Mensenrechtensituatie in China en de situatie in Tibet

31263MensenrechtenstrategievoorhetbuitenlandsbeleidNr.23BRIEFVANDEMINISTERVANBUITENLANDSEZAKENAandeVoorzittervandeTweedeKamerderStaten-GeneraalDenHaag,5augustus2008TijdenshetalgemeenoverlegoverChina,datikop11juni2008samenmetdestaatssecretarissenvanEconomischeZakenenvanVolksgezond-heid,WelzijnenSportmetdevastecommissievoorBuitenlandseZakenhebgevoerd(kamerstuk31263,nr.22),hebiktoegezegduwKamerkortvoordeOlympischeSpelenvanPekingnaderteinformerenovermijnappreciatievan(recenteontwikkelingenin)demensenrechtensituatieinChinaenoverdesituatieinTibet.Metdezebriefdoeikdezetoezeggingengestand.MensenrechtensituatieinChinaTijdenshetalgemeenoverlegvan11junibenikingegaanopeenaantalzorgpuntenophetgebiedvanmensenrechteninChina.Hetgaatdaarbijmetnameomdepositievanmensenrechtenverdedigers,devrijheidvanmeningsuiting,vrijheidvangodsdienst,doodstrafenetnischeminder-heden.SindsdienisdesituatieophetgebiedvandemensenrechteninChinaopsommigepuntenverslechterd,zoalsAmnestyInternationalookheeftgesteldinhetrapport«TheOlympiccountdown–brokenpromises».MensenrechtenverdedigersInaanloopnaardeOlympischeSpeleniseronverminderdsprakevaneensterkecontrolevandeChineseoverheidopmensenrechtenverdedigers.Deafgelopenwekenishunpositieverderverslechterd.Eenaantalvanhenisgearresteerd,sommigenzijnonderhuisarrestgeplaatstenanderenzijngedwongenPekingtijdelijkteverlaten.DeNederlandseregeringblijftzichdaarominspannenomdezegroepteondersteunen.DetijdenshetalgemeenoverlegaangekondigdepublicatievandeEU-richtlijnenvoormensenrechtenverdedigersindeChinesetaalisinmiddelsverschenen.DezepublicatiewordtbreedverspreidonderChinesemensenrechten-verdedigers.DeNederlandsekritischebetrokkenheidophetgebiedvanmensenrechtenwordtdoorverschillendeChinesemensenrechten-TweedeKamerderStaten-Generaal2Vergaderjaar2007–2008KST1214690708tkkst31263-23ISSN0921-7371SduUitgevers’s-Gravenhage2008TweedeKamer,vergaderjaar2007–2008,31263,nr.231 verdedigersomschrevenalseeneffectievemanierommetdeChineseregeringingesprekteblijven.Vrijheidvanmeningsuiting,inclusiefpersvrijheidTijdenshetalgemeenoverlegvan11junihebikalaangegevendatdesituatierondpersvrijheidenvrijheidvaninternetzorgelijkwas.Ditisonveranderdhetgeval.Watbetreftdepositievanbuitenlandsejourna-listenmoetwordengeconstateerddatnietinallegevallensprakeisvandetoegezegdeenwettelijkvastgelegderegelsm.b.t.onbeperktetoegang.NaarmijnmeningwordtdittendeleveroorzaaktdooreeninChinabredergeldendprobleemdatcentralewetgevingoplokaalniveaunietaltijdjuistwordtuitgevoerd.NederlandzalblijvenaandringenophetpermanentmakenvandeinhetkadervandeOlympischeSpeleningestelderegelsvoorbuitenlandsejournalisten.DaarnaastblijftdeNederlandseregeringeropaandringendatookChinesejournalistenenassistentenvanjournalistengebruikkunnenmakenvandegroterevrijhedenzoalsdievoorbuitenlandsejournalistengelden.ZoalsookblijktuithetrapportvanHumanRightsWatchvanbeginjuli,wordenmetnamepersonenbinnendezegroepensomsernstigbelemmerdinhunfunctioneren.Eenanderpuntvanzorgbetreftdetoegangtotinternet.DeChineseauto-riteitenvertoneneenbijzonderegevoeligheidtenaanzienvantoegangtothetinternet.Zowerdineersteinstantieookvoorbuitenlandsejourna-listendetoegangtotwebsitesalsAmnestyInternationalgeblokkeerdenwerdendezeblokkadespasineenlaterstadiumenvoorzoverbekendgedeeltelijkopgeheven.HetIOCheeftineenpersberichtvan31juli2008ontkenddathetooitheeftingestemdmetcensuuropinternet.InhetkadervanpersvrijheidhechtderegeringeraandatbuitenlandsejournalisteneengelijketoegangtotinternethebbenalszijhaddenbijdevorigeOlym-pischeSpelen.Meerinhetalgemeenwijstderegeringcensuuropinternetaf.DoodstrafHoewelhetaantalgevallenvanhetopleggenenuitvoerenvandedood-strafvoorzoverbekendnogsteedszorgwekkendhoogisendedoodstrafkanwordenopgelegdbijeengrootaantalmisdrijven,iserwelsprakevanenigeverbeteringtenopzichtevanenkelejarengeleden.ZolijkthetaantaldoodvonnissensindsdeinvoeringvaneenverplichtetoetsdoorhetChineseHooggerechtshofaftenemenenheefthethofookeenaantaldoodvonnissenherzien.IkwildaarbijbenadrukkendathetafschaffenvandedoodstrafinChinanaarmijnmeningeenzeergeleidelijkproceszalzijnenikopkortetermijngeengroteveranderingenverwacht.DeNeder-landseregeringzalblijvenaandringenopverdergaandestappenopditvlak.VrijheidvanreligieDepositievankerkelijkleidersblijftzorgelijk.Zolijktereenlichtetoenamevanarrestatiesvankerkelijkleiderstezijn.DeNederlandseregeringblijftzichonverminderdinzettenvoordereligieuzeminderhedeninChina.IkzaleropaandringendatditonderwerptijdensdeEU-Chinamensen-rechtendialooginoktobervanditjaaruitgebreidaandeordegesteldwordt.DaarnaastzaldemensenrechtenambassadeurditonderwerpbijzijnvolgendeconsultatiesmetdeChineseautoriteitenaandeordestellen.TweedeKamer,vergaderjaar2007–2008,31263,nr.232 TibetOpditmomentbestaatnogsteedsonduidelijkheidoverdesituatieinTibet.DitwordtmedeveroorzaaktdoordatdiplomatenenbuitenlandsejournalistengeenvrijetoegangtotTibethebben.OokdecontactentussenTibetaneninballingschapenhunfamilieinTibetzijnopditmomentzeerbeperkt.Daaromblijfikbezorgdoverdemensenrechtensituatievanetnisch-Tibetanenenachtikhetvangrootbelangdatinternationalejour-nalistenendiplomatenbredetoegangkrijgentotTibet.Dankanerbetere,objectievereinformatienaarbuitenkomen.DezeboodschapgevenwijookaandeChineseautoriteitenaf.HetfeitdateenNederlandsediplomaatvorigeweekalseerstewestersediplomaatsindsmedioaprilTibetheeftkunnenbezoekenachtikeenpositievegestevandeChineseautoriteiten.TegelijkertijdistijdensditbezoekgeblekendatdespanninginTibetonverminderdgrootis.Deklooftussenetnisch-TibetanenenHan-Chinezenissindsbeginditjaargrotergeworden.Ervindenscherpe,uitgebreidecontrolesplaatsdoordeChineseautoriteiten.Dereligieuzevrijheid,bijvoorbeeldinTibetaansekloosters,staaternstigonderdruk.Daaromblijftderegeringeropaan-dringendatdeChineseautoriteitenendevertegenwoordigersvandeDalaiLamadewegvanvreedzamedialoogvoortzettenteneindedeonder-liggendeoorzakenvandeproblemenwegtenemen.BeginjuliheeftdezevendeoverlegrondetussenvertegenwoordigersvandeChineseregeringendespecialegezantenvandeDalaiLamaplaatsge-vonden.Opbasisvandemijbeschikbareinformatie(gebaseerdopcontactenmetbeidezijden)kanwordengeconstateerddatdezeoverleg-rondewelenige,maarnietveelvooruitgangheeftopgeleverdendateendoorbraakisuitgebleven.Devoortgangbetreftmetnamedeonder-werpendieindedialoogbesprokenkunnenworden.Eenbelangrijkzorg-puntaandekantvandespecialegezanten,zoalsookindepersnaarbuitengekomen,betrefthetvermeendegebrekaancommitteringvandeChineseautoriteitenaandedialoog.Afgesprokenisdaterindetweedehelftvanoktobereenvolgendeoverlegrondezalplaatsvinden.Ikvindhetvanbelangdatertijdensdieoverlegrondeverderevooruitgangkanwordengeboekt.IndatkaderheeftNederlandbijhetFranseEU-voorzitterschaperwederomvoorgepleittekomentoteenontmoetingvanEUministersvanBuitenlandseZakenmetdeDalaiLama.ConclusieDemensenrechtensituatieinChinaheeftrecentinzijnalgemeenheidgeenverbeteringondergaan.Dezorgpuntendieiktijdenshetalgemeenoverlegvan11junihebbeschreven,blijvenonverminderdbestaan.HetisduidelijkdatdeChineseautoriteitendeOlympischeSpelentoteensucceswillenmakenendaartoerisico’sopincidentenendaaraanverbondenmogelijkenegatievepubliciteitzoveelmogelijkwillenbeperken.Ditkomtooktotuitdrukkingophetgebiedvanmensenrechten.Tegelijkertijdbenikvanmeningdatdewegvandialoogdeenigeisdieopdelangetermijnvruchtenkanafwerpen.Hetisdanookvanbelangomonveranderdkritisch,constructiefenbetrokkenteblijventenaanzienvandemensen-rechtensituatieinChina.Tegendezeachtergrondisergeenaanleidingomaftewijkenvanheteerdergeuitevastevoornemenvandeminister-presidentendestaatssecretarisvanVWSomdeopeningsceremonievandeOlympischeSpelenbijtewonen.HetNederlandsemensenrechtenbeleidtenaanzienvanChinazalooknadeOlympischeSpelentenvolstewordenuitgedragen.DeregeringzaldemensenrechtensituatiestelselmatigbijdeChineseautoriteitenaandeordeblijvenstellen,bilateraalenmultilateraal.DoorconsistentieinonzeTweedeKamer,vergaderjaar2007–2008,31263,nr.233 benadering,meteenopen,eerlijkeenconstructievedialoog,kunnenweditgesprekookopalleniveausvoeren.InmiddelsisNederlandonderaanvoeringvanhetFranseEU-voor-zitterschapbezigmetdevoorbereidingenvandeEU-Chinamensenrechtendialoogdieinoktoberditjaarzalplaatsvinden.DaarnaastwordtgewerktaanhetbezoekvandeNederlandsemensenrechten-ambassadeuraanChinaeind2008ofbegin2009.DeministervanBuitenlandseZaken,M.J.M.VerhagenTweedeKamer,vergaderjaar2007–2008,31263,nr.234