Artikel 100-inzet in de Middellandse Zee

Tweede Kamer der Staten-Generaal2Vergaderjaar 2025–202629 521Nederlandse deelname aan vredesmissiesNr. 510 BRIEF VAN DE MINISTERS VAN BUITENLANDSE ZAKEN EN VANDEFENSIE Aan de Voorzitter van de Tweede Kamer der Staten-GeneraalDen Haag, 9 maart 2026Op 3 maart jl. informeerde de Minister van Buitenlandse Zaken uw Kamerover de Amerikaanse en Israëlische aanvallen op Iran en de daaropvolgende Iraanse aanvallen op doelen in het Midden-Oosten (Kamerstuk23 432, nr. 631). Sindsdien is de situatie onverminderd zorgelijk. Iraanseaanvallen, maar ook die van aan Iran gelieerde gewapende groeperingen,hebben naast het direct betrokken Israël ook een groot aantal andereNederlandse partners in de regio geraakt, te weten de Golflanden(Saoedi-Arabië, Koeweit, Qatar, Bahrein, de Verenigde Arabische Emiratenen Oman), Irak, Jordanië en Azerbeidzjan. Dit conflict heeft groteimplicaties voor regionale stabiliteit. De aanvallen op militaire doelen enciviele objecten hebben grote impact op de veiligheid van burgers,waaronder grote aantallen in de regio aanwezige Europeanen enNederlanders. Tevens heeft het conflict impact op de veiligheid vanEU-lidstaat Cyprus en NAVO-bondgenoot Turkije.Het kabinet roept op tot een zo spoedig mogelijk einde aan de aanvallenvan Iran en aan Iran gelieerde gewapende groeperingen op deze landen.Deze aanvallen tonen andermaal het karakter van het Iraanse regime aan.Het is al lange tijd helder dat Iran het bestaansrecht van Israël ontkent enook een serieuze bedreiging vormt voor vrede en veiligheid in de bredereregio. Het repressieve en moorddadige regime is verantwoordelijk voorveel misdaden, inclusief tegen de eigen bevolking. Tevens bestaan er allange tijd grote zorgen over het Iraanse nucleaire en raketprogramma. Hetgaat daarbij ook om raketten die Europa kunnen bereiken. Het Iraanseregime steunt terroristische groeperingen en steunt Rusland in zijnagressieoorlog tegen Oekraïne. Voorts is het regime tevens verantwoor-delijk voor liquidatiepogingen in het Westen en Nederland.Frankrijk heeft begin maart, naar aanleiding van een verzoek van Cyprus,het vliegdekschip de Charles de Gaulle opdracht gegeven zich naar deMiddellandse Zee te begeven om de situatie in de regio te monitoren enpartners en bondgenoten bij te staan, waaronder Cyprus. De Charles de kst-29521-510ISSN 0921 - 7371’s-Gravenhage 2026Tweede Kamer, vergaderjaar 2025–2026, 29 521, nr. 5101 Gaulle maakt deel uit van een Carrier Strike Group (CSG) waar ookNederland met een Luchtverdedigings- en Commandofregat (LCF) deelvan uitmaakt sinds 4 februari jl. Frankrijk heeft Nederland verzocht bij tedragen en het Luchtverdedigings- en Commandofregat in te zetten terverdediging van de CSG, en de verdediging van Cyprus en bondgenotenin de regio.In overeenstemming met artikel 100 van de Grondwet en met verwijzingnaar de Kamerbrief inzake kennisgeving artikel 100-inzet Zr.Ms. Evertsenin de Middellandse Zee (Kamerstuk 29 521, nr. 506 d.d. 4 maart 2026),informeert het kabinet u met deze brief over het besluit hetLuchtverdedigings- en Commandofregat en de daarop aanwezigemilitairen in beginsel tot begin april in te zetten voor deze defensieveoperatie in het oosten van de Middellandse Zee ter verdediging van deCSG, Cyprus en bondgenootschappelijk grondgebied. Hiermee toontNederland bondgenootschappelijke solidariteit en draagt het bij aanEuropese samenwerking in het kader van de bescherming van deinternationale rechtsorde.In deze brief gaat het kabinet in op de contextanalyse, de veiligheidssi-tuatie, de Nederlandse belangen, strategische doelen, doelstellingen vande Nederlandse bijdrage, gronden voor deelname, juridische aspecten, demilitaire aspecten van het toetsingskader voor zover van toepassing,monitoring en evaluatie, en financiën.ContextanalyseDe aanvallen van de Verenigde Staten en Israël op Iran markeren eennieuwe en volatiele fase in het Midden-Oosten en de Golf-regio. Het isnog niet duidelijk hoe en wanneer dit conflict zal eindigen, maar deverwachting is dat het conflict langere tijd zou kunnen duren. Het Iraanseregime lijkt in te zetten op een strategie van de lange adem en uitputtingvan de munitievoorraden van Israël, de Verenigde Staten en hun partners.Aanvallen door Iran en aan Iran gelieerde gewapende groeperingen in Iraken Libanon (Hezbollah) hebben geleid tot verspreiding van het gewelddoor de gehele regio. Naast de aanvallen die Iran uitvoerde op Israël naaraanleiding van Israëlische en Amerikaanse aanvallen, zijn ook partners inde regio die niet in het conflict betrokken waren, aangevallen door Iran enaan Iran verbonden gewapende groeperingen. Hierbij zijn naast militairedoelen ook civiele objecten geraakt. Er zijn daarnaast ook projectielenafgevuurd op EU-lidstaat Cyprus en NAVO-bondgenoot Turkije.Het geweld raakt daarmee Europa direct. De Iraanse aanvallen en dreigingrichting Cyprus, de Britse bases op dat eiland, Franse bases in de Golf enpartners in de regio zijn aanleiding geweest voor Frankrijk, Griekenland,Italië, Spanje en het Verenigd Koninkrijk om marineschepen naar deMiddellandse Zee te verplaatsen. Daarnaast zetten het VK, Frankrijk enGriekenland straaljagers in voor defensieve doeleinden.Iran heeft ook aangegeven de Straat van Hormuz af te sluiten. Eendergelijke afsluiting heeft mogelijk grote economische gevolgenaangezien twintig procent van de olie en het vloeibaar aardgas wereldwijddoor deze straat wordt verscheept. Stijgende olie- en gasprijzen hebbeneen negatief effect op de Nederlandse economische groei, ook door degeglobaliseerde aard van de markt. In de Rode Zee zijn vooralsnog geenaanvallen gemeld. Desondanks is de aldaar opererende maritiemeEU-missie Aspides in verhoogde staat van paraatheid gebracht.Zoals hierboven beschreven volgen de ontwikkelingen in het Midden-Oosten elkaar snel op met een hoge mate van onvoorspelbaarheid. DitTweede Kamer, vergaderjaar 2025–2026, 29 521, nr. 5102 geldt ook voor het (oostelijke) Middellandse Zeegebied, inclusief Cyprus.Begin maart heeft een drone van Iraanse makelij schade aangericht aande Britse luchtmachtbasis Akrotiri op Cyprus. Hezbollah is met dezeaanval in verband gebracht.Drones lijken momenteel de voornaamste dreiging in het oostelijkeMiddellandse Zeegebied. Ondanks dat Hezbollah zich op dit momentvooral bezighoudt met het uitvoeren van aanvallen op Israëlischedoelwitten in Zuid-Libanon en Israël, heeft het in de oorlog met Israël vanjuli 2006 laten zien dat het over middelen beschikt om marineschepen tetreffen. De dreiging van deze middelen voor marineschepen is groternaarmate dichterbij de Libanese kust wordt gevaren. Daarnaast is op4 maart jl. een Iraanse ballistische raket door de NAVO ballistic missiledefense-missie in het Turkse luchtruim neergehaald.Strategie Nederlandse geïntegreerde inzetHet Midden-Oosten is als nabuurregio van Europa van groot belang voorNederland. De primaire belangen van Nederland in de regio liggen op hetgebied van handel en economie, veiligheid en migratie. Een overkoe-pelend belang dat Nederland heeft in het Midden-Oosten is regionalestabiliteit, aangezien dit de genoemde belangen positief beïnvloedt. Deveiligheid van Nederlandse burgers die woonachtig of gestrand zijn in deregio is daarbij een prioriteit van het kabinet.Om de diverse belangen te behartigen maakt Nederland gebruik van degoede banden met een groot aantal partners in de regio, zowel bilateraalals via de Europese Unie en de NAVO, die beide een uitgebreid regionaalbeleid voeren. Bilateraal hanteert Nederland waar mogelijk een partner-schapsbenadering om evenwicht te vinden tussen Nederlandse belangenenerzijds en behoeften van de landen waarmee wordt samengewerktanderzijds.De huidige crisis raakt direct aan de Nederlandse belangen en noodzaakthet kabinet aanhoudend te bezien hoe, eventueel in samenwerking met enten behoeve van bondgenoten en regionale partners, bijgedragen kanworden aan de-escalatie en het tegengaan van de regionale instabiliteit.Intrinsiek hiermee verbonden zijn het belang van de naleving van enrespect voor het internationaal recht en de bescherming van deburgerbevolking.Strategisch doelHet strategisch doel van Nederland binnen deze crisis in het Midden-Oosten is het bijdragen aan regionale stabiliteit en veiligheid, metspecifieke aandacht voor de veiligheid van EU-landen,NAVO-bondgenoten en regionale partners en de veiligheid van Neder-landers in de regio.Internationale operatie waar Nederland aan bijdraagtCyprus heeft Frankrijk op 2 maart jl. verzocht het land te ondersteunen inde verdediging tegen inkomende drones en raketten. Op de avond van3 maart maakte president Macron bekend het Franse vliegdekschip deCharles de Gaulle te verplaatsen naar het oosten van de MiddellandseZee, ter ondersteuning van bondgenoten en partners in de regio. Frankrijkheeft Nederland vervolgens gevraagd de rol van het NederlandseLuchtverdedigings- en Commandofregat binnen het samenwerkings-verband (de CSG) te continueren.Tweede Kamer, vergaderjaar 2025–2026, 29 521, nr. 5103 Omdat het gaat om een nationale bijdrage op verzoek van Frankrijk, zijnde betrokken landen individueel verantwoordelijk voor het bepalen vanhet politiek mandaat van hun militaire eenheden. Indien Frankrijk besluitom het mandaat of de taken te wijzigen, zal dit leiden tot een hernieuwdeafweging door het kabinet. In voorkomend geval wordt de Kamer conformhet Toetsingskader 2014 geïnformeerd over de betreffende wijziging.De voorziene Nederlandse bijdrageGronden voor deelnameMet deelname aan de CSG toont Nederland bondgenootschappelijkesolidariteit en draagt het bij aan Europese samenwerking in het kader vande bescherming van de internationale rechtsorde.Doelstelling van de Nederlandse bijdrageDe doelstelling van de Nederlandse inzet is om een bijdrage te leverenaan het verdedigen van de CSG en daarmee ook Cyprus. Het gaat hierbijom een beperkte inzet van defensieve aard, zowel geografisch (beperkt tothet oosten van de Middellandse Zee) als qua tijd (in beginsel tot beginapril).Juridische aspectenDe inzet van het Luchtverdedigings- en Commandofregat vindt plaats opbasis van het verzoek van Frankrijk en Cyprus tot een militaire bijdrageaan het vlootverband onder leiding van Frankrijk. De aanwezigheid vanhet Nederlandse schip in de Middellandse Zee is gebaseerd op de vrijheidvan navigatie, gecodificeerd in het VN-Zeerechtverdrag. Eventueel gebruikvan geweld ter verdediging tegen aanvallen op Cyprus vindt zijnrechtsbasis in de uitoefening van het inherente recht op (collectieve)zelfverdediging van Cyprus tegen (onmiddellijk dreigende) gewapendeaanvallen. Daarnaast kan geweld worden gebruikt op basis van hetinherente recht op zelfverdediging bij eventuele aanvallen tegen hetLuchtverdedigings- en Commandofregat en het vlootverband waartoe hetbehoort.Operationele haalbaarheidDe bevelstructuurTijdens de inzet op de Middellandse Zee blijft het Luchtverdedigings- enCommandofregat opereren in de CSG. Dat wil zeggen dat de Charles deGaulle als vlaggenschip de schepen in het verband op tactisch niveauaanstuurt. De schepen in het verband hebben als escorteschip eentoebedeelde taak, waarbij de commandant van het escorteschip devolledige verantwoordelijkheid draagt voor het eigen optreden. De LCFvaart onder nationaal operationeel commando van het Nederlandse JointForce Command en de Commandant der Strijdkrachten behoudt te allentijde full command.Het vereiste militaire vermogen en de wijze van optredenHet luchtverdedigings- en commandofregat is toegerust voor luchtverde-diging die een vlootverband in zijn geheel kan beschermen, hierdoor ishet Luchtverdedigings- en Commandofregat zeer geschikt om eenbijdrage leveren aan de verdediging van de CSG en Cyprus. Informatie-deling zal worden beperkt tot de deelnemers aan de CSG.Tweede Kamer, vergaderjaar 2025–2026, 29 521, nr. 5104 Klimaat en terreinomstandighedenGeografische omstandigheden, klimaat en lokale infrastructuur vormengeen onoverkomelijke belemmeringen voor de operationele haalbaarheidvan de inzet.De geweldsinstructie (Rules of Engagement)De inzet van het Luchtverdedigings- en Commandofregat zal plaatsvindenmet een nationale geweldsinstructie, gestoeld op defensieve inzet terverdediging van de CSG en Cyprus.Gereedheid en beschikbaarheidHet Luchtverdedigings- en Commandofregat en zijn bemensing zijnoperationeel gereed. De inzet draagt bij aan de instandhouding van diegereedheid, waarbij zij organieke taken zal uitvoeren. Het werken in eenvlootverband met Europese partners draagt bij aan militaire interoperabi-liteit tussen de landen.Risico’sVeiligheidsrisico’sHet Luchtverdedigings- en Commandofregat kan in het vlootverbandworden ingezet in een verhoogd geweldsspectrum. De eenheid is getraindom met de bestaande risico’s om te gaan en het schip is gespecialiseerdin luchtverdediging. De sensoren en wapensystemen van hetLuchtverdedigings- en Commandofregat zijn geschikt voor het verdedigenvan een scheepsverband tegen de dreiging van drones en raketten.In de Middellandse Zee bevindt zich ook een Russisch vlootverband. Erzijn geen indicaties dat Rusland zijn marine-aanwezigheid zal gebruikenom de operaties van het vlootverband te hinderen. Wel is het voorstelbaardat Rusland zijn aanwezigheid zal gebruiken om inlichtingen te verza-melen over de activiteiten van het vlootverband. Daarnaast is het mogelijkdat de algemene inzet van verstoringsapparatuur, zoals GPS-jammers,een uitwerking op de operaties van het vlootverband zal hebben. HetLuchtverdedigings- en Commandofregat is een geschikt middel om dezedreiging van elektronische oorlogsvoering te mitigeren. Ook bestaat er,indien Russische eenheden het vlootverband naderen, een risico opmiscalculatie.Medische risico’sKenmerkend voor maritiem optreden is dat de tijdige afvoer van patiëntennaar een hoger zorgniveau complex(er) is. Aan boord van hetLuchtverdedigings- en Commandofregat bevindt zich een organieke role-1medische faciliteit die eerste basiszorg kan verlenen. Aan boord van hetvlaggenschip Charles de Gaulle bevindt zich een role-2 medische faciliteitmet chirurgische capaciteit gericht op levensreddende ingrepen. Binnenhet vlootverband is zogenaamde air medevac-capaciteit beschikbaar omeventuele patiënten te verplaatsen tussen de schepen en eventueel af tevoeren naar een ziekenhuis op land. Hiervoor zijn ziekenhuizen inZuid-Europese landen beschikbaar.Risico op burgerslachtoffersHet risico op burgerslachtoffers bij deze inzet wordt ingeschat als zeerlaag. Bij luchtverdedigingsactiviteiten bestaat een zeer kleine kans datTweede Kamer, vergaderjaar 2025–2026, 29 521, nr. 5105 civiele actoren worden geraakt door neerkomende brokstukken van eenonderschepte dreiging. Doordat het schip op open zee en op ruimeafstand van de commerciële scheepvaart opereert, wordt dit risico als zeerklein beschouwd. Als een onderzoek naar een vermoeden van burger-slachtoffers zich voordoet, dan wordt de Kamer daar afzonderlijk overgeïnformeerd (conform Kamerstuk 27 925, nr. 723 en 746).NazorgOp alle uitgezonden Nederlandse militairen zijn de geldende regelingenvan toepassing. Indien noodzakelijk of gewenst, kunnen leden van eensociaal medisch team in het operatiegebied toezien op het welzijn van demilitairen.Gevolgen voor de nationale veiligheidZolang de inzet defensief van aard is en daarbij afgebakend is totbescherming van de CSG en Cyprus, zal het internationale profiel vanNederland naar verwachting beperkt blijven. Het is wel voorstelbaar dateen Nederlandse militaire inzet in de regio het militaire dreigingsprofielrichting ons land verhoogt. Het Nederlandse profiel zal in vergelijking metdat van Israël en de Verenigde Staten beperkt blijven en is met deze inzetbeter te vergelijken met dat van Griekenland en Spanje, die net alsNederland marineschepen sturen richting de oostelijke Middellandse Zee.De inzet kan ook niet-militaire gevolgen hebben voor de nationaleveiligheid. Zo kan de inzet ertoe bijdragen dat Nederland of Nederlandsebelangen in het buitenland eerder in het vizier komen van het Iraanseregime of aan het regime gelieerde (semi-)statelijke actoren, dan welterroristische, gewelddadig extremistische, of statelijk aangestuurdecriminele groepen en personen. De inzet van Nederland kan de dreigingtegen Nederlandse onderdanen in Iran vergroten. Als mitigerende factorhiervoor geldt dat meer Europese landen zich militair engageren; datverkleint de kans dat juist Nederland doelwit wordt. Een verhoging van deIraanse dreiging richting personen en objecten in Nederland als gevolgvan Nederlandse militaire inzet in het conflict is voorstelbaar. Deverwachting is echter dat Iran onder de huidige omstandigheden al eenverhoogde intentie zal hebben voor het uitoefenen van een fysiekedreiging richting Joods/Israëlische en Amerikaanse doelen en richtingIraanse dissidenten. Verder is het voorstelbaar, ook reeds onder dehuidige omstandigheden, dat Iran kansen die zich in het digitale domeinvoordoen, aangrijpt om cybermatige activiteiten in te zetten.Monitoring, evaluatie & leren van inzetHet kabinet schetst in deze brief een zo realistisch mogelijk beeld van dedoelstellingen en risico’s van een Nederlandse bijdrage. Vanwege debeperkte duur van de inzet zijn de mogelijkheden voor tussentijdsemonitoring beperkt en is een eigenstandige evaluatie conform motiesBosman (d.d. 6 februari 2020, Kamerstuk 27 925, nr. 699) en Kerstens/VanOjik (d.d. 6 februari 2020, Kamerstuk 27 925, nr. 697) niet aan de orde. Hetkabinet zal uiteraard de intern geleerde lessen toepassen bij toekomstigebesluitvorming.FinanciënDe inzet van het Luchtverdedigings- en Commandofregat binnen hetvlootverband was reeds begroot door Defensie. De additionele kosten dievoortkomen uit de inzet van het schip in het oosten van de MiddellandseZee komen ten laste van het Budget Internationale Veiligheid. Deze kostenTweede Kamer, vergaderjaar 2025–2026, 29 521, nr. 5106 zijn geraamd op EUR 2,5 miljoen. Indien gebruik wordt gemaakt vankapitale munitie, dan komen ook deze kosten ten laste van het BudgetInternationale Veiligheid.De Minister van Buitenlandse Zaken,T.B.W. BerendsenDe Minister van Defensie,D. Yes¸ilgöz-ZegeriusTweede Kamer, vergaderjaar 2025–2026, 29 521, nr. 5107