Reactie op twee ingediende moties inzake inrichting EHS

30825EcologischehoofdstructuurNr.32BRIEFVANDEMINISTERVANLANDBOUW,NATUURENVOEDSELKWALITEITAandeVoorzittervandeTweedeKamerderStaten-GeneraalDenHaag,15juni2009BijhetVAOoverhetgrootprojectEHSindecember2008(HandelingenderKamerII,vergaderjaar2008–2009,nr.33,blz.2823–2827)isdemotieVanderHamc.s.(TK30825,nr.21)aangenomen,dievraagtomeen,metprovinciesenbeheerdersoptestellenplanvanaanpak,voordeomzettingvanruilgrondenbinnendebegrenzingvandeEcologischeHoofdstructuur(EHS).BijdebegrotingsbehandelingisdemotieVanderHam/Jacobi(TK31700,XIV,nr.99)aangenomen,dievraagtomhetversnellenvandeinrichtingvannieuwverworvengrondenindeEHS.Indezebriefreageerikopbeidemoties,dieeennauweinhoudelijkesamenhangvertonen.Ikbetrekhierbijook,zoalseerderaangekondigd,demogelijkeconsequen-tiesvanhetaanvullendbeleidsakkoordopderealisatievandeEHS.1.RolprovinciesbijrealisatieEHSZoalsuweet,zijnprovinciesverantwoordelijkvoordeuitvoeringvanhetEHS-beleid.Voordeperiode2007–2013hebbenhetRijkendeafzonderlijkeprovinciesviadebestuursovereenkomstenvanhetInvesteringsbudgetLandelijkGebied(ILG)concreteprestatieafsprakengemaaktoverderealisatievandeEHS.Zowelhetopstellenvaneenplanvanaanpakvoorhetomzettenvanderuilgrondenalsdeversnellingvandeinrichting,zullendoordeprovincieingangmoetenwordengezet.Zijzijndaarookhetbestevoortoegerust,geletophetgebiedsspecifiekekaraktervandeproblematiek.Provincieszullenvanuithunverantwoordelijkheidwaarnodiguiteraardoverlegvoerenmetdebeheerders,zoalsdemotieVanderHamc.s.vraagt.Ikdeel,zoalseerdergezegd,dezorgoverhettempovanrealisatievandeEHS,metnamedeinrichting.Inbestuurlijkoverlegmetdeprovinciesvandecember2008hebikdezezorg,dieookinbeideKamermotieswordtverwoord,overgebrachtaandeprovincies.Ookdaarnahebikbijverschillendegelegenhedenhierovervangedachtengewisseldmetprovincies.TweedeKamerderStaten-Generaal2Vergaderjaar2008–2009KST1323490809tkkst30825-32ISSN0921-7371SduUitgevers’s-Gravenhage2009TweedeKamer,vergaderjaar2008–2009,30825,nr.321 Bestaandeinitiatievenensynergie-effectenILGDiverseprovincieshebbenreedsplannenvanaanpakvoorversnellingvandeEHS-realisatieinvoorbereidingofafgerond.Erzijnoptalvanplaatsenverschillendeinitiatievenomhettempoindevoortgangteversnellen.Ikhebprovinciesaangemoedigdditsoortinitiatievenmeermetelkaarendebuitenwereldtedelen.DaarnaasthebikonlangssamenmetprovinciesnogmaalsdeambitieuitgesprokendatmaatregeleninhetkadervanhetILGdoordegezamen-lijkeaanpakvanRijk,provinciesenderdensynergie-effectenmoetenbewerkstelligen,diebijdragenaaneenhoogwaardigenatuureneenvitaalplatteland.Bijdevoorziene«midtermreview»vanhetILGin2010beoor-delenwegezamenlijkofdezeeffectenvoldoendewordenbereiktofdatbijsturingisvereist.RuilgrondisgrondgelegenbuitendeEHS-begrenzingdie,omdatdemogelijkhedenzichdaarenopdatmomentvoordoen,wordtgekochtomuiteindelijkbinnendeEHStevallen,endaarombinnendeEHS-begren-zingmoetwordengeruild.Ruilgrondenwordenzoveelmogelijkgebruiktvoorstrategischedoeleinden,zoalshetbiedenvaneenvervangendelocatievoorboerendiehunbedrijfwillenverplaatsennaarbuitendeEHS.Als,bijvoorbeeldmetbehulpvanhetinzettenvanruilgrond,binnendeEHS-gebiedenvanvoldoendeomvangzijnverworven,kanmetdeinrich-tingwordengestart.Op31december2007was53600hectareverworveneningericht.Voorcirca20000hectarewasdeinrichtingnognietafge-rond.Envoorcirca10000hectaremoestnogwordenaangevangenmetinrichtingsactiviteiten.Inseptember2009zijndecijfersvandelaatstepeildatum,31december2008,beschikbaarinderapportageoverhetgrootprojectEHS.Danwordenookderesultatenvanhetproject«nulmetingopkaart»verwacht.Diekunnenaanleidinggeventotbijstellingvanderestanttaakstellingen.BeschrijvingvanhetprocesvanrealisatieEHSopgebiedsniveauVoorderealisatievandeEcologischeHoofdstructuurishetvanbelangdaterhelderheidiswelkelandbouwgrondenomgevormdzullenwordentotnieuwenatuur.Dezeconcretebegrenzingwordtvastgelegdindoordeprovincievastge-steldenatuurgebiedsplannen.VoorhetovergrotedeelvandeEHSzijndezebegrenzingeninmiddelsvastgesteld.RuimdehelftvandenieuweEHS-natuurwordtgerealiseerdviaagrarischofparticuliernatuurbeheer.Hetoverigedeelwordtgerealiseerdviaverwervingvangronden.Naast(vrijwillige)aankoopterplaatseishetbiedenvanuitruilmogelijkhedenmetgrondenbuitendebegrenzingeenbelangrijkhulpmiddelomdegrondenbinnendebegrenzingteverwerven.InrichtingvandeEHSisinveelgevallenpasechtmogelijkalsaaneenge-slotengebiedenvanvoldoendeomvangzijnverworven.Hetcreërenvanhogerewaterstandenkanbijvoorbeeldnieteffectiefgerealiseerdwordenalsbinnendatgebiedooknoggrondenliggen,dieinlandbouwkundiggebruikzijn.Eenbelangrijkeoorzaakvanhetachterblijvenvandeinrich-tingvandeEHStenopzichtevandeverwervingisdanookgelegeninhetfeitdatinveelgebiedenjuistdeverwervingvandelaatstegrondenvooraaneengeslotengebiedennogmoetplaatsvinden.Overdrachtvangrondenaannatuurterreinbeherendeorganisatieskanindepraktijkookveelalpasplaatsvindenalsdoelmatigbeheermogelijkis.Voorwaardehiervoorisdatdebeheerseenhedenniettezeerversnipperdzijnendeinrichtingssituatiedaaropisaangepast.TweedeKamer,vergaderjaar2008–2009,30825,nr.322 3.MogelijkemaatregelenterversnellingvandeinrichtingIndezeparagraafiseenaantalbestaandeinstrumentenopgesomd,metbehulpwaarvanmogelijkeenversnellingvandeinrichtingkanwordengerealiseerd.Hetbehoort,binnendekadersdiezijnvastgelegdindeWetinrichtinglandelijkgebied(Wilg)endeILG-bestuursovereenkomsten,totdebeleidsvrijheidvandeprovinciesomtebepalenwelkeinstrumentengeschiktzijn,omdebenodigdeversnellingterealiseren.Ditvereistimmersmaatwerkperprovincieenpergebied.Zoalsbetoogdinpara-graaf1,zijnerindiverseprovinciesreedsinitiatievenomdeEHS-realisa-tieteversnellen.Hetafgesprokenrijksbudgetendeaanvullendefinanciëlemiddelenvanprovinciesvormenhiervoordefinanciëlebasis.a.VersterktesturingopenorganisatievanrealisatieEHSEenmeerjarigeprogrammeringvoorrealisatievandeEHSkanbijdragenaaneenversnellingvanhetrealisatietempo.Ditsluitaanopinitiatievendieinmeerdereprovinciesalgaandezijn.DoorhetfocussenopdiedelenvandeEHSwaaropkortetermijndemeestekansoprealisatieis,kansnellervoortgangwordengeboekt.Versterkingvandesamenwerkingtussenprovincie,uitvoeringsorganisatiesDienstLandelijkGebiedenDienstRegelingenendeterreinbeherendeorganisatiesenbestuurlijkedaadkrachtkunneneenbelangrijkebijdrageleverenaanhetsignalerenvandiekansenenhetadequaatreagerenopgebiedsniveau.DeEHSzoumeerprogrammatischkunnenwordenbenaderd,enwaarnodigookinsamenwerkingtussenprovinciesonderling.GekoppelddaaraanzouookeensterkereorganisatorischeinbeddingderealisatievandeEHSkunnenbespoedigen.b.PlanologischedoorwerkingenbegrenzingHetversterkenvandeplanologischeduidelijkheiddraagtbijaanversnel-lingvandeEHS-realisatie.Eengoededoorwerkingvanhetruimtelijkbeleidinbestemmingsplannenisineersteinstantieeenverantwoordelijk-heidvangemeenten.WelzalhetRijkgemeentenenprovinciesondersteuneninhuntaakomdeEHSplanologischteverankeren,doorin2009en2010telatenonder-zoekenhoedeEHSdoorwerktindegemeentelijkebestemmingsplannen.DaarbijzalwordenonderzochttegenwelkeproblemengemeentenaanlopenbijdeplanologischeverankeringvandeEHSenwatmogelijkeoplossingenzijn.DetotstandkomingvandealgemenemaatregelvanbestuurRuimte(amvbRuimte)biedtmogelijkhedenomdieverantwoor-delijkheidtenemen.DeamvbRuimtewordtopgesteldinoverlegmetIPOenVNG,enzoekthetevenwichttussenrichtinggevenenruimtelaten.Enerzijdswordenprocesvereistenopgenomenvoordeplanologischedoorwerkingopprovinciaalengemeentelijkniveau,anderzijdsmoetervoldoenderuimtezijnvoorprovinciesengemeentenomhuneigenruim-telijkeafwegingentemaken.HetRijkstaatdaarnaastopenvoor(inciden-tele)herbegrenzingvandeEHSonderregievandeprovinciesinsituatieswaar,bijdehuidigebegrenzing,eenrealisatiebinnenredelijketermijnonrealistischisendeEHSmeteenanderebegrenzingsnellergerealiseerdkanworden.Voorwaardehiervooris,zoalsopgenomenindeSpelregelsEHS,datdeecologischedoelstellingenookmetdenieuwebegrenzinggerealiseerdkunnenworden.c.VersterkingvaninzetinstrumentariumvoorverwervingHetvrijmakenenverwervenvandelaatstegrondenvooraaneengeslotengebiedenvanvoldoendeomvangbinnendeEHSblijktinveelgebiedenTweedeKamer,vergaderjaar2008–2009,30825,nr.323 eenknelpunttezijninderealisatie.Naasthetcreërenvanbestuurlijkeduidelijkheidkandeinzetvananderinstrumentariumbijdragen.Ditvereisthetbenuttenvankansenalsdiezichvoordoenenhetmakenvanduidelijkebestuurlijkekeuzes.Bijverwervingvangrondenblijftvrijwillig-heiduitgangspunt.IndiennodigvoordetijdigerealisatievandeEHSkandaarnaasteenaantalwettelijkeinstrumentenwordenoverwogen.InzetwettelijkeherverkavelinginhetkadervandeWILGDaarwaarvrijwilligeaankoopopdegrondmarktenhetbiedenvanuitruil-mogelijkhedenopbasisvanvrijwilligheidnietleidttothetvrijmakenvanlandbouwgronden,kaninzetvanwettelijkeherverkavelingwordenover-wogen.HierbijwordtopbasisvandeWilginhetkadervaneeninrichtingsplandebetreffenderuilgrondenvrijgemaaktenaandebetref-fendeeigenarengrondenbuitendebegrenzingtoegedeeld.ErontstaatmeerzekerheiddatdeEHSvolledigvrijgemaaktkanworden,terwijlerwettelijkebeschermingisvanderechtenvandebelanghebbendeeige-naren.Doorditinstrumentariumkleinschaligintezettenkandeuitvoeringsduurbeperktblijven.InzetvanprojecttoeslagenVerwervingvandelaatstegrondenkanwordenversnelddoorhiervooraanvullendopdegrondprijsprojecttoeslagentebetalen.DemargesvoordeoverheidwordenbeperktdoorEU-regelgevingmetbetrekkingtotstaatssteun.Inzetvolledigeschadeloosstelling/onteigeningProvincieslijkenintoenemendematebereidhetonteigenings-instrumentariumhiervoorintezetten,hetgeenveelalindepraktijkinhoudtdatopminnelijkebasistotovereenstemmingwordtgekomenopbasisvanvolledigeschadeloosstelling.(ZieonderanderedeinitiatievenvanNoord-BrabantenZuid-Holland).IkhebueerdergemeldvasttewillenhoudenaandemetprovinciesgemaakteafspraakindeILG-bestuursovereenkomstenomlandelijkmaxi-maal10%vanhetnogteverwervenareaalvandeEHSopbasisvanonteigeningswaardeplaatstelatenvinden(waarbijprovinciesonderlingkunnensalderen).Bijde«midtermreview»vanhetILGzalikmetprovin-ciesbezienopwelkewijzedie10%-afspraakbijdraagtaandetotstandko-mingvandegewenstedoelenen/ofherijkingbehoeft.OpgemerktwordthierbijdatdeWilgdemogelijkheidbiedtomkortingvandegezamenlijkeeigenarentoetepassen,waarmeenietdeindividueleeigenaar,maardegezamenlijkeeigenarenopbasisvanvolledigeschadeloosstellingeendeelvanhungronden(maximaal5%)afstaantenbehoevevandoeleindenvanalgemeennut(waaronderdeEHS).d.Versterkingvandesamenhangverwerving-inrichting-beheerDoorintegraalprojectmatigeaanpakvanderealisatieEHSkanmeergerichtwordengestuurdopinzetvanverwervingsinstrumentariumopdieplaatsenwaardezevanuitmogelijkhedenvaninrichtingenbeheerhetmeesteffectiefkunnenwordeningezet.DaarnaastkangerichterwordengezochtengestuurdopkansenomEHS-realisatiedoorparticuliernatuurbeheerterealiseren.ZobestaatdemogelijkheiddatparticulierenruilgrondenverwervenvanBureauBeheerLandbouwgronden(BBL)envervolgenseensubsidiefunctiewijziging(voordecompensatievandewaardedalingvandegrond)aanvrageninhetkadervanProgrammaBeheer.TweedeKamer,vergaderjaar2008–2009,30825,nr.324 Dematewaarininrichtingurgentisomtotdoelmatigbeheertekunnenovergaan,varieertnogalindepraktijk.Erzijnsituatieswaaringrootscha-ligeingrepen(zoalsindewaterhuishouding)zondermeernodigzijnomtoteendoelmatigbeheertekunnenkomen.Erzijnechterooksituaties,waarinhetvrijmakenvandegrondincombinatiemetzeerbeperkteaanpassingsmaatregelen(aanlegvaneenenkeletoegangsdamenhetverwijderenvanprikkeldraad)alvoldoendeisomtotbeheerovertegaan–wellichtinafwachtingvanlateremaatregelenindesfeervanwaterhuis-houdingofgrondverzetofandere«kwaliteitsimpulsen».Ditisbijvoor-beeldhetgevalmeteendeelvandevoormaligereservaatgebieden.Descheidingtussenmetnameinrichtingenbeheerisdusnietrigide.4.ConsequentiesaanvullendbeleidsakkoordInhetaanvullendbeleidsakkoordis,alsuitwerkingvandemotiesvanGeelenSloboveruitgavenverschuivingen,eenkasschuifopgenomenindemiddelenvoorhetInvesteringsbudgetLandelijkGebied(ILG),waar-onderdeEHSenRecreatieomdestad(Rods).In2009en2010wordt€100mln.minderinhetILGgestort;in2011vloeit€200mln.extrainhetILG.IndeLNV-begroting2010zaldeverdelingvandezekasschuifoverderelevantebegrotingsartikelenzichtbaarworden.Erisdusgeenbezuiniging,maareentemporisering.DezeafspraakuithetaanvullendbeleidsakkoordstaatderealisatievandeEHS,ookin2009en2010,nietindeweg.Datgeldtookvoordegewensteversnellingvandeinrichting.TeneerstehebbenprovinciestotdusverrehunILG-budgettenbijhetGroenfondsnietuitgeput.TentweedewasbijdeinrichtingvandeEHSdebeschikbaarheidvanvoldoendefinanciëlemiddelentotdusverrenooithetprobleem.Diebelemmeringenlageneerderopandereterreinen(zie3).Tenderdeontstaatdoordekasschuifextradrukophetzogerichtmogelijkinzettenvandenogresterendemiddelen.Hetisdaarbijvanbelangwaarmogelijkegerichteaankopen«terplekke»tedoen,zodatdeinrichtingmeteenkanbeginnen.Eenbijkomendvoordeeldaarvan,inhetlichtvandeeconomischerecessie,isdatdeinrichtingvandeEHSeendirectposi-tiefeffectheeftopdewerkgelegenheid.Tenaanzienvanderuilgrondenachtikhetvanbelangdezezoveelmogelijkstrategischintezetten(bijvoorbeeldtenbehoevevanbedrijfsverplaatsing),zodatzijeengoedebijdrageleverenaandetijdigerealisatievandeEHS.Ikweetdatprovin-ciesbezigzijnomdeEHS-realisatietebespoedigen.Waarmogelijkkunnenzehierbijwordengeholpenbijdeinparagraaf3vandezebriefbeschrevenmaatregelen.Zoalsuweet,zalikuinseptember2009viadevoortgangsrapportagegrootprojectEHSberichtenoverdevoortgangvanderealisatievandeEHSin2008.DeministervanLandbouw,NatuurenVoedselkwaliteit,G.VerburgTweedeKamer,vergaderjaar2008–2009,30825,nr.325