonzeggen￿wat￿hij￿van￿beide￿rapporten￿van￿de￿Ombudsmanvindt.￿Heeft￿die￿in￿alle￿twee￿de￿rapporten￿scherp￿gekekenof￿vindt￿de￿heer￿Van￿der￿Steur￿misschien￿een￿rapport￿tochwel￿erg￿slecht?￿Daar￿kan￿hij￿gewoon￿antwoord￿op￿geven.De￿heer￿Van￿der￿Steur￿(VVD):Dat￿is￿op￿zichzelf￿al￿een￿lastige￿vraag.￿Laat￿ik￿beginnenmet￿het￿laatste￿rapport,￿want￿daarover￿heb￿ik￿gisteren￿ookeen￿vraag￿aan￿de￿Ombudsman￿gesteld,￿het￿rapport￿overvreemdelingenbewaring.￿Dit￿na￿vastgesteld￿te￿hebben￿datop￿het￿rapport￿van￿de￿Nationale￿ombudsman￿over￿suïcidein￿detentie￿een￿uitgebreide￿beleidsreactie￿van￿de￿staats-secretaris￿is￿gekomen,￿waarin￿alle￿kritiekpunten￿van￿deOmbudsman￿zijn￿opgevolgd.￿Ter￿illustratie￿noem￿ik￿hetpunt￿van￿het￿calamiteitenonderzoek￿nadat￿een￿suïcide￿indetentie￿heeft￿plaatsgevonden.￿Dat￿gaat￿niet￿alleen￿overdetentie￿in￿de￿casus￿van￿vreemdelingenbewaring,￿maarover￿detentie￿in￿den￿brede￿in￿alle￿Nederlandse￿penitenti-aire￿inrichtingen.￿Bijvoorbeeld￿het￿advies￿van￿de￿Nationa-le￿ombudsman￿om￿het￿calamiteitenonderzoek￿onafhan-kelijker￿te￿laten￿plaatsvinden,￿is￿door￿de￿staatssecretarisopgevolgd.￿Daarvan￿wordt￿ook￿gezegd￿dat￿de￿Nationaleombudsman￿op￿dat￿punt￿gelijk￿heeft￿en￿dat￿er￿onmiddel-lijk￿iets￿aan￿gedaan￿gaat￿worden.￿Dat￿is￿ook￿geïmplemen-teerd.￿Ik￿kan￿het￿wel￿herhalen,￿maar￿ik￿denk￿dat￿mevrouwThieme￿de￿rapporten￿goed￿kent.￿Alle￿adviezen￿in￿dat￿rap-port￿zijn￿opgevolgd.Over￿het￿rapport￿over￿de￿vreemdelingenbewaring￿hebik￿gisteren￿specifiek￿een￿vraag￿aan￿de￿Nationale￿ombuds-man￿gesteld.￿Hij￿schrijft￿namelijk￿–￿ik￿zeg￿het￿uit￿mijnhoofd￿na,￿maar￿wel￿letterlijk￿–￿dat￿hij￿geen￿rechtstreeksonderzoek￿gedaan￿heeft￿naar￿het￿onderwerp￿medischezorg￿in￿detentie.￿Hij￿verwijst￿daarvoor￿naar￿een￿rapportuit￿2009￿van￿de￿Inspectie￿voor￿de￿Gezondheidszorg.￿Datrapport￿is￿voorzien￿van￿een￿beleidsreactie.￿Daarvan￿heeftde￿Inspectie￿voor￿de￿Gezondheidszorg￿in￿een￿later￿rap-port￿vastgesteld￿dat￿alle￿aanbevelingen￿in￿het￿plan￿vanaanpak￿zijn￿opgevolgd.￿Desondanks￿heeft￿de￿Nationaleombudsman￿–￿en￿hij￿heeft￿dat￿ook￿bevestigd￿–￿in￿zijn￿rap-port,￿op￿basis￿van￿gesprekken￿met￿de￿mensen￿in￿vreem-delingenbewaring￿zelf,￿geschreven￿dat￿er￿naar￿hun￿oor-deel￿nog￿steeds￿problemen￿zijn￿rond￿de￿medische￿zorg.Dat￿is￿overigens￿een￿punt￿dat￿vanuit￿de￿positie￿van￿devreemdelingen￿in￿vreemdelingenbewaring￿ook￿wel￿te￿be-grijpen￿is.￿Dan￿is￿de￿vraag￿of￿de￿Nationale￿ombudsmanzorgvuldig￿genoeg￿gekeken￿zou￿hebben￿of￿dat￿hij￿het￿on-derzoek￿zorgvuldig￿heeft￿gedaan.￿Wat￿de￿gesprekken￿metde￿vreemdelingen￿betreft,￿vast￿en￿zeker;￿ik￿was￿er￿niet￿bij.De￿Ombudsman￿lijkt￿het￿echter￿niet￿met￿de￿Inspectie￿voorde￿Gezondheidszorg￿eens￿te￿zijn￿dat￿het￿plan￿van￿aanpaknaar￿aanleiding￿van￿de￿conclusies￿uit￿2009￿van￿de￿inspec-tie￿adequaat￿is.￿Ik￿zal￿er￿in￿dit￿debat￿geen￿waardeoordeelover￿uitspreken.￿Dat￿mag￿mevrouw￿Thieme￿zelf￿doen.Mevrouw￿Gesthuizen￿(SP):De￿heer￿Van￿der￿Steur￿zegt￿hier￿eigenlijk￿met￿een￿heleboelwoorden￿dat￿hij￿het￿werk￿van￿de￿Ombudsman￿helemaalniet￿serieus￿neemt.￿Hij￿zegt￿dat￿hij￿niet￿kan￿beoordelen￿ofdat￿onderzoek￿wel￿zorgvuldig￿is￿uitgevoerd.￿Het￿feit￿dathij￿geen￿enkele￿kritiek￿heeft￿op￿het￿aarzelen,￿op￿het￿treu-zelen￿zoals￿de￿Ombudsman￿het￿gisteren￿zelf￿kwalificeer-de,￿van￿het￿ministerie￿van￿Veiligheid￿en￿Justitie￿om￿ietste￿doen￿aan￿de￿schrijnende￿situatie￿die￿de￿Ombudsmanweergaf￿in￿het￿rapport￿over￿vreemdelingendetentie,￿toont Van￿der￿SteurTweede￿KamerRapport￿zelfmoord￿gedetineerde 18 april 2013TK￿7777-3-7wel￿aan￿dat￿de￿heer￿Van￿der￿Steur￿dat￿rapport￿niet￿serieusneemt.￿Dat￿is￿echter￿niet￿het￿enige￿rapport.￿Ik￿noem￿deAdviescommissie￿voor￿Vreemdelingenzaken,￿het￿advies-orgaan￿van￿deze￿staatssecretaris.￿Het￿betreft￿twee￿rappor-ten.￿Aanbevelingen￿overgenomen?￿Helemaal￿niet.￿"Ex-pertise￿getoetst"￿van￿de￿ACVZ?￿Geen￿enkele￿aanbevelingovergenomen.￿"Menswaardig￿bestaan"?￿Geen￿aanbeve-lingen￿overgenomen.￿Hoe￿kan￿de￿heer￿Van￿der￿Steur￿hiervolhouden￿met￿zo￿veel￿woorden￿dat￿de￿staatssecretariskritiek￿die￿hem￿ter￿ore￿komt￿serieus￿neemt?De￿heer￿Van￿der￿Steur￿(VVD):Ik￿begrijp￿de￿vraag￿van￿mevrouw￿Gesthuizen.￿Ik￿weet￿datdie￿voortvloeit￿uit￿haar￿oprechte￿zorg￿over￿de￿wijze￿waar-op￿in￿Nederland￿met￿de￿vreemdelingen￿wordt￿omgegaan.Ik￿respecteer￿dat￿ook.￿Zij￿vraagt￿mij￿nu￿om￿standpuntenin￿te￿nemen￿die￿ver￿uitgaan￿boven￿het￿onderwerp￿van￿ditdebat￿inzake￿de￿reeks￿van￿fouten￿die￿in￿het￿geval￿van￿deheer￿Dolmatov￿heeft￿geleid￿tot￿een￿afschuwelijk￿eindresul-taat,￿waarvan￿ik￿helemaal￿in￿het￿begin￿al￿heb￿gezegd￿hoede￿VVD-fractie￿daarover￿denkt.￿Wij￿spreken￿in￿dit￿huis￿metgrote￿regelmaat￿over￿alle￿aspecten￿van￿het￿vreemdelin-genbeleid.￿Ik￿vind￿het￿dan￿ook￿niet￿juist￿dat￿wij￿dit￿debatdaartoe￿oprekken.￿Ik￿ben￿het￿ook￿niet￿eens￿met￿haar￿pa-rafrase￿van￿mijn￿opmerkingen￿alsof￿ik￿zou￿vinden￿dat￿derapporten￿van￿de￿Nationale￿ombudsman￿niet￿serieus￿zijngenomen.￿Ik￿constateer￿alleen￿maar￿de￿feiten,￿namelijkdat￿de￿Ombudsman￿adviezen￿geeft￿en￿dat￿die￿in￿het￿gevalvan￿een￿van￿de￿rapporten￿expliciet￿en￿duidelijk￿zijn￿over-genomen.￿Ik￿denk￿wel￿dat￿het￿juist￿is￿dat￿de￿Nationale￿om-budsman￿een￿andere￿visie￿heeft￿op￿vreemdelingendeten-tie￿dan￿de￿afgelopen￿kabinetten￿en￿bewindspersonen￿heb-ben￿gehad.￿Dat￿is￿ook￿uitgelegd￿in￿de￿briefwisseling.￿In￿dekabinetsreactie￿van,￿uit￿mijn￿hoofd,￿19 maart￿op￿de￿briefvan￿de￿Nationale￿ombudsman￿wordt￿een￿groot￿aantal￿vande￿aanbevelingen￿uit￿de￿rapporten￿over￿vreemdelingen-detentie￿becommentarieerd￿en￿een￿deel￿ervan￿ook￿over-genomen.Mevrouw￿Gesthuizen￿(SP):Dit￿is￿geen￿antwoord￿op￿mijn￿vraag.￿Ik￿heb￿de￿heer￿Vander￿Steur￿twee￿rapporten￿voorgehouden￿die￿afkomstigzijn￿van￿de￿Adviescommissie￿voor￿Vreemdelingenzaken,die￿wel￿degelijk￿gaan￿over￿het￿wel￿en￿wee￿in￿de￿vreem-delingenketen.￿De￿heer￿Van￿der￿Steur￿zegt￿dat￿rapportenin￿het￿algemeen￿serieus￿worden￿genomen￿en￿dat￿er￿ookaanbevelingen￿worden￿opgevolgd.￿Dat￿is￿in￿deze￿geval-len￿niet￿gebeurd,￿Deze￿rapporten￿zijn￿met￿gemak￿terzijdegeschoven￿door￿de￿staatssecretaris,￿bijvoorbeeld￿wat￿heteigen￿toezicht￿betreft￿op￿de￿medische￿controles,￿BMA￿enMediFirst.￿In￿het￿adviesrapport￿"Expertise￿getoetst"￿vande￿ACVZ￿stonden￿adviezen￿over￿het￿verbeteren￿van￿de￿in-terne￿controle,￿maar￿de￿staatssecretaris￿heeft￿die￿terzij-de￿geschoven.￿De￿heer￿Van￿der￿Steur￿heeft￿hier￿toch￿zelfgezegd￿dat￿aanbevelingen￿serieus￿worden￿genomen?￿Alshij￿die￿opmerkingen￿in￿het￿algemeen￿maakt,￿mag￿ik￿hemtoch￿vragen￿hoe￿het￿dan￿zit￿met￿deze￿twee￿rapporten?￿Ikherhaal￿mijn￿vraag.De￿heer￿Van￿der￿Steur￿(VVD):Ik￿begrijp￿dat￿mevrouw￿Gesthuizen￿die￿vraag￿stelt.￿Dievraag￿moet￿zij￿echter￿niet￿aan￿mij￿stellen,￿maar￿aan￿dege-ne￿die￿in￿haar￿beleving￿de￿aanbevelingen￿terzijde￿heeftgeschoven,￿zoals￿zij￿dat￿zelf￿zegt.￿Dan￿zal￿ik￿met￿interessenaar￿het￿antwoord￿luisteren￿en￿ervan￿vinden￿wat￿ik￿ervanvind.De￿heer￿Klein￿(50PLUS):Ik￿begrijp￿dat￿de￿heer￿Van￿der￿Steur￿het￿debat￿niet￿wiloprekken,￿zoals￿hij￿dat￿uitdrukt.￿Hij￿zegt:￿het￿gaat￿alleenmaar￿over￿de￿treurige￿situatie￿van￿de￿heer￿Dolmatov￿ende￿rest￿zien￿wij￿wel.￿Dat￿kan￿ik￿toch￿niet￿helemaal￿plaatsenin￿het￿licht￿van￿de￿vragen￿die￿de￿VVD-fractie￿afgelopendinsdag￿heeft￿gesteld.￿Toen￿rekte￿zij￿de￿boel￿uitdrukkelijkwel￿op￿door￿te￿vragen￿welke￿maatregelen￿zijn￿genomenna￿de￿rapporten￿van￿de￿Ombudsman,￿hoe￿de￿staatssecre-taris￿daarmee￿is￿omgegaan￿en￿wat￿hij￿met￿die￿opmerkin-gen￿heeft￿gedaan.￿De￿VVD￿heeft￿terecht￿vragen￿gesteldom￿meer￿inzicht￿te￿krijgen￿in￿het￿geheel￿en￿niet￿alleen￿indeze￿specifieke￿situatie.￿Ook￿de￿achterliggende￿discussieis￿dus￿aan￿de￿orde.De￿heer￿Van￿der￿Steur￿(VVD):Dit￿wordt￿een￿lastig￿debat.￿Wij￿hebben￿vastgesteld￿dater￿fouten￿zijn￿gemaakt.￿De￿VVD-fractie￿wil￿weten￿hoe￿hetgekomen￿is￿dat￿die￿fouten￿zijn￿gemaakt.￿Voor￿een￿grootdeel￿geeft￿de￿inspectie￿daar￿een￿heel￿zuiver￿en￿gedegenantwoord￿op.￿Om￿die￿reden￿heb￿ik￿de￿inspectie￿ook￿ge-complimenteerd￿met￿het￿goede￿werk￿dat￿zij￿heeft￿gedaan.Ik￿heb￿die￿vragen￿heel￿specifiek￿gesteld￿in￿het￿kader￿vandit￿onderzoek￿en￿van￿de￿situatie￿zoals￿die￿zich￿hier￿heeftvoorgedaan.￿De￿beantwoording￿daarvan￿neem￿ik￿mee￿inhet￿debat￿over￿het￿rapport￿waar￿wij￿het￿vandaag￿over￿heb-ben.￿Ze￿kunnen￿in￿de￿toekomst￿ook￿meegenomen￿wordenin￿algemene￿debatten￿over￿het￿gehele￿asielbeleid,￿maarzulke￿debatten￿zijn￿nu￿niet￿aan￿de￿orde.De￿heer￿Klein￿(50PLUS):Dan￿kijk￿ik￿vervolgens￿naar￿de￿antwoorden￿op￿de￿schrif-telijke￿vragen,￿naar￿de￿beoordeling￿en,￿veel￿belangrijker,naar￿de￿aanbevelingen￿waarop￿de￿staatssecretaris￿heeftgereageerd.￿Die￿gaan￿niet￿over￿het￿specifieke￿geval,￿diegaan￿veel￿breder.￿Daarmee￿is￿de￿discussie￿hier￿per￿defi-nitie￿veel￿breder.￿Het￿gaat￿niet￿alleen￿over￿het￿uitrekken,maar￿over￿de￿vraag￿ten￿principale￿hoe￿wij￿in￿Nederlandomgaan￿met￿vreemdelingenbewaring.De￿heer￿Van￿der￿Steur￿(VVD):Op￿zichzelf￿begrijp￿ik￿die￿suggestie,￿maar￿wij￿zijn￿het￿de-bat￿met￿elkaar￿ingegaan￿om￿te￿zien￿wat￿in￿dit￿specifiekegeval￿de￿aanleiding￿is￿geweest￿voor￿de￿afschuwelijke￿si-tuatie￿die￿zich￿heeft￿voorgedaan.￿Het￿blijkt￿dat￿er￿op￿eenaantal￿terreinen￿fouten￿zijn￿gemaakt.￿Voor￿een￿groot￿deelgaat￿het￿daarbij￿om￿het￿handelen￿of￿het￿nalaten￿van￿han-delingen￿door￿functionarissen.￿Tegelijkertijd￿is￿er￿een￿pro-bleem￿met￿de￿wijze￿waarop￿de￿instructie￿plaatsvindt.￿Datis￿de￿focus￿van￿het￿debat.￿Dat￿wil￿niet￿zeggen￿dat￿de￿re-sultaten￿van￿de￿inspectie￿niet￿breder￿kunnen￿worden￿ge-trokken,￿maar￿het￿is￿niet￿aan￿mij￿om￿dat￿in￿dit￿debat￿tedoen.Ik￿stel￿vast￿dat￿de￿staatssecretaris￿na￿het￿voorval￿eengroot￿aantal￿maatregelen￿heeft￿getroffen.￿Ik￿stel￿ook￿vastdat￿hij￿de￿aanbevelingen￿van￿de￿inspectie￿een-op-eenheeft￿overgenomen￿en￿opgepakt.￿Zo￿wordt￿het￿beleid￿ver-der￿verscherpt.￿Hierbij￿geldt￿dat￿de￿verantwoordelijkefunctionarissen￿niet￿alleen￿het￿gewijzigde￿beleid￿en￿de￿ge-wijzigde￿procedures￿en￿protocollen￿juist￿moeten￿uitvoe-ren,￿maar￿zich￿ook￿blijvend￿moeten￿realiseren￿waartoe￿hetbeleid￿dient:￿de￿veiligheid￿van￿personen￿die￿aan￿de￿Ne-derlandse￿overheid￿zijn￿toevertrouwd.￿Ik￿verwijs￿nog￿eenkeer￿naar￿de￿woorden￿van￿de￿IGZ￿tijdens￿het￿gesprek￿gis-teren:￿de￿blik￿op￿protocollen￿mag￿nooit￿in￿de￿plaats￿ko-men￿van￿de￿individuele￿beoordeling.￿Ik￿voeg￿daaraan￿toe: Van￿der￿SteurTweede￿KamerRapport￿zelfmoord￿gedetineerde 18 april 2013TK￿7777-3-8zeker￿niet￿als￿het￿gaat￿om￿het￿leven￿en￿welzijn￿van￿men-sen￿die￿aan￿de￿zorg￿van￿de￿overheid￿zijn￿toevertrouwd.De￿vraag￿is￿of￿de￿beleidsreactie￿op￿de￿aanbevelingenvan￿de￿inspectie￿de￿geconstateerde￿problemen￿oplost,waardoor￿de￿kans￿op￿herhaling￿van￿zo'n￿afschuwelijkvoorval￿als￿dit￿–￿ook￿VluchtelingenWerk￿typeerde￿het￿alseen￿unieke￿situatie￿–￿zo￿klein￿mogelijk￿wordt￿gemaakt.Ziet￿de￿VVD￿het￿goed￿dat￿de￿bestaande￿systemen￿en￿debestaande￿regelgeving￿het￿voorval￿met￿een￿juiste￿uitvoe-ring￿en￿overdracht￿van￿informatie￿al￿hadden￿kunnen￿voor-komen,￿althans￿de￿kans￿daarop￿aanzienlijk￿hadden￿kun-nen￿verkleinen?￿Ook￿op￿dat￿punt￿zou￿ik￿graag￿een￿reactievan￿de￿staatssecretaris￿krijgen.De￿door￿de￿inspectie￿geformuleerde￿aanbevelingenvormen￿dus￿een￿extra￿garantie￿dat￿de￿werkprocessenworden￿aangescherpt￿en￿leiden￿tot￿vermindering￿van￿hetrisico￿op￿zelfdoding￿in￿detentie.￿De￿opvolging￿van￿de￿aan-bevelingen￿moet￿ertoe￿leiden￿dat￿deze￿risico's￿zich￿nietmeer￿op￿deze￿wijze￿kunnen￿openbaren.￿Het￿beleid￿en￿deuitvoering￿daarvan￿moet￿gericht￿zijn￿op￿een￿humane,￿per-soonsgerichte￿behandeling￿binnen￿de￿vreemdelingenke-ten￿en￿met￿name￿in￿detentie,￿waarbij,￿ook￿als￿uitzettingonvermijdelijk￿is,￿afdoende￿medische￿zorg￿moet￿wordengeboden.￿Ik￿vraag￿de￿staatssecretaris￿dan￿ook￿om￿in￿zijnreactie￿op￿de￿aanbevelingen￿en￿de￿wijze￿waarop￿hij￿die￿zaluitvoeren￿de￿volgende￿vragen￿mee￿te￿nemen.￿Hoe￿veran-dert￿het￿beleid￿daadwerkelijk?￿Wat￿betekent￿dat￿voor￿hetrisico￿op￿zelfdoding?￿Binnen￿welk￿tijdpad￿zal￿de￿aanscher-ping￿van￿het￿beleid￿volledig￿zijn￿geëffectueerd?De￿VVD-fractie￿heeft￿de￿staatssecretaris￿in￿de￿afgelopenjaren￿leren￿kennen￿als￿een￿betrokken,￿kundige￿en￿stevi-ge￿bewindspersoon.￿Mijn￿fractie￿wacht￿de￿beantwoordingdoor￿de￿staatssecretaris￿op￿onze￿vragen￿en￿de￿vragen￿diedoor￿andere￿woordvoerders￿zullen￿worden￿gesteld,￿danook￿met￿interesse￿af.Mevrouw￿Thieme￿(PvdD):De￿VN￿heeft￿gezegd￿dat￿Nederland￿in￿strijd￿met￿het￿inter-nationale￿recht￿handelt.￿Schaamt￿de￿heer￿Van￿der￿Steurzich￿daarvoor?De￿heer￿Van￿der￿Steur￿(VVD):Ik￿probeer￿even￿te￿bedenken￿wat￿de￿relevantie￿van￿mijngevoelens￿over￿een￿uitspraak￿van￿de￿VN￿is￿voor￿het￿debatzoals￿we￿dat￿nu￿voeren.Mevrouw￿Thieme￿(PvdD):We￿hebben￿kennisgemaakt￿met￿de￿gevoelens￿van￿de￿heerVan￿der￿Steur,￿namens￿de￿VVD,￿over￿het￿tragische￿voor-val￿met￿de￿heer￿Dolmatov,￿en￿over￿zijn￿betrokkenheid￿bijhet￿welzijn￿van￿mensen￿in￿de￿vreemdelingendetentie.￿Hijheeft￿er￿met￿warme￿woorden￿over￿gesproken￿dat￿Neder-land￿daarvoor￿een￿belangrijke￿verantwoordelijkheid￿heeft.Als￿de￿VN￿concludeert￿dat￿Nederland￿zich￿niet￿houdt￿aanhet￿internationale￿recht,￿dan￿hoor￿ik￿graag￿de￿gevoelensvan￿de￿heer￿Van￿der￿Steur￿namens￿de￿VVD-fractie.De￿heer￿Van￿der￿Steur￿(VVD):Laat￿ik￿dan￿in￿algemene￿zin￿beantwoorden￿dat￿de￿VVD-fractie￿vindt￿dat￿ook￿Nederland￿zich￿aan￿alle￿internatio-naalrechtelijke￿verdragen￿moet￿houden.￿Maar￿als￿me-vrouw￿Thieme￿wil￿weten￿hoe￿de￿staatssecretaris￿over￿ditspecifieke￿punt￿denkt,￿moet￿zij￿die￿vraag￿aan￿hem￿stel-len.￿Aan￿de￿hand￿van￿de￿beantwoording￿zal￿ik￿mevrouwThieme￿dan￿op￿de￿hoogte￿brengen￿van￿mijn￿beoordelingvan￿dat￿antwoord.Mevrouw￿Voortman￿(GroenLinks):Dan￿is￿het￿wel￿opmerkelijk￿dat￿diverse￿organisaties￿in￿Ne-derland￿en￿daarbuiten,￿zoals￿Amnesty￿en￿de￿Raad￿van￿Eu-ropa,￿al￿diverse￿malen￿zeer￿harde￿woorden￿hebben￿ge-uit￿over￿het￿Nederlandse￿vreemdelingendetentiebeleid.￿Ikheb￿nog￿een￿vraag￿over￿het￿nemen￿van￿de￿maatregelen.Sinds￿de￿dood￿van￿Dolmatov￿zijn￿er￿maatregelen￿geno-men￿en￿is￿er￿opgetreden.￿Had￿er,￿gegeven￿het￿feit￿dat￿deproblemen￿deels￿al￿bekend￿waren,￿niet￿veel￿eerder￿moe-ten￿zijn￿opgetreden?De￿heer￿Van￿der￿Steur￿(VVD):Wij￿weten￿nog￿niet￿welke￿problemen￿bekend￿waren,￿enwaar.￿Ik￿stel￿voor￿dat￿mevrouw￿Voortman￿die￿vraag￿aande￿staatssecretaris￿stelt.￿Pas￿als￿dat￿duidelijk￿is,￿kan￿ikdaarover￿een￿oordeel￿geven.￿Ik￿stel￿alleen￿maar￿vast￿datde￿aanbevelingen￿zijn￿overgenomen￿en￿worden￿opge-volgd￿en￿dat￿meteen￿al￿na￿het￿voorval￿op￿een￿aantal￿naarmijn￿oordeel￿belangrijke￿terreinen￿door￿de￿staatssecreta-ris￿stappen￿zijn￿ondernomen￿om￿de￿risico's￿op￿dit￿speci-fieke￿geval￿te￿verkleinen.Mevrouw￿Voortman￿(GroenLinks):Uit￿een￿scala￿aan￿rapporten￿uit￿de￿afgelopen￿jaren,￿en￿ookuit￿de￿hoorzitting￿van￿gisteren,￿bleek￿dat￿verschillendeproblemen￿wel￿degelijk￿bekend￿waren.￿Denk￿aan￿de￿over-dracht￿van￿medische￿informatie,￿denk￿aan￿het￿regime￿inde￿vreemdelingendetentie.￿Op￿allerlei￿plekken￿was￿die￿kri-tiek￿al￿bekend￿en￿is￿deze￿staatssecretaris￿daar￿rechtstreeksop￿aangesproken.￿Dus￿zeggen￿dat￿we￿nu￿nog￿niet￿wetenwelke￿problemen￿wel￿of￿niet￿bekend￿worden,￿is￿een￿beet-je￿bezijden￿de￿waarheid.De￿heer￿Van￿der￿Steur￿(VVD):Ook￿hiervoor￿geldt￿zuiverheid.￿De￿IGZ￿heeft￿inderdaad￿in2009￿geconstateerd￿dat￿er￿risico's￿zijn.￿Het￿rapport￿van￿deIGZ￿uit￿2009￿concludeert￿overigens￿dat￿er￿op￿medisch￿ge-bied￿verantwoorde￿en￿veilige￿zorg￿wordt￿geboden￿in￿dedetentiecentra.￿Die￿conclusie￿is,￿hoe￿je￿het￿ook￿wendt￿ofkeert,￿positief.￿Dat￿geldt￿overigens￿ook￿voor￿de￿conclusievan￿de￿Inspectie￿voor￿de￿Sanctietoepassing,￿over￿het￿de-tentiecentrum￿in￿Rotterdam:￿die￿is￿positief.￿Gelukkig￿wor-den￿in￿al￿die￿rapporten￿aanbevelingen￿gedaan.￿We￿kun-nen￿doen￿alsof￿in￿die￿rapporten￿moord￿en￿brand￿wordtgeschreeuwd￿–￿ik￿begrijp￿dat￿wel￿van￿de￿oppositie￿–￿maareen￿ding￿is￿zeker:￿het￿rapport￿over￿het￿Rotterdamse￿de-tentiecentrum￿is￿per￿saldo￿positief,￿en￿er￿worden￿aanbe-velingen￿gedaan.￿Die￿aanbevelingen￿hebben￿in￿alle￿geval-len￿geleid￿tot￿een￿beleidsreactie￿waarin￿de￿aanbevelingenworden￿overgenomen.￿Zo￿hoort￿het￿binnen￿een￿correcteoverheid￿te￿gaan.De￿heer￿Schouw￿(D66):Ik￿hoop￿dat￿dit￿geen￿debat￿tussen￿oppositie-￿en￿regerings-fracties￿wordt.￿De￿heer￿Van￿der￿Steur￿heeft￿deze￿weekvoor￿de￿NOS￿gezegd:￿het￿is￿aan￿de￿staatssecretaris￿om￿telaten￿zien￿dat￿hij￿het￿vertrouwen￿verdient￿om￿de￿aanbe-velingen￿uit￿te￿voeren,￿en￿ik￿laat￿mijn￿oordeel￿daaroverafhangen￿van￿het￿debat.￿De￿staatssecretaris￿zal￿met￿eengoed￿verhaal￿moeten￿komen,￿aldus￿de￿heer￿Van￿der￿Steur.Ik￿zie￿hoe￿de￿VVD-fractie￿erin￿zit.￿Maar￿ik￿heb￿nog￿niet￿he-lemaal￿scherp￿wat￿de￿eisen￿van￿de￿VVD-fractie￿zijn￿tenaanzien￿van￿dat￿goede￿verhaal￿waarmee￿de￿staatssecreta-ris￿moet￿komen. Van￿der￿SteurTweede￿KamerRapport￿zelfmoord￿gedetineerde 18 april 2013TK￿7777-3-9De￿heer￿Van￿der￿Steur￿(VVD):De￿heer￿Schouw￿heeft￿zich￿ook￿de￿afgelopen￿weken￿meer-malen￿over￿het￿staatsrecht￿uitgelaten.￿Hij￿weet￿dus￿heelgoed￿dat￿de￿fractie￿een￿afweging￿maakt￿aan￿de￿hand￿vanhet￿debat￿en￿de￿punten￿die￿de￿fractie￿van￿relevantie￿vindtvoor￿het￿debat.￿Ik￿kan￿op￿dit￿moment￿dus￿onmogelijk￿eenantwoord￿op￿zijn￿vraag￿geven￿omdat￿ik￿niet￿het￿gewetenvan￿mijn￿fractie￿op￿dit￿punt￿ben.De￿heer￿Schouw￿(D66):Mag￿ik￿dan￿uit￿de￿inbreng￿van￿de￿heer￿Van￿der￿Steur￿indeze￿eerste￿termijn￿opmaken￿dat￿voor￿de￿VVD￿een￿be-langrijk￿toetspunt￿is:￿de￿directie￿was￿geïnformeerd￿overde￿problemen￿en￿wat￿wist￿de￿staatsecretaris￿daar￿preciesvan￿en￿welke￿acties￿heeft￿hij￿op￿dat￿punt￿ondernomen?De￿heer￿Van￿der￿Steur￿(VVD):Dat￿is￿een￿van￿de￿toetspunten.￿Er￿zijn￿er￿dus￿meer,￿wantik￿heb￿meer￿vragen￿gesteld.￿Ik￿heb￿ook￿gevraagd￿naar￿deaanbevelingen￿en￿de￿wijze￿waarop￿die￿worden￿geïmple-menteerd.￿Er￿zullen￿ongetwijfeld￿nog￿vragen￿zijn￿die￿ikheb￿overgeslagen￿en￿die￿wellicht￿de￿heer￿Schouw￿nogwel￿gaat￿stellen.￿Al￿die￿punten￿zullen￿we￿meenemen￿inonze￿eindbeoordeling￿in￿de￿tweede￿termijn.De￿heer￿Voordewind￿(ChristenUnie):De￿heer￿Van￿der￿Steur￿zegt￿dat￿de￿staatssecretaris￿pas￿opde￿hoogte￿was￿van￿de￿fouten￿in￿het￿systeem￿–￿denk￿aanhet￿vinkje￿en￿de￿300￿onterecht￿verwijderbaren￿–￿op￿hetmoment￿dat￿de￿inspectie￿met￿het￿rapport￿naar￿de￿staats-secretaris￿en￿de￿directie￿toe￿kwam.￿Vindt￿de￿heer￿Van￿derSteur￿niet￿dat￿de￿staatssecretaris￿dit￿soort￿informatie￿hadmoeten￿kennen,￿aangezien￿de￿fouten￿al￿stammen￿van￿me-dio￿2011￿en￿de￿staatssecretaris￿inmiddels￿alweer￿zevenmaanden￿staatssecretaris￿is?De￿heer￿Van￿der￿Steur￿(VVD):Volgens￿mij￿trad￿de￿staatssecretaris￿aan￿in￿november2012.￿Dit￿even￿daargelaten,￿is￿dit￿een￿vraag￿die￿de￿heerVoordewind￿aan￿de￿staatssecretaris￿zou￿moeten￿stellen,omdat￿ik￿niet￿weet￿hoe￿dat￿gegaan￿is￿en￿ik￿ook￿niet￿weetwat￿de￿staatssecretaris￿er￿zelf￿van￿vindt.￿Ik￿stel￿wel￿vastdat￿in￿de￿beantwoording￿staat￿dat￿op￿een￿bepaald￿mo-ment￿de￿inspectie￿kwam￿met￿het￿rapport￿en￿duidelijkwerd￿dat￿dit￿probleem￿zich￿had￿voorgedaan￿en￿dat￿meninmiddels￿heeft￿vastgesteld￿dat￿in￿het￿ongeveer￿300￿ge-vallen￿heeft￿geleid￿tot￿het￿verkeerde￿vinkje￿en￿dat￿het￿ingeen￿van￿die￿gevallen￿heeft￿geleid￿tot￿vreemdelingenbe-waring.￿Ik￿denk￿dat￿dit￿laatste￿heel￿belangrijk￿is,￿want￿hetbetekent￿dat￿dat￿vinkje￿alleen￿in￿het￿geval￿van￿de￿heerDolmatov￿tot￿bewaring￿heeft￿geleid.De￿heer￿Voordewind￿(ChristenUnie):Maar￿er￿zijn￿zeven￿mensen￿onterecht￿uitgezet.￿Dat￿zijntoch￿heel￿grove￿fouten￿in￿het￿systeem.￿Het￿gaat￿om￿men-sen￿die￿dus￿niet￿hadden￿moeten￿worden￿uitgezet￿en￿inrisicovolle￿gebieden￿en￿levensbedreigende￿situaties￿te-recht￿hadden￿kunnen￿komen￿–￿het￿ging￿namelijk￿niet￿al-leen￿over￿Dublinclaimanten￿–￿en￿dat￿is￿dan￿toch￿iets￿waarde￿staatssecretaris￿als￿politiek￿verantwoordelijke￿op￿zijnminst￿van￿had￿moeten￿weten?￿Ik￿vraag￿het￿straks￿aan￿destaatssecretaris￿maar￿ik￿vraag￿het￿nu￿aan￿de￿VVD-fractie.De￿heer￿Van￿der￿Steur￿(VVD):Ik￿denk￿dat￿het￿goed￿is￿dat￿de￿heer￿Voordewind￿dat￿aan￿destaatssecretaris￿vraagt.￿Dan￿moet￿hij￿daarbij￿ook￿de￿vraagstellen￿of￿die￿zeven￿die￿onterecht￿uitgezet￿zijn,￿onderdeelvormen￿van￿die￿ongeveer￿300.￿Als￿dat￿namelijk￿niet￿zois,￿gaat￿het￿argument￿van￿de￿heer￿Voordewind￿niet￿op.Ik￿adviseer￿hem￿dan￿tevens￿de￿staatssecretaris￿te￿vragenwat￿de￿aard￿was￿van￿die￿onterechte￿uitzetting.￿We￿heb-ben￿hier￿het￿systeem￿dat￿de￿rechter￿zich￿uitspreekt￿overuitzettingen,￿terwijl￿in￿sommige￿gevallen￿de￿uitzetting￿alheeft￿plaatsgevonden.￿Zo￿werkt￿ons￿systeem.￿Dat￿heeftook￿te￿maken￿met￿de￿termijnen￿die￿de￿heer￿Voordewindongetwijfeld￿goed￿kent.￿Misschien￿is￿het￿wel￿heel￿simpelte￿verklaren￿doordat￿het￿niets￿te￿maken￿heeft￿met￿een￿sys-teemfout￿maar￿met￿het￿feit￿dat￿de￿rechter￿uitspraak￿heeftgedaan￿nadat￿de￿uitzetting￿had￿plaatsgevonden.￿In￿zo'ngeval￿wordt￿zo￿iemand￿teruggehaald￿en￿dat￿weet￿ook￿deheer￿Voordewind.De￿heer￿Voordewind￿(ChristenUnie):Ik￿krijg￿helaas￿gen￿antwoord￿op￿mijn￿vraag.De￿heer￿Van￿Hijum￿(CDA):De￿heer￿Van￿der￿Steur￿gaf￿zo-even￿aan￿dat￿hij￿na￿het￿de-bat￿de￿mogelijke￿consequenties￿van￿het￿rapport￿van￿de￿in-spectie￿voor￿de￿positie￿van￿de￿staatssecretaris￿zou￿willenbeoordelen￿in￿de￿fractie.￿Dat￿lijkt￿mij￿een￿zuivere￿redene-ring￿die￿ook￿de￿CDA-fractie￿zal￿volgen.￿Mijn￿vraag￿betreftechter￿de￿opmerking￿die￿zijn￿fractievoorzitter￿in￿de￿aan-loop￿naar￿dit￿debat￿heeft￿gemaakt,￿dat￿er￿een￿onderscheidgemaakt￿zou￿moeten￿worden￿tussen￿beleidsfouten￿en￿uit-voeringsfouten.￿Die￿staatsrechtelijke￿doctrine￿over￿de￿mi-nisteriële￿verantwoordelijkheid￿kende￿ik￿nog￿niet.￿Zou￿deheer￿Van￿der￿Steur,￿die￿ook￿jurist￿is,￿mij￿de￿Zijlstradoctrinenader￿kunnen￿toelichten?De￿heer￿Van￿der￿Steur￿(VVD):Dat￿doe￿ik￿met￿genoegen.￿Laat￿ik￿vooropstellen￿dat￿de￿mi-nisteriëleverantwoordelijkheidsdoctrine￿in￿Nederland￿denaam￿draagt￿van￿de￿heer￿Bolkestein.￿Die￿doctrine￿is￿in1988￿door￿de￿heer￿Bolkestein￿ontwikkeld.￿Die￿zegt￿tweeheel￿eenvoudige￿zaken.￿Ten￿eerste￿ligt￿de￿politieke￿verant-woordelijkheid￿voor￿het￿handelen￿of￿het￿nalaten￿van￿han-delen￿van￿diens￿ambtenaren,￿bij￿de￿bewindspersoon;￿ofdeze￿dat￿nu￿wist￿of￿niet￿wist.￿Dat￿maakt￿dus￿niet￿uit￿voorde￿vraag￿of￿de￿staatssecretaris￿in￿dit￿geval￿politiek￿verant-woordelijk￿is￿voor￿wat￿er￿fout￿is￿gegaan￿in￿het￿geval￿vande￿heer￿Dolmatov.￿De￿VVD-fractie￿houdt￿die￿doctrine￿nogsteeds￿staande:￿voor￿de￿politieke￿verantwoordelijkheiddoet￿het￿niet￿ter￿zake￿of￿de￿bewindspersoon￿op￿de￿hoog-te￿is￿van￿iets￿of￿niet;￿dat￿doet￿niet￿ter￿zake￿bij￿een￿hande-len￿of￿nalaten￿van￿handelen￿van￿een￿ambtenaar￿in￿een￿in-dividueel￿geval.￿Het￿is￿dan￿ook￿logisch￿dat￿de￿staatssecre-taris,￿uitgaande￿van￿dit￿uitgangspunt￿van￿de￿Bolkestein-doctrine,￿al￿in￿zijn￿beleidsreactie￿en￿in￿de￿persconferentieheeft￿gezegd￿dat￿hij￿zijn￿volledige￿politieke￿verantwoorde-lijkheid￿aanvaardt￿voor￿wat￿er￿fout￿is￿gegaan.Onze￿fractievoorzitter￿heeft￿vervolgens￿aangegeven￿wateen￿voorbeeld￿is￿van￿de￿uiteindelijke￿afweging￿–￿die,￿zo-als￿de￿heer￿Van￿Hijum￿ongetwijfeld￿weet,￿een￿politiekeafweging￿is￿–￿rond￿de￿vraag￿of￿de￿politieke￿verantwoor-delijkheid￿die￿wordt￿genomen￿en￿de￿fouten￿die￿zijn￿ge-maakt,￿moeten￿leiden￿tot￿consequenties.￿Wat￿de￿heerZijlstra￿zei,￿is￿dus￿een￿van￿de￿onderdelen￿van￿die￿afwe-ging.￿Dat￿wil￿niet￿zeggen￿dat￿er￿opeens￿een￿andere￿doctri-ne￿is￿ten￿aanzien￿van￿de￿politieke￿verantwoordelijkheid.De￿heer￿Schouw￿vroeg￿net￿al￿naar￿voorbeelden￿van￿die￿af-wegingen.￿Welnu,￿wat￿die￿afwegingen￿zijn,￿zullen￿we￿zienaan￿het￿eind￿van￿het￿debat.￿Zoals￿bekend￿zal￿dit￿voor￿een Van￿der￿SteurTweede￿KamerRapport￿zelfmoord￿gedetineerde 18 april 2013TK￿7777-3-10groot￿deel￿in￿de￿boezem￿van￿de￿fractie￿plaatsvinden￿endaar￿waarschijnlijk￿ook￿blijven,￿maar￿de￿eindconclusie￿zalongetwijfeld￿helder￿zijn.De￿heer￿Van￿Hijum￿(CDA):Dat￿was￿een￿heel￿uitgebreid￿antwoord.￿Ik￿realiseer￿medat￿zoiets￿wel￿een￿beetje￿wordt￿uitgelokt￿als￿je￿deze￿vraagaan￿een￿jurist￿stelt.￿Ik￿proefde￿echter￿dat￿de￿heer￿van￿derSteur￿zegt￿dat￿het￿doen￿of￿nalaten￿van￿mensen￿van￿uit-voeringsorganisaties￿die￿onder￿de￿verantwoordelijkheidvan￿de￿staatssecretaris￿vallen,￿wel￿degelijk￿ook￿vallen￿on-der￿diens￿politieke￿verantwoordelijkheid.De￿heer￿Van￿der￿Steur￿(VVD):Absoluut.De￿heer￿Van￿Hijum￿(CDA):Dat￿betekent￿dat￿het￿onderscheid￿dat￿de￿heer￿Zijlstra￿indat￿interview￿maakte,￿voor￿dit￿debat￿niet￿relevant￿is.De￿heer￿Van￿der￿Steur￿(VVD):Daarmee￿ben￿ik￿het￿niet￿eens;￿die￿conclusie￿van￿de￿heerVan￿Hijum￿deel￿ik￿niet.￿Die￿afweging￿is￿namelijk￿wel￿rele-vant￿op￿het￿moment￿dat￿je￿de￿feiten￿vaststelt￿en￿je￿vast-stelt￿–￿wat￿volgens￿mij￿nu￿niet￿ter￿discussie￿staat￿–￿dat￿destaatssecretaris￿een￿politieke￿verantwoordelijkheid￿heeftvoor￿alles￿wat￿fout￿is￿gegaan￿in￿het￿specifieke￿geval￿vande￿heer￿Dolmatov.￿Daar￿doet￿de￿opmerking￿van￿de￿heerZijlstra￿niets￿aan￿af.￿De￿heer￿Zijlstra￿heeft￿met￿zijn￿opmer-king￿aangegeven￿dat￿bij￿de￿eindafwegingen￿over￿wat￿deconsequenties￿moeten￿zijn￿van￿die￿politieke￿verantwoor-delijkheid￿en￿de￿dingen￿die￿fout￿zijn￿gegaan,￿onder￿anderede￿vraag￿een￿rol￿kan￿spelen￿wat￿de￿staatssecretaris￿wel￿enniet￿wist.￿Dat￿is￿een￿van￿de￿aspecten￿waarvan￿je￿zou￿kun-nen￿veronderstellen￿dat￿die￿een￿rol￿spelen￿in￿de￿eindafwe-ging.￿Zo￿zijn￿die￿dingen￿ook￿zuiver.￿Die￿scheiding￿wordt￿algemaakt￿sinds￿de￿Bolkesteindoctrine￿in￿1988￿werd￿inge-voerd￿en￿dit￿is￿consequent￿herhaald￿bij￿alle￿onderwerpendie￿sindsdien￿in￿deze￿Kamer￿aan￿de￿orde￿zijn￿geweest.Sommige￿fracties￿vinden￿dat￿zij￿al￿antwoord￿kunnen￿ge-ven￿op￿die￿tweede￿vraag￿voordat￿het￿debat￿plaatsvindt.Onze￿fractie￿doet￿dat￿pas￿nadat￿het￿debat￿heeft￿plaatsge-vonden,￿net￿zoals￿de￿fractie￿van￿de￿heer￿Van￿Hijum￿en￿ver-moedelijk￿–￿en￿naar￿ik￿hoop￿–￿ook￿andere￿fracties.Mevrouw￿Voortman￿(GroenLinks):Het￿gaat￿niet￿alleen￿om￿wat￿de￿staatssecretaris￿wel￿of￿nietwist,￿maar￿ook￿om￿wat￿hij￿had￿moeten￿weten.￿De￿heervan￿der￿Steur￿heeft￿nu￿een￿flink￿aantal￿vragen￿aan￿destaatssecretaris￿gesteld￿over￿wat￿deze￿wanneer￿wist.￿Opde￿vraag￿wat￿deze￿had￿moeten￿weten,￿kan￿de￿heer￿vander￿Steur￿nu￿al￿een￿antwoord￿geven.￿Vindt￿de￿VVD-fractieook￿dat￿de￿staatssecretaris￿had￿moeten￿weten￿van￿de￿fou-ten￿die￿uiteindelijk￿een￿rol￿hebben￿gespeeld￿bij￿de￿doodvan￿de￿heer￿Dolmatov?De￿heer￿Van￿der￿Steur￿(VVD):Ook￿dat￿is￿een￿vraag￿naar￿de￿eindafweging￿en￿die￿eind-afweging￿ga￿ik￿hier￿en￿nu￿niet￿maken.￿Het￿is￿misschienvervelend￿voor￿mevrouw￿Voortman￿dat￿zij￿niet￿meekanmet￿de￿afwegingen￿die￿wij￿zullen￿maken￿binnen￿onze￿frac-tie.￿De￿essentie￿is￿dat￿de￿staatssecretaris￿de￿politieke￿ver-antwoordelijkheid￿draagt￿voor￿alles￿wat￿er￿is￿gebeurd;of￿hij￿dat￿nu￿wist￿of￿niet,￿of￿hij￿destijds￿staatssecretariswas￿of￿niet.￿Laten￿we￿niet￿vergeten￿dat￿de￿staatssecreta-ris￿pas￿zeer￿kort￿actief￿is￿als￿verantwoordelijke￿voor￿devreemdelingenketen.￿Daarvóór￿heeft￿minister￿Leers￿de-ze￿verantwoordelijkheid￿een￿paar￿jaar￿gedragen￿en￿zichin￿de￿Kamer￿verantwoord￿ten￿aanzien￿van￿aspecten￿vande￿vreemdelingenketen.￿Weer￿dáárvoor￿was￿staatssecre-taris￿Albayrak￿met￿die￿verantwoordelijkheid￿belast,￿bij-voorbeeld￿ten￿tijde￿van￿het￿uitkomen￿van￿het￿rapport￿vande￿IGZ. We￿weten￿allemaal￿dat￿dit￿voor￿de￿vraag￿naar￿depolitieke￿verantwoordelijkheid￿niet￿relevant￿is.￿Alles￿watplaatsvindt￿in￿een￿departement￿is￿onderdeel￿van￿de￿po-litieke￿verantwoordelijkheid￿van￿de￿desbetreffende￿be-windspersoon.￿Bij￿de￿uiteindelijke￿vraag￿welke￿conse-quenties￿die￿verantwoordelijkheid￿heeft,￿kunnen￿dat￿soortaspecten￿echter￿een￿rol￿spelen.￿Bij￿de￿uiteindelijke￿vraagwelke￿consequenties￿aan￿die￿verantwoordelijkheid￿ver-bonden￿moeten￿worden,￿kunnen￿dat￿soort￿aspecten￿eenrol￿spelen.￿Daar￿ga￿ik￿nu￿niet￿op￿in,￿omdat￿ik￿niet￿vooruitwil￿lopen￿op￿de￿afweging￿die￿mijn￿fractie￿en￿iedere￿ande-re￿fractie￿zal￿maken.Mevrouw￿Voortman￿(GroenLinks):Minister￿Leers￿zat￿in￿een￿kabinet￿waar￿de￿VVD￿ook￿deelvan￿uitmaakte.￿Overigens￿zat￿de￿staatssecretaris￿toen￿ookal￿in￿het￿kabinet.￿Die￿verantwoordelijkheid￿was￿er￿danook￿wel￿degelijk￿al￿op￿dat￿moment.￿Speelt￿de￿vraag￿of￿destaatssecretaris￿het￿had￿moeten￿weten,￿een￿rol￿bij￿de￿af-weging￿van￿de￿VVD-fractie?￿Had￿de￿staatssecretaris￿hetmoeten￿weten?De￿heer￿Van￿der￿Steur￿(VVD):Zonder￿enige￿twijfel￿is￿dat￿misschien￿een￿van￿de￿aspectendie￿de￿VVD-fractie￿meeneemt￿in￿haar￿afweging,￿maar￿hetis￿niet￿aan￿mij￿om￿die￿afweging￿met￿mevrouw￿Voortmante￿bespreken.￿Dat￿is￿een￿afweging￿die￿wij￿zelf￿in￿de￿fractiemaken.￿Ik￿hecht￿er￿verder￿aan￿op￿te￿merken￿dat￿mevrouwVoortman￿ten￿onrechte￿doet￿voorkomen￿dat￿een￿bewinds-persoon￿in￿een￿kabinet￿verantwoordelijk￿is￿voor￿het￿he-le￿beleid￿van￿dat￿kabinet.￿Zo￿werkt￿het￿niet.￿Ik￿heb￿zojuistwel￿uitgebreid￿uitgelegd￿dat￿het￿volgens￿de￿Bolkestein-doctrine￿niet￿relevant￿is￿waar￿de￿politieke￿verantwoor-delijkheid￿begrensd￿is￿en￿ook￿niet￿of￿het￿voorval￿heeftplaatsgevonden￿in￿de￿bestuursperiode￿van￿een￿voorgaan-de￿bewindspersoon.￿De￿politieke￿verantwoordelijkheidstrekt￿zich￿daar￿volgens￿de￿Bolkesteindoctrine￿gewoontoe￿uit.￿Maar￿dat￿wil￿niet￿zegen￿dat￿je￿het￿niet￿mee￿kuntnemen￿in￿de￿eindbeoordeling￿van￿de￿vraag￿tot￿welke￿con-sequenties￿die￿politieke￿verantwoordelijkheid￿moet￿lei-den.De￿heer￿Van￿der￿Staaij￿(SGP):Ik￿gun￿de￿heer￿Van￿der￿Steur￿graag￿de￿Bolkesteindoctri-ne,￿maar￿ik￿herinner￿er￿wel￿aan￿dat￿de￿ministeriële￿verant-woordelijkheid￿voor￿het￿hele￿departement￿al￿sinds￿1848￿inde￿Grondwet￿is￿verankerd.Ik￿vind￿het￿een￿belangrijk￿punt￿dat￿we￿de￿ministeriëleverantwoordelijkheid￿en￿de￿vertrouwensregel￿nauwgezetuit￿elkaar￿houden.￿Als￿de￿heer￿Van￿der￿Steur￿het￿daarmeeeens￿is,￿is￿hij￿het￿dan￿ook￿met￿mij￿eens￿dat￿het￿uiteinde-lijk￿niet￿gaat￿om￿de￿persoonlijke￿verwijtbaarheid￿van￿debetreffende￿minister￿of￿staatssecretaris?￿Zou￿dat￿wel￿hetgeval￿zijn,￿dan￿zouden￿we￿daarmee￿de￿ministeriële￿ver-antwoordelijkheid￿uithollen,￿aangezien￿er￿dan￿geen￿pro-bleem￿zou￿zijn￿zolang￿de￿minister￿of￿staatssecretaris￿hetmaar￿niet￿wist.￿Het￿is￿nu￿juist￿de￿bedoeling￿om￿de￿minis-teriële￿verantwoordelijkheid￿volledig￿te￿activeren￿doorhem￿ook￿politiek￿verantwoordelijk￿te￿houden￿voor￿alleswat￿er￿in￿departementen￿gebeurt. Van￿der￿SteurTweede￿KamerRapport￿zelfmoord￿gedetineerde 18 april 2013TK￿7777-3-11De￿heer￿Van￿der￿Steur￿(VVD):Dat￿is￿een￿juiste￿samenvatting￿–￿ik￿had￿het￿niet￿mooierkunnen￿doen￿–￿van￿de￿gevolgen￿en￿de￿consequenties￿diewij￿verbinden￿aan￿artikel￿42,￿tweede￿lid￿van￿de￿Grondwetdat￿de￿ministers￿verantwoordelijk￿zijn.De￿Bolkesteindoctrine￿is￿in￿1988￿ontstaan,￿omdat￿juistdit￿laatste￿punt￿zich￿ontwikkelde.￿Men￿begon￿te￿zeggen:maar￿als￿hij￿er￿nou￿niets￿van￿afwist￿of￿er￿geen￿schuldaan￿had,￿dan￿…￿Het￿ging￿dus￿in￿de￿richting￿van￿een￿soortschuldaansprakelijkheid￿en￿Bolkestein￿heeft￿daar￿in￿iedergeval￿voor￿onze￿fractie￿een￿einde￿aan￿gemaakt￿door￿uitte￿spreken￿dat￿het￿niet￿gaat￿om￿schuldaansprakelijkheid,omdat￿een￿bewindspersoon￿op￿basis￿van￿de￿risicoaan-sprakelijkheid￿politiek￿verantwoordelijk￿is￿voor￿alles￿water￿fout￿gaat￿op￿zijn￿ministerie.￿Ik￿ben￿het￿dus￿geheel￿metde￿heer￿Van￿der￿Staaij￿eens.Mevrouw￿Gesthuizen￿(SP):Voorzitter.￿Heel￿scherp￿herinner￿ik￿me￿17 januari,￿toen￿ikvroeg￿in￿de￿ochtend￿gebeld￿werd￿door￿journalisten￿methet￿afschuwelijke￿nieuws￿dat￿Aleksandr￿Dolmatov,￿geze-ten￿in￿detentie￿in￿Rotterdam,￿zelfmoord￿had￿gepleegd.Gisteren,￿exact￿drie￿maanden￿na￿deze￿noodgreep￿van￿eennog￿slechts￿36-jarige,￿getalenteerde,￿betrokken￿en￿slimmeman,￿hoorden￿we￿nader￿over￿alle￿vreselijke￿details￿die￿zijnvoorafgegaan￿aan￿zijn￿drastische￿besluit￿die￿nacht.Gisteren￿pas￿achtte￿ik￿mij￿in￿staat￿om￿conclusies￿te￿ver-binden￿aan￿datgene￿wat￿er￿is￿gebeurd.￿Dat￿brengt￿mij￿opde￿verontwaardiging￿en￿het￿ongeloof￿die￿ik￿voelde￿toenik￿direct￿na￿het￿bekend￿worden￿van￿het￿verschrikkelijkenieuws￿op￿17 januari￿op￿internet￿mocht￿lezen:￿zijn￿zelf-moord￿heeft￿volgens￿de￿woordvoerder￿van￿het￿ministerievan￿Veiligheid￿en￿Justitie￿te￿maken￿met￿persoonlijke￿re-denen.￿Zijn￿asielaanvraag￿en￿de￿lopende￿procedure￿zou-den￿volgens￿diezelfde￿woordvoerder￿geen￿rol￿hebben￿ge-speeld.￿Gelukkig￿werd￿dit￿nieuws￿direct￿weersproken￿doorde￿advocaat￿van￿Dolmatov￿en￿zijn￿moeder.￿En￿inmiddelsweten￿we￿wie￿er￿gelijk￿had.Waarom￿vond￿de￿staatssecretaris￿het￿nodig￿om￿gelijk￿alde￿verantwoordelijkheid￿van￿zich￿af￿te￿schuiven?￿Was￿hetde￿bedoeling￿dat￿deze￿zaak￿niet￿tot￿op￿de￿bodem￿zou￿wor-den￿uitgezocht?￿En￿waar￿komt￿toch￿die￿neiging￿vandaanom￿direct￿de￿handen￿in￿onschuld￿te￿wassen,￿zonder￿datwe￿weten￿waarover￿we￿het￿hebben?Aleksandr￿Dolmatov,￿een￿intelligente￿man￿die￿in￿Neder-land￿een￿veilig￿toevluchtsoord￿zag￿en￿de￿fout￿maakte￿omop￿bescherming￿te￿rekenen￿door￿hierheen￿te￿komen,￿wasdoodsbang.￿Dat￿maakte￿hem￿doodziek.￿Ik￿schaam￿me,en￿dat￿zeg￿ik￿uit￿de￿grond￿van￿mijn￿hart,￿om￿te￿zien￿water￿in￿dit￿land￿is￿gebeurd￿met￿iemand￿die￿had￿laten￿ziende￿rechten￿van￿vrijheid,￿van￿rechtvaardigheid￿en￿van￿de-mocratische￿inspraak￿ondanks￿gevaren￿te￿willen￿verde-digen.￿Fouten,￿het￿ontbreken￿van￿verantwoordelijkheids-gevoel,￿structurele￿gebreken￿in￿systemen￿en￿het￿niet￿wil-len￿zien￿van￿de￿mens￿voorbij￿het￿kruisje￿op￿het￿formulier,hebben￿Dolmatov￿het￿leven￿gekost.￿Daarom￿treur￿ik.￿Mijnhart￿gaat￿uit￿naar￿Dolmatovs￿moeder￿en￿vrienden,￿en￿naarhemzelf￿in￿zijn￿laatste￿momenten.Mijn￿belangrijkste￿vraag￿aan￿de￿staatssecretaris￿van-daag￿is￿dan￿ook￿of￿hij￿bereid￿is￿om￿zelf￿zijn￿taak￿en￿func-tie￿neer￿te￿leggen.￿Ik￿vraag￿hem￿ook￿hoe￿hij￿de￿afgelopentijd￿zelf￿heeft￿gereflecteerd￿op￿wat￿er￿is￿gebeurd￿onder￿zijnverantwoordelijkheid.￿De￿staatssecretaris￿heeft￿eerst￿inde￿media￿laten￿weten￿dat￿hij￿zichzelf￿de￿eerstaangewezenpersoon￿acht￿om￿de￿verbeteringen￿uit￿te￿voeren￿die￿de￿in-specties￿voorstellen.￿Ik￿moet￿de￿staatssecretaris￿hier￿la-ten￿weten￿dat￿die￿opmerking￿bij￿mij￿alleen￿op￿gevoelensop￿twijfel￿kan￿rekenen,￿om￿niet￿te￿zeggen￿scepsis.￿Het￿isnamelijk￿ook￿deze￿staatssecretaris￿die￿tot￿dusverre￿ner-gens￿blijk￿heeft￿gegeven￿van￿inzicht￿in￿de￿werkelijke￿pro-blematiek￿die￿schuilgaat￿achter￿dit￿menselijk￿drama.￿Opdie￿problematiek￿is￿hij￿eerder￿gewezen￿door￿onafhanke-lijke￿instanties￿zoals￿de￿Ombudsman.￿Daarvan￿zijn￿hemvoorbeelden￿aangedragen￿door￿artsen,￿burgemeesters￿enwethouders,￿advocaten￿en￿kerken,￿vrijwilligers￿en￿profes-sionele￿organisaties￿als￿Amnesty￿International,￿Vluchtelin-genWerk￿Nederland￿en￿INLIA,￿die￿zich￿bezighouden￿methet￿wel￿en￿wee￿in￿de￿vreemdelingenketen￿–￿niet￿in￿de￿laat-ste￿plaats￿met￿vreemdelingen￿in￿detentie￿–￿alsmede￿dooreen￿groot￿aantal￿fracties￿in￿deze￿Kamer.De￿standaardreactie￿was￿echter￿dat￿Nederland￿uiterstzorgvuldige￿asielprocedures￿kent￿en￿dat￿de￿medischezorg,￿ook￿in￿detentie,￿op￿maat￿is￿en￿even￿goed￿is￿als￿in￿derest￿van￿de￿samenleving.￿O￿ja?￿Is￿die￿medische￿zorg￿evengoed￿als￿in￿de￿rest￿van￿de￿samenleving?￿Hoe￿komt￿hetdan￿dat￿er￿al￿sinds￿dit￿najaar￿een￿verzoek￿ligt￿bij￿het￿bu-reau￿medische￿zaken￿van￿het￿Openbaar￿Ministerie￿om￿als-jeblieft￿te￿stoppen￿met￿de￿chantage￿door￿bewaarders￿vanvreemdelingendetentie￿die￿meekomen￿met￿zieke￿vreem-delingen￿bij￿een￿bezoek￿aan￿een￿dokter,￿en￿die￿tegen￿de-ze￿arts￿in￿het￿ziekenhuis￿zeggen￿dat￿zij￿bij￿het￿gesprek￿wil-len￿zijn￿dat￿hij￿met￿de￿patiënt￿gaat￿voeren.￿Mag￿dat￿niet?Medisch￿beroepsgeheim?￿Dan￿wordt￿gezegd:￿dan￿nemenwe￿de￿patiënt￿gewoon￿weer￿mee￿terug￿naar￿de￿detentieen￿dan￿spreekt￿u￿hem￿maar￿niet.￿Ik￿krijg￿hierop￿graag￿eenreactie.Dit￿soort￿voorbeelden￿zijn￿de￿afgelopen￿maandensteeds￿weer,￿keer￿op￿keer,￿aangedragen.￿De￿staatssecre-taris￿hield￿zich￿er￿doof￿voor.￿Stokdoof￿waren￿ook￿de￿ver-tegenwoordigers￿van￿de￿IND￿en￿de￿DT&V￿toen￿we￿metvier￿Kamerleden￿een￿bezoek￿brachten￿aan￿het￿kantoor￿inRijswijk,￿nog￿maar￿vier￿weken￿terug.￿Ik￿zie￿bij￿zowel￿dezebewindspersoon￿als￿bij￿de￿diensten￿waaraan￿hij￿leiding-geeft,￿weinig￿vermogen￿tot￿het￿bevatten￿van￿kritiek.￿Daardoet￿men￿gewoon￿niet￿aan.￿Hoe￿komt￿het￿dat￿in￿de￿giste-ren￿van￿de￿staatssecretaris￿ontvangen￿antwoorden￿op￿on-ze￿vragen￿staat￿dat￿in￿300￿gevallen￿vreemdelingen￿die￿be-roep￿instelden￿tussen￿2011￿en￿2013,￿onterecht￿als￿verwij-derbaar￿in￿het￿systeem￿van￿de￿IND￿kwamen?￿Dit￿hebbenwe￿ook￿niet￿gehoord￿bij￿ons￿werkbezoek￿aan￿de￿IND. Erging￿geen￿belletje￿rinkelen,￿die￿300￿keer,￿bij￿de￿directiesdie￿dit￿hadden￿moeten￿oplossen.￿Er￿werd￿geen￿vraag￿ge-steld.￿Kan￿dit￿niet￿tot￿gevaarlijke￿situaties￿leiden?￿Ik￿vraagde￿staatssecretaris￿nu￿of￿dit￿wel￿het￿geval￿is￿geweest.Zelfs￿na￿de￿dood￿van￿Dolmatov￿antwoordde￿het￿minis-terie￿van￿Veiligheid￿en￿Justitie￿als￿volgt￿op￿de￿noodkreetvan￿gedetineerden￿van￿dezelfde￿afdeling,￿mensen￿die￿desuïcide￿van￿dichtbij￿hadden￿moeten￿meemaken￿en￿diebovendien￿zelf￿al￿kwetsbaar￿zijn:￿"Uw￿gezondheid￿heeftmijn￿aandacht.￿Daarom￿zijn￿de￿voorzieningen￿in￿het￿de-tentiecentrum￿erop￿ingericht￿dat￿de￿gezondheidszorg￿inhet￿detentiecentrum￿gelijk￿is￿aan￿de￿gezondheidszorg￿inde￿samenleving.￿Onze￿inspanning￿is￿erop￿gericht￿dat￿uwgezondheid￿tijdens￿uw￿verblijf￿in￿detentie￿stabiel￿blijft."Geen￿krimp,￿geen￿enkele￿handreiking,￿helemaal￿niets,geen￿toezegging,￿geen￿gesprek.￿Helemaal￿niets.￿Geenbezoek￿om￿te￿kijken￿of￿datgene￿wat￿deze￿mensen￿in￿eennoodkreet￿in￿een￿brief￿opschreven,￿misschien￿wel￿eensop￿waarheid￿kon￿berusten.￿Gewoon￿afgedaan,￿terzijde￿ge- GesthuizenTweede￿KamerRapport￿zelfmoord￿gedetineerde 18 april 2013TK￿7777-3-12schoven,￿niet￿meer￿naar￿gekeken￿na￿de￿dood￿van￿Aleks-andr￿Dolmatov.Dat￿is￿de￿papieren￿werkelijkheid￿van￿deze￿staatssecre-taris.￿De￿harde￿waarheid￿is￿echter￿dat￿we￿niet￿eens￿we-ten￿hoeveel￿suïcidepogingen￿er￿plaatsvinden￿in￿deten-tiecentra￿waarin￿vreemdelingen￿zitten￿opgesloten.￿Datwordt￿helemaal￿niet￿bijgehouden.￿Ik￿vraag￿of￿dat￿mis-schien￿komt￿omdat￿de￿zorg￿in￿detentiecentra￿ook￿stoelt￿opde￿gedachte￿dat￿als￿een￿vreemdeling￿hier￿dreigt￿met￿zelf-moord,￿dat￿eigenlijk￿altijd￿is￿omdat￿hij￿hoopt￿daarmee￿als-nog￿een￿vergunning￿te￿krijgen.￿Tal￿van￿mensen￿hebbengisteren￿in￿de￿Kamer￿verteld￿hoe￿de￿papieren￿werkelijk-heid￿van￿de￿staatssecretaris￿er￿eigenlijk￿uitziet.￿Ik￿houd￿destaatssecretaris￿verantwoordelijk￿voor￿wat￿er￿is￿gebeurd.Hij￿heeft￿als￿bewindspersoon￿gewerkt￿aan￿een￿systeem￿enaan￿een￿attitude￿die￿er￿vooral￿op￿zijn￿gericht￿om￿vreemde-lingen￿het￿land￿uit￿te￿krijgen.￿Het￿was￿het￿kabinet-Rutte￿Idat￿bij￿monde￿van￿de￿heer￿Wilders￿mooie￿sier￿maakte￿metuitspraken￿als:￿wij￿gaan￿de￿asielinstroom￿met￿25%￿terug-dringen.￿Uit￿alles￿wat￿is￿gebeurd,￿is￿duidelijk￿gebleken￿datmet￿dat￿motto￿geen￿fatsoenlijk￿beleid￿uit￿de￿bus￿kan￿ko-men.￿De￿bewijslast￿van￿de￿staatssecretaris￿is￿nu￿dan￿ookomgekeerd.￿Staat￿hier￿straks￿een￿geheel￿andere￿staats-secretaris￿Fred￿Teeven￿dan￿wij￿nu￿kennen?￿Neemt￿hij￿af-stand￿van￿eerdere￿opmerkingen￿over￿zorgvuldige￿proce-dures￿en￿deugdelijke￿medische￿zorg?￿Ik￿vrees￿van￿niet,want￿zoals￿hij￿ook￿afgelopen￿maandag￿nog￿liet￿zien,￿is￿hijtot￿dusver￿doof￿voor￿kritiek￿en￿toont￿hij￿weinig￿oog￿voorde￿noodzaak￿voor￿humaniteit￿in￿het￿vreemdelingenbeleid.De￿heer￿Recourt￿(PvdA):Voorzitter.￿Zondag￿13 maart￿2013￿wordt￿de￿Russischeasielzoeker￿Aleksandr￿Dolmatov￿door￿de￿politie￿in￿verwar-de￿en￿suïcidale￿toestand￿meegenomen￿naar￿het￿bureauen￿daar￿voor￿zijn￿eigen￿veiligheid￿ingesloten.￿In￿de￿nachtvan￿woensdag￿op￿donderdag,￿16-17 januari,￿verhangt￿hijzichzelf￿in￿de￿cel.￿In￿de￿periode￿daartussen￿–￿ik￿heb￿zelfgeturfd￿–￿zijn￿minimaal￿negen￿fouten￿gemaakt￿door￿pro-fessionals￿die￿verantwoordelijk￿zijn￿voor￿het￿welzijn￿vanDolmatov:￿kleine￿fouten,￿grote￿fouten,￿individuele￿fou-ten,￿systeemfouten.￿Het￿inspectierapport￿dat￿die￿foutenblootlegt,￿liegt￿er￿niet￿om.￿De￿fouten￿en￿vooral￿de￿optel-som￿daarvan￿maken￿dat￿de￿Nederlandse￿overheid￿ernstigtekort￿is￿geschoten￿in￿haar￿zorgplicht￿voor￿Dolmatov.￿Ofzijn￿dood￿een￿direct￿gevolg￿was￿van￿al￿die￿fouten,￿kan￿nietworden￿vastgesteld.Mijn￿medeleven￿gaat￿in￿eerste￿instantie￿uit￿naar￿demoeder￿van￿Dolmatov.￿Zij￿vroeg:￿wat￿heeft￿mijn￿zoon￿ge-daan￿dat￿hij￿voor￿de￿dood￿koos?￿Terecht￿wil￿zij￿de￿onder-ste￿steen￿boven￿hebben.￿Daar￿is￿met￿het￿rapport￿van￿deinspectie￿een￿grondig￿begin￿mee￿gemaakt.￿Vandaag￿gaanwij￿hiermee￿door.￿Toch￿heeft￿de￿inspectie￿niet￿alles￿kun-nen￿onderzoeken.￿Het￿debat￿beperkt￿zich￿vandaag￿tot￿devraag￿wat￿er￿gebeurd￿is￿in￿de￿periode￿van￿13￿tot￿17 ja-nuari,￿de￿detentieperiode￿van￿Dolmatov,￿en￿de￿conclusiesdie￿daaraan￿moeten￿worden￿verbonden,￿ook￿ten￿aanzienvan￿de￿ministeriële￿verantwoordelijkheid.￿Welke￿lessenwij￿kunnen￿leren￿zodat￿het￿nooit￿meer￿gebeurt,￿zodat￿hetbeter￿wordt,￿is￿nog￿een￿onderwerp.Vooraf￿wil￿ik￿mijn￿respect￿uitspreken￿voor￿de￿staatsse-cretaris￿dat￿hij￿in￿ieder￿geval￿de￿koninklijke￿weg￿heeft￿be-wandeld￿om￿hier￿in￿de￿Kamer￿verantwoording￿af￿te￿leg-gen￿voor￿iets￿wat￿goed￿mis￿is￿gegaan￿en￿waar￿hij￿politiekverantwoordelijk￿voor￿is;￿eerst￿het￿debat,￿dan￿de￿conclu-sies.￿Daarvoor￿mijn￿waardering.￿In￿mijn￿eerste￿termijnzal￿ik￿vooral￿vragen￿stellen.￿Conclusies￿bewaar￿ik￿voor￿detweede￿termijn.￿Mijn￿eerste￿set￿vragen￿ziet￿op￿de￿beant-woording￿van￿de￿schriftelijke￿vragen￿die￿de￿Kamer￿aan￿destaatssecretaris￿heeft￿gesteld.Als￿eerste￿is￿daar￿het￿probleem￿–￿ik￿zeg￿het￿maar￿on-eerbiedig￿–￿met￿het￿vinkje.￿De￿staatssecretaris￿antwoordtdat￿een￿onjuiste￿registratie￿in￿INDiGO￿in￿geen￿enkel￿gevalheeft￿geleid￿tot￿onterechte￿detentie￿of￿onterechte￿verwij-dering￿met￿uitzondering￿van￿de￿heer￿Dolmatov.￿Dat￿is￿op-vallend,￿want￿het￿is,￿zoals￿eerder￿gezegd,￿300￿keer￿misge-gaan.￿Hoe￿moeten￿wij￿dat￿duiden?￿Is￿de￿fout￿telkens￿ont-dekt￿voordat￿de￿bewaring￿feitelijk￿was￿opgelegd￿maar￿devreemdeling￿al￿wel￿in￿de￿cel￿zat?￿Hoe￿zit￿het￿met￿die￿zevenmensen￿die￿ten￿onrechte￿zijn￿verwijderd￿en￿weer￿zijn￿te-ruggehaald?￿Welk￿probleem￿ligt￿daar￿dan￿aan￿ten￿grond-slag￿als￿dat￿niet￿het￿probleem￿is￿met￿het￿vinkje?Vervolgens￿zegt￿de￿staatssecretaris￿dat￿het￿departe-ment￿pas￿bij￿het￿lezen￿van￿het￿onderzoek￿op￿de￿hoogte￿isgesteld￿van￿de￿problemen￿met￿het￿vinkje,￿maar￿in￿het￿rap-port￿staat￿dat￿dit￿probleem￿al￿sinds￿medio￿2011￿bekend￿is.Bij￿de￿hoorzitting￿hebben￿wij￿ook￿gehoord￿dat￿de￿directiesdaarvan￿op￿de￿hoogte￿waren.￿Wat￿betekent￿dat￿dan?￿Kande￿staatssecretaris￿hier￿nadere￿uitleg￿over￿geven?￿Metname￿het￿antwoord￿op￿vraag￿16,￿waar￿een￿aantal￿keernaar￿wordt￿verwezen,￿lijkt￿een￿beetje￿cryptisch.￿Ik￿heb￿hetvoor￿mij.￿Er￿staat￿letterlijk:￿"In￿algemene￿zin￿geldt￿dat￿degeldende￿regelgeving￿moet￿worden￿toegepast.￿Daar￿zijngeen￿structurele￿signalen￿van￿niet-naleving￿geweest."￿Enietsje￿verder￿staat:￿"Wel￿is￿bekend￿dat￿verwijderbaarheids-informatie￿altijd￿moet￿worden￿geverifieerd."￿Ik￿denk￿dathierin￿het￿antwoord￿ligt,￿maar￿ik￿vind￿dit￿zo￿cryptisch￿datik￿er￿graag￿nog￿een￿nadere￿duiding￿van￿wil￿hebben.De￿heer￿Schouw￿(D66):Het￿siert￿de￿heer￿Recourt￿dat￿hij￿zegt￿zich￿te￿beperken￿totvragen,￿maar￿hij￿zal￿het￿mij￿niet￿kwalijk￿nemen￿dat￿ik￿hemtoch￿een￿opvatting￿probeer￿te￿ontlokken,￿met￿name￿ophet￿punt￿waar￿hij￿over￿spreekt:￿anderhalf￿jaar￿ambtelijkgebakkelei￿over￿het￿vinkje￿en￿het￿formulier,￿met,￿zoals￿deheer￿Recourt￿het￿zelf￿omschrijft,￿grote￿gevolgen.￿Is￿er￿danniet￿een￿begin￿van￿een￿oordeel￿dat￿dat￿niet￿acceptabelzou￿moeten￿zijn?De￿heer￿Recourt￿(PvdA):Nogmaals,￿het￿antwoord￿op￿de￿vraag￿of￿iets￿acceptabelis￿of￿niet￿zult￿u￿van￿mij￿horen￿in￿tweede￿termijn.￿De￿kwa-lificatie￿dat￿dit￿zeer￿onzorgvuldig￿is￿–￿zo￿kan￿ik￿het￿denk￿ikwel￿alvast￿stellen￿–￿krijgt￿u￿nu￿vast￿van￿mij￿mee.De￿heer￿Schouw￿(D66):Onzorgvuldig￿en￿natuurlijk￿toch￿ook￿ongewenst.￿Het￿magtoch￿niet￿zo￿zijn￿dat￿uitvoeringsorganisaties￿anderhalf￿jaarbakkeleien￿over￿iets￿zo￿cruciaals?De￿heer￿Recourt￿(PvdA):Evident￿is￿dit￿ongewenst.￿Gelukkig￿–￿kan￿ik￿bijna￿zeggen,maar￿dat￿weet￿je￿niet￿van￿tevoren￿–￿heeft￿het￿in￿maar￿ééngeval￿geleid￿tot￿een￿vreselijk￿ongeluk,￿als￿wat￿de￿staats-secretaris￿zegt￿inderdaad￿klopt,￿waar￿ik￿even￿van￿uitga.Dat￿ongeluk￿is￿overigens￿ook￿gekomen￿doordat￿nog￿meerveiligheidskleppen￿niet￿hebben￿gefunctioneerd.￿Maar￿evi-dent￿is￿dit￿ongewenst. RecourtTweede￿KamerRapport￿zelfmoord￿gedetineerde 18 april 2013TK￿7777-3-13De￿heer￿Voordewind￿(ChristenUnie):Vindt￿de￿heer￿Recourt￿dat￿de￿staatssecretaris￿het￿hadmoeten￿weten,￿ofwel￿dat￿hij￿proactiever￿had￿moeten￿zijnin￿de￿feiten￿zoals￿wij￿die￿nu￿kennen?￿Dan￿gaat￿het￿om￿ze-ven￿onrechtmatige￿uitzettingen￿en￿300￿verkeerde￿indica-ties￿in￿het￿systeem.￿Daarover￿hoor￿ik￿graag￿zijn￿oordeel.De￿heer￿Recourt￿(PvdA):Ook￿dat￿is￿wat￿mij￿betreft￿één￿termijn￿te￿vroeg.￿In￿de￿restvan￿mijn￿betoog￿zal￿ik￿nog￿verder￿op￿dit￿onderdeel￿in-gaan.￿Eerst￿vraag￿ik￿nog￿echt￿goed￿door:￿wanneer￿washet￿ministerie￿op￿de￿hoogte￿en￿waarvan,￿wanneer￿was￿destaatssecretaris￿zelf￿op￿de￿hoogte,￿wat￿is￿er￿gedaan,￿ookom￿te￿controleren￿of￿maatregelen￿die￿zijn￿genomen￿daad-werkelijk￿het￿juiste￿effect￿hadden?￿Die￿vragen￿wil￿ik￿eerstbeantwoord￿zien￿voordat￿ik￿een￿conclusie￿kan￿trekken.De￿heer￿Voordewind￿(ChristenUnie):Een￿aantal￿van￿de￿vragen￿die￿de￿heer￿Recourt￿stelt￿is￿ookschriftelijk￿gesteld.￿Daarop￿hebben￿wij￿gisteravond￿ant-woord￿gekregen.￿Het￿blijkt￿dat￿de￿directies￿op￿de￿hoog-te￿waren￿van￿de￿conclusies￿van￿de￿inspectie￿en￿de￿staats-secretaris￿naar￿wij￿aannemen￿dus￿ook,￿maar￿dat￿was￿pasna￿het￿uitkomen￿van￿het￿rapport.￿Mijn￿vraag￿is￿meer￿of￿destaatssecretaris￿eerder￿op￿de￿hoogte￿zou￿hebben￿moetenzijn,￿met￿name￿van￿de￿zeven￿onrechtmatige￿uitzettingen.De￿heer￿Recourt￿(PvdA):Ik￿kan￿alleen￿maar￿mijn￿antwoord￿herhalen.￿Het￿zou￿tevroeg￿zijn￿om￿nu￿daaraan￿nu￿die￿conclusie￿te￿verbinden.Sterker￿nog,￿de￿staatssecretaris￿heeft￿ook￿niet￿gereageerdop￿wat￿de￿voorzitter￿van￿de￿inspectie￿gisteren￿zei,￿dat￿hetprobleem￿bekend￿is￿bij￿verschillende￿directies.￿Het￿ant-woord￿dat￿later￿is￿gekomen￿bij￿het￿ministerie￿is￿daaroverwat￿mij￿betreft￿te￿vaag￿en￿onduidelijk.￿Vandaar￿dat￿ik￿nuvraag￿om￿opheldering.￿Na￿die￿opheldering￿krijgt￿u￿eenconclusie.Mevrouw￿Voortman￿(GroenLinks):Ik￿zie￿dat￿de￿heer￿Recourt￿dit￿hoog￿opneemt,￿maar￿zijnfractievoorzitter￿heeft￿deze￿week￿ook￿al￿gezegd￿dat￿hijhet￿volste￿vertrouwen￿heeft￿in￿de￿staatssecretaris.￿Ik￿zougraag￿van￿de￿heer￿Recourt￿willen￿horen￿wat￿zijn￿stand-punt￿daarover￿nu￿is.De￿heer￿Recourt￿(PvdA):Dat￿heb￿ik￿al￿een￿aantal￿keren￿in￿de￿media￿gezegd.￿Ik￿her-haal￿het￿graag￿hier￿in￿de￿Kamer.￿Wij￿kennen￿deze￿staats-secretaris￿als￿een￿goede￿staatssecretaris.￿Dat￿neemt￿nietweg￿dat￿wij￿vandaag￿open￿in￿dit￿debat￿staan￿en￿dat￿wijgeen￿conclusies￿trekken￿voordat￿die￿conclusies￿moetenworden￿getrokken.￿Dat￿is￿mijn￿opdracht￿als￿woordvoer-der.￿Ik￿heb￿alle￿ruimte￿als￿woordvoerder￿om￿het￿ook￿zo￿inte￿vullen.Mevrouw￿Voortman￿(GroenLinks):Dat￿hoorden￿wij￿inderdaad￿ook￿gisteren￿in￿een￿reactie￿vande￿heer￿Recourt,￿maar￿dan￿verbaast￿mij￿wel￿de￿aanvanke-lijke￿uitspraak￿van￿de￿fractievoorzitter￿van￿de￿PvdA,￿geletop￿de￿zeer￿ernstige￿zaak￿waarover￿wij￿het￿nu￿hebben.￿Er￿iswel￿eens￿een￿staatssecretaris￿om￿minder￿afgetreden,￿on-langs￿nog￿de￿eigen￿staatssecretaris￿van￿de￿heer￿Recourt,de￿heer￿Verdaas.De￿heer￿Recourt￿(PvdA):Ik￿wil￿geen￿vergelijking￿trekken￿tussen￿wat￿ernstiger￿enminder￿ernstig￿is.￿Een￿vergelijking￿met￿het￿aftreden￿vande￿heer￿Verdaas￿is￿vandaag￿niet￿aan￿de￿orde.￿Je￿moet￿ie-dere￿zaak￿op￿zijn￿eigen￿merites￿beoordelen.￿Er￿is￿net￿eendebatje￿gevoerd￿over￿de￿ministeriële￿verantwoordelijk-heid.￿Die￿kent￿vele￿facetten.￿De￿conclusie￿trek￿je￿echterpas￿aan￿het￿eind.￿Dat￿is￿in￿alle￿gevallen￿hetzelfde.Ik￿heb￿het￿al￿in￿een￿interruptie￿gevraagd,￿maar￿her-haal￿het￿nu￿snel.￿Wanneer￿is￿de￿staatssecretaris￿zelf￿opde￿hoogte￿gekomen￿van￿de￿problemen￿met￿het￿vinkje￿inINDiGO?￿In￿de￿beantwoording￿valt￿niet￿te￿lezen￿wat￿destaatssecretaris￿en￿het￿ministerie￿op￿dat￿vlak￿hebben￿ge-daan.￿Wat￿is￿er￿gedaan￿om￿ervoor￿te￿zorgen￿dat￿in￿hetsysteem￿pas￿"verwijderbaar"￿komt￿te￿staan￿als￿honderdprocent￿zeker￿is￿dat￿iemand￿echt￿verwijderbaar￿is?￿Wat￿iswaar￿van￿de￿gisteren￿door￿de￿advocaat￿van￿de￿heer￿Dol-matov￿gedane￿bewering￿dat￿er￿anderhalf￿jaar￿gesteggelis￿geweest￿over￿de￿vraag￿of￿er￿twee￿of￿vier￿weken￿extra￿inhet￿systeem￿zouden￿moeten￿worden￿opgenomen￿na￿eenjuridische￿omslag￿van￿rechtmatig￿naar￿onrechtmatig￿ver-blijf?Ik￿vraag￿mij￿af￿wat￿de￿term￿"onduidelijkheid"￿betekent￿–de￿inspectie￿verwoordt￿het￿letterlijk￿zo￿–￿over￿de￿anderhalfjaar￿die￿het￿aanstrepen￿van￿het￿vinkje￿zouden￿hebben￿be-slaan.￿Wat￿wordt￿hier￿bedoeld￿met￿onduidelijkheid?￿Waar-over￿bestaat￿er￿dan￿precies￿onduidelijkheid?￿Bestaat￿er￿al-leen￿onduidelijkheid￿over￿het￿invoeren￿van￿het￿systeembij￿de￿IND,￿of￿slaat￿die￿onduidelijkheid￿op￿de￿inhoudelij-ke￿vraag￿of￿er￿al￿dan￿niet￿een￿verlenging￿van￿twee￿wekenmoet￿komen?￿Wat￿waren￿precies￿de￿afspraken￿in￿de￿ketenover￿die￿twee￿weken￿extra?￿Gold￿dat￿in￿alle￿gevallen￿alser￿beroep￿was￿ingesteld?￿Wat￿was￿daar￿dan￿eigenlijk￿on-duidelijk￿aan?￿Op￿welk￿niveau￿is￿de￿afspraak￿over￿de￿tweeweken￿verlenging￿precies￿gemaakt?Op￿de￿vragen￿naar￿de￿bekendheid￿van￿de￿staatssecre-taris￿en￿het￿ministerie￿met￿de￿problemen￿van￿het￿infor-matie-uitwisselingsformulier,￿formulier￿M118,￿is￿er￿naarde￿mening￿van￿mijn￿fractie￿nog￿onvoldoende￿antwoordgekomen.￿Wat￿is￿daar￿precies￿mee￿gedaan?￿Hoe￿kan￿hetdat￿men￿een￿jaar￿na￿invoering￿van￿een￿nieuw￿systeem,een￿systeem￿dat￿juist￿de￿informatieoverdracht￿verbetert,in￿Rotterdam￿nog￿steeds￿met￿het￿oude￿formulier￿werkte?Op￿welke￿wijze￿is￿gecontroleerd￿of￿de￿genomen￿maatre-gelen￿effect￿hadden?￿Dezelfde￿vraag￿stel￿ik￿over￿het￿in-formatieoverdrachtsysteem￿BVV. Dat￿systeem￿zou￿alle￿re-levante￿informatie￿moeten￿bevatten,￿maar￿die￿bevat￿hetniet￿volgens￿de￿inspectie.￿Waarom￿niet?￿Hoe￿lang￿is￿ditbekend?￿Wat￿is￿er￿gedaan?￿Hoe￿is￿gecontroleerd￿of￿mo-gelijke￿oplossingen￿effect￿hadden?￿Een￿andere,￿meer￿al-gemene￿vraag￿is￿hoeveel￿er￿afgelopen￿jaar￿is￿uitgekeerdaan￿schadevergoeding￿voor￿onrechtmatige￿detentie￿in￿devreemdelingenketen.￿Dat￿vroeg￿de￿advocaat￿van￿de￿heerDolmatov.￿Ik￿vond￿dat￿een￿goede￿vraag,￿want￿daarmeekrijgen￿wij￿een￿indicatie￿van￿wat￿er￿eigenlijk￿mis￿is￿op￿eenwat￿meer￿algemeen￿niveau.Ik￿kom￿nu￿bij￿de￿rapporten￿van￿de￿Nationale￿ombuds-man.￿Hij￿is￿zeer￿kritisch￿over￿de￿wijze￿waarop￿het￿ministervan￿Veiligheid￿en￿Justitie￿is￿omgegaan￿met￿zijn￿rappor-ten.￿Met￿name￿de￿urgentie￿van￿zijn￿rapport￿Vreemdelin-genbewaring:￿strafregime￿of￿maatregel￿om￿uit￿te￿zetten,is￿volgens￿de￿Ombudsman￿miskend.￿De￿Ombudsman￿ismet￿een￿kluitje￿het￿riet￿in￿gestuurd.￿Kan￿de￿staatssecreta-ris￿hier￿nader￿op￿reageren?Ik￿zeg￿nog￿een￿paar￿woorden￿over￿de￿rechtsbijstand.Daar￿valt￿veel￿over￿te￿zeggen,￿maar￿ik￿moet￿een￿beetje￿op- RecourtTweede￿KamerRapport￿zelfmoord￿gedetineerde 18 april 2013TK￿7777-3-14schieten.￿Ik￿heb￿eigenlijk￿maar￿één￿vraag.￿Hoe￿kan￿in￿detoekomst￿worden￿gegarandeerd￿dat,￿als￿er￿een￿eigen￿ad-vocaat￿is,￿deze￿ook￿wordt￿geïnformeerd?￿Ik￿neem￿aan￿datde￿eigen￿advocaat￿in￿het￿dossier￿vermeld￿staat.￿Als￿in￿ditgeval￿de￿advocaat￿van￿de￿heer￿Dolmatov￿op￿de￿hoogtewas￿gesteld,￿had￿hij￿meteen￿kunnen￿zeggen￿dat￿er￿beroepwas￿ingesteld.￿Dat￿is￿nogal￿een￿wezenlijke￿verbeteringin￿het￿systeem,￿maar￿terugblikkend￿kun￿je￿zeggen￿dat￿ermogelijk￿een￿fout￿in￿het￿systeem￿zit,￿omdat￿dit￿niet￿is￿ge-beurd.￿Een￿vraag￿die￿hier￿zijdelings￿mee￿te￿maken￿heeft,is￿hoe￿het￿zit￿met￿het￿sms'je￿dat￿mogelijk￿is￿gestuurd￿aande￿vriendin￿van￿de￿heer￿Dolmatov￿met￿de￿boodschap￿dathij￿een￿advocaat￿wilde.Voorzitter,￿ik￿zie￿het￿lampje￿knipperen.￿Vanwege￿debeperkte￿tijd￿zal￿ik￿niet￿mijn￿hele￿tekst￿voorlezen,￿maarnog￿een￿paar￿punten￿kort￿aan￿de￿orde￿stellen.￿Er￿is￿spra-ke￿van￿een￿opeenstapeling￿van￿fouten,￿individuele￿fou-ten￿en￿systeemfouten.￿Daar￿komt￿mogelijk￿een￿vervolgop￿voor￿individuele￿verzorgers￿en￿mogelijk￿ook￿wat￿be-treft￿een￿proces-verbaal￿dat￿valselijk￿op￿ambtseed￿is￿op-gemaakt.￿Dat￿vind￿ik￿heel￿ernstig.￿De￿Staat￿zelf￿blijft￿ech-ter￿buiten￿beeld.￿Over￿een￿poosje￿zullen￿we￿spreken￿overstrafrechtelijke￿aansprakelijkheid￿van￿de￿overheid,￿in￿hetkader￿van￿een￿initiatiefwetsvoorstel￿van￿Partij￿van￿de￿Ar-beid,￿ChristenUnie￿en￿CDA. Dit￿is￿een￿voorbeeld￿waarindie￿vraag￿heel￿pregnant￿voorligt,￿los￿van￿de￿politieke￿ver-antwoordelijkheid.Verschillende￿ketenpartners￿bleven￿passief￿in￿de￿weten-schap￿dat￿informatie￿lang￿niet￿altijd￿betrouwbaar￿is.￿Daar-in￿schuilt￿een￿belangrijk￿onderliggend￿probleem:￿hoe￿zithet￿met￿de￿cultuur￿in￿de￿vreemdelingenketen;￿is￿er￿spra-ke￿van￿onverschilligheid?￿Ik￿maak￿mij￿hier￿ernstig￿zorgenover.￿Je￿kunt￿maatregelen￿treffen￿wat￿je￿wilt,￿maar￿zonderalerte￿uitvoering￿gebeurt￿er￿niks.￿Dat￿geldt￿voor￿het￿de-partement￿en￿voor￿de￿werkvloer.￿De￿focus￿ligt￿volgens￿deOmbudsman￿op￿het￿halen￿van￿doelen￿en￿er￿is￿sprake￿vaneen￿tunnelvisie.￿Wil￿de￿staatssecretaris￿daarop￿ingaan?Zijn￿zijn￿departement￿en￿hij￿inderdaad￿blind￿voor￿kritiek,zoals￿de￿Ombudsman￿stelt,￿of￿zit￿het￿anders?De￿voorzitter￿fluistert￿dat￿ik￿echt￿moet￿afronden.￿Ik￿laatmijn￿laatste￿punt￿schieten,￿maar￿ik￿wil￿nog￿wel￿één￿dingover￿de￿vreemdelingenbewaring￿zeggen.￿Waarom￿was￿deheer￿Dolmatov￿verwijderbaar,￿ook￿al￿stonden￿de￿vinkjeshelemaal￿goed;￿waarom￿moest￿hij￿überhaupt￿in￿vreem-delingenbewaring￿worden￿geplaatst?￿Die￿vraag￿lijkt￿mijheel￿relevant.￿Vreemdelingenbewaring￿is￿namelijk￿een￿ul-timum￿remedium.￿De￿heer￿Dolmatov￿is￿echter￿op￿de￿dagdat￿hij￿verwijderbaar￿zou￿zijn￿–￿dat￿was￿hij￿achteraf￿niet,maar￿stel￿dat￿het￿wel￿zo￿was￿geweest￿–￿meteen￿vastgezet.Dat￿lijkt￿niet￿nodig￿te￿zijn￿geweest.De￿heer￿Schouw￿(D66):Mijn￿vraag￿aan￿de￿heer￿Recourt￿sluit￿daar￿precies￿op￿aan.De￿PvdA-fractie￿maakt￿zich￿al￿heel￿lang￿druk￿over￿het￿in-humane￿regime￿in￿vreemdelingendetentie.￿Is￿de￿heerRecourt￿het￿met￿mijn￿fractie￿eens￿dat￿we￿deze￿treurige￿ge-beurtenis￿moeten￿aangrijpen￿om￿de￿vreemdelingendeten-tie￿echt￿aan￿te￿passen￿en￿het￿aantal￿vreemdelingen￿datdaar￿nu￿in￿zit,￿6.000￿à￿10.000￿per￿jaar,￿radicaal￿te￿reduce-ren?De￿heer￿Recourt￿(PvdA):Mijn￿fractie￿is￿voorstander￿van￿een￿andere￿wijze￿van￿toe-passen￿van￿vreemdelingenbewaring,￿minder￿met￿na-me.￿Alleen￿als￿het￿echt￿niet￿anders￿kan,￿moet￿iemand￿invreemdelingenbewaring￿terechtkomen.￿Wij￿moeten￿ech-ter￿meer￿zoeken￿naar￿alternatieven,￿in￿lijn￿met￿het￿rap-port￿van￿de￿Ombudsman.￿Mijn￿fractie￿is￿voorstander￿vaneen￿andere￿uitvoering￿van￿de￿vreemdelingenbewaring.Er￿moet￿namelijk￿meer￿aandacht￿voor￿de￿persoon￿van￿devreemdelingen￿komen.￿Vreemdelingenbewaring￿is￿geenstraf,￿maar￿een￿manier￿om￿een￿vreemdeling￿binnen￿bereikvan￿de￿overheid￿te￿houden.￿De￿Ombudsman￿zei￿het￿heelmooi,￿maar￿ik￿kan￿er￿even￿niet￿opkomen.De￿heer￿Schouw￿(D66):In￿woorden￿zijn￿de￿D66-fractie￿en￿de￿PvdA-fractie￿heteens,￿maar￿is￿het￿volgens￿de￿heer￿Recourt￿niet￿belangrijkdat￿het￿kabinet￿op￿dit￿punt￿ook￿gewoon￿met￿daden￿komt?De￿heer￿Recourt￿(PvdA):Ik￿stelde￿hierover￿niet￿voor￿niets￿een￿vraag￿aan￿de￿staats-secretaris.￿Dat￿deed￿ik￿overigens￿in￿de￿wetenschap￿dat￿ereen￿beleidsvisie￿over￿dit￿onderwerp￿volgt.￿Die￿beleidsvisiekomt￿volgens￿mei￿eind￿mei/begin￿juni,￿maar￿ik￿hoor￿datgraag￿van￿de￿staatssecretaris.￿In￿de￿wetenschap￿dat￿webezuinigen￿op￿gevangeniscellen,￿ga￿ik￿ervan￿uit￿dat￿er￿da-den￿zullen￿volgen.￿Daar￿kan￿de￿heer￿Schouw￿mijn￿fractieen￿mij￿altijd￿op￿aanspreken.Mevrouw￿Gesthuizen￿(SP):Ik￿sluit￿mij￿volledig￿aan￿bij￿de￿vraag￿van￿de￿heer￿Recourtover￿de￿rechtmatigheid￿van￿de￿bewaring￿en￿de￿vraagwaarom￿daartoe￿is￿overgegaan.￿Wel￿wil￿ik￿van￿hem￿wetenwat￿hij￿vindt￿van￿de￿antwoorden￿van￿de￿staatssecretarisop￿de￿vragen￿die￿wij￿hier￿al￿over￿hebben￿gesteld.￿De￿heerDolmatov￿heeft￿zich￿vier￿keer￿niet￿gemeld,￿drie￿keer￿nietin￿het￿azc￿en￿een￿keer￿niet￿voor￿een￿vertrekgesprek.￿Hijzou￿ook￿niet￿bereid￿zijn￿geweest￿om￿mee￿te￿werken￿aanvrijwillige￿terugkeer,￿waardoor￿detentie￿dus￿terecht￿werdgeacht.￿Daar￿kwam￿echter￿kritiek￿op￿van￿Amnesty.￿Ookhebben￿wij￿zelf￿kunnen￿constateren￿dat￿het￿vier￿keer￿nietmelden,￿niet￿vermeld￿staat￿in￿het￿rapport￿van￿de￿inspec-tie,￿en￿ook￿niet￿vermeld￿staat￿op￿het￿formulier￿dat￿daar-voor￿bedoeld￿is,￿namelijk￿M110-A. Bovendien￿is￿het￿alleenniet￿vrijwillig￿willen￿meewerken￿aan￿vertrek￿niet￿altijd￿eendwingende￿reden￿om￿iemand￿op￿te￿sluiten,￿zoals￿de￿heerRecourt￿zelf￿ook￿zegt.De￿heer￿Recourt￿(PvdA):Wij￿weten￿dat￿het￿met￿de￿heer￿Dolmatov￿tijdens￿de￿laat-ste￿maanden￿van￿zijn￿leven￿steeds￿slechter￿ging.￿Wij￿we-ten￿dat￿hij￿ook￿niet￿op￿afspraken￿met￿zijn￿advocaat￿kwam.Hij￿had￿hoge￿psychische￿nood.￿Al￿zulke￿elementen￿moetje￿meewegen￿in￿de￿beslissing￿of￿je￿iemand￿in￿bewaringneemt￿of￿niet.￿De￿indruk￿die￿ik￿gekregen￿heb,￿is￿dat￿deafweging￿hier￿een￿automatisme￿was.￿De￿tekst￿die￿eraangewijd￿is￿in￿de￿officiële￿formulieren,￿is￿gewoon￿de￿stan-daardtekst￿die￿in￿ieder￿geval￿van￿bewaring￿wordt￿ge-bruikt.￿Ik￿kan￿er￿niet￿uit￿opmaken￿dat￿individueel￿is￿beke-ken￿of￿het￿in￿dit￿geval￿noodzakelijk￿was￿of￿niet.￿Ik￿denkzelf￿dat￿dit￿niet￿is￿gebeurd￿en￿ik￿zou￿het￿in￿de￿toekomstheel￿graag￿anders￿hebben.Mevrouw￿Gesthuizen￿(SP):Is￿het￿dan￿niet￿vreemd￿dat￿de￿staatssecretaris￿het￿driekeer￿niet￿melden￿in￿een￿asielzoekerscentrum,￿wat￿doorhet￿COA￿in￿dit￿geval￿en￿veel￿andere￿gevallen￿helemaalniet￿wordt￿gezien￿als￿een￿probleem￿of￿een￿reden￿om￿tevermoeden￿dat￿iemand￿er￿weleens￿vandoor￿zou￿kun-nen￿gaan,￿nu￿wel￿als￿punt￿noemt￿in￿zijn￿antwoord￿op￿de RecourtTweede￿KamerRapport￿zelfmoord￿gedetineerde 18 april 2013TK￿7777-3-15schriftelijke￿vragen￿die￿de￿PvdA￿en￿veel￿oppositiefractiessamen￿gesteld￿hebben?De￿heer￿Recourt￿(PvdA):De￿staatssecretaris￿geeft￿in￿zijn￿antwoord￿aan￿wat￿de￿ge-bruikelijke￿gang￿van￿zaken￿is￿op￿dit￿moment.￿Dat￿zijn￿in-derdaad￿de￿elementen￿waarnaar￿gekeken￿wordt.￿Er￿wordtvrij￿standaard￿overgegaan￿tot￿vreemdelingenbewaring.￿Ikzou￿daarover￿later￿graag￿de￿discussie￿aangaan.￿Ik￿wil￿datdit￿verandert￿en￿dat￿wij￿niet￿te￿gemakkelijk￿overgaan￿totvreemdelingenbewaring.￿Wij￿moeten￿kritisch￿naar￿alterna-tieven￿kijken.Mevrouw￿Voortman￿(GroenLinks):De￿Ombudsman￿heeft￿gisteren￿in￿de￿hoorzitting￿aan-gegeven￿dat￿het￿regime￿in￿vreemdelingendetentie￿nogstrenger￿is￿dan￿in￿een￿gewone￿gevangenis.￿Deelt￿de￿heerRecourt￿ons￿standpunt￿dat￿dit￿ook￿moet￿worden￿aange-past￿en￿dat￿de￿omstandigheden￿waarin￿mensen￿daar￿ver-keren,￿moeten￿veranderen?Mijn￿tweede￿vraag￿gaat￿over￿de￿initiatiefwet￿van￿deheer￿Recourt,￿die￿gaat￿over￿het￿strafrechtelijk￿kunnen￿ver-volgen￿van￿overheden.￿Die￿is￿nog￿niet￿aangenomen,￿maarals￿dat￿wel￿zo￿zou￿zijn,￿zou￿dit￿hier￿dan￿ook￿aan￿de￿ordemoeten￿zijn?De￿heer￿Recourt￿(PvdA):Mijn￿antwoord￿op￿de￿eerste￿vraag￿is￿ja.￿Mijn￿fractie￿en￿ikdelen￿de￿mening￿dat￿kritisch￿naar￿het￿regime￿moet￿wor-den￿gekeken￿en￿dat￿het￿anders￿moet.￿In￿mijn￿vorige￿werkals￿vreemdelingenrechter￿heb￿ik￿een￿detentiecentrumvoor￿vreemdelingen￿bezocht￿en￿dit￿als￿rechter￿geconclu-deerd.￿Ook￿persoonlijk￿voel￿ik￿dit￿sterk.Het￿antwoord￿op￿de￿tweede￿vraag￿is￿complexer.￿Ik￿vinddat￿de￿vraag￿of￿de￿Staat￿verantwoordelijk￿is￿voor￿deze￿ke-ten￿van￿fouten,￿in￿ieder￿geval￿aan￿de￿orde￿moet￿zijn.￿Ikkan￿geen￿uitspraak￿doen￿over￿de￿vraag￿of￿dat￿vervolgenstot￿veroordeling￿moet￿leiden,￿maar￿het￿feit￿dat￿de￿Staatimmuun￿is￿en￿dat￿wij￿dit￿überhaupt￿niet￿kunnen￿bekijken,vind￿ik￿een￿omissie.Mevrouw￿Voortman￿(GroenLinks):Ik￿ben￿blij￿dat￿ook￿de￿PvdA￿verder￿kijkt￿dan￿fouten￿die￿opindividueel￿niveau￿gemaakt￿zijn￿en￿dat￿de￿heer￿Recourtvindt￿dat￿ook￿de￿overheid￿hierin￿een￿aansprakelijkheidheeft.￿Ik￿ben￿ook￿erg￿blij￿dat￿de￿heer￿Recourt￿eveneensvindt￿dat￿het￿regime￿in￿vreemdelingendetentie￿moet￿wor-den￿aangepast￿en￿dat￿het￿humaner￿moet.De￿heer￿Voordewind￿(ChristenUnie):De￿heer￿Recourt￿heeft￿de￿staatssecretaris￿kritische￿vragengesteld￿over￿de￿gemaakte￿fouten.￿Vindt￿de￿PvdA-fractieook￿dat￿het￿nu￿te￿voorbarig￿is￿om￿nieuwe￿asielwetgevingaan￿te￿nemen￿die￿mogelijk￿zou￿kunnen￿leiden￿tot￿een￿ex-tra￿toestroom￿van￿mensen￿in￿de￿vreemdelingendetentie?Ik￿denk￿aan￿het￿wetsvoorstel￿tot￿strafbaarstelling￿van￿ille-galiteit.￿Vindt￿de￿heer￿Recourt￿ook￿dat￿wij￿moeten￿wach-ten￿totdat￿de￿aanbevelingen￿die￿de￿staatssecretaris￿heeftgedaan,￿inclusief￿de￿audit,￿zijn￿uitgevoerd?De￿heer￿Recourt￿heeft￿veel￿vragen￿gesteld.￿Mocht￿daar-over￿vandaag￿geen￿duidelijkheid￿komen,￿vindt￿hij￿dan￿metmij￿dat￿wij￿na￿dit￿specifieke￿onderzoek￿naar￿de￿heer￿Dol-matov￿ook￿een￿breder￿onderzoek￿in￿de￿vreemdelingenke-ten￿nodig￿hebben￿om￿de￿communicatie,￿de￿dossierover-drachten￿et￿cetera￿helder￿te￿krijgen?De￿heer￿Recourt￿(PvdA):Dat￿sluit￿ik￿niet￿uit.￿Die￿conclusie￿kan￿ik￿nu￿niet￿trekken,maar￿ik￿sluit￿niet￿uit￿dat￿wij￿uitkomen￿op￿een￿steviger￿on-derzoek,￿vooral￿naar￿de￿onderlaag.￿Ik￿ben￿dus￿niet￿zo-zeer￿benieuwd￿naar￿de￿individuele￿fouten￿als￿wel￿naar￿devraag￿op￿welke￿bodem￿die￿fouten￿hebben￿kunnen￿plaats-vinden.De￿vraag￿over￿strafbaarstelling￿van￿illegaal￿verblijfstaat￿los￿van￿deze￿discussie.￿Dan￿hebben￿wij￿het￿name-lijk￿over￿de￿strafkolom,￿terwijl￿wij￿nu￿spreken￿over￿devreemdelingenkolom.￿Overigens￿ben￿ik￿het￿met￿de￿heerVoordewind￿eens￿dat￿er￿een￿teveel￿aan￿veranderingen￿is;dat￿hoorden￿we￿gisteren￿ook￿terug￿in￿de￿hoorzitting.￿Watis￿de￿verandercapaciteit￿van￿de￿keten?￿Zo￿moet￿ik￿het￿ei-genlijk￿vragen.￿Als￿die￿capaciteit￿namelijk￿beperkt￿is￿en￿jeer￿toch￿een￿hoop￿veranderingen￿in￿gaat￿doorvoeren,￿is￿dekans￿op￿fouten￿groot;￿dat￿ben￿ik￿met￿de￿heer￿Voordewindeens￿en￿ik￿krijg￿daar￿graag￿een￿antwoord￿van￿de￿staatsse-cretaris￿op.De￿heer￿Voordewind￿(ChristenUnie):Ik￿ben￿geen￿jurist,￿maar￿ik￿vraag￿mij￿even￿af￿wat￿dan￿hetverschil￿is￿tussen￿"straf"￿en￿"vreemdelingendetentie".￿Ophet￿moment￿dat￿uitgeprocedeerden,￿ongedocumenteer-den,￿strafbaar￿worden￿gesteld,￿komen￿zij￿toch￿in￿diezelfdevreemdelingendetentie￿terecht,￿waarin￿wij￿met￿een￿heelverbetertraject￿te￿maken￿hebben.￿Is￿dat￿dan￿wel￿gewenst?De￿heer￿Recourt￿(PvdA):Nu￿snap￿ik￿het￿niet￿meer.￿Je￿komt￿in￿vreemdelingendeten-tie￿terecht￿op￿het￿moment￿dat￿je￿geen￿status￿hebt.￿Met￿hetdoel￿om￿uitgezet￿te￿worden,￿word￿je￿gedetineerd.￿Dat￿isdus￿geen￿straf.￿De￿strafbaarstelling￿van￿illegaal￿verblijf,waarbij￿een￿boete￿wordt￿opgelegd,￿zit￿wel￿in￿het￿straf-recht.￿Dat￿zijn￿echt￿twee￿verschillende￿elementen.￿Mis-schien￿kan￿de￿heer￿Voordewind￿zijn￿vraag￿verhelderen,maar￿ik￿zie￿het￿op￿dit￿moment￿niet.Sorry￿voorzitter,￿ik￿lok￿wat￿uit.De￿voorzitter:U￿lokt￿het￿uit.￿Mijnheer￿Voordewind￿kijkt￿heel￿tevreden￿enik￿wil￿hem￿dus￿niet￿teleurstellen.De￿heer￿Voordewind￿(ChristenUnie):Ik￿wil￿het￿met￿liefde￿uitleggen.￿Wanneer￿mensen￿inder-daad￿in￿de￿gevangenis￿komen￿omdat￿ze￿strafbaar￿zijn,￿zijnze￿tegelijkertijd￿weer￿in￿beeld￿bij￿de￿overheid.￿Dan￿neemik￿aan￿dat￿ze￿vanuit￿die￿reguliere￿gevangenis￿linea￿recta￿invreemdelingendetentie￿gaan.De￿heer￿Recourt￿(PvdA):Dat￿kan,￿maar￿dat￿hoeft￿niet.￿Op￿het￿moment￿dat￿ze￿invreemdelingenbewaring￿gaan,￿speelt￿dat￿evident.￿Dat￿benik￿met￿u￿eens.De￿voorzitter:Mijnheer￿Recourt,￿ik￿dank￿u￿voor￿uw￿bijdrage.￿U￿bent￿altwee￿minuten￿over￿uw￿tijd￿heen.De￿heer￿Recourt￿(PvdA):Ik￿bewaar￿de￿rest￿voor￿de￿tweede￿termijn. SchouwTweede￿KamerRapport￿zelfmoord￿gedetineerde 18 april 2013TK￿7777-3-16De￿heer￿Schouw￿(D66):Voorzitter.￿Een￿van￿de￿meest￿vergaande￿bevoegdhedenvan￿de￿overheid￿is￿de￿bevoegdheid￿om￿iemands￿vrijheidte￿ontnemen,￿om￿iemand￿vast￿te￿zetten.￿Dat￿is￿een￿uiterstmiddel,￿waarbij￿harde￿waarborgen￿zijn￿vereist.￿Mensendie￿aan￿de￿zorg￿van￿de￿overheid￿zijn￿toevertrouwd,￿moe-ten￿in￿goede￿handen￿zijn.￿De￿overheid￿heeft￿in￿dezen￿eenheel￿zware￿verantwoordelijkheid.￿Een￿van￿de￿cruciale￿vra-gen￿vandaag￿luidt￿als￿volgt.￿Hoe￿kan￿het￿dat￿de￿Neder-landse￿overheid￿Aleksandr￿Dolmatov￿ten￿onrechte￿hetland￿wilde￿uitzetten￿en￿ten￿onrechte￿in￿vreemdelingenbe-waring￿opsloot?￿Deze￿fouten￿hebben￿geleid￿tot￿zelfmoord,een￿wanhoopsdaad￿die￿nooit￿had￿mogen￿gebeuren￿on-der￿het￿toezicht￿van￿de￿overheid.￿De￿Inspectie￿Veiligheiden￿Justitie￿heeft￿een￿aantal￿spijkerharde￿bevindingen￿ge-daan;￿ik￿noem￿de￿vier￿systeemfouten.Een.￿Hij￿is￿ten￿onrechte￿in￿de￿gevangenis￿gezet￿doorhet￿niet￿aanklikken￿van￿een￿digitaal￿vinkje.￿Twee.￿Er￿wassprake￿van￿ambtelijke￿gemakzucht￿en￿er￿was￿een￿gebrekaan￿discipline￿om￿te￿checken￿of￿het￿beroepschrift￿al￿danniet￿was￿ingediend.￿Drie.￿Er￿is￿gehandeld￿in￿strijd￿met￿hetVreemdelingenbesluit￿door￿niet￿de￿advocaat￿van￿Dolma-tov￿maar￿een￿piketadvocaat￿in￿te￿schakelen.￿Vier.￿De￿zorgis￿tekortgeschoten￿tot￿twee￿keer￿aan￿toe;￿in￿strijd￿met￿deeigen￿protocollen￿is￿geen￿arts￿ingeschakeld.￿Kortom:￿er￿isfout￿op￿fout￿gestapeld.￿Fouten￿die￿bovendien,￿zo￿conclu-deert￿de￿fractie￿van￿D66￿uit￿het￿rapport￿en￿de￿hoorzittingvan￿gisteren,￿een￿structureel￿karakter￿hebben;￿het￿zijn￿sys-teemfouten,￿die￿ook￿nog￿bekend￿waren￿bij￿de￿directies￿inde￿keten.￿Dit￿roept,￿samenvattend,￿een￿dramatisch￿beeldop.Er￿zijn￿drie￿kernproblemen.￿Een.￿De￿wetgeving,￿de￿re-gels￿en￿de￿protocollen￿zijn￿genegeerd.￿Twee.￿Er￿is￿sprakevan￿miscommunicatie.￿Drie.￿Er￿zijn￿ernstige￿vermoedensvan￿ambtelijke￿onverschilligheid.￿Ik￿zal￿ingaan￿op￿drie￿din-gen:￿de￿fouten￿in￿de￿vreemdelingenketen,￿de￿aangekon-digde￿maatregelen￿en￿de￿positie￿van￿de￿staatssecretaris.De￿staatssecretaris￿zei￿zelf￿al￿over￿de￿fouten￿in￿devreemdelingenketen￿dat￿hij￿zich￿niet￿alleen￿politiek￿ver-antwoordelijk￿voelt￿maar￿dat￿hij￿ook￿politiek￿verantwoor-delijk￿is.￿Ik￿stel￿dan￿ook￿vast￿dat￿over￿het￿verantwoorde-lijkheidsvraagstuk￿verder￿geen￿discussie￿is.￿Punt,￿zou￿ikbijna￿willen￿zeggen.￿Er￿is￿al￿veel￿langer￿kritiek￿op￿de￿asiel-zorg￿in￿dit￿land;￿dat￿kwam￿al￿in￿de￿bijdragen￿van￿de￿voor-gaande￿sprekers￿aan￿de￿orde.￿Verschillende￿inspecties,maar￿ook￿de￿Raad￿van￿Europa,￿hebben￿zich￿hiermee￿be-moeid.￿Dat￿geldt￿ook￿voor￿de￿Nationale￿ombudsman,￿dieniet￿een￿essay￿daarover￿heeft￿geschreven,￿maar￿nog￿eenseen￿samenvatting￿heeft￿gegeven￿van￿eerdere￿publicatiesen￿onderzoeken,￿zoals￿iedereen￿in￿de￿bijlage￿kan￿lezen.￿DeNationale￿ombudsman￿schreef￿in￿augustus￿2012￿dan￿ookeen￿indringend￿rapport￿over￿de￿noodzaak￿om￿asielzoekersniet￿zomaar￿in￿detentie￿te￿plaatsen.￿Hij￿sprak￿over￿geest-dodend￿en￿inhumaan.￿Dat￿rapport￿werd,￿zo￿is￿in￿elk￿gevalhet￿beeld,￿genegeerd.￿De￿Ombudsman￿hield￿echter￿vol,zoals￿wij￿hem￿kennen,￿en￿eiste￿een￿inhoudelijk￿antwoord.Hij￿werd￿echter￿met￿een￿kluitje￿in￿het￿riet￿gestuurd.￿Hijkreeg￿van￿zowel￿de￿heer￿Teeven￿als￿de￿heer￿Opsteltenin￿een￿"herengesprek"￿te￿horen￿dat￿hij￿het￿het￿ministerievooral￿niet￿te￿moeilijk￿moest￿maken.￿Mevrouw￿de￿voorzit-ter,￿ik￿vond￿dat￿onthutsend.De￿heer￿Van￿der￿Steur￿(VVD):Ik￿zal￿niet￿treden￿in￿de￿kwalificaties￿die￿de￿heer￿Schouwverbindt￿aan￿opmerkingen￿van￿de￿Ombudsman,￿wantdaar￿gaat￿hij￿zelf￿over.￿Nu￿ligt￿er￿wel￿de￿brief￿van￿19 maartmet￿de￿nadere￿klacht￿van￿de￿Ombudsman￿dat￿er￿niet￿vol-doende￿werd￿gereageerd.￿Er￿is￿een￿brief￿aan￿de￿Ombuds-man￿gestuurd￿met￿een￿inhoudelijke￿reactie,￿waarin￿ookeen￿aantal￿aanbevelingen￿wordt￿opgevolgd.￿De￿feiten￿lij-ken￿niet￿helemaal￿synchroon￿te￿lopen￿met￿de￿opmerkin-gen￿die￿de￿heer￿Schouw￿maakt.De￿heer￿Schouw￿(D66):19 maart￿2013.￿Ik￿wil￿graag￿de￿chronologie￿met￿de￿heerVan￿der￿Steur￿doornemen.￿Het￿rapport￿is￿van￿augustus.De￿Ombudsman￿heeft￿aangedrongen￿op￿een￿reactie.￿Hijkreeg￿geen￿reactie.￿Hij￿heeft￿nog￿eens￿aangedrongen￿enkreeg￿vervolgens￿een￿procedurele￿reactie.￿Hij￿was￿daarniet￿tevreden￿mee￿en￿heeft￿een￿brief￿naar￿het￿kabinet￿ge-stuurd,￿met￿een￿afschrift￿aan￿de￿Tweede￿Kamer.￿Hij￿kreegtoen￿binnen￿twee￿uur￿een￿uitnodiging￿om￿bij￿beide￿be-windspersonen￿te￿komen.￿De￿kernachtige￿samenvattingvan￿dat￿gesprek￿is￿dat￿hij￿het￿het￿ministerie￿vooral￿niette￿moeilijk￿moest￿maken.￿Dat￿gesprek￿moet￿ergens￿in￿ja-nuari￿of￿februari￿hebben￿plaatsgevonden.￿Daarna￿is￿uit-eindelijk￿de￿brief￿van￿13 maart￿gekomen.￿Het￿heeft￿nogalgeduurd,￿het￿had￿ook￿heel￿veel￿te￿maken￿met￿trekken￿enduwen.￿Zoals￿ik￿het￿zie,￿vind￿ik￿toch￿dat￿beide￿bewindslie-den￿op￿dit￿punt￿de￿Ombudsman￿hebben￿geschofffeerd￿indat￿gesprek.￿Ik￿was￿er￿niet￿bij,￿dus￿ik￿hoor￿dadelijk￿graagde￿versie￿van￿de￿staatssecretaris.De￿heer￿Van￿der￿Steur￿(VVD):Dat￿laatste￿lijkt￿mij￿een￿juiste￿vraag.￿De￿heer￿Schouw￿ver-bindt￿allerlei￿kwalificaties￿en￿conclusies￿aan￿een￿eenzij-dige￿rapportage￿van￿gesprekken￿waar￿wij￿geen￿van￿bei-den￿bij￿waren.￿Ik￿deel￿overigens￿zijn￿analyse￿van￿de￿volg-tijdelijkheid￿niet.￿Die￿blijkt￿namelijk￿niet￿uit￿het￿dossier,in￿elk￿geval￿niet￿voor￿alle￿niet-schriftelijke￿activiteiten￿diede￿Ombudsman￿zou￿hebben￿ondernomen.￿Ik￿vind￿het￿al-tijd￿prettig￿om￿af￿te￿wachten.￿Als￿de￿heer￿Schouw￿vraagthoe￿het￿is￿gegaan￿in￿de￿beleving￿van￿de￿staatssecretaris,kunnen￿wij￿na￿het￿antwoord￿een￿oordeel￿geven￿en￿niet￿er-voor.De￿heer￿Schouw￿(D66):Ik￿stel￿wel￿vast￿dat￿als￿het￿kabinet￿gewoon￿in￿septemberzorgvuldig￿had￿geantwoord￿op￿het￿rapport￿van￿de￿Om-budsman￿van￿augustus,￿ik￿dit￿hier￿niet￿had￿hoeven￿aan￿tehalen.De￿D66-fractie￿heeft￿over￿het￿kompas￿van￿de￿staatsse-cretaris￿in￿dit￿dossier￿dan￿ook￿de￿volgende￿twee￿vragen.In￿hoeverre￿was￿de￿staatssecretaris￿zelf￿op￿de￿hoogte￿vande￿misstanden￿en￿hoe￿verliepen￿de￿informatiestromentussen￿hem￿en￿zijn￿ambtenaren?￿Op￿welk￿moment￿heeftde￿staatssecretaris￿de￿urgentie￿van￿de￿hem￿bekende￿pro-blemen￿onderkend￿en￿is￿hij￿maatregelen￿gaan￿nemen?In￿dit￿verband￿wil￿ik￿ook￿nog￿een￿andere￿vraag￿stellen.Er￿gaan￿serieuze￿geruchten￿dat￿de￿heer￿Dolmatov￿directof￿indirect￿ook￿benaderd￿is￿door￿de￿Russische￿geheimedienst.￿Dat￿kwam￿gisteren￿naar￿voren￿tijdens￿de￿hoorzit-ting.￿Dat￿zou￿geen￿incident￿zijn,￿want￿het￿zou￿vaker￿voor-komen.￿Ik￿wil￿van￿de￿staatssecretaris￿weten￿of￿hij￿namenshet￿kabinet￿kan￿uitsluiten￿dat￿dit￿hier￿is￿gebeurd.￿Als￿hijhet￿niet￿kan￿uitsluiten,￿overweeg￿ik￿om￿de￿minister￿vanBinnenlandse￿Zaken￿uit￿te￿nodigen￿voor￿de￿tweede￿ter-mijn. SchouwTweede￿KamerRapport￿zelfmoord￿gedetineerde 18 april 2013TK￿7777-3-17Het￿zal￿duidelijk￿zijn￿dat￿de￿fractie￿van￿D66￿vindt￿dat￿deaangekondigde￿maatregelen￿too￿little￿too￿late￿zijn.￿Hetzijn￿vooral￿technische￿maatregelen,￿wij￿vinden￿die￿onvol-doende.￿Het￿is￿als￿het￿plaatsen￿van￿een￿emmertje￿ondereen￿lekkend￿dak.￿Dat￿pakt￿het￿structurele￿probleem￿nietaan.￿Wat￿wil￿D66:￿1.￿een￿goed￿gesprek￿over￿het￿opschor-ten￿van￿alle￿wettelijke￿verscherpingen￿en￿aanpassingenin￿het￿vreemdelingenbeleid￿in￿verband￿met￿de￿verande-ringscapaciteit￿van￿de￿keten;￿2.￿een￿onafhankelijk￿onder-zoek,￿het￿liefst￿door￿de￿Onderzoeksraad￿voor￿Veiligheid,om￿de￿vreemdelingenketen￿in￿zijn￿geheel￿door￿te￿lichten,want￿er￿ontbreekt￿nu￿een￿betrouwbare￿risicoanalyse;￿3.heel￿snel￿een￿concreet￿voorstel￿om￿het￿aantal￿vreemdelin-gen￿in￿detentie￿af￿te￿bouwen,￿alleen￿nog￿maar￿als￿ultiemeoplossing.Dan￿kom￿ik￿bij￿de￿positie￿van￿deze￿staatssecretaris.￿Destaatssecretaris￿heeft￿voor￿de￿NOS-camera￿gezegd￿dathij￿de￿juiste￿man￿is￿om￿de￿maatregelen￿door￿te￿voeren.￿Ikvond￿dat￿voorbarig￿en￿onverstandig.￿Los￿van￿de￿apprecia-tie￿van￿de￿te￿nemen￿maatregelen,￿is￿de￿vraag￿natuurlijk￿ofhet￿beleid￿niet￿anders￿zou￿moeten.￿De￿staatssecretaris￿zounaar￿de￿opvatting￿van￿mijn￿fractie￿het￿pad￿moeten￿verla-ten￿van￿strenge,￿symbolische￿maatregelen￿met￿als￿hoog-ste￿doel￿vreemdelingen￿tegen￿te￿houden:￿afhouden,￿te-genhouden￿en￿ontmoedigen.￿"Humaan￿en￿snoeihard"￿iseen￿onmogelijke￿spagaat.￿Vrijdag￿zagen￿wij￿een￿staatsse-cretaris￿die￿zijn￿verantwoordelijkheid￿nam￿en￿zich￿oprechtaangedaan￿toonde,￿maar￿maandag￿zagen￿wij￿weer￿eenandere￿staatssecretaris￿met￿de￿quote￿"toerekenen￿is￿tochniet￿hetzelfde￿als￿aanrekenen".￿Ik￿heb￿die￿twee￿woordeneens￿opgezocht￿in￿de￿synoniemenlijst￿en￿ze￿blijken￿pre-cies￿dezelfde￿betekenis￿te￿hebben.De￿fractie￿van￿D66￿wil￿vandaag￿antwoord￿hebben￿op￿devolgende￿vragen.￿Hoe￿structureel￿zijn￿de￿systeemfouten?Daarover￿willen￿wij￿een￿helder￿antwoord￿van￿de￿staatsse-cretaris.￿Had￿de￿Tweede￿Kamer￿niet￿eerder￿geïnformeerdmoeten￿worden￿door￿het￿kabinet￿over￿de￿problemen￿inde￿vreemdelingenketen?￿Zijn￿de￿maatregelen￿adequaaten￿afdoende;￿met￿andere￿woorden,￿zijn￿ze￿geloofwaar-dig?Hoe￿oordeelt￿de￿staatssecretaris￿over￿zijn￿eigen￿han-delen?￿Heeft￿hij,￿vindt￿hij￿zelf,￿fouten￿gemaakt￿en,￿zo￿ja,hoe￿hard￿rekent￿hij￿dat￿zichzelf￿aan?Dolmatov￿is￿een￿illustratie￿van￿wat￿er￿mis￿is￿in￿devreemdelingenketen.￿Deze￿tragische￿zaak￿moet￿de￿aanlei-ding￿zijn￿voor￿een￿fundamentele￿verandering￿in￿het￿asiel-beleid.Mevrouw￿Voortman￿(GroenLinks):Voorzitter.￿Ten￿onrechte￿gevangengezet,￿geen￿toegangtot￿je￿advocaat￿en￿slechte￿medische￿zorg.￿Je￿zou￿denkendat￿het￿om￿een￿ver￿buitenland￿gaat,￿maar￿het￿is￿Aleksan-dr￿Dolmatov￿overkomen￿hier￿in￿Nederland.￿Ik￿wil￿bij￿de-zen￿mijn￿medeleven￿betuigen￿aan￿de￿nabestaanden￿vande￿heer￿Dolmatov.De￿conclusies￿van￿de￿Inspectie￿Veiligheid￿en￿Justitie￿ende￿Inspectie￿voor￿de￿Gezondheidszorg￿zijn￿spijkerhard:opeenvolgend￿systematisch￿falen￿van￿verschillende￿or-ganen￿in￿de￿asielketen￿en￿menselijke￿fouten￿hebben￿uit-eindelijk￿tot￿de￿dood￿van￿de￿Russische￿asielzoeker￿Aleks-andr￿Dolmatov￿in￿het￿detentiecentrum￿in￿Rotterdam￿ge-leid.￿De￿sprekers￿voor￿mij￿van￿de￿SP,￿de￿ChristenUnie￿enD66￿hebben￿hierover￿al￿veel￿vragen￿gesteld.￿Bij￿deze￿pun-ten￿sluit￿ik￿mij￿graag￿aan,￿want￿er￿zijn￿nog￿zo￿veel￿vra-gen￿onbeantwoord￿over￿wat￿er￿kan￿zijn￿gebeurd￿of￿hoedit￿kan￿zijn￿gebeurd.￿Duidelijk￿is￿dat￿wat￿Aleksandr￿Dol-matov￿is￿overkomen,￿nooit￿meer￿een￿andere￿asielzoekermag￿overkomen.￿Daarom￿pleit￿ik￿voor￿een￿onafhankelij-ke￿doorlichting￿van￿de￿gehele￿asielketen￿op￿fouten,￿falenen￿bestaande￿risico's￿met￿als￿doel￿waarborgen￿in￿te￿bou-wen￿die￿de￿mensenrechten￿van￿asielzoekers￿beschermenen￿het￿beleid￿menselijker￿maken.￿Dat￿het￿asielbeleid￿inNederland￿menselijk￿genoeg￿is,￿kan￿niemand￿nu￿nog￿metdroge￿ogen￿beweren.Staatssecretaris￿Teeven￿heeft￿zich￿de￿afgelopen￿dagenwat￿dubbelhartig￿opgesteld.￿Toen￿het￿rapport￿van￿de￿in-spectie￿vorige￿week￿publiek￿werd,￿was￿hij￿terecht￿beschei-den￿en￿zei￿hij￿van￿het￿begin￿tot￿het￿eind￿politiek￿verant-woordelijk￿te￿zijn.￿Maar￿na￿het￿weekend,￿inmiddels￿wel-licht￿verzekerd￿van￿de￿steun￿van￿coalitiegenoot￿PvdA,kwam￿de￿arrogantie￿om￿de￿hoek￿kijken.￿De￿gemaakte￿fou-ten￿vallen￿de￿staatssecretaris￿niet￿aan￿te￿rekenen,￿aldusde￿staatssecretaris.De￿heer￿Van￿der￿Steur￿(VVD):Uiteraard￿gaat￿mevrouw￿Voortman￿over￿haar￿eigen￿con-clusies￿die￿zij￿verbindt￿aan￿het￿debat,￿maar￿deze￿redene-ring￿is￿niet￿zuiver.￿De￿staatssecretaris￿doet￿niets￿af￿aan￿depolitieke￿verantwoordelijkheid,￿ook￿niet￿met￿de￿opmerkin-gen￿die￿hij￿maandag￿heeft￿gemaakt.￿Hij￿zegt￿wel,￿zo￿be-grijp￿ik￿zijn￿woorden,￿dat￿de￿aspecten￿die￿hij￿daar￿heeftgenoemd,￿moeten￿worden￿meegenomen￿in￿de￿eindafwe-ging￿van￿alle￿fracties￿betreffende￿de￿vertrouwensregel.Herkent￿mevrouw￿Voortman￿die￿doctrine?Mevrouw￿Voortman￿(GroenLinks):De￿staatssecretaris￿gaf￿vrijdag￿heel￿duidelijk￿aan:￿ik￿benvan￿het￿begin￿tot￿het￿eind￿verantwoordelijk,￿ik￿wil￿het￿de-bat￿ingaan￿en￿dan￿een￿beslissing￿nemen.￿Maandag￿maakthij￿een￿onderscheid￿–￿een￿merkwaardig￿onderscheid,￿zo-als￿de￿heer￿Schouw￿al￿zei￿–￿tussen￿aanrekenen￿en￿toereke-nen.￿Daar￿leek￿een￿verandering￿op￿te￿treden.￿Dat￿is￿wat￿ikhier￿aan￿de￿orde￿stel.De￿heer￿Van￿der￿Steur￿(VVD):Daar￿was￿ik￿al￿bang￿voor.￿Het￿lijkt￿mij￿goed￿om￿die￿ver-warring￿weg￿te￿nemen.￿Met￿de￿opmerking￿over￿aanre-kenen￿en￿toerekenen￿heeft￿de￿staatssecretaris￿helemaalniets￿afgedaan￿aan￿het￿aspect￿van￿het￿aanrekenen.￿En￿datis￿de￿politieke￿verantwoordelijkheid.￿Die￿heeft￿hij￿en￿diedraagt￿hij.￿Dat￿heb￿ik￿omstandig￿in￿mijn￿inbreng￿naar￿vo-ren￿gebracht.￿Waar￿het￿uiteindelijk￿om￿gaat,￿is￿de￿afwe-ging￿die￿de￿fractie￿van￿mevrouw￿Voortman￿moet￿maken:wat￿zijn￿de￿consequenties￿die￿de￿fractie￿van￿GroenLinksaan￿de￿politieke￿verantwoordelijkheid￿en￿de￿gebeurte-nissen￿verbindt?￿Daarover￿mag￿de￿staatssecretaris￿uiter-aard￿een￿mening￿hebben,￿maar￿dat￿doet￿er￿niet￿aan￿af￿datde￿staatssecretaris￿nog￿steeds￿vindt￿dat￿hij￿politiek￿volle-dig￿verantwoordelijk￿is￿voor￿wat￿er￿is￿gebeurd.￿MevrouwVoortman￿moet￿het￿misschien￿nog￿even￿aan￿hem￿vragen.Mevrouw￿Voortman￿(GroenLinks):Op￿mij￿kwam￿het￿onderscheid￿tussen￿aanrekenen￿en￿toe-rekenen￿over￿alsof￿de￿staatssecretaris￿het￿zich￿wat￿minderaantrok￿dan￿de￿vrijdag￿ervoor.￿Dat￿is￿mijn￿punt.￿Wat￿ik￿destaatssecretaris￿aanreken,￿daar￿zal￿ik￿straks￿uitgebreid￿opingaan.De￿heer￿Recourt￿(PvdA):Mevrouw￿Voortman￿legt￿de￿suggestie￿in￿haar￿woordendat￿de￿PvdA￿en￿de￿VVD￿deze￿staatssecretaris￿steunen,￿on- VoortmanTweede￿KamerRapport￿zelfmoord￿gedetineerde 18 april 2013TK￿7777-3-18geacht￿dit￿debat.￿Ik￿hoop￿dat￿dat￿voldoende￿is￿weggeno-men.￿Ik￿vraag￿mevrouw￿Voortman￿of￿GroenLinks￿pas￿eenfinaal￿oordeel￿heeft￿op￿het￿moment￿dat￿wij￿aan￿het￿eindvan￿dit￿debat￿zijn.Mevrouw￿Voortman￿(GroenLinks):Er￿is￿een￿aantal￿aspecten￿waarop￿ik￿het￿oordeel￿zal￿vellen,maar￿ik￿kan￿wel￿zeggen￿dat￿er￿tot￿nu￿toe￿heel￿veel￿infor-matie￿op￿tafel￿ligt￿waardoor￿het￿totaalplaatje￿er￿niet￿fraaiuitziet.De￿heer￿Recourt￿(PvdA):Maar￿het￿oordeel￿is￿dus￿nog￿niet￿geveld.￿U￿ziet￿donkerewolken.￿Moet￿ik￿het￿zo￿samenvatten?Mevrouw￿Voortman￿(GroenLinks):Ik￿zal￿in￿mijn￿betoog￿aangeven￿wat￿er￿moet￿gebeuren.Ik￿reken￿de￿staatssecretaris￿wel￿degelijk￿aan￿dat￿instan-ties￿onder￿zijn￿verantwoordelijkheid￿zo￿gefaald￿hebben.Maar￿vooral￿reken￿ik￿hem￿aan￿dat￿het￿falende￿systeem￿bijhem￿en￿de￿organisaties￿in￿de￿asielketen￿wel￿bekend￿was,ook￿ver￿voor￿het￿overlijden￿van￿Aleksandr￿Dolmatov.￿Destaatssecretaris￿heeft￿die￿problemen￿weggewuifd.￿Het￿ge-voel￿van￿urgentie￿dat￿het￿onderzoek￿van￿de￿Ombudsmanop￿zijn￿minst￿teweeg￿had￿moeten￿brengen,￿bleef￿uit.￿Ikvraag￿de￿staatssecretaris￿om￿mij￿ervan￿te￿overtuigen￿dathij￿nu￿wel￿beseft￿dat￿het￿asielbeleid￿in￿de￿huidige￿vorm￿in-humaan￿is￿en￿dat￿het￿anders￿moet.￿Waar￿eerdere￿waar-schuwingen￿van￿verschillende￿organisaties￿en￿deskundi-gen￿in￿de￿wind￿zijn￿geslagen,￿moet￿de￿dood￿van￿Aleksan-dr￿Dolmatov￿hem￿wakker￿hebben￿geschud￿en￿een￿kantel-punt￿in￿het￿Nederlandse￿asielbeleid￿zijn.￿De￿staatssecre-taris￿wil￿graag￿geloven￿dat￿het￿rapport￿van￿de￿inspectiegeen￿systematisch￿falen￿van￿de￿asielketen￿aan￿het￿lichtbrengt￿en￿alleen￿betrekking￿heeft￿op￿de￿behandeling￿vanDolmatov.￿Door￿dit￿standpunt￿in￿te￿nemen,￿staat￿hij￿eenfundamentele￿herbezinning￿over￿de￿manier￿waarop￿wij￿inNederland￿met￿asielzoekers￿omgaan￿in￿de￿weg.￿Dit￿rekenik￿de￿staatssecretaris￿aan.De￿behandeling￿die￿de￿asielzoeker￿Dolmatov￿heeft￿ont-vangen,￿is￿geen￿incident.￿300￿mensen￿zijn￿de￿afgelopenjaren￿ten￿onrechte￿aangemerkt￿als￿"verwijderbaar",￿ove-rigens￿een￿vreselijke￿term.￿Tot￿op￿de￿dag￿van￿vandaagkomt￿het￿regelmatig￿voor￿dat￿mensen￿ten￿onrechte￿wor-den￿vastgezet.￿De￿verhalen￿over￿slechte￿medische￿zorgzijn￿legio.￿De￿afgelopen￿jaren￿asielbeleid,￿mede￿mogelijkgemaakt￿door￿VVD,￿CDA￿en￿PvdA,￿hebben￿van￿asielzoe-kers,￿zeker￿uitgeprocedeerde￿asielzoekers,￿derderangsburgers￿gemaakt￿met￿steeds￿minder￿rechten,￿steeds￿meerplichten￿en￿kosten,￿en￿grof￿tekortschietende￿begeleidingen￿medische￿zorg.￿Asielzoekers￿worden￿niet￿als￿mens￿ge-zien,￿maar￿als￿getal,￿een￿vinkje￿op￿een￿formulier.￿Het￿cen-trale￿doel￿van￿dit￿kabinet￿is￿die￿getallen￿zo￿klein￿moge-lijk￿te￿maken.￿Het￿beleid￿is￿erop￿gericht￿om￿mensen￿hetnadeel￿van￿de￿twijfel￿te￿geven.￿Dat￿moet￿anders.￿Basis-voorzieningen,￿zoals￿toegang￿tot￿goede￿medische￿zorg￿enrechtsbijstand,￿zijn￿mensenrechten￿waarop￿asielzoekersnet￿zo￿veel￿recht￿hebben￿als￿u￿en￿ik.￿Dit￿moet￿niet￿alleenverankerd￿zijn￿in￿wet-￿en￿regelgeving￿en￿in￿protocollen,maar￿ook￿in￿het￿bewustzijn￿van￿alle￿mensen￿die￿met￿asiel-zoekers￿werken.￿De￿staatssecretaris￿kiest￿in￿zijn￿benade-ring￿van￿de￿aan￿het￿licht￿gekomen￿problemen￿vooral￿voortechnische￿oplossingen:￿nog￿betere￿protocollen,￿betereaansluiting￿van￿de￿protocollen￿van￿verschillende￿organi-saties￿en￿trainingen￿voor￿medewerkers￿om￿de￿protocollenbeter￿te￿volgen.￿Maar￿de￿inspectie￿geeft￿juist￿aan￿dat￿ereen￿te￿grote￿afhankelijkheid￿van￿en￿een￿te￿groot￿vertrou-wen￿in￿de￿systemen￿en￿de￿protocollen￿is.￿Betere￿protocol-len￿en￿uitvoering￿daarvan￿om￿voortaan￿geen￿verkeerdevinkjes￿meer￿te￿hebben￿staan,￿om￿juridische￿bijstand￿tegaranderen￿en￿om￿de￿juiste￿medische￿zorg￿te￿bieden,￿zijnnatuurlijk￿noodzakelijk.￿Maar￿er￿is￿veel￿meer￿nodig,￿watmijn￿fractie￿betreft:￿een￿cultuuromslag.￿Asielzoekers￿zijngeen￿getallen,￿maar￿mensen,￿die￿een￿menselijke￿benade-ring￿op￿maat￿behoeven.￿Hoe￿gaat￿de￿staatssecretaris￿hier-voor￿zorgen?￿Hoe￿creëert￿hij￿het￿vertrouwen￿dat￿hij￿nu￿welin￿staat￿is￿om￿die￿cultuuromslag￿naar￿een￿menselijk￿asiel-beleid￿te￿bereiken?Vreemdelingendetentie￿wordt￿door￿de￿staatssecreta-ris,￿ondanks￿toezeggingen,￿niet￿strikt￿als￿uiterste￿middelingezet.￿Dolmatov￿had￿nooit￿automatisch￿als￿verwijder-baar￿in￿het￿INDiGO-systeem￿mogen￿worden￿aangevinkt.Maar￿op￿zichzelf￿had￿dit￿ook￿nog￿niet￿tot￿detentie￿hoevenleiden.￿Ik￿vraag￿de￿staatssecretaris￿of￿hij￿bereid￿is,￿de￿inzetvan￿het￿instrument￿vreemdelingendetentie￿te￿heroverwe-gen.￿Is￿hij￿bereid￿in￿wet-￿en￿regelgeving￿te￿verankeren￿datdetentie￿alleen￿wordt￿ingezet￿als￿die￿onafwendbaar￿is￿enals￿alle￿lichtere￿middelen￿zijn￿overwogen￿en￿niet￿afdoen-de￿zijn￿gebleken?￿Is￿hij￿bereid,￿dit￿in￿het￿beloofde￿visiedo-cument￿op￿te￿nemen?￿De￿Ombudsman￿noemde￿het￿sys-teem￿van￿vreemdelingendetentie￿niet-humaan.￿Hij￿sprakvan￿een￿crisis￿van￿het￿systeem.￿Ik￿deel￿zijn￿conclusie￿enhoor￿graag￿een￿appreciatie￿van￿de￿staatssecretaris.Wat￿GroenLinks￿betreft￿had￿Dolmatov￿een￿asielvergun-ning￿gekregen.￿De￿IND￿twijfelt￿niet￿aan￿zijn￿relaas.￿Hoekan￿het￿dan￿dat￿zijn￿gegronde￿angst￿niet￿serieus￿is￿geno-men?￿De￿Russische￿president￿Poetin￿heeft￿de￿afgelopentijd￿een￿reeks￿repressieve￿maatregelen￿genomen,￿juist￿ophet￿gebied￿van￿de￿vrijheid￿van￿meningsuiting.￿Tegenge-luiden￿worden￿niet￿geduld.￿De￿afwijzing￿van￿de￿IND￿kanverklaren￿waarom￿Dolmatov￿instabiel￿en￿depressief￿is￿ge-worden.￿Inmenging￿van￿veiligheidsdiensten￿kan￿dat￿ver-ergerd￿hebben.￿De￿staatssecretaris￿geeft￿aan￿dat￿de￿asiel-procedure￿van￿Dolmatov￿zorgvuldig￿is￿geweest.￿Hoe￿komthij￿tot￿deze￿conclusie?Voor￿Aleksandr￿Dolmatov￿is￿het￿te￿laat.￿Dat￿reken￿ikde￿staatssecretaris￿aan,￿want￿het￿falende￿systeem￿wasbij￿hem￿en￿de￿organisaties￿in￿de￿asielketen￿bekend.￿Laatde￿dood￿van￿Dolmatov￿ertoe￿leiden￿dat￿het￿Nederland-se￿asielbeleid￿menselijker,￿rechtvaardiger￿en￿veel￿beterwordt.￿Het￿overlijden￿van￿Dolmatov￿moet￿een￿kantelpuntin￿ons￿asielbeleid￿zijn:￿van￿getallen￿naar￿mensen.￿Danheeft￿zijn￿dood￿in￿elk￿geval￿een￿positief￿gevolg￿gehadvoor￿asielzoekers￿die￿nu￿of￿in￿de￿toekomst￿in￿Nederlandom￿bescherming￿vragen.De￿vergadering￿wordt￿van￿11.55￿uur￿tot￿12.00￿uur￿ge-schorst.De￿heer￿Van￿der￿Staaij￿(SGP):Mevrouw￿de￿voorzitter.￿Het￿overlijden￿van￿Aleksandr￿Dol-matov￿was￿een￿ontzettend￿ingrijpend￿bericht.￿Dat￿is￿hetallereerst￿voor￿familie￿en￿vrienden￿–￿ons￿medeleven￿gaatdan￿ook￿allereerst￿uit￿naar￿hen￿–￿maar￿het￿is￿ook￿een￿in-grijpend￿bericht￿vanuit￿onze￿politieke￿verantwoordelijk-heid;￿de￿overheid￿droeg￿voor￿deze￿man￿immers￿een￿heelbijzondere￿verantwoordelijkheid.￿Het￿is￿belangrijk￿om￿tebespreken￿hoe￿dit￿heeft￿kunnen￿gebeuren￿en￿welke￿verbe-teringen￿al￿zijn￿aangebracht￿en￿welke￿verbeteringen￿nogmoeten￿worden￿aangebracht.￿De￿SGP￿vindt￿het￿positief Van￿der￿StaaijTweede￿KamerRapport￿zelfmoord￿gedetineerde 18 april 2013TK￿7777-3-19dat￿er￿juist￿met￿het￿oog￿daarop,￿een￿uitgewerkt￿en￿indrin-gend￿rapport￿van￿de￿betrokken￿inspecties￿ligt.￿Hoewel￿hetrapport￿erkent￿dat￿de￿vraag￿of￿zorgvuldiger￿handelen￿toteen￿andere￿afloop￿had￿geleid,￿niet￿te￿beantwoorden￿valt,worden￿wel￿ernstige￿problemen￿in￿kaart￿gebracht.￿Watons￿betreft￿is￿het￿van￿belang￿om￿het￿debat￿niet￿te￿breedte￿maken￿door￿het￿over￿de￿wenselijkheid￿van￿vreemde-lingenbewaring,￿de￿mogelijke￿aanpassing￿van￿wetgevingen￿dergelijke￿te￿hebben.￿Tegelijkertijd￿moet￿je￿het￿niet￿tesmal￿hebben￿over￿wat￿de￿staatssecretaris￿persoonlijk￿is￿teverwijten.￿Het￿is￿van￿belang￿om￿heel￿duidelijk￿vanuit￿depolitieke￿verantwoordelijkheid￿van￿ook￿deze￿staatsecreta-ris￿te￿kijken￿naar￿wat￿er￿in￿deze￿ingrijpende￿zaak￿misging,hoe￿dit￿heeft￿kunnen￿gebeuren￿en￿wat￿er￿gedaan￿is￿metwaarschuwingen￿dat￿er￿een￿en￿ander￿mis￿zou￿zijn.Voor￿ons￿is￿een￿aantal￿factoren￿van￿bijzonder￿belang￿bijdie￿beoordeling.￿Allereerst￿gaat￿het￿bij￿reguliere￿vreem-delingenbewaring￿om￿een￿laatste￿dwangmiddel￿van￿deoverheid￿ten￿aanzien￿van￿vreemdelingen￿zonder￿strafblad.Ik￿zei￿het￿al:￿dat￿schept￿bijzondere￿verantwoordelijkheden.In￿dit￿geval￿zijn￿niet￿alleen￿fouten￿gemaakt￿maar￿zijn￿ookrechten￿van￿deze￿vreemdeling￿geschonden.Mevrouw￿Thieme￿(PvdD):Ik￿wil￿nog￿even￿wat￿meer￿helderheid￿hebben￿over￿wat￿deheer￿Van￿der￿Staaij￿nu￿bedoelt￿met￿"niet￿te￿breed￿maken".Hij￿zegt￿dat￿we￿het￿specifiek￿moeten￿hebben￿over￿dit￿ge-val￿en￿over￿waar￿de￿fouten￿zitten￿maar￿ik￿wijs￿erop￿dat￿weook￿te￿maken￿hebben￿met￿systeemfouten,￿waarbij￿ook￿deOmbudsman￿aangeeft￿dat￿er￿sprake￿is￿van￿een￿inhumaanvreemdelingendetentiebeleid.￿Zegt￿de￿heer￿Van￿der￿Staaijnu:￿daar￿wil￿ik￿het￿niet￿over￿hebben,￿dat￿is￿te￿breed,￿wantik￿wil￿vooral￿kijken￿naar￿dit￿specifieke￿geval,￿welke￿fou-ten￿er￿zijn￿gemaakt￿en￿in￿hoeverre￿die￿aan￿te￿rekenen￿zijn?Of￿kunnen￿we￿het￿met￿de￿heer￿Van￿der￿Staaij￿wel￿hebbenover￿dat￿brede￿verhaal￿erachter?De￿heer￿Van￿der￿Staaij￿(SGP):Met￿dat￿brede￿verhaal￿loop￿je￿volgens￿mij￿toch￿een￿risi-co.￿Ik￿bedoel￿daarmee￿het￿volgende.￿Ook￿al￿zou￿er￿vol-strekt￿rechtmatig￿gehandeld￿zijn￿door￿een￿staatssecretarisof￿een￿minister,￿dan￿zou￿iemand￿toch￿kunnen￿zeggen￿dathij￿het￿inhumaan￿vindt￿en￿ook￿vindt￿dat￿het￿anders￿moet.Dat￿mag￿natuurlijk.￿Dat￿is￿een￿debat￿dat￿we￿mogen￿voe-ren￿en￿ook￿moeten￿voeren.￿Er￿komt￿op￿de￿korte￿termijnnog￿een￿visie￿op￿vreemdelingenbewaring.￿De￿rapportagesvan￿de￿Ombudsman￿worden￿erbij￿betrokken.￿Ik￿vind￿ech-ter￿wel￿dat￿wanneer￿je￿niet￿oppast,￿dit￿gaat￿afleiden￿vande￿vraag￿waarom￿in￿dit￿geval￿zulke￿ernstige￿fouten￿zijngemaakt,￿want￿deze￿mijnheer￿had￿uiteindelijk￿helemaalniet￿in￿vreemdelingenbewaring￿terecht￿mogen￿komen.Ook￿vanuit￿onze￿grondwettelijke￿waarborgen￿dat￿niemandzomaar￿van￿zijn￿vrijheid￿beroofd￿mag￿worden,￿is￿dat￿eenontzettend￿belangrijk￿punt.Mevrouw￿Thieme￿(PvdD):Ik￿denk￿dat￿de￿heer￿Van￿der￿Staaij￿hiermee￿dan￿onrechtdoet￿aan￿de￿zwaarte￿van￿deze￿kwestie.￿Bij￿de￿beoorde-ling￿van￿de￿vraag￿in￿hoeverre￿deze￿staatssecretaris￿ver-antwoordelijk￿is￿voor￿de￿gemaakte￿fouten￿en￿in￿hoeverredie￿fouten￿te￿voorkomen￿waren,￿moet￿je￿juist￿nagaan￿inhoeverre￿de￿staatssecretaris￿heeft￿opengestaan￿voor￿al-le￿waarschuwingen￿en￿aanbevelingen￿die￿de￿afgelopenjaren￿van￿diverse￿kanten￿en￿van￿diverse￿toezichthouderszijn￿gekomen,￿waarin￿ook￿duidelijk￿is￿gemaakt￿dat￿door-gaan￿met￿detentiebeleid￿tevens￿inhoudt￿doorgaan￿meteen￿inhumaan￿beleid￿dat￿de￿toets￿van￿het￿internationaalrecht￿niet￿kan￿doorstaan.￿Dus￿juist￿bij￿de￿beoordeling￿ofde￿staatssecretaris￿op￿deze￿manier￿door￿kan￿gaan,￿moetje￿dat￿brede￿verhaal￿erbij￿houden.￿Ik￿vraag￿de￿heer￿Vander￿Staaij￿dan￿ook￿om￿er￿in￿zijn￿beoordeling￿namens￿zijnfractie￿ook￿naar￿te￿blijven￿kijken.De￿heer￿Van￿der￿Staaij￿(SGP):Daarover￿verschil￿ik￿echt￿van￿mening￿met￿mevrouwThieme.￿Het￿gaat￿hier￿om￿een￿situatie￿waarin￿deze￿mijn-heer￿helemaal￿niet￿in￿vreemdelingenbewaring￿terecht￿hadmogen￿komen.￿Met￿betrekking￿tot￿de￿vraag￿hoe￿dit￿kongebeuren,￿moet￿je￿vervolgens￿wel￿bekijken￿in￿hoeverre￿eral￿eerder￿waarschuwingen￿waren￿dat￿het￿administratievesysteem￿dat￿nodig￿is￿om￿ervoor￿te￿zorgen￿dat￿alleen￿men-sen￿in￿vreemdelingenbewaring￿worden￿geplaatst￿voorwie￿er￿een￿desbetreffende￿titel￿is,￿niet￿goed￿functioneer-de.￿In￿die￿zin￿heeft￿mevrouw￿Thieme￿volstrekt￿gelijk:￿hetis￿voor￿dit￿verhaal￿buitengewoon￿relevant￿in￿hoeverre￿aleerder￿bekend￿was￿dat￿het￿met￿die￿vinkjes￿en￿dergelijkeniet￿goed￿zat.￿Mijn￿punt￿is￿en￿blijft￿echter￿dat￿het￿ter￿dis-cussie￿stellen￿van￿het￿al￿dan￿niet￿humane￿karakter￿van￿dewettelijke￿maatregelen￿–￿dat￿mag￿mevrouw￿Thieme￿doen–￿de￿perken￿van￿de￿ministeriële￿verantwoordelijkheid￿ende￿vraag￿of￿in￿dit￿geval￿is￿gehandeld￿volgens￿zeer￿belang-rijke￿rechtsregels,￿te￿buiten￿gaat.￿Daar￿heb￿ik￿in￿dit￿debateerlijk￿gezegd￿mijn￿handen￿al￿aan￿vol.￿Ik￿vind￿dit￿een￿bui-tengewoon￿ernstige￿zaak￿en￿daarom￿is￿het￿goed￿dat￿wehet￿hierover￿hebben.￿Het￿is￿nogal￿wat￿dat￿er￿in￿de￿eersteplaats￿wordt￿gezegd￿dat￿vreemdelingenbewaring￿ten￿on-rechte￿is￿toegepast,￿dat￿in￿de￿tweede￿plaats￿wordt￿vast-gesteld￿dat￿het￿ook￿niet￿goed￿is￿gegaan￿met￿de￿rechtsbij-stand￿omdat￿het￿recht￿op￿een￿advocaat￿van￿voorkeur￿isgenegeerd￿en￿dat￿in￿de￿derde￿plaats￿de￿medische￿zorg￿te-kort￿is￿geschoten.￿Dat￿zijn￿voor￿mij￿de￿drie￿belangrijke￿te-kortkomingen￿die￿in￿dit￿debat￿aan￿de￿orde￿zijn￿en￿waarophet￿debat￿zich￿mijns￿inziens￿moet￿toespitsen.Ik￿vraag￿de￿staatssecretaris￿hoe￿hij￿deze￿gemaakte￿fou-ten￿en￿tekortkomingen￿weegt,￿hoe￿zij￿konden￿plaatsvin-den￿en￿wat￿hij￿onderneemt￿om￿ervoor￿te￿zorgen￿dat￿her-haling￿niet￿zal￿plaatsvinden.￿Ik￿weet￿dat￿daarover￿allerleivragen￿zijn￿gesteld.￿Dat￿is￿ook￿heel￿goed,￿evenals￿het￿feitdat￿we￿daarbovenop￿hebben￿gezeten￿met￿zeer￿gedetail-leerde￿vragen,￿maar￿dit￿zijn￿de￿kernvragen￿die￿ik￿naar￿ditdebat￿heb￿meegenomen￿en￿waarop￿ik￿de￿staatssecretarisstraks￿graag￿persoonlijk￿een￿antwoord￿hoor￿formuleren.Ik￿heb￿al￿gezegd￿dat￿een￿belangrijke￿vraag￿is￿welke￿ac-ties￿in￿de￿afgelopen￿jaren￿zijn￿ondernomen￿om￿de￿zorg-vuldigheid￿te￿waarborgen,￿overigens￿niet￿alleen￿door￿dezestaatssecretaris￿maar￿ook￿door￿zijn￿voorgangers,￿voor￿wiehij￿ook￿politieke￿verantwoordelijkheid￿draagt.￿De￿staats-secretaris￿noemt￿in￿zijn￿brief￿maatregelen￿die￿in￿het￿verle-den￿zijn￿genomen.￿Het￿probleem￿van￿de￿gebrekkige￿regis-tratie￿inzake￿verwijderbaarheid￿is￿desondanks￿blijven￿be-staan.￿Dat￿probleem￿klemt￿temeer￿omdat￿ook￿directies￿inde￿vreemdelingenketen￿op￿de￿hoogte￿waren￿van￿de￿pro-blemen￿en￿meermaals￿hierover￿hebben￿gesproken.￿Hoeheeft￿doorgewerkt￿dat￿in￿ieder￿geval￿voor￿vreemdelin-genbewaring￿bijzondere￿zorgvuldigheid￿moet￿worden￿be-tracht￿en￿wat￿is￿bijvoorbeeld￿de￿waarde￿van￿de￿opgerichtehulplijn￿als￿die￿volledig￿is￿gebaseerd￿op￿het￿systeem￿datjuist￿de￿aanleiding￿is￿voor￿deze￿noodconstructie?De￿staatssecretaris￿ziet￿extra￿sturingskansen￿nu￿eengroot￿deel￿van￿de￿keten￿onder￿het￿ministerie￿van￿Veilig-heid￿en￿Justitie￿valt.￿Dat￿klinkt￿logisch.￿Kan￿hieruit￿opge-maakt￿worden￿dat￿op￿dit￿punt￿problemen￿zijn￿ervaren￿die Van￿der￿StaaijTweede￿KamerRapport￿zelfmoord￿gedetineerde 18 april 2013TK￿7777-3-20onder￿meer￿tot￿de￿geconstateerde￿problemen￿konden￿lei-den?￿Kan￿de￿staatssecretaris￿aangeven￿dat￿de￿centraleknelpunten￿in￿deze￿zaak￿vooral￿te￿maken￿hebben￿met￿pro-blemen￿in￿de￿aansturing?￿Wij￿schatten￿in￿dat￿veel￿proble-men￿kunnen￿worden￿voorkomen￿met￿de￿aansturing￿dooréén￿ministerie.￿Over￿het￿vinkje￿lijkt￿bijvoorbeeld￿vooralbinnen￿de￿IND￿zelf￿uitvoerig￿te￿zijn￿gediscussieerd,￿zonderdat￿noodzakelijke￿waarborgen￿zijn￿gesteld.In￿de￿brief￿wordt￿gemeld￿dat￿de￿verpleegkundigen￿inhet￿detentiecentrum￿te￿veel￿verantwoordelijkheden￿naarzich￿toe￿hebben￿getrokken.￿Het￿staat￿inderdaad￿vast￿datzij￿het￿protocol￿niet￿hebben￿nageleefd.￿De￿Inspectie￿voorde￿Gezondheidszorg￿suggereert￿echter￿dat￿deze￿fout￿doorhet￿gebrek￿aan￿eenduidigheid￿in￿de￿regels￿wellicht￿niettoe￿te￿rekenen￿is.￿Ook￿het￿afdelingshoofd￿gedoogde￿de￿af-wijking￿van￿het￿protocol.￿Met￿het￿oog￿op￿deze￿schimmig-heid￿vraagt￿de￿inspectie￿een￿oordeel￿van￿de￿tuchtrechter.Hoe￿reageert￿de￿staatssecretaris￿op￿deze￿overwegingen?Wordt￿dit￿probleem￿voorkomen￿met￿het￿nieuwe￿protocol?Het￿rapport￿geeft￿aan￿dat￿arrestantenverzorgers￿bij￿de￿po-litie￿vaak￿onvoldoende￿bewust￿zijn￿van￿de￿afzonderlijkestatus￿van￿de￿vreemdelingenbewaring￿en￿de￿extra￿rechtendie￿daaraan￿zijn￿verbonden.￿Wij￿ontvangen￿graag￿nog￿eenreactie￿op￿dit￿punt.￿Is￿dit￿geen￿indicator￿dat￿in￿het￿beleidonvoldoende￿wordt￿benadrukt￿dat￿vreemdelingenbewa-ring￿een￿uiterste￿middel￿is?Tot￿slot￿iets￿over￿het￿instrument￿van￿de￿vreemdelingen-bewaring.￿Ik￿heb￿het￿net￿gehad￿over￿de￿visie￿daarop.￿Wijvinden￿het￿belangrijk￿dat￿die￿snel￿komt￿en￿dat￿daarbij￿hetrapport￿van￿de￿Ombudsman￿wordt￿betrokken.￿Ik￿wil￿af-sluiten￿met￿het￿element￿dat￿aan￿het￿slot￿van￿de￿brief￿naarvoren￿komt￿en￿dat￿er￿ook￿nu￿telkens￿doorheen￿speelt:￿hoezit￿het￿met￿het￿waarborgen￿van￿de￿menselijke￿maat?￿Aande￿ene￿kant￿leidt￿juist￿de￿rechtmatigheid,￿die￿heel￿belang-rijk￿is,￿ertoe￿dat￿allerlei￿regels￿en￿protocollen￿nauwgezetin￿acht￿worden￿genomen.￿Aan￿de￿andere￿kant￿gaat￿hetwel￿over￿mensen.￿In￿hoeverre￿worden￿we￿niet￿verblinddoor￿regels￿en￿protocollen￿en￿is￿er￿ruimte￿om￿vanuit￿diemenselijke￿maat￿tot￿een￿gerichte￿benadering￿te￿komen,die￿recht￿doet￿aan￿de￿omstandigheden￿in￿de￿situatie?￿Wel-ke￿ruimte￿is￿er￿in￿de￿praktijk￿eigenlijk￿voor￿die￿menselijkemaat?￿Ik￿hoor￿ook￿daarop￿graag￿een￿nadere￿reactie￿vande￿staatssecretaris.De￿heer￿Voordewind￿(ChristenUnie):Voorzitter.￿Het￿overlijden￿van￿de￿heer￿Dolmatov￿heeft￿opons￿allen￿een￿diepe￿indruk￿gemaakt,￿zeker￿nu￿wij￿meerinzicht￿hebben￿gekregen￿in￿de￿omstandigheden￿rond￿ditoverlijden.￿Ons￿medeleven￿gaat￿dan￿ook￿uit￿naar￿zijn￿fa-milie,￿en￿met￿name￿naar￿zijn￿moeder.Mijn￿fractie￿heeft￿respect￿voor￿staatssecretaris￿Teevendie,￿nadat￿het￿onderzoeksrapport￿was￿uitgekomen,￿in￿dui-delijke￿bewoordingen￿aangaf￿dat￿hij￿voor￿deze￿situatie￿depolitieke￿verantwoordelijkheid￿draagt.￿Staatsrechtelijk￿isdat￿inderdaad￿het￿geval.￿Hij￿loopt￿daar￿dus￿niet￿voor￿weg.Het￿is￿daarom￿goed￿dat￿hij￿zich￿voor￿de￿uitvoering￿van￿de-ze￿politieke￿verantwoordelijkheid￿hier￿in￿het￿parlementverantwoordt.￿Zo￿hoort￿dat,￿al￿weten￿we￿ook￿dat￿dit￿nietaltijd￿zo￿gebeurt.￿Vandaag￿zullen￿wij￿als￿parlement￿eenoordeel￿moeten￿vellen￿over￿deze￿verantwoording.Ook￿voor￿de￿ChristenUnie-fractie￿waren￿de￿conclusiesvan￿de￿inspectie￿niet￿verrassend.￿Er￿waren￿al￿diverse￿rap-porten￿van￿Amnesty,￿van￿VluchtelingenWerk,￿van￿de￿Om-budsman,￿van￿de￿Inspectie￿voor￿de￿Gezondheidszorg,zelfs￿al￿uit￿2009.￿Hierin￿is￿substantiële￿kritiek￿geuit,￿metname￿op￿de￿vreemdelingendetentie.￿De￿Ombudsman￿con-stateerde￿gisteren￿dat￿er￿niet￿tot￿nauwelijks￿verbeteringenzijn￿doorgevoerd￿naar￿aanleiding￿van￿de￿kritiek￿die￿hij￿eer-der￿uitte,￿met￿name￿met￿betrekking￿tot￿de￿vreemdelingen-detentie.￿Sterker￿nog,￿toen￿de￿Ombudsman￿om￿een￿reac-tie￿vroeg￿op￿zijn￿laatste￿rapport￿uit￿2012,￿werd￿er￿scham-per￿opgemerkt:￿o,￿wilde￿u￿een￿antwoord;￿waarom￿maakt￿uhet￿ons￿zo￿moeilijk?￿Het￿beleid￿is￿volgens￿de￿Ombudsmangericht￿op￿het￿zo￿veel￿mogelijk￿afhouden￿en￿tegenhoudenvan￿asielzoekers,￿uit￿angst￿voor￿een￿aanzuigende￿werking.Of,￿zoals￿VluchtelingenWerk￿de￿houding￿van￿de￿medewer-kers￿betitelt:￿de￿nadruk￿ligt￿op￿het￿nadeel￿in￿plaats￿van￿ophet￿voordeel￿van￿de￿twijfel.Ik￿kom￿terug￿op￿twee￿centrale￿vragen:￿is￿het￿een￿in-cident￿of￿een￿trend?￿Ook￿na￿de￿hoorzitting￿van￿gisterenmoge￿duidelijk￿zijn￿dat￿de￿zaak-Dolmatov￿niet￿op￿zichzelfstaat,￿maar￿symbool￿staat￿voor￿de￿vele￿fouten￿die￿wordengemaakt￿in￿de￿keten.￿De￿medische￿zorg￿is￿nog￿steeds￿nietop￿orde,￿de￿dossieroverdracht￿werkt￿niet￿goed,￿de￿rechts-bijstand￿is￿te￿afwachtend,￿er￿wordt￿geen￿directe￿kans￿ge-boden￿om￿een￿eigen￿advocaat￿in￿te￿schakelen￿en￿de￿fou-ten￿in￿het￿INDiGO-systeem￿hopen￿zich￿op:￿nu￿waarschijn-lijk￿300￿maal,￿waarvan￿zeven￿onrechtmatige￿uitzettingen.Niet￿voor￿niets￿trekt￿de￿inspectie￿lessen￿uit￿deze￿zaak￿voorde￿bredere￿asielketen.￿Ook￿de￿inspectie￿vindt￿dat￿naderonderzoek￿nodig￿is￿naar￿de￿gebreken￿in￿de￿communicatie,de￿dossieroverdracht￿en￿de￿registratie￿van￿de￿status￿vande￿asielzoeker￿in￿de￿gehele￿vreemdelingenketen.￿Het￿ont-breekt￿de￿diensten￿en￿het￿ministerie￿aan￿zelfreinigend￿ver-mogen.￿De￿reactie￿op￿de￿brandbrief￿van￿tien￿gedetineer-den,￿zelfs￿na￿de￿dood￿van￿Dolmatov,￿toont￿dit￿nog￿eensduidelijk￿aan,￿alsook￿het￿uitblijven￿van￿een￿inhoudelijkereactie￿op￿het￿laatste￿rapport￿van￿de￿Ombudsman.Ik￿kom￿tot￿verschillende￿vragen￿aan￿de￿staatssecreta-ris.￿Waarom￿nam￿de￿staatssecretaris￿het￿INDiGO-systeemal￿in￿gebruik,￿terwijl￿het￿overduidelijk￿was￿dat￿dit￿systeemnog￿te￿veel￿risico's￿meebracht?￿Dat￿was￿allang￿duidelijk,voordat￿de￿inspectie￿met￿haar￿rapport￿kwam;￿we￿heb-ben￿hier￿immers￿in￿de￿Kamer￿over￿gesproken.￿Waaromverdedigt￿de￿staatssecretaris￿zo￿abrupt￿en￿definitief￿deasielafwijzing￿van￿de￿heer￿Dolmatov￿door￿de￿IND,￿ook￿alwas￿de￿heer￿Dolmatov￿eerder￿bedreigd￿en￿gearresteerddoor￿de￿Russische￿veiligheidsdiensten,￿was￿hij￿een￿ac-tief￿oppositielid￿en￿was￿hij￿werkzaam￿in￿een￿zeer￿gevoe-lige￿raketfabriek?￿Vindt￿de￿staatssecretaris￿ook￿dat￿er￿na-der￿onderzoek￿nodig￿is￿naar￿de￿gebreken￿in￿de￿vreemde-lingenketen,￿aangezien￿het￿onderzoek￿zich￿specifiek￿richt-te￿op￿Aleksandr￿Dolmatov?￿De￿ChristenUnie￿overweegtop￿dit￿punt￿in￿tweede￿termijn￿een￿motie￿in￿te￿dienen.￿Isde￿staatssecretaris￿bereid￿voorlopig￿af￿te￿zien￿van￿verde-re￿asielwetgeving,￿zoals￿de￿strafbaarstelling￿van￿illega-len,￿zolang￿de￿verbeterpunten￿uit￿het￿inspectierapport￿nogniet￿zijn￿doorgevoerd￿en￿geaudit?Is￿de￿staatssecretaris￿bereid,￿de￿Kamer￿direct￿te￿infor-meren￿indien￿er￿weer￿sprake￿is￿van￿een￿onrechtmatigeplaatsing￿in￿de￿vreemdelingendetentie￿en￿van￿onrecht-matige￿uitzetting?￿Moet￿de￿advocaat￿van￿de￿asielzoekerniet￿direct￿op￿de￿hoogte￿worden￿gesteld￿van￿plaatsing￿invreemdelingendetentie,￿zodat￿deze￿niet￿afhankelijk￿is￿vande￿piketadvocaat?￿Is￿de￿staatssecretaris￿verder￿bereid,versneld￿over￿te￿gaan￿tot￿de￿alternatieven￿voor￿vreem-delingendetentie￿voor￿eenieder￿die￿geen￿strafbare￿feitenheeft￿gepleegd?￿Het￿kabinet￿komt￿voor￿de￿zomer￿met￿zijnvisie￿hierop,￿maar￿ik￿vraag￿het￿toch￿omdat￿we￿hierop￿al VoordewindTweede￿KamerRapport￿zelfmoord￿gedetineerde 18 april 2013TK￿7777-3-21heel￿lang￿wachten.￿Bovendien￿zijn￿de￿alternatieven￿be-kend￿en￿lopen￿er￿al￿pilots.Voorzitter.￿Ik￿sluit￿af￿met￿de￿belangrijkste￿vraag￿voormijn￿fractie.￿In￿hoeverre￿vindt￿de￿staatssecretaris￿dat￿hij,als￿hij￿al￿niet￿wist￿van￿fouten￿in￿de￿keten,￿er￿wel￿van￿hadmoeten￿weten?￿Ik￿vraag￿dat￿ook,￿omdat￿zijn￿directies￿hetvolgens￿de￿inspectie￿wel￿wisten.De￿staatssecretaris￿heeft￿beterschap￿beloofd￿en￿aange-geven￿hoe￿hij￿in￿de￿toekomst￿wil￿voorkomen￿dat￿dit￿soortsituaties￿zich￿nogmaals￿voordoet.￿Dat￿is￿goed.￿Het￿is￿zelfszeer￿noodzakelijk.￿Het￿laat￿echter￿onverlet￿dat￿de￿vraaggesteld￿moet￿worden￿of￿deze￿staatssecretaris,￿na￿alles￿water￿is￿gebeurd￿en￿waarvoor￿hij￿staatsrechtelijk￿de￿volledi-ge￿politieke￿verantwoordelijkheid￿draagt,￿nog￿wel￿de￿manis￿om￿daaraan￿invulling￿te￿geven.￿Op￿basis￿van￿alles￿water￿gebeurd￿is,￿is￿dat￿voor￿de￿fractie￿van￿de￿ChristenUnienog￿geen￿uitgemaakte￿zaak.￿Voordat￿wij￿ons￿definitieveoordeel￿daarover￿geven,￿wachten￿we￿de￿publieke￿verant-woording￿van￿de￿staatssecretaris￿af.De￿heer￿Van￿Hijum￿(CDA):Voorzitter.￿Het￿debat￿gaat￿vandaag￿wat￿betreft￿de￿CDA-fractie￿vooral￿over￿de￿zorgvuldigheid￿van￿onze￿asielpro-cedure.￿De￿aanleiding￿is￿de￿tragische￿dood￿van￿AleksandrDolmatov.￿Ik￿sluit￿mij￿aan￿bij￿de￿woorden￿medeleven￿vande￿andere￿woordvoerders￿aan￿het￿adres￿van￿de￿familie.De￿heer￿Dolmatov￿was￿een￿Russische￿dissident￿die￿zichonveilig￿voelde￿en￿naar￿Nederland￿vluchtte.￿Zijn￿asielver-zoek￿werd￿echter￿afgewezen.￿Voor￿de￿opeenstapeling￿vanfouten￿en￿onzorgvuldigheden￿die￿daarop￿volgde,￿moetenwij￿ons￿als￿land￿eigenlijk￿schamen.￿Aleksandr￿Domatovbelandde￿ten￿onrechte￿in￿vreemdelingendetentie￿en￿is￿es-sentiële￿rechtsbescherming￿en￿medische￿zorg￿onthouden.Hoe￿geloofwaardig￿is￿het￿om￿kritiek￿te￿hebben￿op￿de￿men-senrechtensituatie￿in￿Rusland￿als￿we￿zelf￿onze￿rechtsstate-lijkheid￿niet￿weten￿te￿waarborgen?Nederland￿hoort￿volgens￿de￿CDA-fractie￿te￿staan￿vooreen￿strikt￿maar￿humaan￿asielbeleid.￿Strikt,￿omdat￿weruimte￿willen￿bieden￿aan￿echte￿vluchtelingen￿en￿ook￿nietiedereen￿kunnen￿toelaten.￿We￿hebben￿afgelopen￿maan-dag￿nog￿uitgebreid￿met￿elkaar￿gesproken￿over￿de￿gron-den￿van￿ons￿asielbeleid.￿Maar￿ook￿humaan,￿omdat￿er￿al-tijd￿oog￿moet￿zijn￿voor￿de￿menselijke￿kant￿en￿omdat￿zorg-vuldigheid￿voorop￿moet￿staan.￿En￿die￿zorgvuldigheid￿be-staat￿zeker￿op￿papier,￿in￿wet-￿en￿regelgeving￿en￿in￿proto-collen,￿maar￿in￿de￿praktijk￿betekent￿dat￿natuurlijk￿weinigals￿diensten￿en￿functionarissen￿het￿niet￿omzetten￿in￿dejuiste￿professionele￿afwegingen￿en￿beslissingen.De￿mensen￿die￿werkzaam￿zijn￿in￿de￿vreemdelingenke-ten,￿doen￿hun￿werk￿onder￿hoge￿druk￿en￿in￿een￿sterk￿ge-juridiceerde￿omgeving.￿Ik￿heb￿dat￿in￿een￿aantal￿werkbe-zoeken￿in￿de￿afgelopen￿maanden￿kunnen￿constateren.￿Zijnemen￿belangrijke￿beslissingen￿die￿voor￿asielzoekers￿hetverschil￿maken￿tussen￿hoop￿en￿wanhoop,￿tussen￿blijvenen￿vertrekken.￿Verder￿begeleiden￿zij￿mensen￿bij￿hun￿te-rugkeer,￿waarbij￿het￿niet￿zelden￿om￿mensen￿gaat￿met￿psy-chische￿problemen.￿Het￿rapport￿van￿de￿inspectie￿laat￿ge-lukkig￿zien￿dat￿veel￿mensen￿hun￿werk￿professioneel￿envanuit￿een￿grote￿betrokkenheid￿doen.￿Ik￿hecht￿eraan￿omdat￿vandaag￿expliciet￿te￿benoemen.Het￿rapport￿laat￿echter￿ook￿zien￿dat￿sprake￿is￿van￿on-zorgvuldig￿handelen,￿van￿nalatigheid￿en￿–￿erger￿–￿van￿sys-teemfouten￿die￿al￿langer￿bekend￿zijn￿bij￿de￿ketenpartners.Hoofdpunt￿van￿kritiek￿is￿dat￿de￿heer￿Dolmatov￿niet￿invreemdelingendetentie￿had￿mogen￿terechtkomen,￿omdathij￿zijn￿beroepsprocedure￿gewoon￿in￿Nederland￿mocht￿af-wachten.￿Volgens￿de￿staatssecretaris￿komt￿het￿regelma-tig￿voor￿dat￿mensen￿in￿het￿systeem￿INDiGO￿als￿verwijder-baar￿zijn￿aangemerkt,￿terwijl￿zij￿beroep￿hebben￿ingesteld.In￿de￿schriftelijke￿antwoorden￿heeft￿hij￿aangegeven￿dat￿ditiets￿meer￿dan￿300￿keer￿is.￿Dit￿zou￿volgens￿hem￿echter￿niethebben￿geleid￿tot￿onterechte￿inbewaringstelling￿of￿uitzet-ting.￿Ik￿vraag￿hem￿toch￿waarop￿die￿stellige￿conclusie￿isgebaseerd.￿Wat￿is￿wel￿de￿oorzaak￿van￿de￿zeven￿gesigna-leerde￿onterechte￿uitzettingen?￿Om￿hoeveel￿gevallen￿vanonterechte￿inbewaringstelling￿gaat￿het?￿Hoe￿kan￿het￿datal￿sinds￿2011￿onenigheid￿bestaat￿over￿het￿beruchte￿vinkje?Waren￿die￿problemen￿ook￿bekend￿bij￿de￿staatssecretaris?Wat￿heeft￿hij￿gedaan￿om￿die￿systeemfout￿te￿corrigeren?Daarnaast￿is￿de￿heer￿Dolmatov￿essentiële￿rechtsbe-scherming￿onthouden.￿Hij￿heeft￿geen￿toegang￿kunnenkrijgen￿tot￿zijn￿eigen￿advocaat￿en￿kreeg￿een￿piketadvo-caat￿toegewezen.￿Over￿de￿rol￿van￿de￿advocaat￿bestaatnog￿veel￿mist;￿de￿heer￿Van￿der￿Steur￿is￿daarop￿ingegaan.Die￿rol￿lijkt￿op￿zijn￿zachtst￿gezegd￿passief￿te￿zijn￿geweest.Ook￿opvallend,￿wat￿mijn￿fractie￿betreft,￿is￿dat￿de￿vreem-delingenpolitie￿over￿de￿gang￿van￿zaken￿een￿onjuiste￿voor-stelling￿van￿zaken￿heeft￿gegeven,￿zowel￿in￿het￿formulierMelding￿vreemdelingenpiket￿als￿in￿het￿proces-verbaal￿vangehoor￿dat￿met￿ambtseed￿is￿opgemaakt.￿Volgens￿de￿in-spectie￿kan￿daardoor￿ten￿onrechte￿de￿indruk￿ontstaan￿datzorgvuldig￿is￿gehandeld.￿Ik￿wil￿toch￿weten￿of￿het￿hier￿gaatom￿slordigheden￿die￿vaker￿voorkomen.￿Hoe￿is￿het￿gesteldmet￿de￿kwaliteit￿van￿processen-verbaal?￿Dat￿is￿natuurlijkbelangrijk￿omdat￿rechters￿hun￿oordelen￿uiteindelijk￿medebaseren￿op￿de￿informatie￿in￿het￿proces-verbaal.￿Gaat￿destaatssecretaris￿ook￿een￿onderzoek￿instellen￿naar￿mein-eed?Tot￿slot￿zijn￿er￿fouten￿gemaakt￿in￿de￿medische￿beoorde-ling.￿Het￿suïciderisico￿is￿met￿name￿in￿de￿fase￿van￿vreem-delingenbewaring￿onvoldoende￿onderkend￿en￿onder￿deaandacht￿gebracht.￿Ook￿is￿op￿verschillende￿momenten￿telaat￿of￿niet￿een￿arts￿ingeschakeld.￿Ook￿hier￿geldt￿dat￿er￿allanger￿signalen￿zijn￿dat￿de￿uitwisseling￿van￿medische￿ge-gevens￿moeizaam￿verloopt￿en￿dossiers￿onvolledig￿zijn.Ik￿verwijs￿naar￿het￿rapport￿van￿de￿IGZ￿in￿2009,￿het￿rap-port￿over￿lijden￿in￿detentie￿van￿de￿Ombudsman￿en￿een￿re-cent￿onderzoek￿van￿de￿IGZ￿naar￿twee￿suïcidegevallen￿vanvreemdelingen.￿Meer￿in￿het￿bijzonder￿heeft￿het￿CPT,￿eencommissie￿van￿de￿Raad￿van￿Europa￿die￿de￿detentiefaci-liteiten￿inspecteert,￿in￿oktober￿2011￿een￿bezoek￿gebrachtaan￿Nederland￿en￿daarbij￿ook￿de￿detentiefaciliteit￿in￿Rot-terdam￿bezocht.￿In￿het￿rapport￿dat￿het￿CPT￿op￿basis￿daar-van￿heeft￿gepubliceerd,￿zijn￿de￿aanbevelingen￿opgeno-men￿dat￿er￿extra￿artsen￿in￿dienst￿moeten￿worden￿geno-men￿en￿dat￿elke￿binnenkomende￿vreemdeling￿binnen￿24uur￿een￿medische￿check￿moet￿krijgen.￿Het￿CPT￿heeft￿overdeze￿bevindingen￿in￿oktober￿2011￿een￿gesprek￿gevoerdmet￿de￿staatssecretaris￿en￿de￿minister.￿Ik￿vraag￿de￿staats-secretaris￿of￿hij￿zich￿dat￿gesprek￿herinnert￿en￿wat￿er￿metde￿aanbevelingen￿van￿het￿CPT￿is￿gedaan.￿In￿de￿brief￿vanaugustus￿vorig￿jaar￿is￿in￿elk￿geval￿binnen￿zes￿maandeneen￿reactie￿beloofd￿aan￿de￿Kamer,￿die￿we￿tot￿nu￿toe￿nogniet￿hebben￿mogen￿ontvangen.De￿CDA-fractie￿heeft￿waardering￿voor￿het￿kritische￿rap-port￿van￿de￿inspectie.￿Het￿is￿ook￿goed￿dat￿de￿staatsse-cretaris￿alle￿aanbevelingen￿overneemt.￿Ligt￿in￿zijn￿reac-tie￿echter￿niet￿te￿veel￿de￿nadruk￿op￿de￿vervolmaking￿vantechnische￿systemen￿en￿verdere￿digitalisering?￿Hoe￿wordtde￿menselijke￿toets￿gehandhaafd?￿Een￿aantal￿collega's Van￿HijumTweede￿KamerRapport￿zelfmoord￿gedetineerde 18 april 2013TK￿7777-3-22heeft￿daar￿ook￿naar￿gevraagd.￿Zorgvuldigheid￿is￿immersniet￿alleen￿via￿protocollen￿te￿waarborgen;￿er￿moet￿ookruimte￿blijven￿voor￿professionele￿beoordeling.￿De￿CDA-fractie￿heeft￿de￿indruk￿dat￿de￿inspectie￿de￿risico's￿en￿dekwetsbaarheden￿in￿de￿vreemdelingenketen￿nog￿onvol-doende￿op￿de￿radar￿heeft.￿Dit￿was￿pas￿het￿eerste￿onder-zoek￿dat￿zij￿heeft￿uitgevoerd￿in￿de￿keten.￿Het￿hoofd￿vande￿inspectie￿gaf￿gisteren￿na￿enig￿aandringen￿ook￿aan￿dater￿wel￿enige￿aanleiding￿is￿voor￿een￿nadere￿analyse.￿DeCDA-fractie￿pleit￿dan￿ook￿voor￿een￿analyse￿van￿risico's￿enkwetsbaarheden￿in￿de￿keten￿en￿een￿directe￿vertaling￿daar-van￿in￿het￿werkprogramma￿2013.￿Zij￿overweegt￿hieroverin￿tweede￿termijn￿een￿motie￿in￿te￿dienen.Tot￿slot￿heeft￿de￿staatssecretaris￿laten￿blijken￿dat￿degebeurtenissen￿hem￿zeer￿hebben￿geraakt.￿Ook￿heeft￿hijaangegeven￿dat￿hij￿zich￿verantwoordelijk￿voelt.￿Dat￿waar-deert￿mijn￿fractie.￿Hij￿heeft￿echter￿ook￿aangegeven￿dat￿hijin￿staat￿is￿om￿de￿lead￿te￿nemen￿bij￿het￿uitvoeren￿van￿deaanbevelingen￿omdat￿er,￿zo￿zegt￿hij,￿een￿verschil￿is￿tussentoerekenen￿en￿aanrekenen.￿Wij￿vernemen￿daar￿toch￿echtgraag￿een￿nadere￿toelichting￿op.￿Welke￿consequentiesverbindt￿hij￿aan￿de￿uiterst￿kritische￿beoordeling￿van￿hethandelen￿en￿het￿nalaten￿van￿de￿diensten￿waarvoor￿hij￿po-litieke￿verantwoordelijkheid￿draagt?￿Op￿welke￿wijze￿gaathij￿het￿vertrouwen￿terugbrengen￿in￿de￿zorgvuldigheid￿vanonze￿asielprocedure?De￿heer￿Fritsma￿(PVV):Voorzitter.￿In￿de￿nacht￿van￿16￿op￿17 januari￿jongstleden￿isde￿heer￿Aleksandr￿Dolmatov￿overleden.￿Ook￿de￿PVV-frac-tie￿vindt￿dat￿erg￿treurig.￿Natuurlijk￿is￿het￿heel￿slecht￿datten￿aanzien￿van￿één￿zaak￿zo￿veel￿fouten￿zijn￿gemaakt.￿Watdat￿betreft￿liegt￿het￿rapport￿van￿de￿Inspectie￿Veiligheiden￿Justitie￿er￿niet￿om￿en￿is￿het￿goed￿dat￿de￿staatssecreta-ris￿daarin￿genoemde￿aanbevelingen￿overneemt.￿Ik￿denkdaarbij￿aan￿het￿zorg￿dragen￿voor￿een￿betere￿regie￿in￿devreemdelingenketen￿en￿voor￿beter￿werkende￿informatie-systemen.￿Ik￿denk￿ook￿aan￿het￿delen￿van￿relevante￿infor-matie￿over￿de￿gezondheidstoestand￿van￿vreemdelingen.Dan￿worden￿bijvoorbeeld￿geen￿scheermesjes￿of￿waszak-ken￿met￿koord￿verstrekt￿aan￿mensen￿van￿wie￿bekend￿isdat￿zij￿suïcidaal￿zijn.￿Zoals￿bekend,￿heeft￿de￿heer￿Dolma-tov￿zich￿met￿zo'n￿koord￿verhangen.Alle￿problemen￿begonnen￿op￿één￿cruciaal￿moment,te￿weten￿het￿moment￿waarop￿de￿IND￿vaststelde￿dat￿deheer￿Dolmatov￿geen￿rechtmatig￿verblijf￿meer￿had,￿waaropvreemdelingenbewaring￿volgde.￿In￿werkelijkheid￿liep￿ernog￿een￿beroepszaak￿op￿grond￿waarvan￿nog￿wel￿rechtma-tig￿verblijf￿bestond.￿Die￿beroepszaak￿was￿echter￿niet￿gere-gistreerd￿in￿het￿IND-computersysteem￿INDiGO. Zoals￿be-kend,￿is￿dat￿computersysteem￿één￿nachtmerrie.￿De￿invoe-ring￿ervan￿was￿al￿ernstig￿vertraagd,￿de￿kosten￿ervan￿rezende￿pan￿uit￿en￿het￿systeem￿zat￿vol￿onvolkomenheden.Nu￿blijkt￿dat￿een￿elementair￿gegeven￿als￿het￿wel￿of￿nietrechtmatig￿verblijf￿hebben￿in￿Nederland￿niet￿goed￿is￿ge-registreerd.￿De￿PVV-fractie￿is￿bang￿dat￿INDiGO￿daarmeeéén￿grote￿grabbelton￿is￿van￿foutieve￿informatie.￿We￿zienhier￿dat￿iemand￿die￿nog￿wel￿verblijfsrecht￿had￿te￿boekstond￿als￿uitgeprocedeerd,￿maar￿voor￿hetzelfde￿geld￿zijner￿bijvoorbeeld￿ook￿vreemdelingen￿die￿hier￿illegaal￿zijn￿ente￿boek￿staan￿als￿hebbende￿rechtmatig￿verblijf.￿Procedu-re-informatie￿blijkt￿gewoon￿onbetrouwbaar.￿Dat￿levert￿inalle￿gevallen￿een￿onwerkbare￿situatie￿op.Deze￿systeemfouten￿waren￿tot￿op￿directieniveau￿be-kend.￿Dat￿roept￿natuurlijk￿de￿vraag￿op￿wat￿er￿met￿die￿ken-nis￿is￿gedaan.￿Is￿de￿staatssecretaris￿er￿gelijk￿van￿op￿dehoogte￿gesteld￿en￿wanneer￿is￿dat￿precies￿gebeurd?￿Graaghelderheid￿daarover.￿Overigens￿is￿het￿de￿PVV-fractie￿al￿ja-ren￿een￿doorn￿in￿het￿oog￿dat￿de￿IND￿heel￿slecht￿is￿in￿deregistratie￿van￿wezenlijke￿gegevens,￿wat￿ook￿belangrijk￿isvoor￿bijvoorbeeld￿fraudebestrijding.De￿PVV-fractie￿denkt￿dat￿de￿problemen￿ook￿niet￿los￿zijnte￿zien￿van￿het￿algemene￿functioneren￿van￿de￿IND. Op￿dieorganisatie￿is￿veel￿aan￿te￿merken.￿Niet￿voor￿niets￿heeftmijn￿fractie￿jaren￿geleden￿al￿om￿een￿parlementaire￿enquê-te￿gevraagd￿naar￿het￿functioneren￿van￿die￿organisatie.￿Ikwil￿er￿een￿oordeel￿van￿de￿staatssecretaris￿over￿hoe￿de￿INDnu￿wordt￿gerund.￿Al￿in￿2007￿werd￿in￿het￿kader￿van￿hetvernieuwingsprogramma￿IND￿bij￿de￿Tijd￿vastgesteld￿dat30%￿van￿de￿IND-managers￿"onontwikkelbaar"￿is.￿Dat￿bete-kent,￿plat￿gezegd,￿dat￿je￿met￿veel￿managers￿bitter￿weinigmeer￿kunt￿beginnen.￿Is￿het￿management￿bij￿de￿IND￿echtverbeterd￿en￿welke￿zorgen￿zijn￿er￿op￿dit￿moment￿nog?Graag￿helderheid￿daarover.Bij￿de￿IND￿is￿kwantiteit￿vaak￿belangrijker￿dan￿kwaliteit.Medewerkers￿worden￿vooral￿afgerekend￿op￿het￿aantal￿af-gehandelde￿zaken.￿Dat￿is￿natuurlijk￿niet￿goed.￿De￿kans￿opfouten￿en￿slordigheden￿is￿daarmee￿groter.￿Zaken￿wordendaarnaast￿ook￿te￿makkelijk￿ingewikkeld￿en￿met￿fraude-in-dicaties￿wordt￿te￿weinig￿gedaan.￿Want￿laten￿wij￿niet￿ver-geten￿dat￿de￿problemen￿bij￿de￿IND￿ook￿tot￿gevolg￿hebbendat￿vaak￿in￿het￿voordeel￿van￿vreemdelingen￿fouten￿wor-den￿gemaakt.￿Mijn￿vraag￿aan￿de￿staatssecretaris￿is￿danook￿om￿zorg￿te￿dragen￿voor￿verandering￿van￿de￿bedrijfs-cultuur￿bij￿de￿IND￿die￿nu￿te￿veel￿op￿kwantiteit￿in￿plaatsvan￿op￿kwaliteit￿is￿gericht.Die￿focus￿op￿kwantiteit￿hangt￿natuurlijk￿ook￿samen￿methet￿gigantische￿aantal￿procedures￿dat￿de￿IND￿moet￿ver-werken.￿Daarom￿is￿het￿ook￿belangrijk￿om￿dat￿fors￿te￿be-perken￿middels￿het￿aanpakken￿van￿het￿zo￿vervelende￿pro-cedurestapelen.￿Je￿moet￿namelijk￿ook￿kijken￿naar￿vreem-delingen￿of￿vreemdelingenadvocaten￿die￿de￿ene￿na￿de￿an-dere￿procedure￿opstarten￿om￿bijvoorbeeld￿verblijf￿in￿Ne-derland￿zo￿lang￿mogelijk￿te￿rekken.￿Dat￿is￿belangrijk￿om-dat￿de￿werklast￿van￿de￿IND￿moet￿worden￿beperkt,￿zodat￿ermeer￿ruimte￿is￿om￿minder￿zaken￿beter￿te￿doen.￿Graag￿eenreactie￿van￿de￿staatssecretaris￿daarop.De￿staatssecretaris￿heeft￿zelf￿al￿erkend￿politiek￿verant-woordelijk￿te￿zijn￿voor￿de￿gemaakte￿fouten.￿Welke￿foutenhad￿hij￿wel￿of￿niet￿kunnen￿voorkomen￿als￿hij￿erop￿terug-kijkt?￿Het￿is￿in￿ieder￿geval￿duidelijk￿dat￿hij￿voor￿een￿be-hoorlijke￿klus￿staat.￿Hij￿moet￿grote￿problemen￿oplossen.De￿PVV-fractie￿hoort￿graag￿van￿hem￿hoe￿hij￿dit￿aan￿gaatpakken,￿welke￿verbeteringen￿wij￿kunnen￿verwachten￿enbinnen￿welke￿termijn￿die￿worden￿gerealiseerd.De￿heer￿Klein￿(50PLUS):Voorzitter.￿Op￿vrijdag￿12 april￿hebben￿wij￿het￿rapport￿ont-vangen￿van￿de￿Inspectie￿Veiligheid￿en￿Justitie￿en￿de￿In-spectie￿voor￿de￿Gezondheidszorg,￿samen￿met￿de￿reactievan￿de￿staatssecretaris.￿Het￿was￿voor￿ons￿een￿beetje￿kortdag￿om￿daar￿uitgebreid￿vragen￿over￿te￿stellen.￿Toen￿wijdat￿rapport￿lazen￿waren￿wij￿van￿50PLUS￿wel￿geschrokken.Het￿dossier￿leidt￿tot￿een￿onthutsend￿beeld￿van￿de￿vreem-delingenopvang￿en￿-detentie.Voor￿50PLUS￿staan￿voorop￿de￿rechtvaardigheid￿en￿hetopkomen￿voor￿mensen￿die￿slachtoffer￿worden￿van￿het KleinTweede￿KamerRapport￿zelfmoord￿gedetineerde 18 april 2013TK￿7777-3-23systeem,￿regels￿en￿protocollen.￿Daarom￿richten￿wij￿onsin￿dit￿debat￿met￿name￿op￿het￿systeem￿en￿minder￿op￿despecifieke￿omstandigheden￿waaronder￿de￿heer￿Dolma-tov￿is￿gestorven.￿Terwijl￿hij￿op￿de￿zorg￿en￿veiligheid￿vande￿overheid￿was￿aangewezen,￿heeft￿hij￿zich￿onder￿de￿drukvan￿de￿omstandigheden￿van￿het￿leven￿beroofd.￿Laten￿wijhopen￿dat￿dit￿debat￿tot￿verbeteringen￿in￿de￿vreemdelin-genbewaring￿leidt.￿Nederland￿kent￿al￿jaren￿een￿systeemvan￿vreemdelingenbewaring.￿Dan￿is￿het￿wat￿merkwaardigom￿te￿lezen￿wat￿er￿in￿de￿rapporten￿staat.￿Daarom￿heeft50PLUS￿acht￿vragen￿in￿eerste￿termijn.Ten￿eerste,￿waarom￿is￿de￿regie￿in￿de￿vreemdelingen-keten￿niet￿geborgd?￿Ten￿tweede,￿waarom￿is￿er￿geen￿actu-eel￿en￿accuraat￿informatiesysteem?￿Ten￿derde,￿waaromis￿het￿INDiGO-systeem,￿waarvan￿de￿onvolkomenhedenbekend￿waren,￿niet￿direct￿aangepast?￿Ten￿vierde,￿waar-om￿heeft￿sinds￿de￿invoering￿van￿het￿M118-formulier￿geenpermanente￿goede￿instructie￿en￿opleiding￿van￿personeelplaatsgevonden?￿Ten￿vijfde,￿waarom￿worden￿regelingendie￿gelden￿voor￿vreemdelingen,￿niet￿consequent￿uitge-voerd￿zodat￿hun￿rechten￿gewaarborgd￿zijn?￿Ten￿zesde,waarom￿worden￿medische￿dossiers￿ondanks￿de￿aanbeve-lingen￿van￿de￿Nationale￿ombudsman￿in￿het￿rapport￿Over-lijden￿in￿detentie￿van￿april￿2012￿niet￿goed￿overgedragen?Ten￿zevende,￿waarom￿ontbreekt￿het￿bij￿de￿Dienst￿Justiti-ële￿Inrichtingen￿aan￿inhoudelijke￿samenhang￿en￿aan￿pro-cedurele￿afstemming￿tussen￿de￿diverse￿regelingen?￿Tenachtste,￿waarom￿kent￿de￿Directie￿Bijzondere￿Voorzienin-gen￿geen￿sluitende￿medische￿screening￿en￿intake?￿Graagwachten￿wij￿de￿beantwoording￿van￿de￿staatssecretaris￿af.Mevrouw￿Thieme￿(PvdD):Voorzitter.￿Wie￿de￿berichtgeving￿over￿dit￿debat￿in￿de￿me-dia￿volgt,￿zou￿de￿indruk￿kunnen￿krijgen￿dat￿het￿niet￿gaatover￿levens￿die￿gevaar￿lopen￿in￿vreemdelingendetentie,maar￿over￿de￿vraag￿of￿de￿staatssecretaris￿het￿debat￿over-leeft.￿Dat￿is￿schrijnend￿en￿tekenend￿voor￿de￿politieke￿situ-atie￿in￿Nederland.￿Wij￿zijn￿een￿land￿van￿kongsi's￿aan￿hetworden￿en￿van￿het￿zoeken￿naar￿tijdelijke￿meerderheden.In￿die￿zoektocht￿kunnen￿ernstige￿kwesties￿als￿de￿dood￿vaneen￿mensenrechtenactivist￿verworden￿tot￿wisselgeld.￿Datzou￿niet￿mogen￿gebeuren￿met￿de￿principiële￿kwestie￿vande￿wijze￿waarop￿wij￿in￿ons￿land￿omgaan￿met￿vreemdelin-gen,￿of￿breder:￿hoe￿wij￿in￿Nederland￿omgaan￿met￿recht￿enrechtvaardigheid.De￿feiten￿zijn￿bekend￿uit￿het￿onderzoek￿van￿de￿Inspec-tie￿Veiligheid￿en￿Justitie.￿De￿instanties￿waarmee￿Dolma-tov￿te￿maken￿had,￿stapelden￿fout￿op￿fout.￿De￿staatssecre-taris￿geeft￿aan￿verantwoordelijk￿te￿zijn￿en￿is￿bereid￿om￿al-le￿aanbevelingen￿over￿te￿nemen,￿maar￿de￿vraag￿rijst￿wathij￿met￿eerdere￿aanbevelingen￿deed.￿Was￿hij￿eerder￿op￿dehoogte?￿Waarom￿greep￿hij￿niet￿eerder￿in?De￿Inspectie￿voor￿de￿Gezondheidszorg,￿de￿Inspectievoor￿de￿Sanctietoepassing,￿de￿Commissie￿Integraal￿Toe-zicht￿Terugkeer￿en￿het￿Europees￿Comité￿voor￿de￿Preventievan￿Foltering￿en￿Onmenselijke￿of￿Vernederende￿Behande-ling￿of￿Bestraffing￿en￿Amnesty￿International￿hebben￿al￿ja-ren￿hun￿grote￿zorgen￿geuit￿over￿de￿situatie￿van￿vreemde-lingen￿in￿Nederlandse￿gevangenissen.￿Ziek￿zijn￿en￿geentoegang￿hebben￿tot￿medische￿zorg,￿omdat￿je￿in￿vreemde-lingendetentie￿zit￿in￿een￿ver￿land;￿probeert￿u￿zich￿dat￿eensvoor￿te￿stellen,￿voorzitter!De￿Nationale￿ombudsman￿noemde￿de￿wijze￿waaropvreemdelingen￿in￿Nederlandse￿detentiecentra￿opgeslotenworden￿"inhumaan".￿Wat￿was￿de￿reactie￿van￿de￿staatsse-cretaris￿op￿dit￿harde￿maar￿rechtvaardige￿oordeel?￿Ik￿ci-teer:￿"U￿moet￿het￿ons￿niet￿zo￿moeilijk￿maken."￿De￿staats-secretaris￿geeft￿toe￿dat￿er￿recent￿zeven￿asielzoekers￿tenonrechte￿het￿land￿zijn￿uitgezet￿en￿dat￿300￿asielzoekersdoor￿een￿computerfout￿als￿"uitzetbaar"￿zijn￿aangemerkt,terwijl￿dat￿absoluut￿niet￿kon.￿Ten￿onrechte,￿in￿de￿meestletterlijke￿betekenis￿van￿het￿woord.Een￿staatssecretaris￿kan￿niet￿zeggen￿en￿ik￿citeer:￿"Men-sen￿die￿aan￿de￿zorg￿van￿de￿overheid￿zijn￿toevertrouwd,moeten￿in￿goede￿handen￿zijn.￿Daar￿sta￿ik￿voor."￿maar￿te-gelijkertijd￿tegen￿beter￿weten￿in￿blijven￿handelen￿in￿strijdmet￿adviezen￿van￿alle￿deskundigen￿die￿zich￿in￿de￿vreem-delingendetentie￿verdiept￿hebben.￿Amnesty￿Internationalgeeft￿aan￿dat￿er￿sprake￿is￿van￿structurele￿problemen￿diesinds￿2008￿niet￿zijn￿aangepakt.￿De￿Verenigde￿Naties￿heb-ben￿aangegeven￿dat￿Nederland￿in￿strijd￿met￿het￿internati-onale￿recht￿handelt￿en￿de￿Raad￿van￿State￿moest￿eraan￿tepas￿komen￿om￿een￿ernstig￿zieke￿Burundese￿vrouw￿te￿be-vrijden￿uit￿vreemdelingendetentie.Er￿wordt￿veel￿te￿snel￿overgegaan￿tot￿vreemdelingen-detentie.￿De￿criteria￿zijn￿te￿ruim￿en￿het￿regime￿is￿veel￿testreng,￿zeggen￿vrijwel￿alle￿betrokken￿toezichthouders.Vreemdelingendetentie￿is￿een￿laatste￿middel,￿maar￿wordtveel￿te￿makkelijk￿en￿veel￿te￿snel￿toegepast,￿ook￿in￿het￿ge-val￿van￿Dolmatov.Het￿kan￿en￿mag￿niet￿zo￿zijn￿dat￿een￿staatssecretaris￿vanVeiligheid￿en￿Justitie￿enerzijds￿zegt￿dat￿hij￿staat￿voor￿hetin￿goede￿handen￿zijn￿van￿mensen￿die￿aan￿de￿zorg￿van￿deoverheid￿zijn￿toevertrouwd,￿maar￿dat￿hij￿anderzijds￿nietdaarnaar￿handelt.￿Het￿kan￿niet￿zo￿zijn￿dat￿een￿staatssecre-taris￿van￿Veiligheid￿en￿Justitie￿van￿de￿ene￿kant￿zegt￿dat￿hijverantwoordelijk￿is￿voor￿de￿calamiteiten￿in￿de￿vreemdelin-gendetentie,￿maar￿van￿de￿andere￿kant￿niet￿de￿verantwoor-delijkheid￿daarvoor￿neemt.Het￿debat￿van￿vandaag￿kan￿twee￿uitkomsten￿hebben.De￿staatssecretaris￿kan￿proberen￿een￿meerderheid￿te￿vin-den￿die￿bereid￿is￿recht￿te￿praten￿wat￿krom￿is.￿Zo'n￿pogingzou￿in￿de￿huidige￿constellatie￿goed￿kunnen￿lukken.￿Er￿zijnpartijen￿die￿vinden￿dat￿je￿vreemdelingen￿niet￿hard￿genoegkunt￿aanpakken￿en￿er￿zijn￿partijen￿die￿diep￿in￿hun￿hart￿vin-den￿dat￿de￿coalitie,￿het￿koste￿wat￿het￿kost,￿heel￿gehoudenmoet￿worden.￿Een￿simpele￿rekensom￿leert￿dat￿je￿op￿diebasis￿heel￿goed￿staatssecretaris￿kunt￿blijven,￿zelfs￿als￿jeverantwoordelijk￿bent￿voor￿ernstige￿fouten￿die￿het￿levenvan￿mensen￿letterlijk￿verwoest￿hebben.Een￿andere￿uitkomst￿zou￿zijn￿dat￿de￿staatssecretaris￿deeer￿aan￿zichzelf￿houdt￿en￿zelf￿consequenties￿trekt￿uit￿al-le￿ernstige￿feiten￿die￿in￿de￿Nederlandse￿vreemdelingen-detentie￿onder￿zijn￿verantwoordelijkheid￿hebben￿plaats-gevonden.￿Dat￿zou￿niet￿alleen￿de￿geloofwaardigheid￿vande￿staatssecretaris￿zeer￿ten￿goede￿komen,￿maar￿ook￿degeloofwaardigheid￿van￿het￿kabinet￿en￿van￿Nederland￿alseen￿land￿waar￿recht￿en￿rechtvaardigheid￿een￿groot￿goedzijn.￿Voor￿veel￿vluchtelingen￿is￿het￿zoeken￿naar￿recht￿enrechtvaardigheid￿de￿reden￿geweest￿om￿hun￿heil￿in￿Neder-land￿te￿zoeken.￿Het￿kan￿en￿mag￿niet￿zo￿zijn￿dat￿de￿pogin-gen￿om￿van￿Nederland￿een￿minder￿aantrekkelijk￿land￿temaken￿voor￿vluchtelingen,￿ten￿koste￿gaan￿van￿recht￿enrechtvaardigheid.Daarom￿doet￿de￿Partij￿voor￿de￿Dieren￿een￿dringend￿be-roep￿op￿de￿staatssecretaris￿om￿consequenties￿te￿verbin-den￿aan￿de￿gemaakte￿fouten.￿Fouten￿verdienen￿het￿omniet￿alleen￿erkend￿te￿worden,￿maar￿ze￿moeten￿ook￿her-steld￿worden￿en￿kunnen￿niet￿zonder￿consequenties￿blij-ven. ThiemeTweede￿KamerRapport￿zelfmoord￿gedetineerde 18 april 2013TK￿7777-3-24Mede￿daarom￿zijn￿wij￿voorts￿van￿mening￿dat￿er￿eeneinde￿moet￿komen￿aan￿de￿bio-industrie.De￿beraadslaging￿wordt￿geschorst.De￿vergadering￿wordt￿van￿12.38￿uur￿tot￿14.00￿uur￿ge-schorst.