Memorie van Toelichting

Brontekst

30659VoorstelvanwetvanhetlidEerdmanstotwijzigingvanhetWetboekvanStrafrechthoudendedeinvoeringvanminimumstraffenvoormoordendoodslagNr.3MEMORIEVANTOELICHTINGALGEMEENInleidingenoverzichtindelingmemorievantoelichtingDitwetsvoorstelbeoogtdeintroductieinhetWetboekvanStrafrechtvanbijzondereminimumstraffenvooreenaantalzwarelevensdelicten.Opbasisvanoverwegingendieindezememorievantoelichtingnaderzullenwordenuiteengezet/toegelichtwordtdestraftoemetingsvrijheidvandeNederlandserechteringevolgeditwetsvoorstelmetbetrekkingtotdedelictendoodslag,gekwalificeerdedoodslag,doodslagmetterroristischoogmerkenmoordbeperkttoteenbandbreedtetussenhetnieuwestraf-minimumenhetoude,nureedsindewetvastgelegde,strafmaximum.DeinvoeringvanminimumstraffeninhetNederlandsestrafrechtheeftzowelgevolgenvoordewetsystematiekvanhetopleggenenexecuterenvanstraffenzoalsneergelegdinhetWetboekvanStrafrechtalsookvoordeonderlingeverhoudingtussenwetgever,rechtsprekendemachtenhetOpenbaarMinisterie.Indezememorievantoelichtingzullendezegevol-genuitgebreidwordenbesproken.Daarbijzaltevensaandachtwordenbesteedaandereedsbestaandesystemenvanminimumstraffenindeonsomringenderechtsstaten,endevoor-ennadelenvandezesystemen.Voordeleesbaarheidenoverzichtelijkheideeninhoudsopgave:Algemeen1.Hetprobleem2.Deoorzaak3.Deoplossing:minimumstraffenvoordoodslag,gekwalificeerdedood-slag,doodslagmetterroristischoogmerkenmoord4.Doelvaninvoeringminimumstraffen5.Minimumstraffenininternationaalperspectief6.HetopleggenvanminimumstraffenindesystematiekvanhetWetboekvanStrafrecht7.DeexecutievanminimumstraffenindesystematiekvanhetWetboekvanStrafrecht8.Minimumstraffen:gevolgenvoorrechterlijkemachtenOpenbaarMinisterieTweedeKamerderStaten-Generaal2Vergaderjaar2005–2006KST998620506tkkst30659-3ISSN0921-7371SduUitgevers’s-Gravenhage2006TweedeKamer,vergaderjaar2005–2006,30659,nr.31 Artikelsgewijzetoelichting1HetprobleemErnstigemisdrijvenalsdemoordopdedocentHansvanWierenbegin2004,opMajaBradaric,MarianneVaatstraenNienkeKleisszorgenbijburgersvoorgevoelensvangroteonveiligheidenangst.Dezegevoelenszijnillustratiefvoordewaardediedesamenlevinghechtaanhetgeschondenrechtsgoed;hetrechtopleven.ZijwordenvervolgensnietverzwaktmaarversterktdoordetelichtestrafwaarmeedezedadenvergoldenwordenendewetenschapdateenveroordeeldecrimineelinNederlandnooitzijnhelestrafuitzit.EentelichtewijzewaaropdeNeder-landserechtsstaaternstigemisdrijvensanctioneert,ondergraafthetvertrouwenvanburgersindierechtsstaat.IndeNederlandsestrafwetvindthetgeschokterechtsgevoelendewaardevanhetaangetasterechtsgoedvertalingindedoordedemocra-tischgekozenwetgeverbepaaldemaximumstraf.Dezemaximumstrafvormtvoordeonafhankelijkerechterhetrichtsnoeraandehandwaarvandezebepaaltofenhoeveelstrafdenormovertrederzalwordenopgelegd.Hetdoelvanstrafisdrieledig.Teneerstewordtdedaderverwijderduitdesamenlevingwaardoordezegedurendedetijdvanzijndetentiegeengevaarmeerkanvormenvoordesamenlevingenookindetoekomstweerhoudenwordtvanhetopnieuwplegenvanstrafbarefeiten(specialepreventie).Tentweedewordtmethetopleggenvanstrafhetsignaalnaardesamenlevinggezondendathetbestraftegedragnietwordtgetolereerd,dezogenaamdegeneralepreventie.Tenderdevindtermetdestrafopleg-ginggenoegdoeningplaatsnaarhetslachtofferofdenabestaandenendientdeopgelegdestrafaanhetgeschokterechtsgevoelvandesamen-levingalsgeheeltegemoettekomen.Dezefunctieskomenvoortuitdeabsoluteenrelatievetheorieënoverstraffenzoalsdiezichsindshetontstaanvanhetstrafrechthebbenontwikkeld.Deabsolutetheorieoverstraffenschrijftvoordatdeoverheidhetzwaardniettevergeefsmagdragen.Dedaadmoetdaaromcentraalstaaninhetstrafproces,nietdedader.VoorhetNederlandswetboekvanstrafrechtvan1886isdezefilosofieeenvandefundamentengeweest.Indejarenvijftig,zestigenzeventigvandevorigeeeuwkwamereennieuwestromingop,diedenadruklegdeopstraffenalsmiddelommisdrijvenindetoekomsttekunnenvoorkomen.Deaanhangersvandezerelatievetheorie,waarvandeDuitsestrafrechtsgeleerdeP.J.A.Feuerbachalseenvandegrondleggersgeldt,gaanuitvandepsychologischedwangdieeenburgerafhoudtvanhetplegenvaneenmisdaadalshijweetdateenadequatestrafzalvolgen.Zoweldespecialepreventie,gerichtopdecrimineelinkwestie,alsdegeneralepreventie,gerichtopdesamenle-ving,staancentraalindezetheorie.Detegenstellingentussendeabsoluteenrelatievetheorieoverstraffenzijnindetweedehelftvandenegen-tiendeeeuwoverbrugdindeverenigingstheoriënwaarinzowelderepres-sievealsdepreventievefunctievanstraffenwerderkend.AlhoeweldedrievoornoemdefunctiesvanstrafookinNederlandalszodanigerkendworden,isdevergeldingsfunctievanstrafinonsstraf-procesindeloopdertijdnaardeachtergrondverdwenen.Hetmeestpregnantkomtdatnaarvorenindediscussieoverdevraagofstraffenwerkt.Dievraagwordt,onderverwijzingnaarhetfeitdatveelgestraftenbijterugkeerindesamenlevingvaakopnieuwdefoutingaan,vrijwelaltijdnegatiefbeantwoord.Teronderbouwingwordtslechtsgeletophetrecidivecijfer.Aanheteigenstandigekaraktervanstrafalsstraf,alseenvormvanboetedoeningvooraangedaanleed,wordtgeenrechtgedaan:devraagofdedaad,geletophetgeschondenrechtsgoed,doordeopge-TweedeKamer,vergaderjaar2005–2006,30659,nr.32 legdestrafafdoendevergoldenis,ofdenormdoordestrafvoldoendebeschermdenhersteldis,wordtnietofnauwelijksgesteldenalhelemaalnietbeantwoord.Althansnietdoordejuridischeprofessionalsdiedestraffeneisen,uitsprekenofzicher,tenbehoevevanhuncliënt,tegenverdedigen(kijkbijvoorbeeldnaar:VPRO-documentaireoverMisdaadenStraf).Deveronachtzamingvandevergeldingsfunctievanstraffenheeftgrotegevolgen.Alsstraffennietafdoendevergeldingvormendankunnenzijooknietgeachtwordende«relatieve»,preventievefunctiesnaarbehorentevervullen.Immer,ishetrechtsgoednietafdoendevergoldendanzaldaareennormrelativerendeffectvanuitgaanvoordegehelesamenle-ving.Dedoorrechtersuitgesprokenstraffenmakenimmersaanburgersduidelijkwatwelenwatnietinwelkematewordtgetolereerd.Hetgevolgisdatdedrempelomtoteenmisdrijftekomenlagerwordtendegeneraal-preventievewerkingafneemt.PregnantvoorbeeldhiervanmagzijndemoordenaarHumphreyLudwigsdieinzijnhetboek«Onderdwang»vanHumphreyLudwigshetvolgendeoptekendeoverdemoordopzijnvriendin:«Ikhadvantevorengoedoverdiemoordnagedacht.Ikwistdatikrekeningmoesthoudenmetvieràvijfjaargevangenisstraf,maardatwashetmewaard.»Hethoeftgeenbetoogdatlichtesanctiesvoorzwaredelictendeveroordeeldezelfooknietafschrikkenomweereenmisdaadteplegen;bovendienkunnenzijdatooksnellerweerdoen.Hetultiemegevolgvandezetekortkomingeniseenafnemendvertrouwenvanburgersinhunrechtsstaat.DesituatiezoalsdiezichinNederlandopditmomentvoordoetrechtvaar-digtdezeconclusie.DeovergrotemeerderheidvandeNederlandseburgersisnamelijkvanoordeeldatdestraffendiedoorNederlandserechterswordenopgelegdonvoldoendevergeldingvormenvoorhetaangedaneleed.ZoblijktuitonderzoekvanhetSociaalCultureelPlanbureaunaardevisievanNeder-landersopdetoekomstvanonslanddatbijna100procentvandebevol-kingdestraffenvoorgeweldsdelictennutelaagvindt(SCP,InhetZichtvandeToekomst,2004).Dezeburgershebbengelijk.OnderzoeknaardestraffendieinNederlandwordenopgelegdvoordemeesternstigedelictendieonsWetboekvanStrafrechtkent,moordendoodslag,moettotdeconclusieleidendatdezestraffenfaleninhetdienenvanalledriedefuncties.Erissprakevanonrechtvaardiglichtestraffenvoorernstigedelicten.OnderzoekvanhetweekbladElsevierenhetNederlandsstudiecentrumvoorCriminaliteitenRechtshandhavingoverdeperiode1992–2001weesuitdatveroordeeldenvoordoodslaginNederlandgemiddeld6,5jaarcelstrafkregenopgelegdenveroordeeldenvoormoordgemiddeld8,5jaar.Degenendiewegensmoordendoodslagwerdenveroordeeldtotalleeneengevangenisstrafkregengemiddeld7jaar,veroordeeldenaanwieooktbswerdopgelegd5,7jaar.Dezecijferskomenovereenmetderesultatenvaneigenonderzoekvanindiener,verrichtnaardestrafopleggingdoorrechtersin127moordzakenen119doodslagzakenindeperiodejanuari2003totenmetmei2005.Daarbijisgekekennaardeenkelvoudigemoord-endoodslagzaken,waarbijdedaderéénslachtofferhadgemaaktenverdergeenzwarestraf-barefeitenhadbegaan,zoalsverkrachting,ontvoeringofpogingtotmoord.UithetonderzoekblijktdatdeNederlandserechterindezeperiodevoormoordeengemiddeldecelstrafoplegdevan10jaaren5maanden.Metaftrekvandevervroegdeinvrijheidsstellingenheteenjaardurendepenitentiairprogramma(PP),waarindegedetineerdevanuitTweedeKamer,vergaderjaar2005–2006,30659,nr.33 eenhalfopeninrichtingalmetweekendverlofmag,komtdeeffectievecelstrafvooreenmoordenaarinNederlanddaarmeeuitopnietmeerdan6,5jaaraanéénstuk.Voordoodslagkomtdeopgelegdecelstrafuitopeengemiddeldevan6jaarenzesmaanden.Trektmendaardeautomati-scheinvrijheidsstellingenhetPPvanaf,danblijftvoordoodslagnog3jaarendriemaandenaaneffectievecelstrafover.BijveelburgerszorgendeinhunogentelagestraffenvooreengebrekaanvertrouweninensteunvoordeNederlandserechtsstaatalsgeheel(OnderzoekTrouw,14januari2004).EuropeanValueStudieslatenziendatin198165%enin1999nogmaar48%vandeNederlandseburgersvertrouwenhadinderechtspraak.Dezemetingtoontverderaandateenmeerderheidvandebevolkingzelfs«nietveelofhelemaalgeenvertrou-wen»heeftinhetNederlandserechtssysteem:51%(uitgezonderdpolitie).OpBelgiëna,wasdedalingvanhetvertrouwennergensindeEUzosterkalsinNederland.Deindienerachtdedalingvanhetvertrouwenvanburgersinderechts-staatbijzonderverontrustendengevaarlijk.Eenrechtsstaatdiehetvertrouwengenietvansteedsminderburgersiseenrechtsstaatdiehetrisicolooptdedemocratischelegitimiteitteverliezenendaarmeehetpredikaatrechtsstaatansich.VooralinNederland,waardielegitimiteitbijgebrekaanlekenrechtspraakofanderevormvaninmengingvanburgersnietopanderewijzeisverzekerd,isditrisicolevensgrootaanwezig.Hetprobleemvandetelagestraffenisdusnijpend,doetafbreukaanonzerechtsstaatenvraagtomeenstructureleoplossing.Omdieoplossingtevindenisheteerstnoodzaakomdeoorzaakteidentificeren.2DeoorzaakHetvaststellenvandenormovertredingenhetopleggenvanstrafaandenormovertredergeschiedtinNederlanddoordeonafhankelijkerechter.Inonsstrafrechtelijksysteemkomtderechternahetpositiefbeantwoordenvandevraagofhettenlastegelegdefeitisbewezen,ofhetbewezenver-klaardeendeverdachtestrafbaaris,toeaandevraagwelkestrafmoetwordenopgelegd.DerechterlijkevrijheidbijdestraftoemetingisinNederlandbijzondergroot(Corstens,HetNederlandsStrafprocesrecht,p.223).DezevrijheidkomtvoortuiteenNederlandsejuridischetraditievangrootvertrouweninderechterlijkemacht.Hetisopbasisvanditvertrou-wendatonsjuridischsysteemvoorwatbetreftdestrafopleggingna1886,hetjaarwaarinhethuidigewetboekvanstrafrechtwerdingevoerd,isgebouwd(Mevis).Voor1886kendeonslandeenstrafrechtelijksysteemdatgemodelleerdwasnaardeFranseCodePénalvan1810,waarbijdestraffengebondenwarenaanspecialemaximaenminima.DitsysteemwasinFrankrijknogvoorafgegaandooreensysteemvanvastestraffenwaarbijderechtergeenenkelevrijheidkende.Methetsysteemvanhetwetboekvan1886werdlosgekomenvandeFranseinvloed.Metditwetboek,datnogsteedsgeldt,werdeengrootvertrouwenuitgesprokenindeNederlandserechter-lijkemachtenhetOpenbaarMinisterie.Dewaardevandetebeschermenrechtsgoederenwerdslechtstotuitdrukkinggebrachtinspecifiekestraf-maxima.Eenondergrensvanbetekenisisdaarbijnietaangegeven,ophetverwaarloosbareminimumvanééndaghechtenisvanartikel10lid2Sr.na.DezeondergrenswerddoorministerModdermanin1886verdedigdmetdewoorden:«Gelijkmenbijhetstellenvanhetmaximumhetoogmoetvestigenophetzwaarstegeval,zoomoetmenookomgekeerdbijhetstellenvanhetminimumdenkenaanhetligtstegeval.Indienernumaarééngevalware,waarinzelfsmoordmeteendaggevangenisstrafTweedeKamer,vergaderjaar2005–2006,30659,nr.34 zoubehoorengestrafttewordendanisreedsdaardoordatminimumgeregtvaardigd.»Metdeinvoegingvanhetartikel9aSr.in1983datveroordelingzonderstrafopleggingmogelijkmaakteishetminimumvanministerModdermanfeitelijkeendodelettergeworden.Hetgaataldusnietteveromteconclu-derendatdeNederlandserechterfeitelijktotalevrijheidheeftbijzijnoordeeloverdestrafmaat,waarbijhijvoordewijzewaarophijvandezevrijheidgebruikmaaktgeenverantwoordingvanbetekenisafteleggen.Persoonlijkeomstandighedenalseenmoeilijkejeugdofgetoondespijtkunnennaareigengoeddunkendoorderechterwordentoegepastomdeopteleggenstraftematigen;eenheelverschilmetbijvoorbeeldDuits-landwaarindepersoonlijkestrafverminderingsgrondenzowelnaaraardalsinminderingtebrengenstrafzeersecuurzijnvastgelegdindestrafwet.TakheeftinditverbandopgemerktdatNederlandsestrafvonnissenvaaknauwelijksinzichtverschaffenindeoverwegingendieaandestrafopleg-gingtengrondslagliggen(TremaDeRoos,37).Artikel359lid5vanhetWetboekvanStrafvorderingbepaaltslechtsdathetvonnisinbijzonderderedenenopgeeftdiedestrafhebbenbepaald.Corstensconcludeertdatondanksdeze«mooiewoorden»rechtersdedoorhenopgelegdestraffenmotiverenmetstandaardoverwegingenals«datdenatemeldenstrafinovereenstemmingismetdeaarddergepleegdefeitenendeterterechtzit-tinggeblekenfeiten.»(Corstens,p.688).Per1februari2006iseenwet(Kamerstuk29255)inwerkinggetredenwaarmeeeenverzwaringvandemotiveringsplichtvoorderechterisvastgelegdindiendezeafwijkt,nietalleenvandoordeverdachtemaarookdoordeofficiervanjustitieinge-nomenstandpunten.HetisvooralsnogonduidelijkofdezeverzwaardemotiveringsplichtvoorrechtersdietennadelevanhetOMafwijkenvandestrafeisindepraktijktoteenbeteremotiveringvanvonnissenleidt.HetprojectPROMISgerichtopeenverbeteringvandemotiveringvanstrafvonnissenlijktvoorttekomenuithetzelfdeuitgangspunt(websiteRaadvoordeRechtspraak:EindrapportPilotPromis,26mei2005):ditinitiatief,datdeeluitmaaktvanhetprogrammaStrafsector2006vandeRaadvoordeRechtspraak,beoogteenverbeteringvandestrafmaat-motiveringtebewerkstelligen.Inhetrapportmetbevindingengaatvooraldeaandachtuitnaarhetgemotiveerdweerleggenvanstrafmaat-verwerendiedoordeverdedigingzijngevoerdmeteenberoepophetgetoondeberouwvandedaderinkwestie.Daarnaastwordeninhetrapportpersoonlijkeomstandighedenvandeverdachtealsleeftijd,motiefengetoondberouwaangevoerdalsstrafverminderingsgrondendiedoorderechterduidelijkweerlegddanwelaanvaardmoetenworden.Hetgaathieromniet-wettelijkefactorendiezijnvastgelegdenwaaroverookvolstrektonduidelijkblijftinwelkematedezezoudenmoetenleidentotstrafvermindering.3Deoplossing:minimumstraffenvoormoord,doodslag,gekwalificeerdedoodslagendoodslagmetterroristischoogmerkTraditieskunnenvangrotewaardezijnvooreensamenleving,maarzijmoetenookkritischbeschouwdenzonodigherijktkunnenworden.ZoookdetraditievandegrotevrijheidvandeNederlandserechterenhetvertrouwenvandewetgeverinderechterdataandezevrijheidtengrond-slagligt(zieookDeHullu,MaterieelStrafrecht,p.30).IndebovenstaandeparagraafisingegaanopdecijfersvanverschillendeenquêtesonderdebevolkingwaaruitblijktdathetvertrouwenindeNederlandserechtsstaattanendeis.Vooraldehoogtevandeopgelegdestraffen,metnamevoorgeweld,iseenbelangrijkebronvanonvrede.TreurigstemmendisookdeTweedeKamer,vergaderjaar2005–2006,30659,nr.35 opvattingvandiezelfdemeerderheidvandebevolkingdienietgelooftdaterietsaandestrafmaatzalveranderen;ditgebrekaangeloofdatderechterookhunoorbijhenteluisterleggenennietalleenbijdedader,duidtnaardemeningvandeindieneropeenfundamenteelgebrekaandemocratischelegitimiteitvandeNederlandserechtspraak.Indienermeentopbasisvandezegegevensdathettraditionelevertrou-wenindeNederlandserechternietmeervoldoetalsbasisvoordelegiti-miteitvanhetNederlandsestrafrechtsysteem.Sterkernog,indienermeentdateentegrootvertrouweninrechtersindenegentiendeeeuwtentijdevanhetopstellenvanhetwetboekheeftgeleidtoteengebrekaanvertrouweninenlegitimiteitvanderechtsstaatinde21eeeuw.Indienerachtdaaromdetijdrijpdatdewetgeverophetgebiedvandestrafopleg-gingzijnverantwoordelijkheidneemtophetterreinvanderegelsenbegrenzingenvanhetmateriëlestrafrecht(deHullu,p.30).ZoalsreedseerderopgemerktiserinNederlandsprakevanafnemendvertrouwenindeNederlandserechtsstaat,onderanderealsgevolgvantelagestraffenvoorernstigemisdrijven.DeoorzaakvoordezetelagestraffenligtindetegrotevrijheidvandeNederlandsestrafrechterbijdestraftoemeting.Deoplossingvoorditprobleemmoetvolgensindienerdanookgezochtwordenineenbeperkingvandievrijheid.3.1DedelictenwaarvoorminimumstraffenkomentegeldenDitwetsvoorstelbeoogtdeinvoeringvanminimumstraffenvoormoord,doodslag,gekwalificeerdedoodslag(art288Sr)endoodslagmetterroris-tischoogmerk.Hetzijndezelevensdelicten,waarbijdedaderopzettelijk,eningevalvanmoord,nakalmenrustigberaad,vaakmetgrofgeweld,hethoogsterechtsgoed,tewetenhetrechtopleven,aaneenanderepersoonontneemt,diegeldenalsdemeesternstigemisdrijvendiehetNederlandseWetboekvanStrafrechtkent.Dedaderzorgtnietalleenvooronherstelbaarleedbijdenabestaandenvanhetslachtoffermaarookvoorgevoelensvanonveiligheidengeschoktheidindegehelesamenleving.Geziendeaardvandedelicten,degevolgenervanvoorslachtoffers,denabestaandenvandieslachtoffersendesamenlevingalsgeheelverdie-nendestrafbaredadersvandezedelicteneenzwarevrijheidsstraf.Dewetgeverheeftditmethogemaximumstraffen,envoormoordzelfsdehoogstemaximumstraf,duidelijkwillenmakenaanrechtersensamenle-ving.DezeboodschapwordtdoorderechterlijkemachtinNederlandechterniet(meer)goedbegrepen;dadersvanmoordendoodslagwordendoordeNederlandserechtersstructureeltelichtbestraft,vaaknogveronderdehelftvanhetmaximum.Dezeomstandigheden(aardenernstvanhetdelict,gevolgenvoorslachtoffers,nabestaandenensamenleving,entelichtestraffen)hebbenindienerertoebewogenjuistvoordezedelictenminimumstraffenintevoeren.Hetwetsvoorstellegtvoorgenoemdedelicteneenondergrensindeopteleggenstrafaan,waarbijdegrotevrijheidbijdestraftoemetingdoorderechterwordtvervangendooreensysteemvanbeperktevrijheidbinneneenstrafkadertussenminimumenmaximum.HetalgemeneminimumvaneendagvanministerModdermanwordtvoordezedelictenvervan-gendooreenbijzonderminimum.IndienerverschiltfundamenteelvanmeningmetministerModderman(ziebovenvermeldcitaat)ensteltzichdaarbijophetstandpuntdatergeengevallendenkbaarzijnwaarineenstrafbareplegervaneenmoordofdoodslagslechtsmetééndagbestrafthoortteworden.TweedeKamer,vergaderjaar2005–2006,30659,nr.36 3.2DehoogtevandeminimumstraffenMetwelkestrafmoeteengruwelijkedaadalshetwegnemenvaneenmensenlevenminimaalwordenvergolden?Deinditwetsvoorstelvervatteminimumstraffenzijnbepaaldaandehandvan:–deminimumstraffenopvergelijkbaredelicteninhetbuitenland–demaximumstraffendievoordezedelictengelden–deopinievandeNederlandsebevolkingoverhetstrafklimaatinNeder-land.3.2.1MinimumstraffenvoormoordendoodslaginDuitsland,Engeland,Wales,BelgiëenFrankrijkZowelinDuitsland,Engeland,WalesenBelgiëgeldtvoormoordendood-slageenminimumstrafvanlevenslang.InFrankrijkisdepeinecriminellevoormoordendoodslag10jaar.Losvandemogelijkestrafverminderingsgrondenenverschilleninexecutievanstraffengevendezehogeminimumstraffenweerhoestrafwaardigdewetgeverindezelandenhetaantastenvanhetrechtoplevenachten.3.2.2MaximumstraffenvoormoordendoodslaginhethuidigeWetboekvanStrafrechtDemaximaletijdelijkegevangenisstrafvoormoord,evenalsvoorgekwali-ficeerdedoodslag(288)endoodslagmetterroristischoogmerk,issinds1januari2006gesteldop30jaar;hetniettijdelijkemaximumoplevens-lang.Voordoodslaggeldteentijdelijkemaximumstrafvan15jaar.3.2.3DeopinievandeNederlandsebevolkingoverhetstrafklimaatinNederlandReedseerderismeldinggemaaktvandeontevredenheidvandeNeder-landsebevolkingmetdedoorrechtersopgelegdestraffenvoorernstigedelicten.Dezeonvrederichtzichlogischerwijsookenvooralopdestraffenvoordemeesternstigedelicten,waarvoorminimumstraffendienentekomengelden.3.2.4DehoogtevanminimumstraffenInditwetsvoorstelwordthetstrafkadervoormoord,gekwalificeerdedoodslag(288WvSr)endoodslagmetterroristischoogmerk(288aWvSr)bepaalddoorhetintevoerenbijzondereminimumvan15jaarenhettijdelijkemaximumvan30jaaroflevenslang.Deminimumstrafkomtdaarmeebrutovijfjaarteliggenbovendestrafdienugemiddeldwordtopgelegdvoormoordennettozevenjaar.Voordoodslagwordtdeband-breedtevoordestraftoemetingingevolgeditwetsvoorstelbepaalddoordeminimumstrafvan10jaarendemaximumstrafvan15jaar;brutoruim4jaarennettoruim6jaarbovendegemiddeldopgelegdestrafvoordoodslag.4DoelvaninvoeringminimumstraffenInhetbovenstaandeisaangegevendathetwetsvoorstelminimumstraffenuiteindelijkbeoogtdelegitimiteitenhetvertrouwenvandeNederlandsesamenlevinginonzerechtsstaatteversterken.Dielegitimiteitendatvertrouwen,zoblijktuitbovenvermeldeenquêtes,zijndelaatstejarenondergravendoortelichtestraffenvoormoordendoodslag,opgelegddooreenrechterlijkemachtdieophetgebiedvandestraftoemetingeentegroteenongecontroleerdevrijheidkent.Hetinvoerenvanminimum-straffendoordedemocratischgekozenwetgeverversterkthetdemocra-tischgehaltevanonzerechtsstaatdie,andersdaninveelvandeonsomringendelandenwaarlekenrechtersenminimumstraffenzorgenvoordestemvandesamenlevinginderechtszalen,verdergeenenkeleinmen-gingdoorburgerskent.HetwetsvoorstelkomttenprincipalevoortuitdeTweedeKamer,vergaderjaar2005–2006,30659,nr.37 ideedatdedemocratischgekozenwetgeveralsenigedebevoegdheidbezittothetmakenvanformelewetten,hetstrafbaarstellenvangedra-gingenenhetinabstractobepalenvandestrafmaat,endathijindiezinookbovenderechtsprekendeenuitvoerendemachtisverheven.4.1BeterebeschermingvanhetrechtoplevenalshoogsterechtsgoedTeneerstewordtdewaardevanhetrechtsgoeddatinderelevantestraf-bepalingenwordtbeschermd,hetrechtopleven,dooreenminimumstrafbeschermdtegenverderedevaluatie.Deminimumstrafvoormoordendoodslagzorgtervoordatdematevanstrafmeerwordtbepaalddoordestrafbaregedragingopzichenhetgevolgvandiegedraging(hetverliesvaneenmensenleven)enminderdoordeachtergrondvandedader.Persoonlijkeomstandighedenvandedaderzulleninmeerbeperktemateeenrolspelenbijhetbepalenvandezwaartevandeopteleggenstraf.Isdeschuldvandeplegerendestrafbaarheidenwederrechtelijkheidvanhetdoorhemgepleegdefeiteenmaalvastgesteld,dankunnenpersoon-lijkeomstandighedennogslechtstotaandeminimumstrafleidentotstrafvermindering.Inzoverredraagthetwetsvoorstelbijtotnormherstelendaarmeetotgeneralepreventie.Zowordtduidelijkdathetopzettelijkeenmensberovenvanzijnleven,tenzijgerechtvaardigddooreenstraf-uitsluitingsgrond,altijdmetminimaalvijftienjaarwordtbestraft.4.2VergeldingsfunctiestraffenwordtinerehersteldMethetwetsvoorstelwordtdeverguisdefunctievanstraffenalsinstru-mentvanvergeldingvooraangedaanleedweerinerehersteld.Indienerzoekthierbijweeraansluitingbijdeklassieketheorievanhetstrafrechtwaarindestrafdewaardevanhetgeschondenrechtsgoedweergeeft.4.3LangerbeschermenvansamenlevingtegenzwaremisdadigersTenderdedraagthetwetsvoorstelerzorgvoordatgewelddadigemisda-digersgegarandeerdvoorlangeretijdwordenopgesloten,hetgeenleidttotlangerebeschermingvandesamenleving.Hiermeeishetstrafdoelvandespecialepreventiegediend.4.4Meerrechtszekerheidvoorslachtoffer,meerrechtszekerheidenrechtseenheidvoordaderHetwetsvoorstelminimumstraffenbeoogtderechtseenheid,derechtsge-lijkheidvoordadersenderechtszekerheidvoorslachtofferstevergroten.Indienervolgtdaarbijderedeneringzoalsdieinartikel103vandeDuitsegrondwetisvastgelegdensteltdatmensennietalleenmoetenwetenwatstrafbaarismaarookopdehoogtemoetenzijnvanwelke«StrafeihmfurdenFalleinesVerstossesgegendasVerbotdroht.».Daarbijmoetopge-merktwordendatdevoorgesteldeminimumstraffengeenterugkeerbete-kenennaardesituatievanvoordecodepénalvan1810waarinvoorelkedelictvastestraffenwarenvastgesteld.Methetwetsvoorstelblijftdegedachteovereind,zijhetinbeperkterematedaninhethuidigesysteem,datdemensenendefeiteninelkestrafzaaknueenmaaltelkensweerverschillen.Deenemoordis,totopzekerehoogte,deandereniet.Inelkezaakzaldestrafdiewordtopgelegdmedegekleurdzijndooreenpersoon-lijkgevoelvanderechter.Zijnofhaargevoelvoordeernstvandedaad,voordepersoonvandedaderenvoordeomstandighedenwaaronderdedaderhandelde,depersoonlijkeinvullingdieelkerechtergeeftaandebeginselenvanredelijkheid,billijkheid,subsidiariteitenproportionaliteitzijnmedebepalendvoordehoogtevandestraf.Voordestelling«zoveelrechters,zoveelstraffen»isgeenaanleidingtevindeninderechtspraktijk,maaruitonderzoekblijktdaterweldegelijksprakeisvanongelijkheidinTweedeKamer,vergaderjaar2005–2006,30659,nr.38 straffeninvergelijkbarezaken(OnderzoekStraftoemeting,UniversiteitLeiden).Daarbijkomtdateronderrechtersvaaknietofnauwelijksover-eenstemmingbestaatoverdedoelendiemetstraffenmoetenwordennagestreefd(vaakzelfsnietbinnenéénendezelfdestrafkamer!)eenfactordieookbijdraagtaanderelatievewillekeurindestraftoemeting.Devoor-gesteldeminimumstraffenverkleinenvooreenmoordendoodslagdebandbreedtewaarbinnenrechtersindestraftoemetinghunpersoonlijkegevoeltotuitingkunnenlatenkomen.Eenafnamevandewillekeurinhetprocesvanstraftoemetingleidtdaarmeeonherroepelijktoteentoenamevanderechtsgelijkheidvoordadersenrechtszekerheidvoor(denabe-staandenvan)slachtoffers.DemoordenaarinFrieslandzalevenalsdemoordenaarinZeelandminimaalvijftienjaarceltegemoetkunnenzien.Denabestaandenvaneenslachtoffervaneenmoordenaarkunneneraandeanderekantoprekenendatdedadergegarandeerdvoor15jaarwordtopgesloten.5MinimumstraffenininternationaalperspectiefInhetbovenstaandeisingegaanopdedoelendievolgensindienermetditwetsvoorstelgediendzijn.AlvorensintegaanopdespecifiekewijzevanimplementatievanminimumstraffeninhetNederlandseWetboekvanStrafrechtdieindienervoorstaatzalnueerstwordenuiteengezethoeminimumstraffeninderechtsstelselsvanandereWesterselandenhunbeslaghebbengekregen.EenaanzienlijkaantalWest-Europeselandenkentnamelijkminimum-straffen.Noorwegen,Denemarken,Zweden,Oostenrijk,Portugal,Spanje,Zwitserland,Italië,Frankrijk,België,Duitsland,EngelandenWaleskennenalleeensysteemvanminimumstraffenvoorernstigestrafbarefeitenenrecidive.DezeomstandigheidvormdevoordeTweedeKamerin2001redenomdeMinistervanJustitieomeenonderzoektevragennaardetoepassingvanminimumstraffenindelidstatenvandeEuropeseUnie.DitonderzoekisdoordeprofessorenVanKalmthoutenTakverrichtenonderdetitel«Upsendownsvandeminimumstraf»in2003gepubliceerd.InhetonderzoekwordtaandachtbesteedaandewerkingvanminimumstraffeninFrankrijk,België,Duitsland,EngelandenWales.VanwegedegelijkenisvanhetstrafrechtelijksysteemvandezelandenmetdatvanNederlandwerdeenvergelijkingmetdezevier/vijflandenhetmeestvoordehandliggendgeacht.Indezeparagraafwaarindeinternationalerechtsvergelijkingmetbetrek-kingtotminimumstraffencentraalstaatisdoorindienerhetonderzoekvanTakenVanKalmthoutalsbelangrijkstebrongehanteerd.VerderwordtookkortaandachtbesteedaandevoorstellenvaninstellingenvandeEuropeseUnieomtekomentotEuropeseminimumstraffen.5.1EngelandenWalesMetdeCrimeSentencesActisin1997opinstigatievanministerMichaelHowardinEngelandenWaleseensysteemvanminimumstraffeninge-voerd.DeredenenvoorinvoeringvanminimumstraffenkomenovereenmetdebeweegredenvanindieneromminimumstraffenookinNederlandintevoeren.ZosteldeministervanJustitieMichaelHowardbijdeverde-digingvanhetwetsvoorsteldatminimumstraffennodigwarenomdatcriminelentesnelvrijkwamenenditeenverkeerdsignaalnaardesamen-levingendecriminelenwas.Howardvoorzaghetwetsvoorstelvaneenmottowaarindienerhetvanhartemeeeensis:«Ifyoudon’twantthetime,don’tdothecrime».HetEngelsesysteemisgebaseerdophetAmerikaanse«ThreeStrikesandyou’reout»-syteemenkentdrieminimumstraffen:TweedeKamer,vergaderjaar2005–2006,30659,nr.39 –Levenslanggeldtalsminimumstrafvoormoordeneentweedeveroor-delingvoorenkelezeerernstigemisdrijven,onderanderedoodslag,opzettelijkveroorzakenvanlichamelijkletseletc.–Zevenjaargeldtalsminimumvooreenderdeveroordelingvoorhandelinharddrugs–Driejaargeldtalsminimumvooreenderdeveroordelingvoorwoning-inbraak.Wanneersprakeisvanuitzonderlijkeomstandighedenkanderechterafzienvaneenlevenslangegevangenisstraf,bijvoorbeeldindiendedadergeensignificantrisicooplevertvoordesamenleving,hetgeenbijeenmoordenaarnietvaakhetgevalzalzijn.Bijdetijdelijkeminimumstraffenkanderechtereenstrafonderhetminimumopleggenindienhetopleggenvaneenminimumstrafonderalleomstandighedenonrecht-vaardigzoudendoenzijn.Danheeftderechtertenvolleeenstraftoe-metingsvrijheid;eensituatiedieinhetNederlandsesysteemvergelijkbaarismetdeaanwezigheidvanbijzonderestrafuitsluitingsgrondenalsnood-weerenovermachtendieookbinnenhetkadervanditwetsvoorstelblijftbestaan.TakenFiselierconcluderendatinEngeland,metzijnrijkevariatieaansanctievormenensanctiemodaliteiten,deminimumstrafbetekenisheeftomdathettoepassingsgebiedvandestrafminimabeperktistotdecate-gorieallerzwaarstemisdrijven,waarvoorhetbredescalaaanalternatieveenniet-vrijheidsbenemendesanctiesinprincipenietbedoeldis.5.2DuitslandDuitslandkentsindsdeinvoeringvanhetReichsstrafgesetzbuchvan1871voormeerdanhonderdmisdrijveneenofmeerbijzondereminimum-straffen.Onsbuurlandkentachtcategorieënminimumstraffen:levens-lang,tienjaar,vijfjaar,driejaar,tweejaar,eenjaar,zesmaandenendriemaanden..DezeminimumstraffengeldeninDuitslandvoorhetgrootstedeelvoor(zeer)ernstigeofdoorhetgevolggekwalificeerdemisdrijven.Alsminimumstrafvoormoordgeldtbijvoorbeelddelevenslangegevan-genisstraf.Destrafmaatvoordezemisdrijvenwordtdoorderechterbepaaldaandehandvanminimumstrafenmaximumstraf.Binnendatkadergeldtvoorderechtervrijheidvanstraftoemeting.Voorelkvandecategorieënminimumstraffeniseringevalvaneenwettelijkestrafverminderings-grond,zoalsnietverontschuldigbarenoodtoestand,doordeweteenlagereminimumstrafaangegeven,bijlevenslang(deminimumstrafvoormoord)bijvoorbeeldgesteldopdriejaar.Derechtermoetinditgevaleerstopgrondvanalgemenestraftoemetingsoverwegingennagaanofvandiemogelijkheidgebruikgemaaktmoetworden.Maatgevendvoordiebeslissingisofdeabstractefacultatievegrondvoorstrafverminderinginhetconcretegevalzotewaarderenisdateenverlagingvandeminimumstrafteverdedigenvalt.OokzijnerinhetDuitsesysteemnogdestrafkaderbepalendeomstandig-heden.Dezeomstandighedenzijnnaastdeobligatoireenfacultatievestrafverminderingsgrondenbepalendvoorhetstrafkader,bedoeldwordto.a.vrijwilligeterugtredbijeenaantaldelictenofgeringeschuldofbijdrageaaneenbepaalddelict.Derechterisdannietgebondenaanhetbijzonderestrafminimummaarhijkandandealgemeneminimumstraf(éénmaand:art38StGB)ofinplaatsvaneenvrijheidsstrafeengeldboeteopleggen.TweedeKamer,vergaderjaar2005–2006,30659,nr.310 Voordestraftoemetingbinnenhetstrafkadertussenminimum-enmaximumstrafisartikel46vanhetStrafgesetzbuchmaatgevend.Ditartikelgeeftdegrondenwaaropderechterbijzijnbeslissingrekeningmoethouden.Volgensditartikelmoetderechterbijhetbepalenvandegerechtestrafkijkennaardematevanschuld,debeweegredenenvandedaderenhetgedragvandedadernahetplegenvanhetstrafbaarfeit.TakenFiselierconcludereninhunonderzoekdatdestrafminimavoordedagelijksepraktijkvanstraftoemetinginDuitslandvanwezenlijkebete-keniszijn.Hetbijzondereminimumenhetmaximumvandestrafbepalenhetstrafkaderwaarbinnenderechterdeopteleggenstrafmoetbepalen.DeDuitsestrafrechterheeft,netalszijncollegainFrankrijk,België,Enge-landendeVS,eenveelbeperkterbewegingsvrijheiddanzijncollegainNederland.DewerkingenbetekenisvandeminimumstrafvanlevenslangvoormoordenernstigegevallenvandoodslaginDuitslandisvoorditwets-voorstelvangrotebetekenis.Dezeminimumstrafismeerdwingendenkentgeenregelingvoorminderernstigegevallen.DeDuitserechterheeftbovendiennietdevrijheidommetdecriteriavanartikel46Stgb.indehanddestrafterichtennaardeschuldvandeverdachte.Schuld-verminderendeomstandighedenzijnuitgesloten.Ditsysteemheeftertoegeleiddatin2001driekwartvande171verdachtenvoormoordwerdenveroordeeldtoteenlevenslangegevangenisstraf.Achttienverdachtenkregeneenstrafopgelegdvan10totvijftienjaar,deoverigestraffenvari-eerdenvan10totdriejaar(bron:Tak,boekUpsandDowns).Omdatinsommigegevallendeminimumstraflevenslangalsdisproportioneelwordtervaren,wordtuitgewekennaareenanderstrafkaderwaarbinnenvoorverminderingsgrondenwordtgekozen.Vooranderejarenbiedendestatistiekenvanveroordelingenvoormoordeenzelfdebeeld.HetsysteemvanminimumstraffeninDuitslandlooptnogsteedsgoedenmenwilookaanhetsysteemblijvenvasthouden.5.3FrankrijkFrankrijkgeldtalsdebakermatvanhetstelselvanminimumstraffen.Inreactieopdewillekeur,deonbepaaldheidendeonvoorzienbaarheidvanstraffentijdenshetAncienRegimewerdmetdeCodePenalvan1791eennieuwstrafrechtelijksysteemingericht.Inditnieuweletterlijkenfiguurlijkrevolutionairesysteemwerdeenstelselvanvastestraffeningevoerd,waardoorderechtermetgeenmogelijkheidaantetornenviel.DitsysteemwerdmetdeCodeNapoleonvan1810verruildvooreensysteemvanmaximumenminimumstraffenwaarbijderechterdevrijheidkreegomtussendebandbreedtevandezetweeijkpuntentestraffen.Ookditsysteemisweerettelijkemalenaangepastomuiteindelijkin1994delaatstewijzigingteondergaan.Nadelaatstewijzigingvanhetwetboekvanstrafrechtin1994kentFrankrijkvoorernstigemisdrijvenstraffenmeteenminimumduurvantienjaar(depeinescriminelles):hetgaathieronderandereomdelictenalsmoordendoodslag,verkrachting,afpersingmetgeweldmetdodelijkeafloopenterroristischemisdrijven.Minimum-straffenvoorminderernstigedelicten(dedélitsendecontraventions)werdenmetdeinvoeringvanhetbijnacompleetnieuwewetboekvanstrafrechtin1994uithetwetboekgehaald.DaarbijmoetaangetekendwordendatalstegenwichtvoorhetwegvallenvandeminimumstraffenbijdelichteremisdrijvenbijdeinvoeringvandenieuweCodePenalweldemaximumstraffenvooreengrootaantaldelictenaanzienlijkwerdenverhoogdendetoepassingscriteriavoorstrafverhogingbijrecidiveaanzienlijkverruimd.TweedeKamer,vergaderjaar2005–2006,30659,nr.311 Bijdezogenaamdepeinescriminelles,zwaremisdrijvenalsmoordendoodslag,heeftdeFransewetgeverdievrijheidvanderechterbeperktgehoudendoorvoordezedelicteneenminimumstrafvan10jaarvasttestellen.Dejuryrechtbankisechternietverplichtdezepeinecriminelleopteleggen,hetstaatderechtbankvrijominplaatsvandestrafopcrimes,eenpeinecorrectionelleopteleggen.Daarbijgeldenweerwelvastge-steldeminima:•Voorcrimesbedreigdmeteenlevenslangegevangenisstraf:2jaar•Voorcrimesbedreigdmeteentijdelijkevrijheidstraf:1jaar.Voor23communeen3politiekemisdaden(dezedelictenwordenalscrimebestempeld,o.a.moord,leidinggevenaaneencrimineelgeorgani-seerdverbandetc.)geldendusalsabsoluutminimumeengevangenis-strafvan2jaarenlevenslangalsmaximum.De37overigemisdaden(crimesmettijdelijkevrijheidstraffenalsmaximum)kenneneenabsoluutminimumvanéénjaarmetalsmaximumdeperdelictgesteldemaxima.HetsysteemvanminimumstraffenheeftinFrankrijk,ondanksdewette-lijke«ontsnappingsmogelijkheden»eensignificantebetekenis.Zokreegin2001bijnadehelftvande3262veroordeeldezwaremisdadigerseenminimumstrafvangemiddeld14,6jaaropgelegd.5.4BelgiëHetBelgischestrafrechtiszeersterkdaadgericht.DeBelgischestrafwetstaatooknadelaatstewijzigingvan1996nogsteedssterkinhettekenvandeklassieke,endoorindienervanditwetsvoorstelhooggehoudenstrafdoelenalsvergelding,afschrikkingengeneralepreventie.HetBelgischestrafrechtelijksysteemkentdaarbij,netalshetNederlandse,denodigeovereenkomstenmetdeFranseCodePénal.OokinBelgiëwordtmetbetrekkingtotstrafbarefeitenonderscheidgemaakttussencrimes(misdrijven),wanbedrijven(délits)enovertredingen(contraventions).DeBelgischestrafwetkentdriedaarmeecorresponderendesoortenstraffen:depeinescriminelles,depeinescorrectionellesendepeinescontraventio-nelles.Levenslang,eenpeinecriminelle,alsminimumstrafgeldtvooreengrootaantalmisdrijvenwaarondermoord,doodslag,roofmoord,oudermoordenvergiftiging.Detijdelijkevrijheidsstrafvoorcommunedelictenbedraagtminimaalvijfenmaximaaldertigjaar.Dezwaarstetijdelijkeminimumstrafistwintigjaar(meteenmaximumvandertigjaar),delichtstevijfjaar(meteenmaximumvan10jaar).DeBelgischestrafwetkentdaarnaasteenzeergecompliceerdsysteemvanstrafverminderendeenstrafverschonendeomstandighedenensanctiemodaliteitendatweleenrelativerendeinvloedheeftopdeuiteindelijkeuitwerkingindeprak-tijkvandeminimumstraffen.Hetaannemenvandezegrondendoorderechterkanleidentothetverlagenvandeminimumstraf:zowordtbijdeaannamevaneenstrafverzachtendeomstandigheiddelevenslangeminimumstrafverlaagdnaareentijdelijkegevangenisstrafvanminimaalvijfjaar.5.5MinimumstraffenendeEuropeseUnieDediscussieoverdeinvoeringvanminimumstraffeninEuropeesverbandisvooralgevoerdnaaraanleidingvanhetVerdragvanAmsterdamendedaarinverwoordeambitiesvoorhetvergrotenvandeveiligheidvandeEuropeseburger.Inhetkadervandezediscussieisookhetonderwerpminimumstraffenveelvuldigaanbodgekomen,hetgeennalezingvanvoorgaandeparagrafengeenverwonderinghoefttewekken.HetzijndezeontwikkelingendiedehuidigeministervanJustitietijdenshetdebatoverdebegrotingvanhetMinisterievanJustitiein2002aanleidinggaventotTweedeKamer,vergaderjaar2005–2006,30659,nr.312 deuitspraak(NRC7/11/2002):«WezitteninEuropanietineenpositieomonsteisolerenophetpuntvandeminimumstraffen».Vooralophetgebiedvandegeorganiseerdecriminaliteitenterrorisme-bestrijdingwordenpogingenondernomenomtekomentotharmonisatievandestraffen.VanuiteenideaalvanharmonisatievanhetEuropesestrafrechteneenstrevennaarEuropeserechtsgelijkheidenrechtszeker-heidzijninEuropeesverbandonderandereafsprakenvastgelegdoverdeminimalemaximumstrafvoorhetlidmaatschapvaneenterroristischeorganisatie.NogditjaarheeftEurocommissarisFrattinieenvoorstelgelanceerdinhetkaderwaarvaninalleEU-lidstatenminimumstraffenmoetenwordeningevoerdomdegeorganiseerdemisdaadtebestrijden.Ledenvancriminelebendeszoudenminimaalvijfjaarcelmoetenkrijgen,leiderskunnenvolgenshetvoorstelvanFrattinibijveroordelingwaardanookindeEUeenminimumstrafvantienjaartegemoetzien.VerderverdientvermeldingdathetEuropeesParlementzoin2001voor-stellenheeftaangenomenwaarindelidstatenwordtaangespoordminimumstraffenintevoerenvoordeinvoer,uitvoer,aankoopenverkoopvankinderporno.5.7ConclusierechtsvergelijkendonderzoekDepraktijkvanminimumstraffenindeonderzochteEU-lidstatengeefteenwisselendbeeldtezien.InEngelandenWaleszijnminimumstraffenzeerrecentingevoerdomrecidiverendecriminelenlangeroptekunnensluiten,inBelgiëstaanzenogwelindewetmaarhebbenzegeringepraktischebetekenis,inDuitslandfunctionerenzesindslangetijdzonderprobleemenzijndeminimumstraffen,getuigedestraffenvoormoord,vanwezenlijkebetekenisvoordedagelijksepraktijkvandestraftoe-meting.InFrankrijkgelden,ondanksverscheideneaanpassingen,nogsteedsminimumstraffenvoorernstigedelicten.ErisuitditwisselendebeeldgeeneenduidigpositievedanwelnegatieveconclusietetrekkenvoorwatbetreftinvoeringvanminimumstraffeninNederland.Belangrijkisweldatindelandenwaardeminimumstrafaanbetekenisheeftingeboetdezeafwaarderingvooraltotstandisgekomenonderinvloedvanhetgevoelvandebevolkingdatdebetreffendeminimumstraffenonrechtvaardighogestraffenopleverden(Tak).GeletopdeverscheideneonderzoekenonderdeNederlandsebevolkingisinonslandjuisteentegengesteldebewegingonderdebevolkingtezien,hetgeeninNederlandvolgensindienereentegengesteldebeweginginstrafrechtelijkopzichtlogischmaakt.IndienerzoektmetditwetsvoorstelaansluitingbijhetrecenttotstandgekomenEngelsemodelvanminimumstraffen.Depunitievebenaderingvanhetstrafrechtdievoor-maligMinisterHowardaanleidinggafminimumstraffenintevoerenvooreenbeperktaantalgeweldsdelictenstemteenopeenovereenmetdebenaderingvanindiener.Indeonderstaandeparagrafen,waarinspecifiekwordtingegaanopdevraaghoedevoorgesteldeminimumstraffenindehuidigesystematiekvanhetWetboekvanStrafrechtgeplaatstkunnenwordeningepast,wordtdaarbijimplicietgetrachtdemoeilijkhedenmetminimumstraffenzoalsdieuitdeervaringenindepraktijkvandeonder-zochtelandennaarbovenzijngekomen,tevermijden.Teneindeminimumstraffennietalleenvanpapiertelatenzijnmaarookindepraktijkhunwaardetelatenhebbenwordtmetditwetsvoorsteleensysteemvanminimumstraffenbepleitwaarinwelruimteisvoorindivi-duelestrafverminderendeenstrafuitsluitendeomstandigheden,maardezeruimtewelbeperktis.NietgekozenwordtaldusvoorhetDuitsesysteemmeteenuitgebreidstelselvanwettelijkestrafverminderings-TweedeKamer,vergaderjaar2005–2006,30659,nr.313 gronden;ooknietgekozenwordtdusvoorhetAmerikaansesysteemvanmandatorysentenceswaarbijvoorderechtergeenmogelijkheidisgeschapenomvandeminimumstrafaftewijken.6HetopleggenvanminimumstraffenindesystematiekvanhetWetboekvanStrafrechtHetvoorstelresulteertindeinvoeringvaneenstrafkadervanminimum-enmaximumstrafvoormoordendoodslagwaardestrafrechterbijhetbepalenvandestrafaangebondenis.Indezeparagraafwordtuiteen-gezethoedevoorgesteldewetswijzigingindebestaandesysteemvanhetWetboekvanStrafrechtenStrafvorderingkanwordeningevoerd.Uiteen-gezetzalwordenwaarhetwetsvoorstelbotstmethuidigebepalingeninhetWetboekvanStrafrechtenhetWetboekvanStrafvorderingenwaardatzalmoetenleidentotaanpassingenvandiebepalingen.Eveneenswordtingegaanopeenaantalonderwerpenwaardeinvoeringvanminimumstraffengeengevolgenvoorzalhebben,maardievoordevolle-digheidenduidelijkheidtochbesprekingverdienen.6.1Deplaatsvanminimumstraffeninhetbeslissingsmodelvan348/350StrafvorderingDeinvoeringvandevoorgesteldeminimumstraffenvoormoordendood-slagheeft,voorwatbetrefthetgerechtelijkbeslissingsmodelvan348/350WetboekvanStrafvordering,implicatiesvoordebeantwoordingvandelaatstehoofdvraagvanartikel350vanhetWetboekvanStrafvordering.Devragenvan350Sv,diederechterlangsmoetlopenwilhijtoteenuitspraakkunnenkomen,kunnenalsvolgtwordenweergegeven:1.Isdedaadzoalsdieistenlastegelegdbewezen?2.Voldoetdedaadzoalsdieistenlastegelegdaaneendelicts-omschrijving(bv.art287WvSr,doodslag/289,moord)?3.Isdedaadzoalsdietenlasteisgelegdwederrechtelijk?4.Isdedaadzoalsdietenlasteisgelegdaandeschuldtewijten(straf-baarheidvandader)?5.Welkestrafmoetwordenopgelegd?Ingevolgedeminimumstraffendieinditwetsvoorstelwordenvoorgesteldwordtderechteringevalvanmoordendoodslagbeperktinzijnvrijheidbijdebeantwoordingvandelaatstevraag.Nadatisbewezendatverdachtedemoordheeftbegaan(vraag1en2),dezemoordnietdooreenberoepopbijvoorbeeldnoodweergerechtvaardigdwordt(vraag3),deverdachtezichnietkanberoepenopeenschulduitsluitingsgrondalsnoodweerexces,overmachtofontoerekeningsvatbaarheid(vraag4),komtderechtertoeaandevraagnaardeopteleggenstraf.Waarderechtervoorheenvolledigevrijheidhadomeenstraftussenhetalgemeneminimumvaneendaggevangenisstrafenhetvoormoordendoodslaggeldendemaximumopteleggen,daarmoetderechteringevolgeditwetsvoorsteldeverdachtediehijschuldigheeftbevondenaanmoordofdoodslagveroordelentoteengevangenisstrafdievoormoordligtbinnendebandbreedtevanhetvoorgesteldeminimumvan15enhetmaximumvan30jaar/levenslang(vraag5).Denieuwestapinhetmodelvan350kanhetbestewordengevatindevormvaneennieuwtoetevoegenvraag5a,dienogvoordevraagnaardehoogtevandestrafmoetwordenbeantwoord,enalsvolgtkanwordengesteld:Geldtervoordedaadzoalsdietenlasteisgelegdeenminimum-straf?TweedeKamer,vergaderjaar2005–2006,30659,nr.314 6.2MinimumstraffenendegeschrevenenongeschrevenstrafuitsluitingsgrondenAandehandvandevragenvanartikel350vanhetWetboekvanStrafvor-deringmoetderechterbeslissenofhettenlastegelegdeisbewezen,ofhettenlastegelegdevoldoetaaneendelictsomschrijving,oferdaarbijsprakeisvaneenstrafbaarfeitenofdedaderookschuldtreft.Pasnadatderechterdezevragenheeftbeantwoordkanhijtoekomenaanhetopleggenvaneenstraf.Ditbetekentdattoepassingdoorderechtervandewettelijkestrafuit-sluitingsgrondenalsontoerekenbaarheid(39Sr.,hierzalnaderopwordeningegaaninparagraaf5.1.2),noodweer(41Sr.),noodweerexces(41lid2Sr.),psychischovermacht(40Sr.),noodtoestand(40Sr.),ambtelijkbevel(43Sr.),wettelijkvoorschrift(42Sr.),endebuitenwettelijkeschuld-uitsluitingsgrondafwezigheidvanalleschuld(avas)onverkortkanplaats-vinden.Eenvrouwdiezichtegeneenovervallerheeftverdedigdalsgevolgwaarvandeovervallerdedoodvindt,enwordtvervolgdvoordoodslagkanzichnogsteedsberoepenopnoodweer.Indienderechterditberoepaanvaardkanhijdevrouwnogsteedsontslaanvanallerechts-vervolging:deuitspraakdieinzo’ngevalnuookzouvolgen.Hetzelfdegeldtvooreengeslaagdberoepopdeschulduitsluitingsgrondpsychischovermacht.Eenvrouwdienajarenlangemishandelingdoorhaarmaneenmespaktenhaarechtgenootdoodsteektkan,indiendeomstandighedenvanhetgevalduidenoppsychischovermacht,doorrechterooknaaannamevanditwetsvoorstelwordenontslagenvanallerechtsvervolging.Devrouwtreftimmersgeenschuldwaardoorderechterniettoekomtaandebeantwoordingvandevraagnaardeopteleggenstraf.Hetonverminderdvankrachtblijvenvandestrafuitsluitingsgrondenzaldeeffectiviteitvanhetwetsvoorstelvoorminimumstraffenechteraller-minstondermijnen.DeNederlandserechteraanvaardnamelijkslechtszeerzeldeneenberoepopeenstrafuitsluitingsgrond(DeHullu,p.283).Iseenmaaldetenlastegelegdemoordofdoodslagbewezen,danvolgtindeovergrotemeerderheidvandestrafzakenookdaadwerkelijkstrafopleg-ging.6.3Minimumstraffenende(enigszins)verminderdeontoerekeningsvatbaarheidInartikel39isdestrafuitsluitingsgrondontoerekeningsvatbaarheidopge-nomen.Nadatisvastgestelddathettenlastegelegdeisbewezen,gekwali-ficeerdkanwordenalseendelictenwederrechtelijkmoetwordengeachtkandeontoerekeningsvatbaarheidvandedaderdiensschulduitsluiten.Indienderechtermeentdatdedaderwegensgebrekkigeontwikkelingofziekelijkestoornisvanzijngeestvermogensvolledigontoerekeningsvat-baarmoetwordengeachtwordtdedaderontslagenvanallerechtsvervol-gingenwordttbsgelast,indienheteenstrafbaarfeitbetreftwaaropnaardewettelijkeomschrijvingeengevangenisstrafvanmeerdanvierjarenisgesteld.AlsvoorbeeldmaggeldendeuitspraakvanderechtbankRotterdamwaarinderechtbanktenaanzienvaneeninwoneruitVlaard-ingendiezijnmoederonderinvloedvanpsychotischewaandenkbeeldenopgruwelijkewijzeomhetlevenhadgebrachttbsgelasttenahemtehebbenontslagenvanallerechtsvervolging(LJN:AU4190).Gezienhetgeeninhetvoorgaandeisgesteldoverdeplaatsvanminimum-straffeninhetbeslissingsmodelvan348/350vanhetWetboekvanStraf-vorderingmagduidelijkzijndatvolledigeontoerekeningsvatbaarheid,ookTweedeKamer,vergaderjaar2005–2006,30659,nr.315 inhetgevalervoorhetstrafbarefeitminimumstraffengelden,leidttotontslagvanallerechtsvervolging.Indienderechterdedaderechternietgeheelmaarslechtsverminderdoflichtverminderdtoerekeningsvatbaarachtishijwelgebondenaandegeldendeminimumstraffen.Devraagnaardeschuldvandeverdachtekandanimmerniet(geheel)ontkennendwordenbeantwoord,enwaarschuldis,dienendeminimumstraffenonverkorttegelden.Derechterkandematewaarintoerekenbaarheidverminderdmoetwordengeachtdanindestraftotuitinglatenkomen,maardanwelbinnendebandbreedtevanminimum-enmaximumstraf.6.4MinimumstraffenendenietverontschuldigbarenoodtoestandInhetwetsvoorstelwordteenspecifiekestrafverminderingsgrondtoege-voegdaanhetWetboekvanStrafrecht.Metdezestrafverminderingsgrondindehandkanderechterinzakenwaarbijdedadernajarenlangemishan-delingdoordepartnerdezeomhetlevenheeftgebracht(hetzogeheten«BatteredWomenSyndrome»hetgeendoorderechtspraaknietalseensituatievanovermachtwordtgeaccepteerdendusniettotschulduitslui-tingkanleiden)tothetvaststellenvaneenstrafonderhetminimumuitkomen.Overigensmeentindienerdatmetdetoevoegingvandezestrafverminderingsgrond,gezienhetfeitdatditsoortzakenzichzeldenvoordoet,dedoelstellingvanhetwetsvoorstel,gerichtopvergeldingdooradequatebestraffingvanbrutemoorden,nietwordtondergraven.Indienerwilbenadrukkendateendergelijkedaad,gepleegdvanuitnietgerechtvaardigdnoodweer,nietverontschuldigbaarnoodweer-excesofovermacht,nogsteedswelalsstrafwaardigmoetwordengezien;hetwetsvoorstelintroduceertdanookeenstrafverminderingsgrondengeennieuwestrafuitsluitingsgronddiekanleidentotontslagvanallerechtsver-volgingofvrijspraak.6.5Minimumstraffenendeonvoltooidemoord,doodslag,gekwalificeerdedoodslagendoodslagmetterroristischoogmerk6.5.1PogingDeverminderdestrafwaardigheidvanhetonvoltooidedelictwordtinhetWetboekvanStrafrechtinartikel45Sr.totuitdrukkinggebrachtineenverlagingvandemaximumstrafmeteenderde.Voorpogingtotdoodslagiszodoendedemaximumstrafgesteldop10jaar.Voorpogingtotmoord,eendelictwaarvoorindienvoltooid,delevenslangegevangenisstrafalsmaximumgeldt,ishetmaximumingevolgeartikel45lid3beperkttot15jaar.Methetwetsvoorstelminimumstraffenvoormoordendoodslagwordenniettevensminimumstraffeningevoerdvoordeonvoltooidedelictsvorm.Hetrechtsgoeddatditwetsvoorstelbeoogttebeschermenentevergel-denishetmenselijkleven;uitonderzoekvanindienerisgeblekendatditrechtsgoeddoortelagestraffenopmoordendoodslagnietafdoendebeschermdwordt.Bijpogingtotmoordendoodslagkannietgesprokenwordenvaneenfundamenteleendefinitieveaantastingvanhetrechtsgoed/menselijkleven,derhalveisookeenminimumstrafnietgebodenenkanhetbestaandeverlaagdemaximumalsbovengrensblijvenfunctioneren.6.5.2VoorbereidingInartikel46vanhetWetboekvanStrafrechtisdevoorbereidingstrafbaargesteldvanmisdrijvenwaaropeengevangenisstrafisgesteldvanachtjaarofmeer.VoorbereidingvanvoornoemdemisdrijvenkanwordenbestraftmeteengevangenisstrafdienietmeerbedraagtdandehelftvanTweedeKamer,vergaderjaar2005–2006,30659,nr.316 demaximumstrafvanhetvoltooidemisdrijf.Ookdevoorbereidingvandemisdrijvenmoordendoodslagisderhalvestrafbaar.Zoalseerdergesteldbeoogtindienermetdevoorgesteldeminimum-straffendeonomkeerbare,opzettelijkeaantastingdoormoordendood-slagvanhetmenselijkleventebeschermenentevergelden.Indienermeentdatbijdevoorbereidingvandemisdrijvenmoordendoodslagvaneendergelijkefundamentele/onomkeerbareaantastingnoggeensprakeis.Deinvoeringvaneenminimumstrafvoordeonvoltooidedelictsvormvanvoorbereidingvanmoordendoodslagachtindienerdanooknietgeboden.Ditallesneemtnietwegdatdezogehetenvrijwilligeterugtred-bepalingvanartikel46b,diebepaaltdatvanpogingenvoorbereidingvanbedoeldemisdrijvengeensprakeisindienhetmisdrijfnietisvoltooidtengevolgevanomstandighedenvandewilvandedaderafhankelijk,instandblijft.6.5.3SamenspanningIngevolgeartikel96jo.289avanhetWetboekvanStrafrechtissamen-spanningtotmoordendoodslagmeteenterroristischoogmerkstrafbaar.Omreedsinhetbovenstaande,inhetkadervandebesprekingvandeandereonvoltooidedelictsvormenvermelderedenen,achtdeindienerookwatbetreftdesamenspanningtotmoord,doodslag,gekwalificeerdedoodslagendoodslagmetterroristischoogmerkinvoeringvanminimum-straffennietgeboden.6.6Minimumstraffenendeelnemingaan(gekwalificeerde)moordendoodslagVolgensartikel47vanhetWetboekvanStrafrechtwordenalsdadersvaneenstrafbaarfeitgezienzijdiehetfeitplegen,doenplegen,medeplegenofhetfeituitlokken.Indienerkiestinditwetsvoorstelhetzelfdeuitgangs-puntalsreedsvervatinvoornoemdartikelvanhetWetboekvanStraf-recht.Deminimumstraffenvoormoordendoodslaggeldendientenge-volgenietalleenvoordeplegermaarvoorallecategorieëndaderstewetendemedepleger,dedoenplegerendeuitlokkervanmoordendood-slag.Dematewaarinzijschulddragenaanhetdelict,metanderewoordendevraagnaardeproportioneringvandestrafkandanwordenbepaaldbinnendebandbreedtevanminimumstrafenmaximumstraf.6.6.1MedeplegerDemedeplegervandemoordkandegenezijndiesamenmeteenandere(mede)plegerophetdodelijkeslachtofferheeftingeschopt,hetmisdrijfmetanderewoordengezamenlijkheeftuitgevoerd.Medeplegerkanookzijndegenediedemoordofdoodslagachterdeschermenheeftgepland,dezogenaamdeauctorintellectualis(HRContainerdiefstal).Beidesoortenmedeplegerszijnvolgensindienernietminderstrafbaardandemoorde-naarofdoodslagplegerdiehetdelictalleenuitvoert.6.6.2DoenplegerBijdedoenplegervanmoordendoodslagmoetgedachtwordenaandedaderdieeenanderalsinstrumentgebruiktomdemoorden/ofdoodslagteplegen.Dedoenplegerlaatdeandereendelictuitvoerenwaarvoordieanderzelfnietkanwordengestraft;dedoenplegerpleegthetdelictdoormiddelvaneenander.Deanderisdoordedoenplegeralseenwerktuiggebruiktenmoetwordengeachtzonder«opzet,schuldoftoerekenbaar-heid»tehebbengehandeld.Dedoenplegeralsauctorintellectualisvanmoordofdoodslagisvolgensindienernietminderstrafbaardandeeenzamemoordenaardanweldoodslagpleger,zodatookvoordedoenplegerdezelfdeminimumstrafkomttegelden.TweedeKamer,vergaderjaar2005–2006,30659,nr.317 6.6.3UitlokkerIngevolgeartikel47lid1onder2vanhetWetboekvanStrafrechtisookdegenedieeenstrafbaarfeituitloktstrafbaar.Deuitlokkerkanwordenomschrevenalsiemanddieeenanderbeweegttothetplegenvaneenstrafbaarfeit,waarbijvoordatfeitookdeuitgeloktezelfkanwordengestraft.Hetverschilmetdeinhetbovenstaandegenoemdeanderevormenvandeelnemingisdatdeuitlokkerinprincipezelfnietparticipeertindeuitvoeringvanhetdelict:uitlokkerszijndezuiver«intellectueledaders».Uitlokkerszijnechterweldadersdieopzettelijkdeanderaanzettentothetplegenvaneenstrafbaarfeitwaarbijditfeitookisgevolgdofeenstraf-barepogingdaartoeisondernomen.Tenaanzienvanuitlokkingkomenderhalveonverkortdezelfdeminimumstraffentegeldenzoalsdievoordeanderevormenvandeelnemingkomentegelden.6.6.4DeelnemingaanonvoltooidedelictenwaarvoorminimumstraffengeldenMetbetrekkingtotdedeelneming(medeplegers,doenplegers,uitlokkers)vanhetonvoltooidedelictkanhetvolgendewordenopgemerkt.Zoalseerdervermeldkomeningevolgeditwetsvoorsteltenaanzienvandedadersvaneenonvoltooide(gekwalificeerde)moordendoodslaggeenminimumstraffentegelden.Dituitgangspuntkomtevenzeertegeldenvoordedaders(medeplegers,doenplegers,uitlokkers)genoemdinartikel47WetboekvanStrafrecht:tenaanzienvandeuitlokkingvanpogingtotmoord,ofdedeelnemingaandevoorbereidingvandoodslaggeldengeenminimumstraffen.6.7Medeplichtigheidbij/tot(gekwalificeerde)moordendoodslagVanmedeplichtigheid,strafbaargesteldinartikel48vanhetWetboekvanStrafrecht,issprakealsiemandhulpverleentbijeenmisdrijfdatdooreenanderwordtgepleegd.Demedeplichtigeisbehulpzaamtijdensofvooraf-gaandaanhetmisdrijf.Hetopzetvandemedeplichtigeisnietalleengerichtophetbehulpzaamzijnbijhetplegenvaneenmisdrijf,maarookgerichtzijnophetmisdrijftenaanzienwaarvanhulpwordtverleend.MedeplichtigenwordenindesystematiekvanhetWetboekvanstrafrechtnietalsdadersbeschouwdenverschillendaarinvandemedepleger,dedoenplegerendeuitlokker.Medeplichtigheidwordtdientengevolgeookalsminderstrafwaardiggeziendandeanderevormenvandeelneming(checken):artikel49lid1vanhetWetboekvanStrafrechtbepaaltdathetmaximumvandehoofdstraffenbijmedeplichtigheidaaneenmisdrijfmeteenderdewordtverminderd.IndienervolgtinditwetsvoorsteldesystematiekvanhetWetboekvanStrafrechtendedaaraantengrondslagliggenderedeneringdatmede-plichtigheidnietalsdaderschapkanwordengekwalificeerdendientenge-volgeookalsminderstrafwaardigdienttewordenbeschouwd.Deminimumstraffenop(gekwalificeerde)moordendoodslagwordeninditwetsvoorstelderhalve,inlijnmetdebepalingvanartikel49lid1vanhetWetboekvanStrafrecht,tenaanzienvandemedeplichtigeeveneensmeteenderdeverminderd.6.8MinimumstraffenendemeerdaadsesamenloopDeartikelen57totenmet62vanhetWetboekvanStrafrechtbeperkenhetoptellenvanstraffenindienersprakeisvanhetplegenvanfeitendiealsopzichzelfstaandehandelingenmoetenwordenbeschouwdenmeerdanéénmisdrijfopleveren;gesprokenwordtdanvanmisdrijvengepleegdinTweedeKamer,vergaderjaar2005–2006,30659,nr.318 «meerdaadsesamenloop».Bijmeerderestrafbarefeitendienietalseenvoortgezettehandelingkunnenwordengezienenwaarop(on)gelijksoor-tigehoofdstraffen(zieartikel9WetboekvanStrafrecht)zijngesteld,kandemaximumstrafmaximaaloplopentoteenderdebovenhethoogstestrafmaximum.Ditwetsvoorstelbeoogtgeenwijzigingvanhetsysteemvanbeperktecumulatie;welvoorziethetwetsvoorstelinbeperktecumu-latievandeminimumstraffen.Indieninmeerdaadsesamenloopmisdrij-venwordenbegaanwaaroptelkenseenminimumgevangenisstrafisgesteld,cumulerendezeminimumstraffen,inlijnmetdemaximalegevan-genisstraffen,beperkt:deminimumstrafbedraagtdandetermijnvanhethoogsteminimum,vermeerderdmeteenderde.Zodoendewordtaanslui-tinggezochtbijhetbestaandesysteemvanhetWetboekvanStrafrecht.Indieninmeerdaadsesamenlooptweemoordenwordenbegaandoordezelfdedader,danbelooptdeminimumgevangenisstrafbijgelijktijdigeberechtingdustwintigjaar;indieninmeerdaadsesamenlooptweedood-slagenwordengepleegddoordezelfdedader,danbelooptdeminimum-gevangenisstrafbijgelijktijdigeberechtingvijftienjaar.6.9MinimumstraffenengeldboetesvoormoordendoodslagInhetWetboekvanStrafrechtzijnzowelvoorhetdelictdoodslag,gekwali-ficeerdedoodslag,doodslagmetterroristischoogmerkenmoordgeld-boetesvandevijfdecategorie(tenhoogste45000euro)opgenomenalsmogelijkbijkomende(ingevolgeartikel9lid3WetboekvanStrafrecht)ofalternatievestraf.Zoalseerderreedsgesteldbeoogtditwetsvoorstelzekertestellendataandestrafbaredadervaneenstrafbaremoorddanwel(gekwalificeerde)doodslagdanweldoodslagmetterroristischoogmerktenminsteeengevangenisstrafvaneenaantaljarenwordtopgelegd.Hetopleggenvangeldboetesalsstrafnaastdegevangenisstrafisnatuurlijknietinstrijdmetditdoel,geldboetesalsalternatievesanctiewel!6.10Minimumstraffenenhetrechterlijkpardonvanartikel9aWvSrArtikel9avanhetWetboekvanstrafrechtgeeftderechterdemogelijkheidom«inverbandmetdegeringeernstvanhetfeit,depersoonlijkheidvandedaderofdeomstandighedenwaaronderhetfeitisbegaan,danweldiezichnadienhebbenvoorgedaan»inhetvonnistebepalendatgeenstrafofmaatregelzalwordenopgelegd.DitartikelisingevoegdbijdeWetVermogenssancties(inwerkinggetreden1983)enregeltvoorhetgehelestrafrechthetzogenaamderechterlijkpardon.AlsomstandighedenwaaraangedachtkanwordennoemtTekstenCommentaarhetintredenvaneenongeneeslijkeziektebijdeverdachteofhetoverlijdenvaneennaastfamilieliddatslachtofferwasvanhetdoordeverdachtebeganeculpoosdelict(vergelijkhetonopzettelijkoverrijdenvaneenkind).IndienerzietinhetrechterlijkpardonhetsluitstukvandeontwikkelingnaartotalevrijheidvandeNederlandsestrafrechterbijdestraftoemetingzoalsdiezichvanafdetotstandkomingvanhetwetboekin1886heeftvoltrokken.Eenvanderedenendietengrondslagliggenaanditwetsvoor-stelisjuisthetkerenvandieontwikkelingdoorhetbeperkenvandevrij-heidvandierechterbijhetbepalenvandestrafvoortweevandemeesternstigedelictendieonsstrafrechtkent.Deminimumstraffenvoormoordendoodslagdieditwetsvoorstelbehelstdienenvoorderechterdanookechteminimatevormen;hetrechterlijkpardonheeftindezevisievanhetstrafrechtdanookgeenplaats.Heeftderechterdetoepasselijkheidvandewettelijkeenbuitenwettelijkestrafuitsluitingsgrondenuitgeslotendanzijnmoordenmoordenaarstrafbaar.Uitgeslotenmoetwordendatdedaderinkwestiealsnogviadewegvanartikel9azijngerechteminimumstrafkanTweedeKamer,vergaderjaar2005–2006,30659,nr.319 ontlopen.Ingevolgedeminimumstraffenvanditwetsvoorsteldientartikel9astrafrechtvoorwatbetreftmoordendoodslagbuitentoepassingteblijven.6.11Minimumstraffenendelevensberovingopverzoek(euthanasie)Metbetrekkingtotdeverhoudingtussenminimumstraffenvoormoordendoodslagendelevensberovingopverzoekmoethetvolgendeopgemerktworden.Opditmomentisdelevensberovingopverzoek,mitsbegaandooreenartsdievoldoetaandezorgvuldigheidseisenzoalsneergelegdindeWettoetsinglevensbeëindigingopverzoekenhulpbijzelfdodingenhiervanmededelingdoetaandegemeentelijkelijkschouwerovereenkom-stigartikel7,tweedelid,vandeWetopdeLijkbezorging,ingevolgeartikel293lid2vanhetWetboekvanStrafrechtnietstrafbaar.Echter,deartsdienietvoldoetaandezezorgvuldigheidseisenwordtingevolgeheteerstelidvanartikel293gestraftmeteengevangenisstrafvantenhoogstetwaalfjarenofgeldboetevandevijfdecategorie.Indienermeentdathetnietgebodenisookmetbetrekkingtotdelevens-berovingopverzoekzonderdataanvoornoemdezorgvuldigheideisenisvoldaanovertegaantotdeinvoeringvanminimumstraffen.Hetkaraktervanditstrafbarefeitverschiltimmerswezenlijkvanmoordendoodslagdaarersprakemoetzijn/vaneenuitdrukkelijkenernstigverlangenbijdegenedievanhetlevenberoofdwordt.Voordevolledigheidmoetookopgemerktwordendathetinvoerenvanminimumstraffenvoor(gekwalifi-ceerde)moordendoodslaggeengevolgenheeftvoorderechterlijkevrijheidbijdebestraffingvandelevensberovingopverzoekzoalsstraf-baargesteldinheteerstelidvanartikel293WetboekvanStrafrecht.6.12MinimumstraffenendestrafverminderingsgrondvoordecriminelegetuigeIngevolgeartikel44avanhetWetboekvanStrafrechtkanderechterdestrafverminderenvaneengetuigeuithetcriminelemilieu,dieinruilvoorzijngetuigenisinformatieovereenstrafbaarfeitaanhetOpenbaarMinis-terieheeftkenbaargemaakt.Degrondslagvoordestrafverminderingisdebelangrijkebijdragediedegetuige(tevensverdachte)levertineenstrafzaaktegeneenandereverdachte.Demedewerkingvandegetuigeaandewaarheidsvindingdienttewordenaangemerktalseenstraf-verlichtendeomstandigheidmeteenvastgesteldemaximalereductievanmax.eenderde.Hetwetsartikel44a(inlid2a)bevathiermeedeenigealgemenestrafverlichtingsgrondvanhetWetboekvanStrafrecht.Dezestrafverlichtingsgronddientnaardemeningvanindienerookdoortewerkenindeminimumstraffendiegeldentenaanzienvandemisdrijvenwaarvoorminimumstraffenkomentegelden.6.13MinimumstraffenenhetsanctiestelselinhetjeugdstrafrechtIntitelVIIIavanBoek1vanhetwetboekvanstrafrechtzijnbepalingenopgenomendievoorzienineenspecifieksanctiestelselvoorpersonen/dadersouderdan12maarjongerdan18jaar.Metbetrekkingtotstraffenvoorjeugdigeniseengemeenschappelijkkenmerkvandehoofdstraffenvoorjeugdigendatzijveellichterzijndanvoorvolwassenen.6.13.1Minimumstraffenbuitenwerkingbijjeugdigenouderdan12maarjongerdan16Inartikel77iwordtbepaalddatdemaximaleduurvanjeugddetentievoorbeneden-zestienjarigentwaalfenvoorzestien-enzeventienjarigenvieren-TweedeKamer,vergaderjaar2005–2006,30659,nr.320 twintigmaandenbedraagt.Deindestrafbepalingenopgenomensanctie-normwordthiermeebuitentoepassingverklaard.Indienerwenstmetdevoorgesteldeinvoeringvanminimumstraffenvoormoordendoodslaggeeneindetemakenaanhetspecifiekesanctiestelselvoorjeugdigedaders(zieechterparagraaf5.7.2).Demaximeringvandesanctieduurzoalsvastgelegdinartikel77idientdanookinstandteblijvenvoorwatbetreftdedelicten(gekwalificeerde)moordendoodslagwaarvoordeinditwetsvoorstelneergelegdeminimumstraffenkomentegelden.6.13.2MinimumstraffenvantoepassingbijberechtingjeugdigedadersvolgensvolwassenenrechtIngevolgeartikel77bvanhetWetboekvanStrafrechtkanderechter,geziendeernstvanhetfeit,depersoonlijkheidvandedaderofdeomstandighedenwaaronderhetfeitisbegaan,dejeugdigedieouderisdan16maarjongerdan18bestraffenvolgenshetvolwassenenrecht.EenvoorbeeldhiervanvormtdebestraffingvandemoordenaarvandedocentHansvanWieren,MuratD.,dievoordemoordeenstrafopgelegdkreegvanvijfjaarentbsmetdwangverpleging.Invoeringvanminimumstraffenvoor(gekwalificeerde)moordendood-slaginhetsanctiearsenaalvoorvolwassenenimpliceertdateenrechterdievoordebestraffingvaneenjeugdigedaderopbasisvanartikel77bwilputtenuithetvolwassenenrechtendientengevolgedeartikelen77gtotenmet77gg(diezienopdebeperkingvandestrafvoorjeugdigentotmaxi-maal24maandenenderechteronderanderedemogelijkheidgevendezestrafopelkmomentvoorwaardelijktebeëindigen)buitentoepassinglaat,ookgebondenisaandezeminimumstraffen.Onverkortetoepassingvandeminimumstraffenopjeugdigenouderdanzestienmaarjongerdanachttienachtenindienersechternietopdeplaats.6.13.3Minimumstraffenendestrafverminderendeomstandighedenvanartikel50WetboekvanStrafrechtInhetbovenstaandeisweergegevendatdeNederlandserechteralleendoorhetindewetgenoemdestrafmaximumwordtbeperktinzijnvrijheidbijhetbepalenvandestrafmaat.Artikel50vanhetWetboekvanStraf-rechtgeeftderechterdaarbijimplicietdewettelijkemogelijkheidombijhetbepalenvandestrafmaatdepersoonlijkeomstandighedenvandedaderofdemedeplichtigemeetewegen.Dematewaarindepersoonlijkeomstandighedenvandedaderdoorderechterkunnenwordenmeegewogenwordtmetdeinvoeringvanminimumstraffenvoormoordendoodslagontegenzeggelijkbeperkt.Zoalsreedseerderopgemerktblijftderechterechterbinnendeband-breedtevanminimumenmaximumvrijomnaareigeninzichtstraf-verminderendeomstandighedenmeetewegen.Metbetrekkingtotdewettelijkeenbuitenwettelijkestrafuitsluitingsgrondenisaleerderopge-merktdatdeze,ookinhetsysteemvanbijzondereminimumstraffen,hungeldigheidblijvenbehoudenenonverkortkunnenleidentotontslagvanallerechtsvervolging.6.14MinimumstraffenendestrafverminderingnaernstigverzuiminhetvoorbereidendonderzoekArtikel359avanhetWetboekvanStrafvorderingbepaaltdatbijernstigefouteninhetopsporingsonderzoekderechterkanbepalendatdehoogtevandestrafinverhoudingtotdeernstvanhetverzuimzalwordenverlaagdindienhetdoorhetverzuimveroorzaaktenadeellangsdezewegTweedeKamer,vergaderjaar2005–2006,30659,nr.321 kanwordengecompenseerd.Indienermeentdateendergelijkvorm-verzuim,bijvoorbeeldonrechtmatigverkregenbewijs,kanwordengecom-penseerdbinnendebandbreedtevanminimumenmaximumstraf.Indienimmershetvormverzuimzeerernstigiskanderechtererookvoorkiezenhetresultaatuithetonderzoekuittesluitenvanbewijs;eengevolghiervankanzijndatdeverdachte,wegensgebrekaanbewijs,wordtvrij-gesproken.6.15MinimumstraffenenhetproportionaliteitsbeginselEenbelangrijkbeginselvanhetNederlandsestrafrechtisdeproportione-ringvandestrafnaardematevanschuld.Indienermeentdaterooknainvoeringvanditwetsvoorstelvoldoenderuimteblijftbestaanvoortoepassingdoorderechtervanditbeginsel.Zijnergeengrondenwaaropderechterkanbesluiteneenberoepopeenstrafuitsluitingsgrondtehono-reren,dankomtdevraagnaardematevanstrafaandeorde.Binnendebandbreedtevanminimumenmaximum,voormoordtussen15en30jaar,voordoodslagtussen10en15jaar,kanderechternaarbelievenrekeninghoudenmetpersoonlijkestrafverlichtendeomstandighedenzoalsmatevanschuld,spijtenongelukkigejeugd.Hetwetsvoorstellaatdusvoldoenderuimtevoorderechteromzijnoordeeloverdestrafmaatteproportionerennaardematevanschuldvandedader.Bijeengrotematevanschuld/verwijtbaarheidkanderechtereenstrafopleggendiedichtbijdemaximumstrafligt.Bijdelichtstdenkbarematevanschuldheeftderechterdevrijheidomeenstrafopteleggendiedichtindebuurtvanhetminimumligt.Tevenskanderechterrekeninghoudenmetdespecifiekeomstandighedenwaaronderhetstrafbarefeittotstandisgekomen:isveelgeweldgepleegdbijhetbegaanvandedoodslagofmoorddanligthetinderedevoorderechteromeenstrafopteleggendiedichterbijhetmaximumdanhetminimumligt.7DeexecutievanminimumstraffenHetWetboekvanStrafrechtenaanverwantewettenalsdePenitentiairebeginselenwetkenneneenaantalbepalingendiebetrekkinghebbenopdeexecutievandegevangenisstraf.Indezeparagraafzalwordenbesprokeninhoeverredezebepalingengevolgenhebbenvoordeexecutievanminimumstraffenenwelkewijzigingennoodzakelijkzijnomteverzekerendatdevoorgesteldeminimumstraffenookindepraktijkminimumstraffenzullenzijn.Uitgangspuntdaarbijisdatdestraf,opofbovenhetminimum,diededadervanmoordendoodslagheeftgekregenookvolledigenonverkorttenuitvoerzalmoetenwordengelegd.7.1MinimumstraffenenaftrekvanvoorarrestIngevolgeartikel27vanhetWetboekvanStrafrechtbeveeltderechter,indienhijeengevangenisstrafoplegt,dat«detijddiedoordeveroor-deeldevóórdetenuitvoerleggingvandeuitspraakinverzekering,invoor-lopigehechtenis,ineenpsychiatrischziekenhuisofeeninrichtingvoorklinischeobservatiebestemdingevolgeeenbeveltotobservatieofindetentieinhetbuitenlandingevolgeeenNederlandsverzoekomuitleve-ringofomoverleveringisdoorgebracht»,bijdeuitvoeringvandiestrafgeheelinminderingzalwordengebracht.Debevoegdheidtotaftrekdiederechterinartikel27istoebedeeldisnietdiscretionair:derechterisermetanderewoordentoeverplicht.Indienerzietindeaftrekvano.a.voorarrestvandeopgelegdeminimumstrafgeenbezwaardaardeveroordeeldedeafgetrokkentijdsperiodeookinonvrij-heidheeftmoetendoorbrengen;dezetijdsperiodekandanookzonderTweedeKamer,vergaderjaar2005–2006,30659,nr.322 moeitealseendeelvandetenuitvoerleggingvandeopgelegdeminimumstrafwordenbeschouwd.7.2MinimumstraffenendevoorwaardelijkeveroordelingUitdebepalingvanartikel14aSrvolgtdateenvoorwaardelijkestrafslechtsdoorderechteropgelegdkanwordeningevalvaneenveroorde-lingtoteencelstrafvanmaximaalvierjaar.Gezienhetfeitdatdeinditwetsvoorstelvervatteminimumstraffendezetermijnoverschrijdenkanergeensprakezijnvanhetvoorwaardelijkopleggenvaneendeelvandeminimumstraf,daardezestrafhetmaximumgenoemdinlid2vanartikel14aruimschootsoverstijgt.Hetdeelsvoorwaardelijkopleggenvaneendeelvandeminimumstrafvoormoordendoodslagbehoortvoorderechterdusniettotdemogelijkheden.7.3Minimumstraffenenvoorwaardelijke/vervroegdeinvrijheidsstellingTenaanzienvandedelictenwaarvooringevolgeditwetsvoorstelmini-mumstraffenwordeningevoerd,dientdevervroegde/voorwaardelijkeinvrijheidsstellingbuitentoepassingteblijven.Zoalsreedseerdergesteldzijndeminimumstraffenvanditwetsvoorstelookechtminimumstraffen:hetonderhavigewetsvoorsteldientingeenenkelopzichtalssymbool-wetgevingtewordenbeschouwd.Demogelijkheiddateentot15jaarcelveroordeeldemoordenaarvrijkomtna10jaarvanzijstraftehebbenuitgezetenwordtinditwetsvoorsteldaaromuitgesloten.7.4Deexecutievanstraffenvoormoorden(gekwalificeerde)doodslagopgelegdincombinatiemettbsmetverplegingvanoverheidswegeInhetbovenstaandeisreedsgestelddattenaanzienvandedaderdieslechtsgedeeltelijkontoerekeningsvatbaarwordtverklaardendaarnaastgevangenisstrafkrijgtopgelegd,deminimumstraffenvoormoorden(gekwalificeerde)doodslagonverkortvankrachtzijn.Ditroeptdevraagophoedetenuitvoerleggingvandegevangenisstraferuitdienttezien,medegeletopvoornoemdartikel42vanhetbesluitPeni-tentiairemaatregel.Ditartikelbepaaltdatdeplaatsingineentbs-instellingvaneenveroordeeldetotgevangenisstrafdietevensdemaatregelvanterbeschikkingstellingmetverplegingvanoverheidswegeisopgelegd,inbeginselgeschiedtnadateenderdevandeopgelegdevrijheidsstraftenuitvoerisgelegd.Vanuithetuitgangspuntdatdeopgelegdestraffenvoormoorden(gekwa-lificeerde)doodslag(zowelophetminimumalsdaarboven)tenvolletenuitvoerdienentewordengelegdsteltindienerdatdeveroordeeldeaanwieeencombinatiestrafisopgelegd(tbsengevangenisstraf)dezegevan-genisstrafeerstvolledigdientuittezittenalvorensvooroverplaatsingnaareentbs-kliniekinaanmerkingtekunnenkomen.Artikel42vanhetbesluitPenitentiairemaatregelzaldanook,bijinwerkingtredingvanditwetsvoorstel,herziendienenteworden.7.5StraffenenhetpenitentiairprogrammaHetpenitentiairprogrammaisvolgensartikel4vandePenitentiairebeginselenwet«eensamenstelvanactiviteitenwaaraanwordtdeelge-nomendoorpersonenterverderetenuitvoerleggingvandeaanhenopge-legdevrijheidsstrafofvoorlopigehechtenisinaansluitingophunverblijfineeninrichtingendatalszodanigdoorOnzeMinisteriserkend.Dedeel-TweedeKamer,vergaderjaar2005–2006,30659,nr.323 nemeraaneenpenitentiairprogrammakanonderelektronischtoezichtwordengesteld».Hetpenitentiairprogrammamoetduswordenbeschouwdalseendeelvanuitvoeringvandeopgelegdevrijheidsstraf,maarweleendeelwaarindeveroordeeldewordtvoorbereidopeenterugkeerindesamenleving.Deveroordeeldemoetinhetkadervanhetpenitentiairprogrammagedu-rendeeenbepaaldeperiode,minimaal26uurperweek,deelnemenaanbepaaldeactiviteitendiegerichtzijnopdieterugkeer.Dezeactiviteitenbestaaninderegeluithetaanlerenvanbepaaldesocialevaardigheden,hetvolgenvanonderwijsenhetvergrotenvandekansopwerknaafloopvandevrijheidsstrafinhetalgemeen.Indienerisvanmeningdatdeveroordeeldevoormoorden(gekwalifi-ceerde)doodslag,aanwieeenstrafopofbovenhetminimumisopge-legd,hetpenitentiairprogramma(datonverkortgeldtalseentenuitvoer-leggingvandevrijheidsstraf)onderdezelfdevoorwaardenalsandereveroordeeldenmoetkunnenvolgen.Meerinhetbijzonderbetekentditdateenveroordeeldevoormoordengekwalificeerdedoodslagookinhetstelselvanbijzondereminimumstraffeningevolgeartikel4lid2onderbvandePenitentiaireBeginselenweteenjaarvoorheteindevanzijnstrafaaneenpenitentiairprogrammakandeelnemen.Daarbijmoetwelreke-ningwordengehoudenmethetfeitdatdevervroegde/voorwaardelijkeinvrijheidsstellingmetbetrekkingtotdeveroordeeldevoormoorden(gekwalificeerde)doodslagwordtuitgesloten;deelnameaaneenpeniten-tiairprogrammazalpaskunnenaanvangentegenheteindevandeopge-legdestraf,zonderaftrekvanvoorwaardelijke/vervroegdeinvrijheidsstel-ling.8Minimumstraffen:gevolgenvoorwerkwijzerechtsprekendemachtenhetOpenbaarMinisterieIndejuridischeliteratuurisoverhetprincipevandeminimumstraffenalszodanigopgemerktdathetverregaandeconsequentiesheeftvoorhetNederlandseWetboekvanStrafrechtendeverhoudingtussenwetgeverenrechterlijkemacht.DaarstaattegenoverdatderegelgevinginFrankrijk,EngelandenWaleslatenziendatdeinvoeringvaneenminimumstrafvooreenbeperktaantaldelicten,zoalsmetditwetsvoorstelwordtbeoogd,geengrotelegislatieveconsequentieshoefttehebben(TAK,155);ditwetsvoorsteltoontdatookaan.Deinvoeringvanbijzondereminimumstraffenverandertechterwelhetkaraktervandeverhoudingtussenwetgeverendezittendeenstaandemagistratuur.Deofficiervanjustitiedieineenindividuelezaakdeinhoudvanzijnrequisitoirinallevrijheidkanbepalenzaldievrijheidvoorwatbetreftdestrafeisjegenseenverdachtevanmoorden(gekwalificeerde)doodslagbeperktzien;netalsvoorderechtergeldenvoordeofficier,indienersprakeisvaneenstrafbaredaadendader,minimumstraffendiehijbijhetbepalenvandestrafinachtmoetnemen.Indezeparagraafzalwordenuiteengezetwaardezefundamentelebeper-kingbotstenovereenkomstenvertoonmetdehuidigewerkwijzevanOMenrechtsprekendemacht.Eveneenswordtdieperingegaanopdeaspectenvanhetwetsvoorsteldieeenveranderingteweegbrengenindeverhoudingtussendewetgevende,rechtsprekendeenuitvoerendemacht.8.2MinimumstraffenenderechtsprekendemachtZoalsgesteldleidtdeinvoeringvanminimumstraffentoteenbeperkingvanderechterlijkevrijheidbijhetbepalenvandeopteleggenstraf.HetisTweedeKamer,vergaderjaar2005–2006,30659,nr.324 devraaginhoeverrehetprincipevandescheidingdermachtenzichmeteendergelijkeinmengingdoordewetgeverophetterreinvanderechtsprekendemachtverdraagt.Daarovermoetindeeersteplaatsopgemerktwordendatdewetgeverdoorhetstellenvantijdelijkemaximumvrijheidsstraffendevrijheiddiederechterheeftombijhetbepalenvaneenstraftenvollerekeningtehoudenmetdematevanschuldvandedaderonderalledenkbareomstandighedenvanhetgevalnualheeftbeperktdoormaximumstraffenvastteleggen.Ookalzieteenrechterdaartoeaanleiding,bijvoorbeeldvanwegedegeschoktheidvanderechtsordeofdegevoelensvandenabestaandenvanhetslachtoffer,zijnvrijheidbijhetopleggenvaneenstrafvoorzwaremishandelingdiededoodtotgevolgheeftisbeperkt,wantgebondenaaneenmaximumvantienjaar.DeinvoeringvaneenbeperkingaandeonderkantisderhalvegeenprincipiëlewijzigingvanhetsysteemvanhetWetboekvanStrafrechttenoemen,evenzeerniettekarakteriserenalseenfundamentelewijzigingindeverhoudingtussenwetgeverenrechter,maarveeleeralseenuitoefeningvandewetgevervandehemalsenigerechtsstatelijkemachttoekomendebevoegdheidtothetnormerenensanctionerenvanstrafbarefeiten.HetisdiebevoegdheidwaarvandeNederlandsewetgeverbijdetotstand-komingvanhetWetboekvanStrafrechtvan1886,dooralleenmaximum-straffentebepalen,uiterstterughoudendgebruikheeftgemaakt.Deindienermeenttèterughoudend.Doordevolledigevrijheidvanderechterbijdesanctietoepassingonderdemaximumstrafisdewaarderingdoordewetgevervandewaardevanhetrechtsgoeddietotuitingkomtindatmaximumindepraktijkfeitelijkeendodelettergeworden;destraffenvoormoordendoodslag,dievaakveronderhetstrafmaximumliggen,tonenditookaan.Ookrechterszelfhebbendebehoeftegevoelddegrotevrijheiddiehenwatbetreftstraftoemetingdoordewetgeveristoebedeeldtereguleren,zolerenalthansdestraforiëntatiepuntendiedoorrechtersopditmomentalgehanteerdworden.Dezeoriëntatiepuntenvormenrichtlijnendierechterstoepassenbijhetbepalenvandestrafopveelvoorkomendedelicten.Zewordenvastgestelddoordevoorzittersvanstrafsectorenvanrechtbankenenhoven(Trema,november2003,nr.3)zelf,zonderinmengingvandewetgevendemacht.Voorhettoebrengenvanzeerzwaarlichamelijkletselmetbehulpvaneenwapenwordtopbasisvandezerichtlijneenstrafopgelegdvan18maandencel,hetgeenoverigensnietminderdan6eneenhalfjaarligtonderdemaximumstraf.Waterookzijvanhetrechts-statelijkekaraktervanditschaduwwetboek,hetbestaanervangeeftaandatookderechtersbehoeftehebbenaanhouvastbijdestraftoemeting.Deoriëntatiepuntenvoorstraftoemetingwordendoorderechtsprekendemachtbovendiengezienalseenbelangrijkinstrumentomderechts-eenheidinNederlandtebevorderen.Indevoorgaandeparagrafenheeftindienerbeargumenteerddatdevoor-gesteldeminimumstraffendeNederlandserechtervoorwatbetreftdebestraffingvangenoemdezeerernstigemisdrijvenderechtseenheid,derechtszekerheidvoorslachtoffersenderechtsgelijkheidvoordaderszullenbevorderen.DevoorgesteldeminimumstraffenzullennetalsdedoorrechterszelfopgesteldeoriëntatiepuntenvoorrechtersdusdefunctiekunnenvervullendiehetWetboekvanStrafrechtnunietvervult.Hetgrotevoordeelvandedoordewetgevervastgesteldeminimum-straffenisdatdezerechtsstatelijkzuiverzijn,waardedoorderechtspre-kendemachtvastgesteldeoriëntatiepuntenelkewettelijkebasisontberenendatdusnietzijn.TweedeKamer,vergaderjaar2005–2006,30659,nr.325 Indienerwildaarbijnietafdoenaanhetbeginselvanonafhankelijkerecht-spraakdatmetzichmeebrengtdatdevaststellingvandenormover-tredingdoorderechtergeschiedt.Bijdestraftoemetingzullenrechtersbinnendebandbreedtetussenminimum-enmaximumstrafdevrijheidhebbenomstrafverminderendeomstandighedentoetepassen.RechterszullennietzoalsinhetFransepost-revolutionairesysteemvandeCodePenalvan1791verwordentot«labouchequiprononcelesparolesdelaloi;desetresinanimesquin’enpeuventmoderernilaforcenilarigueur»,zoalsMontesqieuverwoorddeinzijn«Del’espritdeslois».Despecifiekeomstandighedenvaneenzaakzullendoorderechterdusooknadeinvoe-ringvanditwetsvoorstelvoldoenderechtkunnenwordengedaan.Deindieneronderschrijftdathetrechtopbehoorlijkerechtspraakmeebrengtdatdevaststellingvandenormovertredingdoorderechtergeschiedténdatdezevoldoenderuimteheeftgekregenbijdebepalingvandeopteleggensanctie.8.3MinimumstraffenenhetOpenbaarMinisterie8.3.1MinimumstraffenensepotDeinvoeringvanbijzondereminimumstraffenvoormoord,(gekwalifi-ceerde)doodslagendoodslagmetterroristischoogmerk,roeptdevraagopofhetOpenbaarMinisterievanvervolgingafzalmogenzienindienhetmeentdatdaarvoorvoldoenderedenenbestaan.Dezezogenaamdesepot-bevoegdheidvanhetOpenbaarMinisterievindtzijnbasisinartikel167,tweedelid,vanhetWetboekvanStrafvordering.Deinvoeringvanbijzondereminimumstraffenkantotdeconclusieleidendatdewetgevervanmeningisdatdoordezedelictenderechtsordezozeerwordtaangetastdatvanopsporingenvervolgingnietmagwordenafgezien.Deindienersteltzichophetstandpuntdathetopportuniteits-beginselvanhetOMonverminderdvankrachtblijft.IndiezinzalhetOMdesgewenstvanvervolgingmogenafzien.WelishetzodathetOMinditgevalgeachtmoetwordenhetéénenandernadertemotiveren.Boven-dienkanhetslachtoffereenprocedurestartenbijhetHofentrachtenalsnogvervolgingaftedwingen.8.3.2MinimumstraffeninhetrequisitoirAlseenmaaltotvervolgingvaneenverdachtewordtovergegaanendeofficierinzijnrequisitoireenstrafeisuitspreektdanzalhijbijafwezigheidvanstrafuitsluitingsgronden,inhetgevalvanmoord,(gekwalificeerde)doodslagendoodslagmetterroristischoogmerk,tenminstedewettelijkvoorgeschrevenminimumstrafmoetenvorderen.Detevorderenminimumstrafistebeschouwenalseenwettelijkeverplichtenderequi-reerinstructieszoalsdienualdoorofficierenvanjustitiewordengebruiktbijhetbepalenvandestrafeis.OpdevraaginhoeverremetdeinvoeringvanminimumstraffeneeninbreukwordtgemaaktopdeonafhankelijkheidvanhetOpenbaarMinis-terie:dieinbreukisnietgroterdandeinbreukopdeonafhankelijkheidvandezittendemagistratuur.DaarbijmoetwordenopgemerktdathetOMalsstaandemagistratuurnietoverdezelfdematevanonafhankelijkheidbeschiktalsdezittendemagistratuur.HetOpenbaarMinisteriebehoortimmersniettotderechtsprekendemachtuitdeTriaspoliticamaarisonderdeelvandeuitvoerendemacht:hetopenbaarministeriespreektgeenrecht,maareistrecht.BijheteisenvanrechtvoerthetOMdaarmeedewettenuitzoalsdiedoordewetgeverzijnvastgesteld.IndeNederlandsegrondwetisditverschilinpositieenonafhankelijkheidtussenrechtersenofficierenvanjustitieduidelijktotuitinggebrachtinartikel117.Dezebepalingspreektalleenexplicietoverdeonafhankelijk-TweedeKamer,vergaderjaar2005–2006,30659,nr.326 heidvandezittendemagistratuur,zijndederechters.Ditimpliceertdatdestaandemagistratuurwèlineenafhankelijkepositietenopzichtevandeuitvoerendemachtverkeert.ZoveelspreektookuitdeWetopRechterlijkeOrganisatiewaarineenzogenaamdeaanwijzingsbevoegdheidisopge-nomendiedeMinisterievanJustitiejegenshetOMkanuitoefenenomalgemeneenbijzondereaanwijzingentegevenbetreffendedeuitoefeningvandetakenenbevoegdhedenvanhetopenbaarministerie.ARTIKELSGEWIJZETOELICHTINGArtikelI,onderdeelADezewijzigingbewerkstelligtdatderechternietbevoegdisschuldigver-klaringzonderopleggingvanstrafuittesprekeningevalophetfeiteenminimumgevangenisstrafisgesteld.Dewijzigingistoegelichtinpara-graaf6.10vandezememorie.ArtikelenI,onderdeelB,enIIIngevalophetfeiteenminimumgevangenisstrafisgesteld,wordtdevervroegdeinvrijheidstellinguitgesloten.Degrondendaarvoorzijnopge-nomeninparagraaf7.3vandezememorie.BijdeTweedeKameriseenwetsvoorstelingedienddatertoestrektdevervroegdeinvrijheidstellingomtevormentoteenvoorwaardelijkeinvrijheidstelling(KamerstukkenII2005/06,30513,nr.2).Ookdevoorwaardelijkeinvrijheidstellingwordtingevalophetfeiteenminimumstrafisgesteld,uitgesloten.Erisalleeneensamenloopbepalingnodig–opgenomeninartikelII-voorhetgevaldathetwetsvoorstelinzakedevoorwaardelijkeinvrijheidstellingtotwetwordtverheveneninwerkingtreedtnádathetvoorliggendewetsvoorstelinwerkingisgetreden.Inhetomgekeerdegeval–hetvoorliggendwetsvoor-stelwordttotwetverhevenentreedtinwerkingnádathetwetvoorstelinzakedevoorwaardelijkeinvrijheidstellingtotwetisverheveneninwerkingisgetreden–voorzietartikelI,onderdeelB.Zonderdesamen-loopbepalingvanartikelIIzouhetwetsvoorstelinzakedevervroegdeinvrijheidstelling,indienhetlaterinwerkingtreedtdanditwetsvoorstel,deinditwetsvoorstelneergelegdeuitsluitingvandevervroegdeinvrijheid-stelling,weeruithetwetboeklichten.ArtikelI,onderdeelCDitonderdeelintroduceerteenstrafverminderingsgronddievantoepas-singisopdemisdrijvenwaaropeenminimumgevangenisstrafisgesteld.Indienaandestrafverminderingsgrondisvoldaanwordtdeminimum-gevangenisstrafmeteenderdeverminderd.Datisaandeordewanneerdedadertenonrechtemeentdathijineennoodweersituatie(eenogen-blikkelijkewederrechtelijkeaanrandingvanlijfofgoedwaartegenverde-digengebodenis)ofineenovermachtsituatieverkeert,terwijldezeverkeerdeveronderstellingnietverontschuldigbaaris.Tedenkenvaltaanpersonendieonderinvloedvanhetbatteredwomensyndromenajarenlangmishandeldtezijndoordepartner,dezeomhetlevenbrengenomdatzijtenonrechtemenendatzijzichtegendiepartnerverdedigenmoetenofdatzijtothetbegaanvanhetmisdrijfdoorovermachtgedrongenwaren.Indiendezeverkeerdeveronderstellingnietveront-schuldigbaaris,isdedaderstrafbaardochwordtdeophetfeitgesteldeminimumgevangenisstrafmeteenderdeverminderd.Isdezeverkeerdeveronderstellingverontschuldigbaar,danissprakevaneenvormvanverontschuldigbaredwalingdiestrafuitsluitendwerkt(afwezigheidvanalleschuld).Omdatdedaderdannietstrafbaaris,kanhemvanzelfspre-kendookgeenstrafwordenopgelegd.Debepalingisgeïnspireerdopartikel35,tweedelid,vanhetDuitseStrafgesetzbuch.TweedeKamer,vergaderjaar2005–2006,30659,nr.327 VoorgesteldwordtdestrafverminderingsgrondoptenemeninTitelIIIavanBoekI,getiteld:«Grondenvoorverminderingvandestraf».Artikel44a,dathandeltoverstrafverminderingingevalvaneentoezeggingaaneengetuige,behoeftoverigensniettewordenaangepast.Deonvoorwaar-delijkevrijheidsstrafwaaroverartikel44a,tweedelid,spreektbelooptbijdemisdrijvenwaaropditwetsvoorstelbetrekkingheefttenminstedeopdiemisdrijvengesteldeminimumgevangenisstraf.Dieonvoorwaardelijkevrijheidsstrafkan,indegevallenwaaropartikel44abetrekkingheeft,metmaximaaleenderdewordenverminderd.Datvolgtreedsuitartikel44a,tweedelid.Uithetonderlingeverbandtussendeophetmisdrijfgesteldeminimumgevangenisstrafenhetbepaaldeinartikel44a,tweedelid,volgtoverigensinvoldoendematedatderechternietbevoegdisominplaatsvandeminimaalvoorgeschrevengevangenisstrafeenanderesanctieopteleggen.ArtikelI,onderdelenD,enEInparagraaf6.5vandezememorieisreedsaangegevenwaaromdeminimumgevangenisstrafnietvantoepassingisbijpogingtotofvoorbe-reidingvanhetmisdrijfwaaropdezeisgesteld.ArtikelI,onderdeelFInparagraaf6.7vandezememorieisreedsaangegevenwaaromdeminimumgevangenisstrafbijmedeplichtigenvanhetmisdrijfwaaropzijisgesteld,meteenderdewordenverminderd.ArtikelI,onderdeelGIndieninmeerdaadsesamenloopmisdrijvenwordenbegaanwaaroptelkenseenminimumgevangenisstrafisgesteld,cumulerendezeminimumstraffen,inlijnmetdemaximalegevangenisstraffen,beperkt.InzoverrewordtaansluitinggezochtbijhetbestaandesysteemvanhetWetboekvanStrafrecht.Indieninmeerdaadsesamenlooptweemoordenwordenbegaandoordezelfdedader,danbelooptdeminimumgevange-nisstrafbijgelijktijdigeberechtingdustwintigjaar.ArtikelI,onderdelenHtotenmetJDezeonderdelenvoegenaandemisdrijvenwaaropditwetsvoorstelbetrekkingheeftminimumgevangenisstraffentoe.Inparagraaf6.9vandezememorieishieralopingegaan.DoordeinonderdeelJopgenomenwijzigingwordtbewerkstelligddateengeldboetenietindeplaatskanwordengesteldvandeminimumgevangenisstraf.Welkanderechternetalsthansnaastde(minimum)gevangenisstrafeengeldboeteopleggen.EerdmansTweedeKamer,vergaderjaar2005–2006,30659,nr.328

Versie 5660e31b8b6e5670ca989d0f5629723efa7c2418e585e712706930874df0b04f · Officiële bron.