Situatie in Iran

31700VVaststellingvandebegrotingsstatenvanhetMinisterievanBuitenlandseZaken(V)voorhetjaar2009Nr.129BRIEFVANDEMINISTERVANBUITENLANDSEZAKENAandeVoorzittervandeTweedeKamerderStaten-GeneraalDenHaag,27augustus2009ConformdetoezegginggedaantijdenshetAlgemeenOverlegoverdeEuropeseRaadop17junijl.(kamerstuk21501-02,nr.913),biedikuhierbijnadereinformatieaanoverdesituatieinIran.Uvroegmijdeontwikkelingen,dievoorvelenalseenverrassingzijngekomen,naderteduiden.DitzalikdoendoorkortstiltestaanbijdebinnenlandsepolitiekvanIran,deeconomieenhetbuitenlandsbeleid.Indebriefzalookeenschetsgegevenwordenvandeontwikkelingeninaanloopnaar,rondomenkortnadepresidentsverkiezingen.BinnenlandsepolitiekVooreengoedbegripvandeIraansepolitiekishetvanbelangteonder-strependatdeIslamitischeRepubliekIrangeendemocratieisnaarwestersemaatstaven.IraniseentheocratischerepubliekwaardeGeeste-lijkLeiderbinnenhetstaatsbesteldegrootstemachtheeft:deheer-schappijvandereligieuzewetgeleerde(«Velayat-eFaqih»).Binnendittheocratischstaatsbesteliswelsprakevanenigedemocratischekenmerkeneneenzekerematevanpolitiekpluralisme.Indeafgelopen30jaarheefteenaantalpolitiekestromingendiealsonderdeelvanhetbestelwerdentoegelateneencontinuestrijdgeleverdindediversemachts-centra,zoalsderegeringenhetparlement,derechterlijkemachtentotopzekerehoogtebinnendeRaadvanHoedersendeRaadvanExperts.Tegenwerkendeensomsintimiderendemaatregelenwordendaarbijnietgeschuwd.Zohebbenmetname«hervormingsgezinden»zichdeafge-lopenperiodegeconfronteerdgezienmetmeerconservatievekrachtenbinnenderechterlijkemacht,hetministerievaninlichtingenendeRevolu-tionaireGarde.BovendepartijenstaatdehuidigeGeestelijkLeiderKhameneidie,totvoorkort,steedszorgvuldighetevenwichtwisttebewarenmetalsdoelhetvoortbestaanvandeIslamitischeRepubliekinhuidigevorm.Dediversestromingenbinnenhetbestellopengrofweguiteenvan(radi-caal)conservatieven(w.o.Ahmadinejad),meerpragmatischingesteldeTweedeKamerderStaten-Generaal2Vergaderjaar2008–2009KST1342920809tkkst31700V-129ISSN0921-7371SduUitgevers’s-Gravenhage2009TweedeKamer,vergaderjaar2008–2009,31700V,nr.1291 technocraten(w.o.Rafsanjani)tot«hervormingsgezinden»(w.o.Khatami,Karrubi).MetdeverkiezingsoverwinningvanAhmadinejadin2005beleefdedebewegingdieijvertvoorreligieuzeenegalitaireidealen,ondermeergesteunddoorgrotedelenvandeRevolutionaireGardeendeBasij,mededoorhetgebrekaaneengeloofwaardigehervormingsgezindekandidaat,eendoorbraak.DefocuswerddaarmeeverlegdvaneenzekeremoderniseringvandeIslamitischeRepublieknaarherbevestigingvanderevolutionairebeginselen.Depresidentsverkiezingenvan12junijl.gingenvooralovereenkeuzetusseneenvasthoudenaandezerevolutionairewaardenofeenmeerophervormingenvanhethuidigebestelgerichtbeleid.EconomieenenergieMeteenbevolkingvanca.70miljoenmensen(vanwienaarschatting60%jongerdan30jaar),meteenrelatiefhoogopleidingsniveau,metdetweedebewezenmondialegasreserveenalsderdeolie-exporteur,magIran–inpotentie–eenregionaleeconomischegrootmachtwordengenoemd.DoorzijnstrategischeliggingopeenkruispuntvancontinentenenaandevoordeolieengastoevoerzobelangrijkeGolf,krijgtdatpoten-tieelextrareliëf.Tochisdezebeloftemaarbeperktingelost.OnderAhmadinejad’sbeleidenonderinvloedvandewereldwijdeeconomischeenfinanciëlecrisis,isdeIraanseeconomieineeninflatoirerecessieterechtgekomen.Dewerk-loosheidbedraagtofficieel12%vandeberoepsbevolking;onofficiëlecijfersgevenevenweleenveelhogerpercentageaan.Hetgemiddeldeinflatiecijferstaatop22,5%enwasnietzohoogsinds1995.Degestegenimportincombinatiemetdalendeolieprijzenleidtvolgensdemeervoor-zichtigecijfersopeenverwachtbegrotingstekortvan$11miljard.Heteconomischebeleidvandezittendepresidentwerdindeaanloopnaardeverkiezingenpubliekelijkbekritiseerd,nietalleendoorzijnpoli-tieketegenstandersmaarookdoorprominenteIraniërsenvooraan-staandeeconomen.Detoonvandekritiekwasvaakopvallendhardenmagalstekenwordenopgevatvandekritiekestaatvandeeconomieendebreedgevoeldeonvredeensomberevooruitzichtenopverbeteringvandekansenvoordezejongebevolking.Dieonvredeoverhetgebrekaanperspectiefopveranderingvoordekomendejarengeldtalseenbelang-rijkeimpulsvoordeprotestendienadeverkiezingenuitbraken.MedeonderdrukvanAmerikaansesanctiesheeftIranzijnblikvoorafnamevandefossielebrandstoffenvooreendeelnaarhetOostengewendenzijnintoenemendematemetnameChineseoliemaatschap-pijenactiefinIran.ZoisdedrukvanuitWashingtonongewildeenaanmoedigingomdeenergievoorradenopstrategischewijzeintezettenterversterkingvandebandenmetanderegrootmachtenalsChina(datdeenergiehardnodigheeftvoorzijnsterkgroeiendeeconomie)enRusland.TegelijkertijdbewijstdeaannamevanintussenvijfsetsVeiligheidsraad-resolutiesinverbandmethetnucleaireprogrammaookdebeperkingenvandiediversificatiestrategie.Bovendiendoethettoenemendeinternatio-naleisolementzichookgevoelenineenachterstandvankennisenknow-howophetgebiedvandeexploratievandeeigenvoorradenenwordtookthansnogonderhetvolumevanvoorderevolutiegeprodu-ceerd.OokhetfeitdatIranbenzinemoetimporterenomaandebinnen-landsevraagtevoldoeniseentekenaandewand.Hoeweldeenergie-voorradeneenstevigetroefkaartindehandenvanhetleiderschapbetekenen,vormtdegroteafhankelijkheidvandeinkomstentegelijkertijdeenzekerekwetsbaarheid,diezichbijderecentescherpedalingvandeTweedeKamer,vergaderjaar2008–2009,31700V,nr.1292 olieprijsonmiddellijkdeedvoeleneneenremzetteopdebudgettairemogelijkhedenvanderegering.Hetfalendeeconomischebeleidvandezittendepresidentmetdesombereperspectievenvoorgrotegroepenvandejongebevolking,opwelk«ticket»hijvierjaargeledeneveneenswasverkozen,lagbijdeafge-lopenpresidentsverkiezingenvierkantoptafel.BuitenlandsbeleidAndersdanoverdebinnenlandsepolitiekendeorganisatievandesamenleving,bestaattussendeverschillendestromingeneengrotematevanconsensusoverdeuitgangspuntenvanhetIraansebuitenlandsbeleid.Tekenendishetgegevendathetnucleaireprogramma,waaroverdehuidigePresidentdestrijdaanbindtmetdeinternationalegemeen-schap,inhetgeheimwerduitgebouwdonderdethansals–relatieve–hervormersteboekstaandeoud-presidentenRafsanjanienKhatami.Waarnemersverklarendezebreedgedeeldenucleaireambitie,dieoveri-gensdoorIrannogsteedsalscivielwordtbestempeld,ondermeeruiteenhangnaarerkenningalsregionalemacht,uiteengevoelvanbedreigingdooromringende(ooknucleaire)grootmachtenenuitdegeschiedenisvandeIslamitischerepubliekdietijdensdeoorlogmethetIrakvanSaddamHoesseininzijnbestaanwerdbedreigd.OokhetvijanddenkenjegenshetwestenisnieteenuitvindingvanAhma-dinejad.InzijnoppositietegendeShahwasdeafwijzingvandiensnauwebandenmetdeVSzomogelijkhetbelangrijksteuitgangspunt,waaropAyatollahKhomeinideIslamitischerepubliekfundeerde.Iranheefthetanti-Americanismevolgenswaarnemerszowelalsbindendeboodschapvoorheteigenvolk,alsinhaarbuitenlandsbeleideencentraleplaatsgegeven.AangenomenmagwordendatdeIraanseleidersdeVSsindsderevolutienu30jaargeledenalseenexistentiëlebedreigingervaren.Ditdreigingsbeeldzaltevensopdeachtergrondspelenbijbeleidsbepalingtenaanzienvanbijvoorbeeldhetnucleaireprogramma(alspotentiëleafschrikking)endesteunvoorbewegingenalsHezbollahenHamas(alsspelerinhetookvoorhetgezagvandeVSinderegiobelangrijkeArabisch–Israëlischeconflict).Naasthetdefensieveelement(hetparerenvandedreiging),spelenhierbijookstrategischeoverwegingeneenrol,zoalshetversterkenvandebovengenoemderegionalepositie.Metdecompromislozeanti-Israëlischeenanti-Amerikaansehoudingenretoriek,trachtTeheraneenalternatieftebiedenvoormeerpro-Westerse,ArabischegrootmachtenalsEgypte(datvredeslootmetIsraelzonderdathetconflictmetdePalestijnenisopge-lost)enSaoedi-Arabië,wiensleidendeIslamitischepositiealshoedervandeheiligeplaatsennaardekroonwordtgestokenmeteenscherpanti-joodsenanti-Westersgeluid;eengeluiddatopdeArabischestraatdelaatstejarenintoenemendemateopweerklankleektekunnenrekenen.Deanti-Amerikaansehoudingisnietinsteengebeiteld.AltijdensdeoorlogmetIrakoordeeldehetregimedatsamenwerkingmetdeVSonderomstandighedennoodzakelijkkonzijn(«Iran-contra»).Post11september2001zouIransamenwerkingmetdeVSovereenbreedscalavanonder-werpenhebbenaangebodeneninAfghanistanblekenenblijkenIraanseenAmerikaansebelangenvooreenbelangrijkdeelparalleltelopen.DeuitgestokenhandvanPresidentObamalijkteveneensaanconcretesamenwerkingteappelleren,waarbijdegrootstezorg(dievoorregime-change)vanafhetbeginisweggenomenmetdiens«Nowruz-speech».TweedeKamer,vergaderjaar2008–2009,31700V,nr.1293 HetblijftvoorlopiggissenhoedemachthebbersinTeheranzullenreagerenopdeAmerikaanseouverture,alstemmenderecenteontwikke-lingeninIrangeenszinspositief.Hetregimetrachtmomenteeleigengeschiedschrijvingtecreërendoordeschuldvandepolitiekeonrustteleggenbijbuitenlandseagenten,media,terroristen,enz.,dieachtereengoedgeplandepogingzoudenzittenomhetregimemiddelseen«fluwelenrevolutie»omvertewerpen.Dergelijkongefundeerdecomplot-theorieënliggenaandebasisvanvelearrestatiesendemassaprocessenvan1,8en16augustusjl.,waarbijpolitiekeopponentenwordengeïntimi-deerd,monddoodofhetwerkenonmogelijkgemaakt.InzijninaugureletoesprakenhekeldeAhmadinejaddekritiekvandeWestersewereldophetverloopendenasleepvandepresidentsverkiezingenenbeschuldigdehijhetwestenvanongewensteinmenginginbinnenlandseaangelegen-heden.Deinternationalegemeenschapverwerptdergelijkeongegrondeinsinuatiesuiteraard.Hetvijanddenkenmaaktaldustijdelijkeenoplevingdoor,maarvoorhetregimezalhetongetwijfeldzorgelijkzijndatgrotedelenvandeeigenbevolkinggeenwaardemeerhechtenaandevoorgeschoteldecomplot-theorieën.WaarvoorheenhetuitenvankritiekopdeconfrontationeleretoriekjegenshetWestentaboewasenwerdweggezetalsheulenmetdevijand,wordenindeafgelopenperiodeopenlijk–ondermeerdoorpresidentskandidaatKarrubi–vraagtekensgezetbijdezekoers.Deuitge-stokenhandvanpresidentObamamaakthetvoorheenzocomfortabelevijanddenkenvanhetregime,voordeeigenbevolkingsteedsmindergeloofwaardig.DepresidentsverkiezingenBinnenhetIraansestaatsbestelbepaaltdebehoudendeennauwaandegeestelijkleidergelieerdeRaadvanHoederswelkepersonenalskandidaatwordentoegelatenvoordepresidentsverkiezingen.Erwarenvoordeinjunijl.gehoudenpresidentsverkiezingen475personendiezichkandidaatwildenstellen.Daarvanwerdener4kandidatentoegelatendoorRaadvanHoeders:Ahmadinejad,Mousavi,KarrubienRezai.Hoewelzijindeuitslagengeenrolvanbetekenisspeeldentochookeenenkelwoordoverdetweelaatstgenoemdepresidentskandidaten:Karrubigeldtalszeervooraanstaandvertegenwoordigervandegeestelijkheid.Reedsvlaknadeverkiezingenlegdehij–notabenevoordeBBCtelevisie–delinktussenhetinzijnogengemankeerdeverkiezingsprocesendelegitimiteit(optermijn)vandeIslamitischeRepubliekzelf,zoalsRafsan-janiinzijnredeeenmaandlaterookzoudoen.DatookRezai,eenvoor-maligechefvandeRevolutionaireGarde,zich-ookrecentelijknog–uitge-sprokenkritischheeftuitgelatenoverdeuitslag,magopmerkelijkheten.HetIRGCgeldt–metdeBasij–alsbelangrijkstesteunpilaarvoordemachtvandezittendepresidentenvooralvandeOppersteLeider.DeGardewerddoorKhomeinivlaknaderevolutieopgezetomhetregimetebeschermen(tegencoupsalsdietegenMossadeq).Deverkiezingscampagnewerdmeteenongekendeintensiteitgevoerdenmaakteonverwachtekrachtenenemotieslos.DeverkiezingsdebattenopTVwarenopmerkelijkfel,waarbijdirectepersoonlijkeaanvallennietwerdengeschuwd.DepolitiekevetesenpubliekelijkgeuitekritiekwerdeninIranbreedbediscussieerd;debewustwordingwasgroot.Nieuwecommunicatiemiddelenspeeldenhierbijeenbelangrijkerol,deinperkingvanhettelefoonensms-verkeertenspijt.Ookopstraatwerdactiefcampagnegevoerd,waarbijzekerinTeheran,maarookdaarbuiten,decampagnevanMousavizeerzichtbaarwas.Mousavigroeidedaarbijsteedsmeerinzijnrol:vanconservatieveoud-premierdieca.20jaarTweedeKamer,vergaderjaar2008–2009,31700V,nr.1294 geledenuithetpolitiekebeeldverdween,totdeleidendekandidaatvande«hervormingsgezinde»stroming.OpeenszagdebevolkingeenduidelijkalternatiefvoorAhmadinejad.Mogelijkmededaardoor,leekdecampagnevanMousavisteedsmeerelantekrijgennaarmatedeverkiezingsdagnaderde.Vrijdag12junijl.vondendeverkiezingenplaats.Deverkiezingsopkomstwasongekendhoog;volgensopgavevandeIraanseautoriteiten85%.Veelsnellerdanverwacht,volgdezaterdagdaaropvolgendreedsdeoffi-ciëleuitslagvolgenswelkepresidentAhmadinejaddeverkiezingenmet62,6%vandestemmenzouhebbengewonnen.Mousavikreegslechts33,8%vandestemmen.VrijwelonmiddellijknadebekendmakingwarenerbeschuldigingenvanverkiezingsfraudeenkwamhettotstraatprotesteninTeheran.GeestelijkLeiderKhameneifeliciteerdeAhmadinejadniet-temindirectnadebekendmakingvandeuitslagmetdiensverkiezings-overwinning.Op19junijl.herbevestigdeKhameneiinzijntoespraakbijhetvrijdaggebedzijnonvoorwaardelijkesteunvoordeverkiezingsuitslagendeherverkiezingvanpresidentAhmadinejad.Hijslootfraudeuit:hooguitzoudenerenigeonregelmatighedenzijnvoorgekomendiedoordeRaadvanHoederswerdenonderzocht.DeRaadvanHoedersmaakte29junijl.bekenddatuitonderzoekendegedeeltelijkehertellingvandestemmengeenonregelmatighedennaarvorenwarengekomenenbeves-tigdedeeerdereuitslag.Middelstweeceremonies,ineenmoskeeeninhetparlement,oprespectievelijk3en5augustusjl.isAhmadinejadgeïnaugureerdalsnieuwepresident.EindaugustuszalpresidentAhmadi-nejadzijnnieuweregeringsploeg,waaronderdrievrouwelijkeministers,tergoedkeuringaanhetparlementvoorleggen.Hetverkiezingsproces,metdesnellebekrachtigingdoordeGeestelijkLeider,devoorvelenonverwachtgroteverkiezingsoverwinningvanAhmadinejad,develeklachtenoververkiezingsfraude,gecombineerdmethetdisproportioneelgeweldtegenvreedzamedemonstranten,dearbi-trairearrestatiesvanpolitiekeopponenten,journalistenenanderevoor-aanstaandeIraniërs,deongefundeerdebeschuldigingenvaninmenginginbinnenlandseaangelegenhedenaanhetadresvanbuitenlandsemogend-hedenendeverdraaiingenvannieuwsfeitendoorIraansestaatsmediaroepenveelvragenopoverhetdemocratischproces.Ookbijdevorigepresidentsverkiezingenin2005warenklachtenoververkiezingsfraude,ondermeervandeverliezendepresidentskandidatenKarrubienRafsanjani.Echterdematevanpubliekeverontwaardigingoverdevoorvelenonverwachteverkiezingsuitslagwasditmaalongekend;voordedaaropvolgendemassademonstratiesgeldtdatafortiori.ErzijnprotestenhoorbaardieverdergaandankritiekopdeverkiezingsuitslagzelfendiehetwezenvandeIslamitischeRepubliekaandekaakstellen.InternemachtsstrijdDeonvoorwaardelijkesteunvanGeestelijkLeiderKhameneivoorAhmadi-nejadmagalseenpolitiekzeerbelangrijkfeitwordengekenschetst.Waar,zoalseerderindezebriefbetoogddeOppersteleiderbovendepartijenstaatennaeensubtielspelvanconsultatievanenmanoeuvrerentussendebelangrijksteinstituties,dekoersbepaalt,waarnaiedereeninhetgelidstapt,koosAyatollahKhameneivooreenvluchtnaarvoren.DeOppersteLeiderstaathierdoorvolgensvelewaarnemersnietlangermeerbovendepartijen,maarheeftzichinhetkampvanéénvandepartijengeplaatst.Daarmeeondermijnthijvolgensvelenookhetinstituutvandeheer-schappijvandereligieuzewetgeleerdezelf.BinnendeinstitutiesvandemachtenonderdebevolkingzouintoenemendematehetgevoelkunnenontstaandatdeidealenvanderevolutiedoorhethuidigeregimewordenTweedeKamer,vergaderjaar2008–2009,31700V,nr.1295 verloochend.DeGeestelijkLeiderheeftdaarmeeontegenzeggelijkaanprestigeenlegitimiteitverloren,ookbinnendeIslamitischewereld.Rafsanjanilijktzichtijdenszijneveneensgeruchtmakendevrijdagsgebedvan16julijl.preciesopdatpunttehebbengeconcentreerd.IneenwederomvoorIraansebegrippenongekenduitgesprokenenkritischespeech,heefthijopgeroependegevangenenvrijtelaten,vrijheidvanmeningsuitingteverruimenenheefthijvolgenswaarnemersKhameneiimplicietaangesprokenopdiensgebrekaanonpartijdigheidendaarmeeopzijnbekwaamheidalsOppersteLeidervandeIslamitischeRepubliek.HoewelRafsanjanidelegitimiteitvandePresidentnietdirectintwijfelheeftgebracht,lijktdiensmanoeuvreerruimteerdelaatstewekeneerderkleineropgewordenen–belangrijker–depositievandeOppersteLeiderstaatvoorheteerstopenlijkonderdruk.Rafsanjaniwas,netalsMousavi,Karrubi,enKhatami,nietaanwezigbijdetweeinauguratiebijeenkomsten.Terwijlbuitenwerdgedemonstreerd,trachtteAhmadinejadinzijninaugu-relespeechzijnlegitimiteitteonderbouwenmetverwijzingennaardehogeverkiezingsopkomst.Ahmadinejaderkendebijdiegelegenheiddatdeafgelopenperioderoerigwasgeweestendrongaanomvoortaaneensgezindaandeslagtegaan.OokKhameneiriepbijdeinauguratiewederomopomdepolitiekemeningsverschillenmetrespecttebeslechten.DebezweringsformulesvandeOppersteLeiderendepresi-dentlijkenhundoelvooralsnogtemissen.Protestenzijnnogaltijdhoor-baar,deactiebereidheidblijktnoggrootendevoornaamsteoppositie-ledenleggenzichgeenszinsneerbijdeontwikkelingen.Oud-presidentKhatamienpresidentskandidaatKarrubihebbenzichrecentelijkaange-slotenbijdedoorpresidentskandidaatMoussaviopgerichte«greenpathofhope»;eenoverkoepelendebewegingvanwaaruithetpolitiekeverzetzalwordenvoortgezet.DelenbinnendeRevolutionaireGarde,degeestelijkheidenhetparlementhebbeninmiddelsopgeroepentotvervolgingvanKhatami,MousavienKarrubi.OokAhmadinejadheeft7augustusjl.aangegeventegenstandershardaantezullenpakken.Inmiddelshebbenruimhonderdpolitiekoppo-nenten,advocaten,mensenrechtenverdedigersenanderevertegenwoor-digersuithetmaatschappelijkmiddenveldinmassaprocessenterechtmoetenstaanwegenshetvoorbereidenvaneenfluwelenrevolutieen/ofspionage.Dergelijkemassaprocessen,dieveleIraanserechtsgeleerdenonwettigachten,endedaarbijafgelegde«bekentenissen»passennietbijhetmeerdemocratischeIranvanvoorheen.Dezeaandeoppervlaktegekomenopenlijkemachtstrijdiseennieuwfenomeenenlijktdooralleinstitutiesvanhetlandheentelopen.Hetisnoggeheelonduidelijkhoedezesituatiezichzalontwikkelen.Hetisnietuitgeslotendatdeinternemachtsstrijdzichdekomendeperiodeverderzalverharden.ZovoerenGeestelijkLeiderKhameneienpresidentAhma-dinejadnieuwebenoemingendoorinhetoverheidsapparaat,waaronderdetopvandeinlichtingendienstMOISenhethoofdvanderechterlijkemacht.DaarbijwordtvooralgeputuitdeloyaleRevolutionaireGarde,diedaarmeezijnmachtverderzietgroeientenkostevanondermeerdeondernemersengrotedelenvandegeestelijkheid.Iranzietzichaldusgeconfronteerdmetbinnenlandspolitiekzwaarweer,enzulkstegendeachtergrondvanveleoverigeuitdagingenopecono-mischeninternationaalpolitiekterrein.Hetregimelijktnietinstaatomzichaantepassenaandesinds1979sterkveranderdetijdenofinstaattebeantwoordenaandevrijheidsdrangenaspiratiesnaarwerkenwelvaartvaneenjongegetalenteerdebevolking.TweedeKamer,vergaderjaar2008–2009,31700V,nr.1296 InternationalereactieZoalstoegelichtinhetplenaireSpoeddebatIranvan2julijl.enmijnbrievenaanUwKamervan23juni,1juli,en1augustusjl.isdeNeder-landseregeringmetdeinternationalegemeenschapernstigbezorgdoverdezeontwikkelingeninIran.IkhebuwKamerdaarbijgeïnformeerdoverdemedeopmijninstigatiebelegdebijeenkomstvandeministersvanBuitenlandseZakenvandeEUteKorfoe28junijl.,hetverloopvandeRAZEBvan27julijl.,endediverseingezamenlijkEUverbandonder-nomenacties.NederlandendeEUwensenmetIranbetrekkingenopbasisvanwederzijdsrespectteonderhouden,maarverlangendatIrandaartoezijnverantwoordelijkhedenenverplichtingenonderkentendienovereen-komstighandelt.Zolangdatnietgebeurt,staatderegeringeeneensge-zindenkrachtigprotestvandeEUtegendeIraanseregeringvoor.DeNederlandseregeringheeftinEU-verbandopgeroepenom,zomogelijkmetanderepartners,dekomendeperiodeteonderzoekenwelkemogelijk-hedenerzijnvooradditionelemaatregelen,waaronderhetverbodopdeleveringvoortechnologievoorinternetfiltering.TijdensdeRAZEBvan27julijl.deeldendeministersdevisiedatdeUnieadditionelesanctiesdientteoverwegeninhetgevaleenreactievanIranuitblijft(ref.ookdemotieHaverkampc.s.,Kamerstuk31700V,nr.112;endemotieVanDam/Peters,Kamerstuk31700V,nr.118).Zoalsbekend,onderneemtderegeringreedshetnodigeophetterreinvanhetbevorderenvanmediadiversiteitinIran.ConformdemotieVanDamc.s.(betreffendedebeschikbaarstellingvan1mln.extrauithetMensenrechtenfondsvoorverspreidingvannieuwseninformatie,Kamer-stuk31700V,nr.113)zalhetMensenrechtenfondseenmaligmetdatbedragwordenopgehoogd.HetZweedsevoorzitterschapheeftvoortsaangegevenhetonderwerpnieuwetechnologieënenmensenrechtenpregnanteropdeagendatewillenzetten.Inditkaderwordtbestudeerdhoenieuwecommunicatietechnologieëningezetkunnenwordenterondersteuningvandevrijheidvanmeningsuitinginfragieledemocra-tieën.IndezediscussiezalNederlandeveneensdemogelijkhedenvooreen«EUGlobalOnlineFreedomAct»tertafelbrengen.Inditkaderdienenwetstechnischeaspecten,uitvoerbaarheidenopportuniteitmeegewogenteworden(ref.motieTenBroeke/Petersovermondialevrijetoegangtothetinternet(31700V,nr.111).DeIraanseTijdelijkZaakgelastigdeinDenHaagisnaaraanleidingvandeontwikkelingeninIraninmiddelstotviermaaltoeontboden,laatstelijkop10augustusjl.Iranisdaarbijuitdrukkelijkopgeroepenaandeinternatio-nalemensenrechtenstandaardentevoldoen,ooktenaanzienvangedeti-neerden,enallepolitiekegevangenenvrijtelaten,waarondermensen-rechtenverdedigers,journalistenenoverigevertegenwoordigersuithetmaatschappelijkmiddenveld.Voortszijnzorgenuitgesprokenoverdemassaprocessenvandezemaand,waarbijooktweemedewerkersvanEU-ambassadeseneenEU-burgerterechtstonden.VoortsisnadrukkelijkaangegevendatIranbetrokkenenonmiddellijkdientvrijtelaten.Aanvul-lendopeenEU-TroikademarcheinTeheranop3augustusjl.,heefthetEU-voorzitterschapop10augustusjl.eensoortgelijkeboodschapaandeIraanseambassadeurinZwedenovergebracht.InmiddelszijndeEU-onderdaanendeEU-ambassademedewerkersopborgtochtvrijgelaten.DegezamenlijkeEU-drukopIraanseautoriteitenzalwordenvoortgezetenzonodigwordenopgevoerdafhankelijkvandeontwikke-lingen.DeNederlandseambassadeurinTeheranheefteveneensdiversemalenernstigezorgenoverhetbuitensporigoverheidsoptredenovergebrachtendaartegenprotestaangetekend.ZoalstoegelichtingenoemdebriefvanTweedeKamer,vergaderjaar2008–2009,31700V,nr.1297 1augustusjl.wasNederlandinhetlichtvanhetuitblijvenvaneengedegenonderzoeknaarhetverloopvandeverkiezingen,hethardhandigneerslaanvanvreedzameprotesten,dewillekeurigearrestatiesendebeknottingvanuniverselerechtennietaanwezigbijdeinauguratiebijeen-komstvan3augustusjl.engafhetactedeprésenceoplagerdanambassadeursniveaubijdebijeenkomstop5augustusjl.DeregeringzaldeontwikkelingennauwgezetblijvenvolgenennietnalatenIranopzijnverantwoordelijkhedenaantespreken.DeinzetvandeNederlandseambassadeinTeheranblijftoverigensnatuurlijkookgerichtophetonge-daankrijgenvanarbitrairearrestatiesenverbeteringvandesituatievangevangenen,gewondenenonderdrukten.HiertoevindtinEUverbandonderlingeafstemmingplaats(ref.motiePetersoverinzettenopvrijlatenvangevangenen;Kamerstuk31700V,nr.115).TotslotDebinnenlandspolitiekeberoeringstemtsomber.Verdergaandeintimi-datie,repressie,enmilitariseringmoetennietwordenuitgesloten.Indieneendergelijknegatiefscenariozichvoltrekt,kandatnietonbeantwoordblijvenenzaldatconsequentiesmoetenhebbenvoorderelatiesvandeinternationalegemeenschapmetIran.Debeschrevenontwikkelingen,waaronderdeinernsttoegenomenbeschuldigingenaanhetadresvanhetWestenmetbetrekkingtotdemassaleprotestenvandebevolking,biedenevenminredenvooroptimismevoorwatbetreftdeIraansereactieopdedoorPresidentObamauitgestokenhand.AhmadinejadrepteinzijninauguratiespeechesmetgeenwoordoverhetnucleairedossierenhetaangebodenpakketsamenwerkingsvoorstellenvandeE3+3.Irandientevenwelnumeerdanooitverantwoordelijkheidtenemenendeinternationalegemeenschapteovertuigenvanhetloutercivielekaraktervanhetnucleaireprogramma.Debelangenzijngroot,gezienhetproliferatierisicoeneenmogelijkewapenwedloopinderegio.Hetlandheeftdaarbijeenhelderekeuzetussenhetherintegrerenvandeinterna-tionalegemeenschapmetalleeconomischeenpolitiekevoordelenvandien,ofeenpadnaarverdereisolatie,alsgevolgvanaangescherptesanc-ties.HetisduidelijkdatdiekeuzeereenisvanIranzelfisendathetmorelegezagvanhetlandookindeeigenregioeenernstigeknauwheeftgekregendoorhetgewelddadigeoptredentegendeeigenbevolking.Herstelvandatgezag,erkenningvanderechtmatigeplaatsenherintredenindeschootvandeinternationalegemeenschapensamenwerkingtotwederzijdsvoordeelopbasisvanwederzijdsrespectalsmedehetbiedenvankansenvoordeomvangrijke,jongeengetalenteerdeIraansebevol-kingliggennogsteedsinhetverschiet,mitsdeIraansemachthebbersdaartoebereidzijn.DeministervanBuitenlandseZaken,M.J.M.VerhagenTweedeKamer,vergaderjaar2008–2009,31700V,nr.1298