Recente ontwikkelingen ten aanzien van de internationale oriëntatie van China

31700VVaststellingvandebegrotingsstatenvanhetMinisterievanBuitenlandseZaken(V)voorhetjaar2009Nr.100BRIEFVANDEMINISTERVANBUITENLANDSEZAKENAandeVoorzittervandeTweedeKamerderStaten-GeneraalDenHaag,18mei2009GraagbiedikuhierbijaandereactieophetverzoekvandeVasteCommissievoorBuitenlandseZakenvan19februari2009metkenmerk31700-V-20/2009D07830deKamerteinformerenoverderecenteontwik-kelingentenaanzienvandeinternationaleoriëntatievanChina.DeministervanBuitenlandseZaken,M.J.M.VerhagenTweedeKamerderStaten-Generaal2Vergaderjaar2008–2009KST1310860809tkkst31700-V-100ISSN0921-7371SduUitgevers’s-Gravenhage2009TweedeKamer,vergaderjaar2008–2009,31700V,nr.1001 DeinternationaleoriëntatievanChina1.HistorischperspectiefDeinternationaleoriëntatievanChinaheeftsindsdeoprichtingvandeVolksrepubliekin1949groteveranderingendoorgemaaktenisnogsteedsinbeweging.Dezenotitiekandanookgeendefinitiefbeeldgeven,maarisslechtseenmomentopname.Indeperiode1949–1979onderhieldChinageendiepgaandebetrekkingenmethetbuitenlandenvoorzoverdatwelhetgevalwas,warendezebetrekkingenideologischgeïnspireerd.Hetlandwasbijmeerdereconflic-tenbetrokken,zoalsdeKoreaanseoorlog(1951tot1953)engrenscon-flictenmetIndia(1962),deSovjet-Unie(1969–1978)enVietnam(1974en1979).Debuitenlandsehandelwasvrijwelnihil;heteconomischebeleidwaseropgerichtChinazelfvoorzienendtemaken.Chinanamnauwelijksdeelaanmultilateraleorganisaties,medeomdatderegeringinPekingtot1971dezetelvanChinainVN-organisatiesnietkonbezetten.VanafdeopenstellingvanChinain1979onderDengXiaopingkwamhetChineseeconomischebelangintoenemendematecentraaltestaaninhetbuitenlandsebeleid;datresulteerdeineenomslagvanideologischnaarpragmatischbeleidomdesnelstijgendebehoefteaanenergie,grond-stoffenenafzetmarktentedekken.Daarbijpasteookeenbeleidvandiver-sificatievanhulpbronnen,omdeafhankelijkheidvaneengeringaantalbronnentebeperken.MetdezeomslagisChinazijneigenbelangenwereldwijdopmeerassertievewijzegaanbehartigen.2.UitgangspuntenvanhetChinesebuitenlandsebeleidDelegitimiteitvanhethuidigepolitiekesysteeminChina,enmetnamederolvandeCommunistischePartijdaarin,leuntinbelangrijkemateopeensnellegroeivandewelvaartenopnationalistischegevoelensonderdebevolking.Hetbuitenlandsebeleidishierdirectaangelieerd,watgevol-genheeftvoordewijzewaaropChinazichopsteltindewereld.Chinaverwachtvananderelandendatzijbetrouwbarepartnerszijn;voor-spelbaarheidisvoorChinaeenessentieelaspectvandebetrekkingenmetanderelanden.HetverwachtdatderdelandendeterritorialeintegriteitvanChinarespecteren:desoevereiniteitoverTibetenXinjiangmagnietterdiscussiestaan.DaarnaastiserkenningvandeaansprakenopTaiwaneenvandehoogsteprioriteitenvanhetChinesebuitenlandsebeleid;Chinahechteraandatanderelandenhunéén-Chinabeleidconsistentuitvoeren.Waardatvertrouwenwordtgeschonden,neemtChinamaatre-gelen.Dienoodzaakvanrespectvoordeeigenterritorialeintegriteitvertaaltzichookindenadrukoprespectvoordeterritorialeintegriteitvananderestaten.DaaromerkentChinaKosovo,Zuid-OssetiëenAbchaziënietalsonafhankelijkestaten.Chinaheefthetbeginselvannon-interventiehooginhetvaandelstaan.Chinazietdialoogalshetmiddelbijuitstekominternationalegeschillenoptelossenenbetrachtgroteterughoudendheidtenaanzienvansanctiesofmilitaireinterventies.HetChinesebeleidtenaanzienvanBirmaisdaarvaneenvoorbeeld.Chinaisbovendieneentegenstandervaninter-ventieszonderVN-mandaat.ChinakanalspermanentlidvandeVeilig-heidsraadeenvetooveruitsprekenoverhetverlenenvaneenVN-man-daataaneeninterventieendemodaliteitendaarvan.Hetnon-interventiebeginselwordtingeroepenalsbeschermingtegenkritiekopdemensen-rechteninChinaenChinahanteertditbeginselbijvoorbeeldalsredendatbuitenlandseleidersdeDalaiLamanietzoudenmogenontmoeten.TweedeKamer,vergaderjaar2008–2009,31700V,nr.1002 DaarwaarChinageraaktwordtinzijnprimairebelangenzoalsterritorialeintegriteit,ishetbereidomookrichtingzijnstrategischepartnersmaatre-gelentenemen.VoorbeeldenzijnhetopschortenvandeEU-ChinatopnaaraanleidingvanhetgesprekvanpresidentSarkozymetdeDalaiLamaenhetopschortenvanmilitairoverlegtussenChinaendeVSnaaraanlei-dingvanAmerikaansewapenleverantiesaanTaiwan.MondiaalstreeftPekingnaareenmultipolairewereld.AangezienditstrevengedeeldwordtdoorvelelandendiegraagtegenwichtwillenzientegendeVS,kanChinazichmetzijnsterkeinternationalepositierichtingderdelandenopwerpenalsalternatiefzonderideologischebasis.DatpastvervolgensweerinhetstrevenvanChinadehistorischepositiealsgroot-machtteherwinnen.Hetheeftdaarvoordetijd:inhetalgemeenkanwordenopgemerktdathetChinesebuitenlandsebeleidgerichtisopde(zeer)langetermijn.Chinaprobeertzijnpositieregionaalenmondiaalteversterkenenteverankerenviabilaterale(strategische)partnerschappenmetbelangrijkstepartnersenviaeenprominenterolinregionalesamen-werkingsorganisaties.InmiddelsisChinaéénvandegrootstehandelsnatiesvandewereldgewordenenisdeChineseeconomienauwverwevengeraaktmetdegeglobaliseerdewereldeconomie,zoalsblijktuitdehuidigeeconomischecrisis.Deverwevenheidbrengtwederzijdseafhankelijkheidmetzichmee.BovendienheeftChinaalsgevolgvandeintensiveringvandehandelsbe-trekkingenenbuitenlandseinvesteringen,eengroeiendbelangbijstabili-teitinderdelanden.Chinakanzichnietgeheelafzijdighoudenvanbinnenlandseontwikkelingeninlandenwaarheteconomischebelangenheeft.DaarwaarhetdegroterebelangenvanChinadient,ishetdaarombereidaftewijkenvanhetbeginselvannon-interventie.ChinaiszichbijvoorbeeldindeloopdertijdsteedsmeergaaninspannenombijtedragenaanstabiliteitinSoedan,zoalsblijktuitdeaanstellingvaneenSpecialeGezantvoorSoedan,deontplooiingvancirca800troepeninSoedanendeinspanningenomdeSoedaneseregeringteovertuigendehybridemissievoorDarfurteaccepteren.Overigenskunnendiegroterebelangenzoweleconomischvanaardzijn(Soedan,Somalië)alspolitiek(aanzienvanChinaindewereld,gevolgenvaneenbesluitvoorderelatiemetdeVS).HoewelChinaweiniginformatieverstrektoverdesamenstellingenmoderniseringvandeChinesestrijdkrachten,iswelduidelijkdatdezeeenbelangrijkerolspeleninhetbuitenlandsbeleidvanChina.DooreensubstantiëledeelnameaanVN-vredesoperatieswilChinatoneneenverantwoordelijkwereldspelertezijn.TegelijkertijdisdemoderniseringvandeChinesemarineeenduidelijksignaalaananderelanden,metnameinderegio,overdeChineseeconomischeenpolitiekebelangenenderolenpositiedieChinavoorzichzelfzietweggelegdinOost-Azië.Opdezemanierdraagtdeopbouwvandestrijdkrachtenbijaanhetveiligstellenvanterritorialeaansprakeneneconomischebelangen.Deeconomischeexpansieendesterkstijgendedefensie-uitgavenkunnenertoeleidendatdeopkomstvanChinawordtgezienalseenbedreiging.DeChineseoverheidiszichbewustvandezerisico’senprobeertuittedragendatdeopkomstvanChinageenbedreigingvormt.Daarombena-drukthetdatzijnbeleidgerichtisopvreedzameontwikkelingvanChina.Datzelfdedoeldientdepublicatievandiversewitboekenmetdekern-puntenvandeelgebiedenvanbuitenlandsbeleid(zoalshetAfrikabeleid)endetweejaarlijksewitboekenoverdefensie.TweedeKamer,vergaderjaar2008–2009,31700V,nr.1003 3.HetbuitenlandsbeleidindepraktijkAziëDebetrekkingentussenChinaenzijnbuurlandenhebbenzichdeafge-lopenjarenzeervoorspoedigontwikkeld.Chinaprobeertactiefdebetrek-kingenmetdezelandentestabiliserenenpositiefvormtegeven.Eenessentiëlevoorwaardevoorduurzaamgoederelatiesvormtdegrens-afbakening.DemeesteinternationalelandgrenzenvanChinazijninmid-delsinoverlegmetdebuurlandenafgebakend;alleenmetIndialopendeonderhandelingenoverdegrensafbakeningnog.Deafbakeningvannatio-nalejurisdictieopzeeisnognietafgerond.Daarbijspelenvisgronden,alsmedevoorradenenergieengrondstoffen,inbetwistegebiedeneenrol.InASEAN-verbandwerdovereengekomendeuitstaandeafbakeningvandeZuid-ChineseZeeiniedergevalopvreedzamewijzeviadiplomatiekeonderhandelingenoptelossen.ChinaheefteenintensievesamenwerkingmetdeASEAN-landen,onderandereviaeenvrijhandelsakkoord.Daarmeeversterkthetzijnregionalemachtspositie.Ookverzekerthetzozijnafzetmogelijkhedenvoorexportproducten,alsmededetoegangtotenergieengrondstoffen.Chinaonderhoudtmetdemeestebuurlandenintensievehandelsbetrek-kingen.InvesteringenoverenweerzijnnetalsdeChineseeconomiedeafgelopendecenniasterktoegenomen.HierdoorisdeontwikkelingvandeChineseeconomiesterkverwevengeraaktmetdievanbijvoorbeeldJapanenZuid-Korea.MetJapanheeftChinaeengecompliceerderelatie.AandeenekantheeftChinaJapaneconomischhardnodig(alsinvesteerderenalshandelspartner),aandeanderekantwilChinademachtvanJapanbeperken,zowelregionaalalsmondiaal.ZoisChinategenstandervaneenpermanentlidmaatschapvanJapanvandeVN-Veiligheidsraad.VerderzijnChinaenJapanelkaarsconcurrentenwatbetreftenergieengrond-stoffen.Totslotwordtdebilateralerelatiebelastdooruitstaandegeschil-lenoverdeafbakeningvanzeegrenzenendoorhetoorlogsverleden.Inhetlichtvandeeconomischecrisiszorgendewederzijdseeconomischeafhankelijkheidenderegionaleenmondialeuitdagingenervoordatopditmomentbilateralegeschillengeenonnodighoogprofielkrijgeninderelaties.Zuid-KoreaiseconomischeveneensvangrootbelangvoorChina.Daar-naastishetlandbetrokkenbijhetZesPartijenOverleg.OokspeeltdeAmerikaanseaanwezigheidinZuid-Koreaeenrol,alsmededemogelijk-heidvanherenigingvanZuid-enNoord-Korea.Denucleaireprogramma’svanNoord-Koreablijveneenbronvangrotezorg,ookvoorChina.HetvoertinhetkadervanhetZesPartijenOverlegeenactieveleidenderol.DezeleidenderolpastinhetstrevenvanChinazichtepresenterenalseenverantwoordelijkwereldspeler.Hetstelthetlandbovendieninstaatdeeindresultatenvanoverlegbetertesturenenzodoendeookzijneigenbelangenzogoedmogelijktedienen.Chinawilimmersstabiliteitaanzijngrenzen.RuslandenChinazijnelkaarsstrategischepartner,maarnietaltijdevenvanharte.Beidelandenzittenwatbetreftbuitenlandspolitiekekwestiesvaakopéénlijn.Voorbeidenzijndeprincipesvansoevereiniteitennon-interventietamelijkabsoluut,ookwaarhetdemensenrechtenbetreft(metGeorgiëwellichtalsuitzondering).ChinaenRuslandhebbengedeel-debelangeninCentraal-Azië,zoalsdestrijdtegenhetterrorisme.Tegelij-kertijdhebbenbeidelanden,vooraleconomischgezien,ookconflic-terendebelangen.Bilateralefricties(onderanderedoordatChinaeengroothandelsoverschotheeft)endefinanciëlecrisiszettenwederzijdsehandeleninvesteringenenigszinsonderdruk.ChinavoeltzichtevensTweedeKamer,vergaderjaar2008–2009,31700V,nr.1004 onheusbejegenddoorRuslandophetterreinvanenergie.ChinawilgraagmeerolievanRuslandafnemen,maarheefthetgevoeleentehogeprijstemoetenbetalenentegengewerkttewordenbijhetstrevenalterna-tieveleverancierstevinden.ChinaprobeertookminderafhankelijktewordenvanRussischewapenleveranties.BeidelandenzijnlidvandeShanghaiCooperationOrganization,eenforumvooroverlegovereenbreedscalaaanonderwerpenwaaronderenergieenterrorisme.ChinaenIndiastaaneenmultipolaireofpolycentrischewereldvoor.Tege-lijkzijnzijgeopolitiekconcurrenten.Datbelemmerthennietomderela-tiesgeleidelijkteintensiveren,medeopbasisvangedeeldebelangen.ChinaisnetalsIndiabezorgdomdestabiliteitinderegioZuid-Azië,hetgeenvangrootbelangisvoordeeconomischeontwikkeling,resp.degewenstegroeiinafzetmarkten.Voorbeidelandenishetopenhoudenvanzeevaartrouteseenstrategischenoodzaak.DeeconomieënvanChinaenIndiazijnvooralsnogcomplementair.Oplangetermijnzaldearbeidsver-delingtussenbeidevervagen,waardoordeconcurrentieomgrondstoffenenafzetmarktentussenChinaenIndiazaltoenemen.Tegelijkertijdzijnernogdiverseanderegevoelighedenindebilateralerelaties,zoalsdeaanwezigheidvandeDalaiLamaendezogenaamdeTibetaanseregeringinballingschapinIndia.WesterselandenOnderanderedoorpartnerschappentesluitenwordtgetrachttegenwichttecreërentegendedoorChinaalstedominantervarenVS.TegelijkvreestChinadatdeVSprobeertdeChineseopkomstteblokkeren.EnerzijdshebbendeVSenChinaeenzeergrootaantalbilateraleoverlegforaopallerleiniveaus,anderzijdsisernogsteedseengebrekaanvertrouwen.OpeconomischterreinzijndeVS,netalsdeEU,eenbelangrijkeexport-bestemming.Heteconomischeherstelvanbeidelandenisdaaromnauwmetelkaarverbonden,ookomdatChinadeAmerikaansebegrotings-tekortenfinanciert.DeVSzijndebelangrijkstemilitairemachtindeAziati-scheregio,watdeeigenChineseambitiesoppolitiekgebiedbelemmert.DaarbijismetnamedepositievanTaiwaninhetgeding.VanuithetstreventotherenigingvanTaiwanmethetvastelandheeftChinazichbuitengewoonkritischuitgelatenoverhetrecenteAmerikaansebesluitopnieuwwapensteleverenaanTaiwan.HoewelChinainreactiedaaroptijdelijkdemilitaireconsultatiesmetdeVShadopgeschort,laathetdebilateralerelatiesdaarnietduurzaamonderlijden.ChinazietdeEUalséénvandepolenineentoekomstigemultipolairewereld.ChinastaatdaarompositieftegeneensterkereEU.Opecono-mischgebiedvoldoetdeEUaanditbeeld,omdatzijalsgrootstehandels-partnervanChinaengrootsteinvesteerderreedseenbelangrijkemon-dialespeleris.HetisvoorChinavangrootbelangdetoegangtotdeafzetmarktenindeEUopentehouden,zekerinhetlichtvandeeconomi-schecrisis.Chinaverzetzichdanooktegenprotectionisme.ChinawilgraagvandeEUdeMarketEconomyStatustoegewezenkrijgen,waar-doordetoegangvanzijnproductentotdeEuropesemarktbeterwordt.PolitiekgezienisdeEUdoordeinterneverdeeldheidopdiversedossierseenmindermachtige,endaarmeeminderaantrekkelijkepartner.VanuitdatperspectiefwerktChinalieversamenmetdedrielandendiehetopbuitenlandspolitiekgebiedalsEuropesesleutelspelersbeschouwt:Duits-land,FrankrijkenhetVK.OokwilChinadathetEUwapenembargowordtopgeheven,waardoordemoderniseringvandeChinesestrijdkrachtensnellervormzoukunnenkrijgen.Hetsteltdatopheffingvanhetwapene-mbargobijzaldragenaaneenafnemendhandelstekortvandeEUmetChina.TweedeKamer,vergaderjaar2008–2009,31700V,nr.1005 AfrikaChinavindtdathetalsontwikkelingslandmeteensuccesvolontwikke-lingsmodeldichtbijdeAfrikaansewerkelijkheidstaat.Hetzietzichzelfnietalsdonor,maaralsietsminderarmlanddatarmerelandenondersteuntvanuithetperspectiefvanwederzijdsvoordeel.DeChineseactiviteiteninAfrikawordennietprimairingegevendooraltruïsme,maardoorweder-zijdsbelang.HetChinesebeleidtenaanzienvanAfrikarichtzichopdrieaspecten.OpdeeersteplaatsisAfrikavoorChinaeenbelangrijkeleveran-ciervangrondstoffenenenergie.DaarnaastzietChinainhetcontinenteengroeiendeafzetmarktvoorzijnproducten;zogroeidedeChineseexportnaarAfrikain2008met36%tenopzichtevanhetjaarervoor.OpdederdeplaatszietChinaAfrikaanselandenalspartnersoppolitiekendiplo-matiekvlak.ZohebbensteedsmeerAfrikaanselandenhundiplomatiekebetrekkingenmetTaiwanbeëindigd.HetChinesenon-interventiebeleid,onderanderealshetommensenrechtengaat,kanopbredesympathierekenen,waardoorChinaookvaakopAfrikaansesteunkanrekeneninVN-kader.DitisbijvoorbeeldzichtbaarinhetstemgedragindeMensen-rechtenraad,waarChinaenAfrikaanselandenvaakopéénlijnzitten.VanuitdezedriedoelstellingeninvesteertChinaookinAfrika,metnameinlandendiegrondstoffenenenergiekunnenleveren.DefinanciëlestroomvanChinanaarAfrikaisinmiddelsgroterdandehulpdiedeWereldbankbiedtaanAfrikaanselanden.Deomvangvandehulp,handeleninveste-ringenverschillensterkperland.DeChinesehulpdraagtbijaandeontwikkelingvanAfrikaanselanden,maarerzijnookknelpunten.ZokunnendeChineseleningen,samenmetreedslopendeleningen,leidentoteentehogeschuldenlastvoorAfri-kaanselanden.Inveelgevallenwordendeleningen(bijvoorbeeldvoordebouwvaninfrastructuur)afgelostdoorleveringvangrondstoffenofenergie.OverigensheeftChinaookleningenaanAfrikaanselandenkwijt-gescholden.Deze(commerciële)overeenkomstenzijnvoorAfrikaanseregeringenvaakaantrekkelijkerdanovereenkomstenmetwesterserege-ringenofdeWereldbankdievoorwaardenverbindentenaanzienvangoedbestuur.Chinasteltslechtséénpolitiekevoorwaarde:deontvangersvanChineseleningenmogengeendiplomatiekebetrekkingenonder-houdenmetTaiwan(éénChinabeleid).VerderisChinaeenbelangrijkewapenleverancierenhanteertdaarbijeenruimerexportbeleiddandemeestewesterselanden.DebilateraleovereenkomstenleidentoteentoenemendepolitiekeinvloedvanChinainAfrika.HetfeitdatChinaopanderevoorwaardenenmetgedeeltelijkanderedoelstellingenhulpgeeft,wilnietzeggendatergeensamenwerkingplaatsvindttussendeinterna-tionaledonorgemeenschapenChina.Dezevindtechtervooralplaatsoplokaalniveau.DaarnaastbestaateenregulieredialoogtussendeEUenChinainzakeAfrika.DaarbijvaltlangzaameenstijgingtezienindebelangstellingvanChinaommetanderedonorensamentewerken,onderanderedooruitwisselingvaninformatieoverconcreteprojecten.OokheeftChinadeAccraAgendaforActionondertekend.Chinaiszichsteedsmeerbewustvanzijnrolalswereldspeler.HetspeelteensteedsactievererolbinnendeVN-Veiligheidsraadentoonteengroeiendebetrokkenheidbijverschillendeinternationaledossiers.Daarbijblijfthetnon-interventiebeginselvooropstaan.Zoalsreedseerderopge-merktwijktChinahierinprincipealleenvanafalserandere,groterebelangenvanChinageschaaddreigenteworden.DatleidterregelmatigtoedatChina,vaakmetandereledenvandeVNVR,internationalestel-lingnametegenhoudt.EenanderelementdatmoetbijdragenaandezichtbaarheidvanChinaalsverantwoordelijkwereldspelerisdedeelnameaaninternationaleVN-gemandateerdevredesmissies,onderandereinSoedan.ZoleverthetaanzienlijkmeertroepenaanVN-vredesmissiesdanTweedeKamer,vergaderjaar2008–2009,31700V,nr.1006 deanderepermanenteledenvandeVeiligheidsraad,metuitzonderingvanFrankrijk.EconomischeenfinanciëleinstellingenChinawordtooksteedsactieverbinneninternationalefinanciëleinstel-lingeneneconomischeorganisaties.DitpastindestrategievanChinageleidelijkaandehistorischepositiealsgrootmachtteherwinnen.Daarbijopereerthetnadrukkelijkvanuitdepositievaneigenbelang.Zoheefthetrelatieflaathetlidmaatschapvaninternationalefinanciëleinstellingenaangevraagd.Begin2009isChinaooklidgewordenvandeInter-Ameri-canDevelopmentBank.Hetlandisvanmeningdatindehuidigeecono-mischecrisisderolvanontwikkelingslandenenopkomendeeconomieënindeinternationalefinanciëleinstellingenzoumoetengroeien.HetzouvoordehandliggendatChinaextramiddelenterbeschikkingzoustellenaandeinternationalefinanciëleinstellingen,diedaarvanwegedeecono-mischecrisisgrotebehoefteaanhebben.DaarmeezoudeinvloedvanChinaindezeinstellingenaanzienlijkkunnentoenemen.Chinaheeftdatechtertotnutoeinbescheidenmategedaan.SindsdetoetredingtotdeWTOin2001isdeChineseeconomieeenvandemeestopeneconomieëninAziëgeworden.Hetheeftdaardoorsterkgeprofiteerdvanmultilateralehandelsliberalisering.InWTO-kaderwilChinadeDoha-rondetoteensuccesmaken.HetsteltzichindehuidigeimpassewatbetreftdevoortgangvandeWTO-onderhandelingenafwach-tendop,maarblijfttegelijkertijdnietstilzitten.Hetstimulerenvanvrij-handelenhetwegnemenvantarifaireennon-tarifairebelemmeringeninanderelandeniszekerindehuidigeeconomischesituatievoorChinaimmersvangrootbelang,meteenfocusopregionalevrijhandelsakkoor-den.Sinds2001heefthetnamelijkookeenregionaalhandelsbeleidontwikkeld,metnamegerichtopZuidoost-Azië,gebaseerdopeconomi-schesamenwerkingenwederzijdsvoordeel.Ompolitiek-strategischeredenenpassenvrijhandelsakkoordendaarin.MetdezeakkoordenwilChinanamelijkstrategischeinvloedkrijgenenregionaalleiderschapopbouwen.Daarnaastdragendezeakkoordenbijaanbeteretoegangtotgrondstoffenenenergiebronnen.BovenstaandeelementenwordenonderstreeptindeChinesevisiehoedehuidigeeconomischecrisisinG20-kadermoetwordenaangepakt.Chinameentdatduidelijkesignalenmoetenwordenafgevenaandefinanciëlemarktenendewereldeconomiedatdebelangrijkstespelerssamenwerkenomdecrisistekeren.Verdermoetenlandengeenprotectionistischemaat-regelennemenendatookzichtbaaruitdragen.DeDoha-rondemoetookeenimpulskrijgen.Verdermoetenconcretemaatregelenwordengeno-menvoordeondersteuningvanontwikkelingslanden.HetIMFendeinter-nationalefinancieleinstellingenmoetenhervormdworden,waarbijdemondialefinanciëlearchitectuureenmultipolairsysteem(zoalsChinadatvoorstaat)zalmoetenreflecterendatrekeninghoudtmetverschuivendemachtsverhoudingentengunstevanopkomendeactoreninde«nieuwe»wereld.DatbetekentvooraleerstdatChinagraageenmeergebalanceerdevertegenwoordigingvanontwikkelingslandenbinnendefinanciëleinstel-lingenziet.MilieuChinaiseensleutellandvoordevoortgangbijdemeestemilieuverdra-gen.Opnationaalniveaubestaateenspanningtussenhogeeconomischegroeienmilieubescherming.MededoordehogeeconomischegroeiismilieuvervuilingeengroeiendprobleemenisChinainmiddelshetlandmetdehoogsteuitstootaanbroeikasgassen.Chinawilzijneconomischegroeievenwelnietondergeschiktmakenaanhetklimaatvraagstuk.DaarbijTweedeKamer,vergaderjaar2008–2009,31700V,nr.1007 wijsthetopzijnpositiealsontwikkelingsland.Tegelijkertijdisduidelijkdatookompolitiek-maatschappelijkeredenendeChineseregeringgebaatisbijhogeeconomischegroei.Chinameentdatdeontwikkeldelandeneengrotereverantwoordelijkheidvoordeoplossingvanhetklimaatvraagstukhebben.Hetstaatdaarbijwelopenvoordialoogensamenwerking:hetontvangtgraagtechnologiedieenergie-efficiënteproductiemogelijkmaakt.ZokunnenwesterselandenChinaondersteunendeuitstootvanbroeikasgassenteverminderenzonderdeChineseeconomischedoelstel-lingeningevaartebrengen.4.InternationalereactieophetbuitenlandsbeleidvanChinaDebetrekkingenmetChinavragenomeenconstructieve,kritischehouding,zonderdatNederlandendeEUhetindediversedialogenmetChinaoveralleonderwerpeneenszullenworden.VerdermoetwordenbedachtdatdemogelijkhedenvoorbeïnvloedingvanhetChinesebuiten-landsebeleidbeperktzijn.Ditwordtveroorzaaktdoordeeerdergenoem-deuitgangspuntenvandatbeleid,datimmersvooraltendienstestaatvandeeigenpolitiekeeneconomischeagendaenhetbehoudvandepositievandeCommunistischePartijinChina.TegendezeachtergrondbevatdeinternationalereactieopdeontwikkelingvanhetbuitenlandsbeleidvanChinaeenaantalalgemeneelementen,waarvansommigehierbovenalzijnaangestipt.OpdeeersteplaatsishetwenselijkdathettoegenomenpolitiekeeneconomischegewichtvanChinazichvertaaltineenrolalsverantwoorde-lijkwereldspeler.Chinazoubereidmoetenzijneengrotereverantwoorde-lijkheidopzichtenemenvoorinternationalevraagstukken.DaarbijishetnietvoldoendeomChinateovertuigendatergezamenlijkebelangenzijnendatsommigemondialeproblemenalleendoorsamenwerkingenhetdoenvanoffersdoorallegrotespelerskunnenwordenopgelost.HetbetekentdatChinanaarmatezijngewichttoeneemt,heteigenbelangbredermoetdefiniërenenbereidmoetzijnomdeverantwoordelijkheidtenemendiepastbijeenpolitieke,economischeenmilitairegrootmacht,inclusiefhetbevorderenvanmensenrechten.NederlandwilChinaindatverbandstimulereneengroterebetrokkenheidbijvredesprocessentetonen,onderanderedoorzijninvloedaantewendenomvoortganginvredesprocessentebevorderen.Datmoetopintegralewijze,dusvanuitdiplomatiek,defensieenontwikkelingspers-pectief,bijvoorbeeldrichtingSoedan.NederlandwilChinaookstimulerenbijtedragenaanverdereontspanningindeAziatischeregio,onderanderedoorgroteretransparantietebetrachtentenaanzienvandedefensie-inspanningen.Opdetweedeplaatswordtalomerkenddat,naarmatehetmondialegewichtvanChinatoeneemtenhetzichmeeropsteltalseenverantwoor-delijkewereldspeler,ditzalmoetenleidentoteengrotere,zwaarderestemininternationaleorganisaties.DatisinhetbelangvanChinaenvanderestvandewereld.ZondergroterebetrokkenheidvanChinakanhetbelangendeeffectiviteitvansommigeinternationaleorganisatiesonder-mijndworden.OphetterreinvanontwikkelingssamenwerkingwilNeder-landChinadaaromstimulerenomdeeltenemenaandeinternationaledialogenovercoördinatieenharmonisatievanhulp.EenvoorbeeldishetstrevendeEU-ChinadialoogoverAfrikaverderteverdiepen.Eenderdeelementisdenoodzaakenwenselijkheidgebruiktemakenvan,resp.tereagerenopdegroteverwevenheidvandeChineseeconomiemetandere,metnamewesterse,economieën.Chinaiseenleveranciervangoedkopeproductenaanwesterseconsumenten,hetiseengroteimporteurvangrondstoffenenenergie,hetisookdegrootstefinancierTweedeKamer,vergaderjaar2008–2009,31700V,nr.1008 vanhetAmerikaansebegrotingstekortenChinaiseenbelangrijkespelerindeeconomischecrisis.Chinakanzijnmondialepositiederhalvealleenbehoudenofversterkendoormiddelvansamenwerking,nietdoorconfrontatie.NederlandwilChinaookbewegentoteenactievererolindeDoha-rondeenhetG20-overleginzakedeeconomischeenfinanciëlecrisis.DaarnaaststreeftNederlandviadeEUnaarbeteretoegangtotdeChinesemarkteneneengelijkspeelveldvoorbuitenlandsebedrijvendieopdeChinesemarktactiefzijnofdatwillenworden,alsmedebeterebeschermingvanintellectueeleigendom.Nauwverbondenmetdeeconomischeaspectenisdeklimaat-enmilieu-problematiek.NederlandwilChinastimulerendeeconomischegroeidienoodzakelijkisvoordebinnenlandsearmoedebestrijdingvoortezetten,dochopeenmeerduurzamewijze.DeprominenterolvanditthemaopdeagendavanEU-ChinaTopbiedthiervooreenaanknopingspunt.NederlandwilChinaookstimulerenduurzaamheidzwaardertelatenwegenindeeconomischebetrekkingenmetontwikkelingslanden.Totslot:effectievebeleidsbeïnvloedingisvooralmogelijkinsituatieswaardoorsamenwerkingwederzijdsvoordeeltebehalenis.Omhetbeleiddaadwerkelijktekunnenbeïnvloedenmoeterbovendiensprakezijnvaneenpartnerschap:beidezijdenmoetentoneneenbetrouwbarelange-termijnpartnertezijn.Kennisvanelkaarsbelangenenbeleidénrekeninghoudenmetdiebelangenhoortdaarbij.Datvergttijdeninspanning.TweedeKamer,vergaderjaar2008–2009,31700V,nr.1009