Verslag van de NAVO Top in Washington D.C. van 10 en 11 juli 2024

Tweede Kamer der Staten-Generaal2Vergaderjaar 2023–202428 676NAVONr. 465 BRIEF VAN DE MINISTERS VAN BUITENLANDSE ZAKEN EN VANDEFENSIE Aan de Voorzitter van de Tweede Kamer der Staten-GeneraalDen Haag, 13 augustus 2024Hierbij bieden wij u, mede namens de Minister-President, het verslag aanvan de NAVO-top in Washington D.C. van 10 en 11 juli 2024.De Minister van Buitenlandse Zaken,C.C.J. VeldkampDe Minister van Defensie,R.P. Brekelmans kst-28676-465ISSN 0921 - 7371’s-Gravenhage 2024Tweede Kamer, vergaderjaar 2023–2024, 28 676, nr. 4651 VERSLAG VAN DE NAVO-TOP IN WASHINGTON D.C. VAN 10 EN11 JULI 2024 Van 9 tot 11 juli 2024 vond de NAVO-top plaats in Washington D.C., tegende sombere achtergrond van de aanhoudende Russische agressie tegenOekraïne. Namens het kabinet waren de Minister-President, de Ministervan Buitenlandse Zaken en de Minister van Defensie aanwezig. Hetprogramma voor de top bestond uit drie werksessies en verschillendeaanverwante bijeenkomsten georganiseerd door bondgenoten. En margevan de top hebben de bewindspersonen tevens kennisgemaakt met eengroot aantal van hun respectievelijke evenknieën. Zo spraken zij, inaanwezigheid van de Oekraïense Ministers van Buitenlandse Zaken enDefensie, ook gezamenlijk met president Zelensky.Voor de aanvang van het inhoudelijke programma van de top organi-seerde de VS een ceremonie om het 75-jarig bestaan van het bondgenoot-schap te memoreren. Deze ceremonie vond plaats in het MellonAuditorium, waar de oorspronkelijke 12 bondgenoten in 1949 hetNoord-Atlantisch Verdrag ondertekenden waarmee de NAVO werdopgericht. De secretaris-generaal benadrukte in zijn toespraak dat deNAVO als meest succesvolle en langst-bestaande bondgenootschap in degeschiedenis sterker staat dan ooit tevoren en meer dan ooit de hoeksteenvormt voor de veiligheid, vrijheid en democratie in het Euro-Atlantischgebied. Ook benadrukte hij dat het voorkomen van een Russische zege inOekraïne van essentieel belang is voor de toekomst van de veiligheid ophet Europees continent en dat bondgenoten zich zullen blijven inspannenom Oekraïne te steunen voor zo lang als dat nodig is.Werksessie I: Bijeenkomst van de Noord-Atlantische RaadHet inhoudelijke programma van de top startte op 10 juli jl. met eenvergadering van de Noord-Atlantische Raad van alleen de bondgenotenop het niveau van staatshoofden en regeringsleiders. Tijdens deze sessiespraken bondgenoten onder andere over het dreigingslandschap waar deNAVO voor staat, de bondgenootschappelijke afschrikking en verdediging,en de defensie-uitgaven.Het bondgenootschap heeft sinds de Russische inval in de Krim in 2014een fundamentele transformatie doorgemaakt. Bondgenoten bevestigdendat Rusland de grootste militaire dreiging voor het bondgenootschap isen blijft. Bondgenoten waren het er verder over eens dat de groeiendemilitaire en veiligheidssamenwerking tussen Rusland, China, Noord-Koreaen Iran de wereld onveiliger maakt. Een lange periode van vrede inEuropa is voorbij en daarmee ligt de primaire focus van de NAVO weer opafschrikking en verdediging. Dat maakt dat verdere versterking, bijvoor-beeld aan de oostflank en van onze luchtverdediging, urgent nodig is.Sinds de grootschalige Russische inval in Oekraïne op 24 februari 2022hebben bondgenoten grote stappen gezet in de versterking van deafschrikking en verdediging van het bondgenootschap. Tegelijkertijdonderstreepten bondgenoten dat de militaire verdedigingsplannen op ditmoment alleen met hoge risico’s uitvoerbaar zijn. Daarbij constateerdenzij dat meer militaire capaciteiten, bijvoorbeeld op het gebied vanstrategic enablers zoals strategisch luchttransport nodig zijn om deplannen uit te kunnen voeren met een acceptabel risiconiveau.Bondgenoten bespraken dat blijvende investeringen in defensie nodig zijnom al deze plannen en ambities uit te voeren. Nu voldoen 23 bondge-noten aan de afspraak om ten minste 2% van het bbp aan defensie tebesteden. Tegelijkertijd erkennen bondgenoten dat landen die langdurigTweede Kamer, vergaderjaar 2023–2024, 28 676, nr. 4652 minder hebben geïnvesteerd in hun defensie meer dan 2% zullen moetenuitgeven om aan hun huidige capaciteitsdoelstellingen te voldoen.Verschillende bondgenoten stelden in dat kader voor op de NAVO-top inDen Haag (24–26 juni 2025) een hoger minimum af te spreken. Tegelij-kertijd is geld alleen niet genoeg en heeft ook de defensie-industrie eenimpuls nodig. Een sterke defensie-industrie is immers van cruciaal belangvoor onze collectieve verdediging.Voor het versterken van de defensie-industrie binnen het bondgenoot-schap namen bondgenoten de NAVO Industrial Capacity ExpansionPledge (NICE) aan. Bondgenoten spreken in deze verklaring onder andereaf om meer samen te werken met NAVO-partnerlanden, de interoperabi-liteit te verbeteren, in te zetten op versnelde aanschaf van kritiekecapaciteiten en nieuwe technologieën en het beschermen van kritiekelogistieke ketens voor defensie-productie. Een andere belangrijke pijlervan NICE is dat bondgenoten meer op grote schaal en multinationaalinkopen. Een voorbeeld hiervan is de gezamenlijke inkoop doorNederland, Duitsland en Italië van Stinger luchtverdedigingsraketten viahet NATO Support and Procurement Agency. Dergelijke gezamenlijkecontracten bevorderen de interoperabiliteit en leveren een schaalvoordeelop.Met oog op de blijvende Russische dreiging kwamen bondgenotenovereen het NAVO-beleid ten aanzien van Rusland te herzien in aanloopnaar de NAVO-top in Den Haag in juni 2025. Hierbij dient in het bijzonderoog te zijn voor de steeds vaker voorkomende hybride aanvallen doorRusland op de bevolking en instituties van bondgenoten. Bondgenotenonderstreepten het belang om ons voor te bereiden op zogenaamdehostile information activities, cyberaanvallen, bedreiging of beschadigingvan kritieke infrastructuur, pogingen tot sabotage, gebruik van econo-mische instrumenten door potentiële tegenstanders en strategischeconcurrenten om onze veiligheid te ondermijnen. De Minister vanBuitenlandse Zaken benadrukte deze boodschap andermaal in depaneldiscussie over Hybrid Warfare dat als onderdeel van het NAVOPublic Forum plaatsvond.Werksessie II: Bijeenkomst Noord-Atlantische Raad met de EU enIndo-Pacific partnersOp 11 juli jl. kwam de Noord-Atlantische Raad opnieuw bijeen, ditmaal inaanwezigheid van de voorzitter van de Europese Raad, de Hoge Vertegen-woordiger van de Europese Unie en vertegenwoordigers van Australië,Japan, Nieuw-Zeeland en Zuid-Korea.Bondgenoten benadrukten tijdens deze bijeenkomst het steeds verdertoenemende belang van veiligheidspartnerschappen met landen in deIndo-Pacific. De rol van China als «decisive enabler» in de Russischeoorlog tegen Oekraïne door middel van het «no-limits» partnerschap ende grootschalige Chinese hulp aan de Russische defensie-industrie, alsookde Noord-Koreaanse steun voor Rusland, illustreren de verbondenheidmet de Indo-Pacific regio en verergeren de Russische bedreiging voor deveiligheid en stabiliteit in het Euro-Atlantisch gebied. Bondgenotenonderstreepten in dat kader het belang van intensievere samenwerkingtussen de NAVO en de partners in de Indo-Pacific om deze gedeeldeveiligheidsdreigingen het hoofd te bieden. Tijdens de top lanceerden deNAVO en de Indo-Pacific partners vier gezamenlijke Flagship Projects omhun onderlinge samenwerking ten aanzien van cyber, hybride dreigingen,technologie en steun aan Oekraïne verder te verdiepen. Het kabinetverwelkomt dit en steunt de concretisering van de samenwerking.Tweede Kamer, vergaderjaar 2023–2024, 28 676, nr. 4653 Ook kwam het belang van NAVO-EU samenwerking aan bod. Bondge-noten benadrukten het belang van nauwe samenwerking, voornamelijk ophet gebied van defensie-industrie. De lopende NAVO- en EU-initiatievenmoeten zo nauw mogelijk op elkaar aansluiten.Werksessie III: Bijeenkomst van de NAVO-Oekraïne RaadOp 11 juli jl. kwam de NAVO-Oekraïne Raad bijeen, waaraan ook deOekraïense president Zelensky deelnam. De bijeenkomst stond uiteraardin het teken van de voortdurende Russische agressie tegen Oekraïne ende noodzaak om Oekraïne te blijven steunen voor zo lang als dat nodig is.Gezien de precaire situatie op het slagveld en de acute noden vanOekraïne is het voortzetten en intensiveren van deze steun essentieel. Deaanval van Rusland op kinderziekenhuis Okhmatdyt in Kyiv slechts tweedagen eerder was een herbevestiging van deze grimmige realiteit.Bondgenoten en Oekraïne spraken in dit licht over een pakket aanmaatregelen gericht op het intensiveren en duurzaam verankeren van deNAVO-steun aan Oekraïne. Zo is afgesproken dat de NAVO de militairesteun aan Oekraïne gaat coördineren, zodat hiervoor gebruik kan wordengemaakt van bestaande en goedwerkende NAVO-commandostructuren en-expertise. In reactie op de toezegging van de Minister van Defensietijdens het commissiedebat in de vaste commissie van BuitenlandseZaken op 3 juli jl., informeert het kabinet uw Kamer hierbij dat deze inzet,de NATO Security Assistance and Training for Ukraine (NSATU), geenuitbreiding van bestaande NAVO-bevoegdheden omvat. Het betreft eensamenvoeging en bundeling van bestaande taken en activiteiten onderNAVO vlag vanuit de locatie Wiesbaden. NSATU voert op bondgenoot-schappelijk grondgebied coördinerende taken uit t.a.v. training, leveringvan militaire steun en logistiek. Het aanbieden van training en militairesteun blijft een zaak van individuele bondgenoten.Ten tweede kwamen bondgenoten een pledge overeen om Oekraïne op delange termijn militair te blijven steunen en komend jaar op het niveau vanminimaal EUR 40 miljard, met een evenredige bijdrage van alle bondge-noten. Ook spraken bondgenoten en Oekraïne uit dat het pad vanOekraïne richting NAVO-lidmaatschap onomkeerbaar is. Hiermeebenadrukt de NAVO dat de toekomst van Oekraïne in de NAVO ligt en ditvormt tevens een bevestiging van de lange termijn betrokkenheid van deNAVO bij Oekraïne.De Minister van Defensie heeft tijdens de top bekend gemaakt datNederland voor EUR 300 mln munitie aankoopt voor de F-16’s die ondermeer Nederland binnenkort aan Oekraïne levert. Dit bedrag komt bovenopde EUR 150 mln die al eerder is gereserveerd voor dit doel. Het gaat omF-16-bewapening die rechtstreeks bij de industrie wordt aangekocht. Ookondertekende de Minister van Defensie een Memorandum of Under-standing voor de internationale drone coalitie voor Oekraïne. Het kabinetdraagt additioneel EUR 20 mln bij aan het fonds van deze coalitie.Hiermee geeft het kabinet invulling aan de motie Paternotte c.s.(Kamerstuk 21 501-20, nr. 2023) die oproept om een voortrekkersrol tespelen in de internationale drone coalitie.Nederland sloot zich tevens aan bij een gezamenlijke verklaring van deVerenigde Staten, Duitsland, Italië, Roemenië en Oekraïne ter steun van deverdere versterking van de Oekraïense luchtverdediging. Nederlanddraagt hier actief aan bij met de levering van een radar en drie lanceerin-richtingen die een aanvullend Oekraïens Patriot-systeem operationeelmaakt.Tweede Kamer, vergaderjaar 2023–2024, 28 676, nr. 4654 Training aan Oekraïense militairen in RoemeniëIn het licht van de NAVO-coördinatie van trainingen en militaire steun aanOekraïne heeft Nederland aangekondigd de steun aan trainingen vanOekraïense militairen onverminderd voort te zetten. Nederland levertsinds 2023 een bijdrage aan een training voor Oekraïense marinierseen-heden. Deze training vond in 2023 plaats in het Verenigd Koninkrijk enwerd in 2024 door Nederland gefaciliteerd. Vanaf eind augustus wordt detraining gefaciliteerd door Roemenië. Nederland zal een bijdrage leverenmet maximaal twintig trainers tot eind 2026. In die periode worden, metbehulp van bondgenoten, circa 1800 Oekraïense mariniers getraind op hetgebied van amfibisch optreden. Met deze trainingen levert Nederland eenbelangrijke bijdrage aan de continuïteit van trainingen van Oekraïensemariniers en de effectiviteit van de Oekraïense strijdkrachten. De kostenvan de Nederlandse bijdrage aan deze training worden geraamd opEUR 8,7 mln (augustus 2024 t/m december 2026) en worden gefinancierduit het Budget Internationale veiligheid (BIV).Restricties op wapensHet kabinet heeft, conform de motie van het lid Paternotte c.s. (Kamerstuk21 501-20, nr. 2100), tijdens de NAVO-Oekraïne Raad actief uitgedragendat Oekraïne door Nederland geleverde wapens mag inzetten tegen allevolgens het internationaal recht gelegitimeerde doelwitten. Nederlandherhaalde geen aanvullende beperkingen te hanteren en benadrukte hetbelang van levering van langeafstandswapens zonder geografischebeperkingen. Oekraïne moet niet worden gedwongen met één handgebonden op de rug te vechten.Aanverwante bijeenkomstenUkraine CompactEn marge van de NAVO-top spraken de ondertekenaars van de G7+ ver-klaring1 over de gezamenlijke uitrol van de bilaterale veiligheidsarrange-menten met Oekraïne. Tijdens deze bijeenkomst ondertekenden departners die een veiligheidsarrangement met Oekraïne gesloten hebben,waaronder ook Nederland, het zogeheten Ukraine Compact2. Dezeverklaring is openbaar en behelst onder andere het versnellen van deontwikkeling van een sterke Oekraïense krijgsmacht en de internationalecoördinatie bij hernieuwde Russische agressie. De verklaring heeft alsdoel de gezamenlijke kracht en samenhang van de 23 ondertekendeveiligheidsarrangementen te benadrukken en geeft een sterk signaal aanKyiv, de internationale gemeenschap en Moskou van onze niet-aflatendesteun.Het kabinet informeert uw Kamer via deze weg tevens over de manierenwaarop de bilaterale veiligheidsarrangementen met Oekraïne verderbestendigd worden, conform motie-Piri en Boswijk (Kamerstuk 21 501-20,nr. 2026).3 De bovenbeschreven internationale coördinatie onder hetUkraine Compact draagt bij aan de bestendiging van de Nederlandsebilaterale veiligheidsarrangementen. Ook de meerjarige financiering voor1Joint Declaration of Support for Ukraine, 12 juli 2023, Joint Declaration of Support for Ukraine –United States Department of State.2Kamerbrief Aanbieding bilaterale veiligheidsovereenkomst met Oekraïne, 1 maart 2024,Kamerstuk 36 045-1773Toezegging van de Minister om de Kamer te informeren over de voortgang op de bilateraleveiligheidsovereenkomsten met Oekraïne en onderlinge coördinatie van die overeenkomsten.27 maart, 2024. TZ202403-090Tweede Kamer, vergaderjaar 2023–2024, 28 676, nr. 4655 Oekraïne (2024–2026) die voortvloeide uit de Voorjaarsnota 2024 is van diebestendiging een belangrijk onderdeel. Daarnaast zullen er consultatiesgehouden worden met Oekraïne over de opvolging en uitwerking van deveiligheidsarrangementen. Deze consultaties zullen naar verwachting in2025 starten.Women, Peace and SecurityDe Minister van Buitenlandse Zaken nam deel aan een bijeenkomst overWomen, Peace and Security op uitnodiging van Secretary of StateBlinken, waar onder andere werd gesproken over het belang van degelijkwaardige, volledige en betekenisvolle participatie van vrouwenbinnen de NAVO en nationale krijgsmachten. Tijdens het event kondigdeSecretary Blinken aan dat de NAVO via het fonds Ukraine ComprehensiveAssistance Package (UCAP) de levering van vrouwelijke uniformen enscherfvesten aan de Oekraïense strijdkrachten financiert. Nederland droegreeds EUR 100 mln bij aan UCAP, waarvan EUR 3 mln is aangewend voorde financiering van dit project.Defense Industry ForumDe Minister van Defensie nam deel aan het Defense Industry Forum,georganiseerd door de Amerikaanse Kamer van Koophandel. Bij dit forumspraken Ministers van defensie met de defensie-industrie over hetversterken van de trans-Atlantische samenwerking op het gebied vandefensieproductie.De Minister van Defensie ondertekende een Memorandum of Under-standing over het NAVO Alliance Persistent Surveillance from Space(APSS) initiatief, dat inzet op het gezamenlijk versterken van satellietcapa-citeiten van bondgenoten.NAVO-top 2025De Ministers van Buitenlandse Zaken, Defensie en Justitie en Veiligheidmaken namens het kabinet van de gelegenheid gebruik uw Kamer teinformeren over de voorbereidingen voor de NAVO-top in 2025. Dezevindt volgend jaar van 24 tot en met 26 juni plaats in het World Forum inDen Haag. Het kabinet zet in op een waardige en gastvrije, veilige enongestoorde NAVO-top, waarbij wordt gestreefd naar het zoveel mogelijkbeperken van overlast voor burgers en het maatschappelijk en econo-misch leven.De totale begrote kosten voor de organisatie van de top bedragenEUR 95 mln. Dit bedrag omvat zowel logistiek als veiligheid. Dit bedrag isopgenomen in de Voorjaarsnota 2024, verspreid over de jaren 2024 en2025. Bij de Voorjaarsnota 2025 wordt bezien of het beschikbare budgetvoldoende is voor de noodzakel(ke beveiliging of moet worden b(gesteld.Een NAVO-top is van de buitencategorie in alle opzichten. Met naarverwachting circa 45 staatshoofden en regeringsleiders, 45 Ministers vanBuitenlandse Zaken en 45 Ministers van Defensie, vergezeld door6.000 delegatieleden en ongeveer 2.000 journalisten die verslag doen,wordt de organisatie van deze top een van de grootste logistieke enveiligheidsoperaties ooit in Nederland. Bovendien vindt de NAVO-topplaats tegen een achtergrond van toenemende geopolitieke spanningenen een wereldwijde verslechterende veiligheidscontext. In de voorbe-reiding worden de ervaringen meegenomen op het gebied van logistieken veiligheid van in Nederland georganiseerde toppen zoals de NuclearSecurity Summit 2014 en het EU-voorzitterschap in 2016; de NAVO-toppenTweede Kamer, vergaderjaar 2023–2024, 28 676, nr. 4656 in Washington, Vilnius en Madrid en van de voorbereidingen van deOlympisch Spelen in Parijs.Om tot een geslaagde NAVO-top te komen is een gezamenlijke inspanningvan ministeries, diensten, veiligheidsorganisaties, provincies, gemeenten,instellingen en partners essentieel. Voor de algehele organisatie van detop is de Minister van Buitenlandse Zaken verantwoordelijk, in nauwesamenwerking met de NAVO. De Minister van Justitie en Veiligheid isverantwoordelijk voor de veiligheid van de bezoekende staatshoofden enregeringsleiders en Ministers, alsmede voor de algehele de coördinatievan de veiligheidsmaatregelen. Voorts is de Minister van Justitie enVeiligheid verantwoordelijk voor de coördinatie van de crisisbeheersing.De Nationaal Coördinator Terrorismebestrijding en Veiligheid (NCTV)draagt hier zorg voor en is verantwoordelijk voor de coördinatie tussen deveiligheidsorganisaties inclusief de afstemming met de gezagen in delokale gezagsdriehoek(en). Door het Ministerie van Defensie worden tenbehoeve van het civiel gezag zo’n 10.000 militairen en andere defensieme-dewerkers ingezet voor onder meer de veiligheid, militaire presentie entransporttaken. Ook van de politie vraagt de omvang van deze top omforse inzet vanuit haar cruciale rol met betrekking tot de veiligheid vandeelnemers en een ongestoord verloop van de top. De burgemeesters vanDen Haag en van de betrokken gemeentes zijn verantwoordelijk voor deopenbare orde en veiligheid. Op 3 juni jl. heeft een eerste informatie-bijeenkomst plaatsgevonden voor direct omwonenden van het WorldForum in Den Haag. De bijeenkomst werd bezocht door meer danhonderd wijkbewoners. Eind 2024 is de volgende bijeenkomst gepland.Om politieke sturing in het voorbereidingsproces te borgen is eenMinisteriële Commissie NAVO-top 2025 (MCNT) ingesteld. De Commissieis belast met de coördinatie van de organisatorische, communicatie enveiligheids-gerelateerde voorbereidingen van de NAVO-top in 2025 enmet besluitvorming over de samenhangende aanpak daarvan. De MCNTkwam op 21 mei jl. voor het eerst bijeen. Op ambtelijk niveau wordt sindsde zomer van 2023 gewerkt aan de organisatorische totstandkoming vande top. Zo zijn onder andere meer dan 4.000 hotelkamers in Den Haag enomstreken geblokt, contracten met leveranciers opgesteld en afgeslotenen wordt het vervoer van de duizenden delegatieleden geregeld. Ookwordt gewerkt aan tijdige, juiste en transparante manier van communi-ceren over de top door alle organisaties die hierbij betrokken zijn.Parallel aan de NAVO-top vindt het NATO Public Forum plaats. Dit is eentweedaagse publieksbijeenkomst op het terrein van de NAVO-top datwordt georganiseerd door internationale en lokale denktanks. Bij ditforum gaan genodigden waaronder opiniemakers, politici, jongeren,journalisten, academici en deskundigen met elkaar in debat over deonderwerpen die direct raken aan de veiligheid van de NAVO en zijnbondgenoten. Ongeveer 500 personen zullen bij het NATO Public Forumaanwezig zijn. De bijeenkomst wordt online live uitgezonden.Tweede Kamer, vergaderjaar 2023–2024, 28 676, nr. 4657