Stand van zaken Erfgoed van de Oorlog

20454Voortgangsrapportageuitvoeringwettenoorlogsgetroffenen25839TegoedenTweedeWereldoorlogNr.92BRIEFVANDESTAATSSECRETARISVANVOLKSGEZONDHEID,WELZIJNENSPORTAandeVoorzittervandeTweedeKamerderStaten-GeneraalDenHaag,22oktober2008InleidingHetprogrammaErfgoedvandeOorlogbeoogterfgoedmateriaalengetui-genissenuitenoverdeTweedeWereldoorlogtebehouden,teontsluitenenbetertoegankelijktemakenentepresenterenvooreenbreedpubliek.Hetprogrammaisgestartin2007enloopttoteind2009.Overdedoelstel-lingenenorganisatievanditprogrammahebikugeïnformeerdbijbriefvan7december2006(TweedeKamer2006–2007,20454en25839,nr.81).Bijbriefvan20juni2007,dedagdathetsubsidieprogrammaErfgoedvandeOorlogwerdgepresenteerd,hebikugeïnformeerdoverdeuitgangs-punten,hetwaardestellendkaderendevoorwaardenvoorsubsidiëring(TweedeKamer2006–2007,20454en25839,nr.85).Metdezebriefwilikuinformerenoverhetverloopvanhetprogrammaendeeersteresultatenervan.HetprogrammaErfgoedvandeOorlogHetprogrammaErfgoedvandeOorlogisontwikkeldomtevoorkomendatmethetwegvallenvandegeneratieNederlandersdiedeTweedeWereldoorlogbewustheeftmeegemaakt,ookveelwaardevolmateriaalverlorenraakt.Historischbronnenmateriaalisaltijdkwetsbaar,maardatgeldtinhetbijzondervoormateriaaluitdejaren’40-’50vanwegedeslechtekwaliteitervan,deonvermijdelijkevergankelijkheidvanvooralaudiovisueelmateriaalendeslechteomstandighedenwaarinveelvoor-werpen,foto’sendocumententijdensennadeoorlogsjarenzijnbewaard.Dezorgvoorditmateriaalisvoorhetgrootstedeeldeverantwoordelijk-heidvandeveleprivateinstellingenenerfgoedbeherendeorganisaties.HetprogrammaErfgoedvandeOorlogbiedtdezeorganisatieseentijde-lijkehelpendehandombehoud(conservering)entoegankelijkheid(veelaldoordigitalisering)vanditmateriaalmogelijktemaken.TweedeKamerderStaten-Generaal2Vergaderjaar2008–2009KST1233600809tkkst20454-92ISSN0921-7371SduUitgevers’s-Gravenhage2008TweedeKamer,vergaderjaar2008–2009,20454en25839,nr.921 Geletopdeforsefinanciëleconsequentiesvanditsoortbewerkingen,waarindereguliereexploitatievandezeinstellingennietaltijdrekeningmeeisgehouden,voorziethetprogrammaineengrotebehoefte.MetErfgoedvandeOorlog,waarvoorintotaal21,7miljoeneurobeschikbaaris,leverthetkabineteenmaximaleinspanningomwaardevolmateriaaluitenoverdeTweedeWereldoorlogniet(uithetoog)teverliezenenvooral:erwatmeetedoen.Datlaatstewordtnu,63jaarnaheteindevandezeoorlog,nogveelbelangrijkerdanvoorheen.Persoonlijkeherinneringenzullenonvermijde-lijkplaatsgaanmakenvooreenmeerbeschouwendeherdenkingenreflectieopdezeperiode.Optermijnzijndedocumenten,afbeeldingen,gedenktekensenandererfgoedmateriaaldeenigeinformatiedragerswaaropterugkanwordengevallen.Ookmaaktditmateriaal,eenkamplijst,foto,filmfragment,dagboekofbrief,abstractebegrippenalsoorlog,vrede,verzetenvervolgingbeterinvoelbaar.Hetmateriaalisverwordentotdragervaneentijdsbeeldenlevertspecifiekeinformatieopovergebeurtenissenuitdietijd.Elkegeneratieverhoudtzichophaareigenmaniertothetverledenensteltaandatverledeneigenvragen.Dieomgangmethetoorlogsverledenendereflectieopdegevolgendaarvanmoetookvoortoekomstigegenera-tiesmogelijkblijven,indebreedstezinvanhetwoord,ruimtelatendvoornieuweinzichtenenperspectieven.Endaariniseengoedezorgvoorheterfgoedmateriaaluitdezeperiodeessentieel.Organisatievanhetprogramma.HetprogrammaErfgoedvandeOorlogisondergebrachtbijdeEenheidOorlogsgetroffenenenHerinneringWOIIvanhetministerievanVWS.Daarcoördineerteenprogrammabureaualleprojectenenactiviteiten,bereidtbeslissingenoverprojectaanvragenambtelijkvooreninitieertnieuweinitiatievendiebijkunnendragenaanhetrealiserenvandeprogrammadoelstellingen.BinnenditprogrammabureauiseenaparteplaatsingeruimdvoorIndischerfgoed.Hierisvoorgekozenomtevoor-komendatNederlands-Indischerfgoedonderbelichtzouraken.Nuhetprogrammazo’nanderhalfjaaroperationeelis,blijktdateengoedekeuze.Nederlands-Indischerfgoedkentheleandereperspectieven,thema’senerfgoedinfrastructuurdanheterfgoedenerfgoedinstellingendiezichrichtenopdespecifiekNederlandsesituatietentijdevandeoorlog.EenRaadvanAdviesadviseertmijoverdekoersdiehetprogrammavaartendekeuzesdiehierintemakenzijn.OppersoonlijketitelnemenindezeRaadzitting:deheerdrs.E.vanThijn(voorzitter),mevrouwir.J.M.Leemhuis-Stout,mevrouwdrs.C.E.vanRappard-Boonendeheermr.drs.G.J.Wolffensperger.IndeRaadvertegenwoordigtdeheerdrs.M.P.vanGastel(Directeur-GeneraalvoorJeugdenMaatschappelijkeZorg)hetministerievanVWSenmevrouwdrs.J.A.vanKranendonk(Directeur-GeneraalCultuur)hetministerievanOCW.DeRaadvanAdviesadviseertmijgevraagdenongevraagd.DekernvanhetprogrammaErfgoedvandeOorlogwordtgevormddoorhet«beleidskadervoorsubsidiëring»(bijlage1).1Ikhebuoverdeinhoudvanditbeleidskadergeïnformeerdbijmijnbriefvan20juni2007.Voororalhistoryprojectenisalsnadereuitwerkingvanditbeleidskaderhetsubsidiekader«GetuigenVerhalen»ontwikkeld(bijlage2).1Erzijntweesubsidierondesperjaar(sluitingsdata1aprilen1november).Omprojectaanvragengoedtekunnenbeoordelenzijneenaantal1TerinzagegelegdbijhetCentraalInfor-matiepuntTweedeKamer.TweedeKamer,vergaderjaar2008–2009,20454en25839,nr.922 toetsingscommissiessamengesteld,bestaandeuitdeskundigenuitdehistorische-enerfgoedwereld:•Subsidieaanvragenvoorbehoudvanmateriaalofhetverbeterenvandetoegankelijkheidervan,wordenbeoordeelddoordetoetsings-commissie«BehoudenToegankelijkheid»,bestaandeuithistorici,erfgoeddeskundigenendeskundigenopmuseaalterrein.Dezecommissieadviseertmijoverdecultureel-historischewaardevanhetonderhavigemateriaal.•Subsidieaanvragenvoororalhistory-projectenwordendoordetoetsingscommissieGetuigenVerhalengetoetstaandeeisenenvoor-waardendieinhetsubsidiekaderGetuigenVerhalenwordengesteld.•Subsidieaanvragendietotdoelhebbeneen(financieel)omvangrijkeofinnovatievepublieksgerichtetoepassingterealiserenwordenvoor-gelegdaandecommissieerfgoedvandeMondriaanStichting.Deadviezenvandezecommissieswegenzwaarinmijneindbeoorde-lingvandeaanvragen.DeresultatentotdusverreIndeperiodejuli2007-juli2008zijn193subsidieaanvrageningediendenbeoordeeld.Hiervanzijn84aanvragengehonoreerd.Dezeprojectenvindtuteruginhetoverzicht(bijlage3).1Indatoverzichtzijnookeenaantalprojectenopgenomenwaarernoggeensprakeisvansubsidieverstrek-king,omdatdezezichnogindeoriëntatiefasebevinden.Dieprojectenzijninhetoverzichtmeteen*gemarkeerd.Delijstisgecompleteerdmet(pilot)projectendiealvoorjuli2007zijngeïnitieerd.Detotdusverregefinancierdeprojectenvariërensterkinaardenomvang,maarkunnenglobaalintweecategorieënwordenverdeeld:I.Projectendiezichrichtenopcollectiesvanverschillendeerfgoedbehe-rendeinstellingenenwaarmeeoverhetalgemeeneennationaalbereikwordtbeoogd.II.Projectendiezichrichtenoperfgoedmateriaal/collectiesvanéénerfgoedbeherendeorganisatiedanwellokaal/regionaalvanopzetenbereikzijn.Bijlage3bevateenoverzichtvanalleprojectendietotnutoeonderdevlagvanErfgoedvandeOorlogzijnofwordengeïnitieerd,ofwaarErfgoedvandeOorlogfinancieelaanbijdraagt.DeprojectenuitcategorieIzijndaarbijwatuitgebreiderbeschrevendandeprojectenuitcategorieII.Hiermeewordtoverigensgeenverschilinstatusvandeprojectengeïntro-duceerd.Kleinecollectiesondergebrachtbijéénorganisatiekunneninbetekenisofcultureel-historischewaardezekerzobelangrijkzijnalseenheelconglomeraatvancollectiesvanverschillendeinstellingen.Boven-dienzijndeimpactengevolgenvandeTweedeWereldoorlogvaakmeerinvoelbaaralsburgersdezekunnenrelaterenaangebeurtenissenuitdeeigenleefomgeving.MethetprogrammaErfgoedvandeOorlogisdanookbewustgekozenvoorhetondersteunenvanprojectendielokaleofregionaleverhalenengebeurtenissenoverhetvoetlichtkunnenbrengen.WelzijndeprojectenuitcategorieIoverhetalgemeenintermenvanreikwijdte,complexiteitenfinanciëleimplicatiesveelverdergaanddandeprojectenuitcategorieII.OmdieredenisdebetrokkenheidvanuithetprogrammabureauophetministerievanVWSopdezeprojectengroter,vooralindefasevanvoor-bereidingtothetmomentdateenwerkbareaanpakisontwikkeldeneenorganisatiedaadwerkelijkeensubsidieaanvraagvooreendergelijkprojectkanindienen.1TerinzagegelegdbijhetCentraalInfor-matiepuntTweedeKamer.TweedeKamer,vergaderjaar2008–2009,20454en25839,nr.923 Projectendieorganisatieoverstijgendvankarakterzijn:categorieI.Deprojectenindezecategoriehebbendeelstotdoeleenzovolledigmogelijk(digitaal)overzichtteverschaffenvanverschillendesoortenWOII-collectiesdiezichinNederlandbevinden.Hierbijgaathetomhetinzich-telijkmakenvandeaard,omvangenfysiekevindplaatsvanbijvoorbeeldarchiefmateriaal,foto-enaudiovisueelmateriaalenmusealecollecties.Eenspecifiekprojectdatikinditkaderwilnoemenishetvoornemeneen«webportaalIndischErfgoed»terealiseren,datalscentraalpuntkanfungerenindeontsluitingvanerfgoedmateriaaldatbetrekkingheeftophetvoormaligeNederlands-IndiëtentijdevandeTweedeWereldoorlog.Dedigitaleoverzichten,gidsenenportalendiebinnendeprogramma-termijnkunnenwordengerealiseerdzulleneenstevigebasisleggenomdeWOII-collectieNederlandinzichtelijkentoegankelijktemaken.Dehoeveelheidmateriaal,deenorme(fysieke)verspreidingervanendeverschillenintechnischeeninformatie-infrastructuurvanallebetrokkeninstellingenmakeneen100%dekkingechteronmogelijk.Hetisaanallebetrokkeninstellingenom,naafrondingvanhetprogrammaErfgoedvandeOorlog,opdezebasisvoorttebouwenendezedigitalecollectiesenoverzichtensteedsverderintevullenenactueeltehouden.Daarnaastzittenindezecategorieprojectendietotdoelhebbeneenhelespecifieketoepassingterealiserenmetbehulpvanerfgoedmateriaal,waarbijuitveelverschillendeerfgoedcollectieswordtgeputenheteind-producteenduidelijknationaalbereikbeoogt.Eenaansprekendvoorbeeldhiervanisdetelevisieproductie«DeOorlog»,methaarpendantvoordejeugd:«deKlasvan’39»,eenseriedienietalleenophetpubliekenet,maarookviaSchool-TVvoorzienvaneducatiefmateriaalzalwordengedistribueerd.Beideproductieswordenincopro-ductiemetdeNPS,enmetaanzienlijkefinanciëlesteunvanhetNationaalFondsvoorVrijheidenVeteranenzorggerealiseerd.DezeseriesgevenheelconcreetvormaandedoelstellingvanErfgoedvandeOorlogzoalsinmijninleidinggenoemd:erfgoedontsluiten,toegankelijkmakenenincontextpresenteren.ZelateneenbreedpubliekkennisnemenvandemeestactueleinzichtenoverdeTweedeWereldoorlog,waarbijeenkeuraannognieteerdervertoonderfgoedmateriaalwordtgebruiktengetoond.Beideserieswordeninhetnajaarvan2009,devooravondvandeherdenkingvan65jaarbevrijdinginmei2010,uitgezonden.EenanderaansprekendvoorbeeldvaneenprojectmeteennationaalbereikiseenwebgidsoverdeTweedeWereldoorlog(www.WO2online.nl)diemomenteelwordtontwikkelddoorhetNationaalComité4en5mei.DoelhiervanisomdegeïnteresseerdeburgerenscholiereenbeterinzichttebiedeninhetoneindigeaanbodaanwebsitesoverdeTweedeWereld-oorlog.DezedigitalewebgidszaldegebruikergestructureerdleidenviaWOII-thema’sen-onderwerpennaardemeestaansprekendeenkwalita-tiefbestewebsitesdieinformatiekunnenbiedenovereendergelijkonder-werp.Dewebgidszaldegebruikerdaarnaastdemogelijkheidbiedenominformatietekrijgenovererfgoedinstellingendiezichspecifiekbezig-houdenmetWOII-herinneringen-erfgoedbeheerenlinktdoornaardigi-taalgemaaktecollectiesencollectieoverzichten.Alleprojectenmeteenorganisatieoverstijgendkarakterzijnhetwaardomgenoemdentoegelichtteworden.Binnenhetbestekvandezebriefisdatuiteraardnietmogelijk,vandaardatikverwijsnaarheteerstedeelvanbijlage3vooreenoverzichtvanalleprojecten.Projectendiezichrichtenopdecollectievanééninstelling:categorieII.Inhettweededeelvanbijlage3zijnalleprojectenopgenomendiewatTweedeKamer,vergaderjaar2008–2009,20454en25839,nr.924 beperktervanomvangzijn,meestalgerichtopdeeigencollectievanéénorganisatie.Dezeprojectenhebbenalsgemeenschappelijkenoemerdatzijgerichtzijnopófbehoud,ófhetbetertoegankelijkmakenvanerfgoed-materiaal,danweldatzijerfgoedmateriaalactiefbijeenbrederpubliekonderdeaandachtwillenbrengenvoorzienvancontext(dezogenaamde«publieksgerichtetoepassing»).Deresponsvanorganisatiesomdittypeprojectenteontwikkelenisgrootenlijktgedurendedeprogrammaperiodeooksteedsgroterteworden.Datkanvoorafwegingsproblemenzorgen,alshettotaalaangoedeproject-aanvragenhetbeschikbarebudgetoverstijgt.TochhebikbewustgekozenvooreenactiefcommunicatiebeleidomhetbestaanendemogelijkhedenvanhetprogrammaErfgoedvandeOorlogzobreedmogelijkbekendtemaken,ookbijkleinereinstellingenmeteenlokaalofregionaalbereik.DeprojectenincategorieIIzijnzeerverschillendinaard,uitwerking,bereikentypeerfgoedmateriaaldatcentraalstaat.Eenaantalvandezeprojectenwilikhierapartnoemenomueenbeeldtegevenvandediver-siteitenaardervan:–Oralhistory-projectwaarindegetuigenissenvanDuitseburgerswordenvastgelegd,dietussennovember1944enmei1945gedwon-genverbleveninconcentratiekampVught(samenmetNederlandsecollaborateursenCanadesetroepen).–Conserveringvaneencollectietekeningengemaaktdoorgeïnter-neerdenindeJapansekampeninhetvoormaligNederlands-Indië.–Eenoralhistory-projectmeteenaanvullendedocumentaireoverdemanierwaaropdoveJoodseNederlandersdeHolocaustkondenover-leven.–HetrealiserenvaneengeavanceerdedigitaletoegangtothetCentraalArchiefvandeBijzondereRechtspleging(CABR)1.–Hetdigitaliserenenvooreenbreedpubliektoegankelijkmakenvan2000interviewsuitdezgn.«Spielberg-collectie»;hetvideoarchiefvandestichtingSurvivorsoftheShoah.–Ontwikkelingvandedigitaletentoonstelling«Letterslatenzichnietknechten.DeUniversiteitvanUtrechtenhetverzet,1940–1945».–ConserveringvandemettijdschriftknipselsbeplaktewandvandekamervanAnneFrank(onderdeelvaneengrootconserveringsprojectvandeAnneFrankStichtinggerichtopbehoudvanhetAchterhuis).–Oralhistory-projectwaarinvrouwenwordengeïnterviewddielidwarenvandeNSBtentijdevandeTweedeWereldoorlog.–RestauratieenconserveringvandelenvanhetarchiefvandeafdelingOorlogsnazorgvanhetNederlandseRodeKruis.Ditisslechtseengreepuitdeprojectendievanuiterfgoedinstellingenzijngeïnitieerd,voorbereidennutotuitvoeringwordengebracht.Vooreenvolledigoverzichtverwijsiknogmaalsnaarbijlage3.HetprogrammaErfgoedvandeOorlogblijktoverigensookoverdegrenzenvanheteigensubsidiekaderheenteinspireren.ZoiserdoordeUniversiteitvanAmsterdameenwetenschappelijkonderzoeksprogrammaontwikkeld,getiteld«ErfgoedvandeOorlog».HetNWOheeftditopge-nomeninhaaronderzoeksprogrammering.HetprogrammabudgetDereedstotuitvoeringgebrachteprojectenleggeneenbeslagophetbudgetvanhetprogrammaErfgoedvandeOorlogvanintotaalca.11,5miljoeneuro.Binnenhetomvangrijkeconserverings-enontsluitings-projectBeeldenvoordeToekomst(gerichtopNederlandsaudiovisueelmateriaal)isdaarnaastca.3miljoeneurobestemdvoorbewerkingvan1Overheidsarchievenkunnenalleenaan-spraakmakenopmiddelenvanErfgoedvandeOorlogalshetbewerkingenoparchief-materiaalbetreftdiedeeisenvandeArchiefwet1995tebovengaan.TweedeKamer,vergaderjaar2008–2009,20454en25839,nr.925 WOII-gerelateerdmateriaal.OphettotaleErfgoedbudgetvan21,5miljoeneurobetekentditdatvoorderesterendeprogrammaperiode(toteind2009)nogca.4miljoeneurobeschikbaarisvoorprojectsubsidiëringenisca.2,5miljoeneurogereserveerdvoordefinancieringvanprojectendienuinvoorbereidingzijnmaarpasin2009totuitvoeringkomenalsmedeorganisatiekostenvanhetprogramma.Ikverwachtdatmetnogtweesubsidierondes(najaar2008envoorjaar2009)voordeboeg,devraagnaarsubsidieverstrekkinghetnogbeschik-barebudgetzaloverstijgen.Hetisbovendiendenkbaardathetresterendeprogrammabudgetnietvoldoenderuimtebiedtomalleprojectentefinan-cierendieeenpositievebeoordelingdoortoetsingscommissiesenprogrammabureaukrijgen.Ikzalindatgevalmoetenselecterenindezeprojecten,waarbijikdanalsvolgtzalprioriteren:1.Projectengerichtopbehoud(conservering)vankwetsbaarmateriaalenoralhistory-projecten.2.Projectengerichtophetverbeterenvandetoegankelijkheidvanmate-riaal.3.Projectengerichtophetrealiserenvaneenpublieksgerichtetoepas-singwaarinerfgoedmateriaalcentraalstaat.EentussenbalansMettweesubsidierondesafgerondennogtweerondesdiegaankomenstaanweinfeitehalverwegedeuitvoeringvanditprogramma.IkconstateerdathetprogrammaErfgoedvandeOorlogvoorzietineenduidelijkebehoeftebijinstellingenenorganisatiesdieerfgoedmateriaaluitenoverdeTweedeWereldoorlogbeheren.Iksignaleerdaarnaastdathetprogrammaveelorganisatiesinspireertomeigencollectiesgoedinkaarttebrengen,destaatvanditmateriaaltebepalenennatedenkenoverdemanierwaaropditmateriaalvooreenbreedpubliektoegankelijkenaansprekendkanwordengemaakt.Voordekomendeanderhalfjaarligternogeenambitieusprogrammavoorons.Veelvandeprojectendiezijnofwordengestartmoetennogeenheleuitvoeringsslagmakenomtotconcreteenaanspreekbareresultatenteleiden.VanuithetministerievanVWSwordthiermetaandachtenbetrokkenheidaangewerkt.Maarnietalleenvanuithetministerie.Deinzetenhetenthousiasmevanallebetrokkeninstellingenisminstenszobelangrijk.Zijdoenhunuiterstebestopkortetermijnprojectenteinitiërenenterealiserenomdatzijzichrealiserendathet«nuofnooit»is.Wantna2009wordtErfgoedvandeOorlogafgerond.Datbrengtmijopdefasevanaf2010,alshetprogrammaisafgerond.IkstelvooropdatmijnambitieommetErfgoedvandeOorlogeentijdelijkprogrammauittevoeren,onveranderdis.Hetisnietaanderijksoverheidomstructureeleenverantwoordelijkheidopzichtenemenvoorbehoudenontsluitingvanhistorischmateriaaldatzichoverwegendindeprivatesfeerbevindt.Dieverantwoordelijkheidligtbijdeerfgoedbeherendeinstellingen.WelzieikdathetprogrammaErfgoedvandeOorlogalskatalysatorwerktomdenalatenschapvandeTweedeWereldoorlog,inmateriëleenimma-teriëlezin,ookdaadwerkelijkals«erfgoed»tegaanbeschouwen.Dienotieisrelatiefnieuw.Nognietzolanggeledenwarendagboeken,brievenenfoto’svooral«persoonlijkememorabilia»,bewaardvanwegedeemotio-nelebetekeniservan.Enarchievenzijnontstaanenbewaardomwerk-TweedeKamer,vergaderjaar2008–2009,20454en25839,nr.926 processenvanorganisatiesvastteleggen.Diefunctiesveranderen.Docu-menten,persoonlijkevoorwerpen,brievenenfoto’swordenonderwerpvanhistorischonderzoekenillustratieseninformatiedragersvooreenbreedpubliekdatgeenpersoonlijkebandheeftmetdemaker(s)ofeige-narenervan.Defundamentelewijziginginbetekenisenfunctievanditmateriaal,naarmatedetijdverstrijkt,heeftconsequentiesvooronzeomgangermee.Zolangditmateriaalbetekenishoudtvoorburgersvannuishettebeschouwenalserfgoedenpastdaareenerfgoedbenaderingbij.Dienoodzaakzalna2010nietmeerwegtedenkenzijn.Deerfgoedbena-deringdieditkabinetgekozenheefttenaanzienvanmateriaaluitenoverdeTweedeWereldoorlog,isonlangsgepresenteerdbinnendeInterna-tionalTaskForceforInternationalCooperationonHolocaustEducation,RemembranceandResearch(ITF).Veelanderelanden,aangeslotenbijdeITF,blijkeneenzelfdenoodzaakteervarenomveelmeervanuiteenerfgoed-perspectiefnaardenalatenschapvandeTweedeWereldoorlogtekijken.Nederlandisechterheteerstelanddathierconcreeteenprogrammaopheeftontwikkeld.Ikbenervanovertuigddatna2010veelprojectresultatenzijngeboektdiegeneratiesnaonsindegelegenheidstellenkennistenemenvandeveel-heidaaninformatie,verhalenenkennisoverdeTweedeWereldoorlog.Daarmeezaleenbelangrijkedoelstellingvanhetprogrammabereiktzijn.Maarikplaatsdaarookeenkanttekeningbij.Eeninvesteringvan21,7miljoeneuroverdienteenmaximaalrendement,duurzameresultateneneenstructureleverankering.Voordigitalecollectieoverzichten,kern-collecties,digitalegidsen,webportalen,enpublieksgerichtetoepassingenzoalsdejeugdserie«DeKlasvan’39»,biedtErfgoedvandeOorlogeenuitstekendebasismaardatzounietheteindplaatjemoetenzijn.Ditsoorttoepassingenmoetookoplangeretermijnbruikbaarenactueelzijn,bovendienverderwordengevuldmetnieuwmateriaaldatopduiktofdigitaalbeschikbaarkomt.Datbetekentstructureelonderhoud,aanvullingenactualisering.Voortdurendeaandachtvoorhetvraagstukhoemeterfgoedmateriaaldeburgervanvandaaghetbestebereiktkanworden,iszekerophetthema«TweedeWereldoorlog»ookvanbelang.Ikdenkdathetgoedistijdigstiltestaanbijdevraagwelkeorganisatie(s)hierinstruc-tureeleenvoortrekkenderolkunnenblijvenspelenalsErfgoedvandeOorlogisafgerond.DatgeldtookvoordecontinueringvandeinfrastructuurdiezichrondhetprogrammaErfgoedvandeOorlogontwikkelt.Erontwikkelenzichsamen-werkingsverbandentusseninstellingendiezichuitsluitendbezighoudenmeterfgoedmateriaalTweedeWereldoorlog,enandereerfgoedinstel-lingenmeteenveelbrederprofiel(museumconsulenten,regionaalhistori-schecentra,archievenenerfgoedhuizen).OokhetNationaalComité4en5meiontwikkeltzichinhaargids-encentraalaanspreekfunctieophetgebiedvanherinneringWOII.Ikziedewetenschappelijkewereldverbin-dingmakenmeterfgoedinstellingenenzohuninzichtenverderaaneenbreedpubliekverspreiden.Enopregionaalniveaubundeleninstellingendekrachtenomtotgemeenschappelijkeprojectentekomenrondspeci-fiekethema’salsdeAtlantikwallofdebevrijdingstrijdinderegioArnhem/Nijmegen(www.liberationroute.nl).Ookzieiksamenwerkingenkennis-uitwisselingontstaantussenerfgoedbeherendeinstellingenenorganisatiesdieeengroteexpertisehebbenopgebouwdindigitaliseringenconservering,zoalsdeKoninklijkeBibliotheek.MethetprogrammaErfgoedvandeOorlogiseropéénpunteenoverzichtontstaanwaarkennisencontactensamenkomenophethelespecifieketerreinvandenalatenschapvandeTweedeWereldoorlog.Hierdoorishetmogelijkorga-nisaties,initiatievenenprojectenaanelkaartekoppelen,mensenmetelkaarincontacttebrengenenkennisuittewisselen.Ikbenvanmeningdatdieopgebouwdeexpertise,contacteneninfrastructuurvanbelangisTweedeKamer,vergaderjaar2008–2009,20454en25839,nr.927 vooreenstructureleaandachtenontwikkelingvandezeerfgoedsector.Daaromvraagikmijafinhoeverrehetgewenstiseendergelijkcontact-enkenniscentrumergensindieinfrastructuurtegaanborgen.IkwilopbovengenoemdepuntendeRaadvanAdviesvanhetprogrammaErfgoedvandeOorlogomeenadviesvragenomtoteengoedafgewogenoordeeltekomenlangswelkeaanpakderesultatenvanErfgoedvandeOorloggeborgdkunnenworden,zonderdatderijksoverheidhierineenstructureleoftevergaanderolintoebedeeldkrijgt.IkzaluoverdeverdereontwikkelingenvanhetprogrammaErfgoedvandeOorlogopdehoogtehouden.DestaatssecretarisvanVolksgezondheid,WelzijnenSport,M.BussemakerTweedeKamer,vergaderjaar2008–2009,20454en25839,nr.928