Kredietverlening aan het bedrijfsleven

31371KredietcrisisNr.212BRIEFVANDEMINISTERVANECONOMISCHEZAKENAandeVoorzittervandeTweedeKamerderStaten-GeneraalDenHaag,10juni2009TijdenshetAlgemeenOverlegdatdestaatssecretarisvanEconomischeZakenenikmetdevastecommissievoorEconomischeZakenhaddenop23apriljl.(kamerstuk31371,nr.186),hebiktoegezegduteinformerenoverheteerstvolgendeoverlegdatikperiodiekvoermetdebanken.Inditgesprekvan29meijl.hebikdetoezeggingenuitzowelhetAlgemeenOverlegvan23aprilalshetspoeddebatdatiksamenmetdeministervanFinanciënop20meimetuwKamervoerde(HandelingenderKamerII,vergaderjaar2008–2009,nr.86,blz.6698–6725),gestandgedaan.Hierbijvindtueenverslagvanhetoverlegenderesultatendiehierinzijnbereikt.1.DesituatieendeontwikkelingenbijdekredietverleningaanhetbedrijfslevenDesituatieendeontwikkelingentenaanzienvanbedrijfsfinancieringblijvennogsteedsturbulentendiffuus.Erzijnveelsignalenvanbedrijvendatzemoeilijkaanfinancieringkunnenkomen.IneengezamenlijkebriefmetdeministervanFinanciënvan15meijl.aanuwKamerzijnwijinge-gaanopdenieuwsteDNB-cijferstenaanzienvankredietverlening.Hieruitbleekdathetvolumevankredietgroeiafneemtenbankenhunacceptatie-criteriaverderaanscherpen.Ditpastinhetgangbarecyclischepatroon,maardekredietcrisisoefentweleenzelfstandignegatieveinvloeduit,doordatmeerdaninvorigeperiodenvanlaagconjunctuurdefinanciëlepositievanbankenonderdrukstaat.Bankenzijndaaromgenoodzaaktterughoudendertezijninhunkredietbeleidtenopzichtevanvorigeperiodesvanlaagconjunctuur.Ikhebualvakeraangegevendatikhetvanbelangvindomookdoordezemacrostatistiekenheentekijkenenditbeeldaantevullenmetervaringenvanondernemersenbanken.Hetgesprekmetdebankenishiereenonderdeelvan.Bankenmaaktenmijduidelijkdatderecessievaninvloedisopdemogelijkhedenvankredietverleningaanhetbedrijfslevenendatherstelvandeeconomienogmoeilijkinteschattenis.Deverwachtingisdaterditjaarnogflinkzalmoetenwordenafgeschrevenopleningen.TweedeKamerderStaten-Generaal2Vergaderjaar2008–2009KST1322040809tkkst31371-212ISSN0921-7371SduUitgevers’s-Gravenhage2009TweedeKamer,vergaderjaar2008–2009,31371,nr.2121 Verderwezendebankeneropdateenaantalsectoreninbijzonderzwaarweerverkeertendatditdefinancieringextrabemoeilijkt.Overigensgavenbankenaandatveelbestaandekredietlijnenopditmomentnognietvolledigbenutzijn.Opditmomentmakenbedrijvennoggebruikvandemogelijkheidomkredietteverkrijgendoortetrekkenopopenstaandekredietlijnen,zobleekinmijngesprekmetdebanken.DeNederlandseVerenigingvanBanken(NVB)zalditbeeldnaderinventariseren.DefinancieringsmonitorvanhetMKBisookeennuttigeaanvullingopdeDNB-statistieken.EIMheeftindecembereenonderzoekuitgebrachtnaardefinancieringvangevestigdeMKBbedrijven.InuwKamerhadikaange-gevendezeopnieuwuittezullenlatenvoeren.Op2juniontvingikvanEIMderesultatenvantweevervolgonderzoeken.Dezeonderzoekentreftualsbijlagebijdezebriefaan.ZebetreffeneenonderzoekdatdefinancieringsbehoeftevangevestigdeMKBbedrijvenbekijktendefinan-cieringvangevestigdebedrijvenensnellegroeiersvergelijkt.Aangezienbijheteneonderzoekdegesteldevragennietgeheelhetzelfdezijnalsindecemberenbijhetandereonderzoekdedoelgroepafwijkt,kunnenweslechtsoponderdeleneenvergelijkingmakenmetdesituatieindecember.IkhebdaaromEIMgevraagdookeenvolledigmetdecembervergelijkbaaronderzoektemaken.Debelangrijksteresultatenvandenuuitgevoerdeenquêteszijn:•degeënquêteerdebedrijvenzijnietsoptimistischerdanindecember2008overdecontinuïteitvanhuneigenbedrijfendievanhuntoeleveranciers,maarsnellegroeiersverwachteninvergelijkingmetallegevestigdeMKBbedrijvenaanmerkelijkmindertegaaninvesteren;•definancieringsbehoeftevangevestigdeMKBbedrijvenissindsdecemberlichtgedaald;•deperceptiebijondernemersoverdeverkrijgbaarheidvankredietissindsdecemberietsverbeterd,maardekredietvoorwaardenvoorsnellegroeierszijnveelsterkeraangescherptdanvoorgevestigdeMKBbedrijven;•eriseenduidelijkeverschuivinginhetdoelvandefinanciering,name-lijkveelmindervoorovernames,start,groeieninnovatie;•hetisietsmoeilijkeromfinancieringtekrijgenvoorkleineredanvoorgroterebedragenenhetismoeilijkeromfinancieringtekrijgenindebouwendeindustriedanindienstverleningenmetnamedehandel.Overigensverwachtikdathetinitiatiefmeteenkredietintermediair,waaropikinpunt2vandezebriefinga,ervoorkanzorgendatmeerconcreteinformatiebeschikbaarkomtoverdeknelpuntendiebedrijvenondervindenbijhetverkrijgenvanfinancieringenwelkesectorenofcate-gorieënbedrijvenditbetreft.InhetspoeddebathebbenwijuwKamertoegezegdvoorhetzomerrecesmeteenbrieftekomenwaarindeministervanFinanciëneniknaderingaanophetbeeldtenaanzienvankredietverlening.2.HetoprichtenvaneenkredietintermediairTijdenshetAlgemeenOverlegop23aprilkwamendevolgendeonder-werpenaandeordedieikhiergezamenlijkbehandel:•Demogelijkheidominterventieteamsintestellen,dieopverzoekvanbankennagaanhoebedrijvenmetproblemengeholpenkunnenworden;•Stimuleringvanoprichtingdoorprivatepartijenvaneenintermediairtussenbedrijvenenbanken;•Deuitkomstenvanonderzoeknaardemogelijkhedentothetinstellenvaneennationaalmeldpuntwaarbedrijvenkredietafwijzingenkunnenmelden.TweedeKamer,vergaderjaar2008–2009,31371,nr.2122 Achtergrondisdevoortdurendediscussieofbankenookindekerngezondebedrijvenfinancieringweigeren.ZowelinhetAlgemeenOverlegvan23aprilalsinhetspoeddebatvan20meigavenKamerledenaandathunmailboxenvolzittenmetklachtenvanbedrijven.Ookikontvangditsoortklachten.Opmerkinghierbijisdatnietvaltvasttestelleninhoeverrealdezeklachtengegrondzijn,zekerinhethuidigezwaarweerwaarindeeconomieverkeert.Datnooptnueenmaaltotvoorzichtigheidbijhetverlenenvanfinanciering.Eenmeldpuntkanmeerzichtbiedenofer(veel)gevallenzijnwaarfinan-cieringwelredelijkerwijsverwachtkonwordenentochniettotstandkomtenwatdeoorzakendaarvanzijn.Suggestiesvoorhetoprichtenvaninterventieteamsofeenintermediairkunnenhierbijnuttigeaanvullingenzijn.Zoalsikinhetdebathebaangegeven,staatvoormijdebehoeftevanhetbedrijfslevenvoorop.Daarmoetookdeoplossingvoordegenoemdeproblematiekgerealiseerdworden.Ikhebtoegezegdtewillenbijdragenaanmarktinitiatievendieleidentotdeinstellingvaneendergelijke,tijde-lijke,intermediair.Eenintermediairzoudebinnengekomenmeldingendoorbedrijvenvanproblemenbijhetverkrijgenvaneenkredietkunnenanalyseren.Ookkandeintermediairbedrijvenhelpenbijdekrediet-aanvraag,waardoordekansophetverkrijgenvaneenkredietwordtvergroot.NaverkennendegesprekkenmetMKBNederland,VNO-NCWenNVBisop25meijl.ambtelijkmeerindedieptegesprokenmetMKBNederland.MKBNederlandstaatpositieftegenovereendergelijkekredietintermediairenisbereidhetinitiatieftenemenvoordeuitwerkinghiervanmetpartijen.Op29meihebikditookmetdebankenbesproken.Diegavenaantezullenmeewerkenaandeuitwerkingvanhetoprichtenvaneenkredietintermediair.3.HetoptimaliserenvanbestaanderegelingenIndegenoemdeoverleggenzijnopditpunteenaantalsuggestiesgedaan,waarophierondersuccessievelijkwordtingegaan:a.ComplexiteitenindeBBMKB,medeinrelatietotdeinterneproceduresvanbanken.AlsvooreenleningaaneenMKBbedrijfonvoldoendezekerhedenaanwezigzijnkandebankdezeleningonderdeBBMKBbrengen.Daartoevolstaateenmeldingenbetalingvandepremievaneenmaligca3%.Voorhetverkrijgenvandegarantiehoevenbedrijveninbeginselgeenadditio-neleinformatietenbehoevevanEZteverstrekken,metuitzonderingvaneenverklaringinzakestaatssteundiedoordeEuropeseCommissiewordtgeëist.BankendienenwelEZopdehoogtetehoudenindieninbelang-rijkematevandemethetbedrijfafgeslotenleningsovereenkomstwordtafgeweken.Ditkanopelektronischewijze.Pasindiendegarantiewordtingeroependoordebank,moetdoordebankeendossierwordenverstrekt,waaruitblijktdatconformdeBBMKBspelregelsisgehandeld.Bankenhebbenhiervoorinternproceduresvastgelegd,dieperbankverschillen.Diversebankenzijnbezigdezeinterneprocedurestestroomlijnen.Metbankenwordteenaantalmalenperjaarcollectiefen,wanneerzijdaarbehoefteaanhebben,ookindividueeloverlegdoverdeuitvoeringvandeverruimdeBBMKBenhoedieoptimaalkanaansluitenopdebancairepraktijk.DatoverlegleidtregelmatigtotaanpassingenvandeBBMKBaandebancairepraktijk.ZosluitdeBBMKBdoorrecenteaanpassingeninmid-delsgoedaanopdenieuwekredietverleningssystemenvandebanken,inTweedeKamer,vergaderjaar2008–2009,31371,nr.2123 hetkadervanBazelII.Opandere(mogelijke)aanpassingenwordtinhetvolgendepuntingegaan.b.Overige(mogelijke)aanpassingenindeBBMKBendeGarantieOndernemingsfinanciering•Zeerbinnenkortwordtdepraktijkmetbetrekkingtotdeeigeninbrengvandirecteur-grootaandeelhouders(DGA’s)viaeenbriefaandebankenaangepastinverbandmetdemogelijkheiddatnuookgroterebedrijvengebruikmogenmakenvandeverruimdeBBMKB.HierdoorwordendeeisentenaanzienvandeinbrengvanprivévermogendoordeDGAverlicht.•RecentisopverzoekvandebankenbezienofdeuitsluitingvandegezondheidszorgvandeBBMKBopgehevenzoukunnenworden.IkzaldaaroverinoverlegtredenmethetministerievanVWS.•BezienwordtofvanwegedekredietcrisisextramogelijkheidvanopschortingvanaflossingenbinnendeBBMKBmoetwordengeboden;•BezienwordtofdeGarantieOndernemingsfinancieringopengesteldkanwordenvoorfreshmoneybezienvanuitdepositievandefinancierendebank,duswanneerdeenebankeenleningvaneenanderebankoverneemtenofdeGOopengesteldkanwordenvoorexportkredietgaranties.•IkberichtuwKameroverdezezakenindebriefdieikumediojulizaltoesturenmetdeeerstekwartaalrapportageoverdebenuttingvandeEZ-financieringsregelingen.c.PremieverlagingBBMKB.Dewenselijkheidvaneentijdelijkepremieverlagingof-uitstelisbezien.Binnenhetstaatssteunkaderisditinbeginselmogelijk.Eenpremie-verlagingvormtuiteraardeenkostenpostvoordeoverheid.Depremiediebankenaandeoverheidmoetenbetalenomgebruiktemogenmakenvandeborgstelling,bedraagteenmaligvoordegehelelooptijdvandegarantiecirca3%vandeborgstelling.Bijhettotnulterugbrengenvandepremiekostdatbijeenborgstellingvolumevan€600miljoendus€18miljoenperjaar.Ditisbesprokenmetdebanken.Diegavenaandatpremieverlagingofuitstelniettotsubstantieelextrakredietverleningzalleiden.Daaromzalhiervanwordenafgezien.d.Scheepsbouwregeling.Doordebankenzijnelfpuntenopgebracht,dieeengoedewerkingvanderegelingindewegzoudenstaan:bijvoorbeelddehoogtevanhetborgstellingspercentage,garantiesonderderegelingbrengenendemodaliteitenwaaronderberoepopdeborgstellingkanwordengedaan.Dezezijnsuccessievelijkalledoorgesprokenennaartevredenheidvandescheepsbouwopgelost.Zoalsookinhetoverlegmetdebankenvan29meiaandeordeisgeweest,iseenfinalechecknodigaandehandvaneenuitgewerktejuridischetekst.Naarverwachtingkandezeover2wekenmetdebankenbesprokenworden.Nadatovereenstemmingisbereiktkandeaangepastetekstvervolgensbinnenenkelewekengepubliceerdworden.e.KredietverzekeringDitbetreftparticipatiedoordeStaatinkortlopendeomzetpolissen.Hetbetrefthierdeverzekeringvanbetalingsrisico’sdoorcommerciëlekrediet-verzekeraarsvoorzowelexportalsvoorbinnenlandsehandel.Doordeslechteeconomischesituatiezijnveellimieten(plafondstotwelkbedragaaneenspecifiekeafnemerverzekerdopkredietkanwordengeleverd)TweedeKamer,vergaderjaar2008–2009,31371,nr.2124 verlaagdofingetrokken.InzetvandeStaatisdelimietenvandierisico’sdieverlaagdzijn(endusnogwelacceptabelzijnvoordeverzekeraarmaarwelminder)weerteverhogenofteherstellenzodathandeldoorgangkanvindenencommerciëlerelatieskunnenwordengehandhaafd.Deministe-riesvanFinanciënenEZzijninvergevorderdoverlegmetdekrediet-verzekeraarsomhiervooreenoplossingtevindenwaarbijdeStaatvooreendeelzalparticipereninderisico’svandekredietverzekeraars.DestaatssecretarisvanEconomischeZakenzalUhieroversamenmetdeministervanFinanciënseparaatberichten.f.RegionaleOntwikkelingsmaatschappijen(ROM’s)NaaraanleidingvanvragenoverderoldieROM’sinhetkadervandekredietcrisiskunnenspelen,deelikumededatikmetdeROM’sinoverlegbenterzakedemogelijkhedenommiddelen,diedeEuropeseInveste-ringsbankbeschikbaarsteltterbestrijdingvandeeconomischecrisis,intezettenopregionaalvlak.Ikhebhieroverop22junia.s.eenoverlegmetdeROMdirecteuren.Zoalsikinhetspoeddebathebtoegezegd,informeerikuhierovernader.DitzalgeschiedenindebriefdieikumediojulizaltoesturenmetdeeerstekwartaalrapportageoverdebenuttingvandeEZ-financieringsregelingen.g.Kwartaalrapportagesoverdebenuttingvandefinancieringsinstru-mentenvanhetministerievanEconomischeZakenOmdeontwikkelingenbijdeverschillendeinstrumentengoedtekunnenvolgenheeftdeKameromeenkwartaalrapportagegevraagd.Deeersterapportagezalnahettweedekwartaalverschijnen,dusindeeerstehelftvanjuli.Alsbijlagetreftudestandvanzakenper27meiaanmetbetrek-kingtotdeBBMKB,deGroeifaciliteitendeGarantieOndernemings-financiering.4.Knelpuntendieopenkelespecifiekegebiedenbestaanophetgebiedvanfinancieringinrelatietotdebeschikbaarheidvaninstrumentena.Duurzame(energie)investeringenUitverschillendeonderzoeken(KPMG,PWC)blijktdatdemarktvoorduur-zameinvesteringenlastheeftvandeverslechterdemarktomstandighe-den:lagefossielebrandstof-enCO2-prijzenenkredietverlenersdiekriti-scherzijn.Ditisoverigenseenmondiaalverschijnsel.Aandeanderekantzijnerooklichtpunten:overhedenhebbenondanksdeeconomischecrisishunduurzaamheidsambitiesnietbijgesteldenindecrisispakkettenzittenjuistintensiveringenopterreinvanduurzameenergie.Hetblijft–gegevendeinEuropesewetgevinggegotendoelstellingen–eengroeimarktvanenormeomvangenhetduurzameenergiebeleidheeft,geletopdeklimaatproblematiekendevoorzieningszekerheidrisico’s,eenhogepriori-teit.Hetisdenkbaardatalsgevolgvandekredietcrisisbankennumindergeneigdzijnomhelegrote(eninnovatieve)projectentefinancieren,geletopdedaaraanverbondenrisico’s.Destandaardprojectenzijnnogsteedsgoedfinancierbaarvolgensdebanken,alhoewelinzijnalgemeenheidfinancieringmeteenlangerelooptijdmoeilijkerverkrijgbaarlijkttezijn.Het(verruimde)generiekekredietinstrumentariumkanhierechterverlich-tinggeven.DaarnaaststaatdeinvesteerdersdeSDEterbeschikking.Opditmomentzieikdanookgeenredenomkredietfaciliteitenaantepassen,specifiekvoordeduurzameenergiesector.WelzalhetministerievanEconomischeZakeninoverlegblijvenmetzoweldebankenalsonderne-TweedeKamer,vergaderjaar2008–2009,31371,nr.2125 mersophetgebiedvanduurzameenergieomdevingeraandepolstehouden.Daarnaastisvanbelangdatmetdeinhetkadervanhetcrisis-pakketaangekondigdewijzigingvandefinancieringvandeSDEmeerzekerheidopdelangetermijnisgecreëerd.b.BeschikbaarheideigenvermogenIndeKamerwerdgevraagdomaandachttegevenaanextramogelijk-hedenomeigenvermogenaantetrekken,bijvoorbeeldviaparticipatie-maatschappijen.EZheeftaldenodigemogelijkhedenomdebeschikbaar-heidvanrisicokapitaaltevergroten.VoorMKBbedrijvenbestaatdeGroeifaciliteit,voortechnostartersdeTechnoPartnerSeedFaciliteit.IneerderoverlegmetdeNederlandseVerenigingvanParticipatie-maatschappijenisgevraagdofdekredietcrisisgevolgenhadvoorhunfinancieringsmogelijkheden.Dereactiewasdatditmaarbeperkthetgevalis.Grootsteprobleemwasvoordeparticipatiemaatschappijendesterkafgenomenbereidheidvanbankenomindezelfdeverhoudingleningenterbeschikkingteblijvenstellen.Eengarantieregelingvoorbankenomdezeinstaattestellenhetvreemdvermogenvandeparticipatiesoppijltehoudenisdaneenlogischeaanpak.DathebbenwegerealiseerdviadeGarantieOndernemingsfinanciering.Ditneemtoverigensnietwegdatikdeontwikkelingenophetgebiedvanrisicokapitaalopdevoetblijfvolgen.Erwordtregelmatiggesprokenmetdebrancheorganisatieenindividueleparticipatiemaatschappijenenmetpartijendievoorstellenhebbenomdebeschikbaarheidvanrisicokapitaalteverbeteren.DeministervanFinan-ciënzalingaanopdevraagomtebezienofookAlternextbetrokkenkanwordenbijdediscussieoverdebeschikbaarheidvanvreemdvermogen.5.Overigepuntena.RolpensioenfondsenTijdenshetspoeddebatwerdondermeergevraagdnaarderoldiepensioenfondsenkunnenspelen.DaaropzaldeministervanFinanciënterugkomen.b.IndustriebankDitpuntisopgebrachtdoordeburgemeestervanEindhoven,deheerVanGijzel.MijnmedewerkershebbeneeneerstegesprekhierovergehadmetBrainportEindhoven.DaarinbleekdathetideevooreenIndustriebankvoortspruituiteenoverlegtusseneenaantalcaptainsofindustryuitderegioEindhoven,naaraanleidingvanervaringenmetbankeninenkeleconcretegevallen.Afgesprokenisdatmijnmedewerkersdezecasesdoor-sprekenomtebezienwelkeoplossingenmogelijkzijn,inbeginselbinnenhetbestaandeendeelsrecenttotstandgekomeninstrumentariumenindienditnietmogelijkzouzijnofandereoplossingenmogelijkenwense-lijkzijn.BrainportEindhovenzalditgesprekorganiseren.Naarverwach-tingzalditgesprekindeeerstehelftvanjuniplaatsvinden.6.BesluitIkvolgdeontwikkelingentenaanzienvanbedrijfsfinancieringnauwgezet.Indatverbandvindtregelmatigoverlegplaatsmetwerkgeversorganisa-ties,brancheorganisatiesindividuelebedrijven,financiersenhunorgani-saties,metintermediairsenanderefinancieringsexpertsenmetpartijendiesuggestieshebbenomknelpuntenopfinancieringsgebiedoptelossen.ErzalinditkaderindezomerweereenvervolgoverlegmetdeTweedeKamer,vergaderjaar2008–2009,31371,nr.2126 bankenwordengeorganiseerd.BijnieuweontwikkelingenbrengikuwKameropdehoogte.DeministervanEconomischeZaken,M.J.A.vanderHoevenTweedeKamer,vergaderjaar2008–2009,31371,nr.2127 BijlageStandvanzaken(EZ)instrumentariumtenaanzienvanondernemingsfinancieringBBMKB200420052006200720082009tot2/6Gepubliceerdbudget:bedraginmln€454530602715730745Benutting:bedraginmln€363479572615601199Verruimingen:bedraginmln€1158Verruimingen:aantallen39201Totaalaantal23892871327533762915878•DebenuttingtotaleBBMKBligtin2009tothedenop199mln;ditis24%onderhetgoedeniveauvandezelfdeperiodevan2008.•SindsbeginnovemberhebbendebankendeverruimingbinnenBBMKB240keergebruikt,waarvan215keer(ongeveer90%)vandeverruimdestartersfaciliteiten25keereenborgstellingvanmeerdan€1mln.Ca.30%vanhettotalebedragaanBBMKBgarantiesbetreftdeuitbreidingen.Voorondernemingenmetmeerdan100werknemersisernoggeengebruikgemaaktvanderegeling.EenmogelijkknelpuntophetvlakvaninbrengDGAwordtweggenomen.•Hetaantalverliesdeclaratiesneemtsterktoeenerzijdsalsgevolgvandeuitstaandeportfolioaanborgstellingendiedeafgelopenjarenforsgestegenisenanderzijds,vooraldoordeneergaandeconjunctuur.Groeifaciliteitin€mln2006200720082009Gepubliceerdbudget€85€119€119€119Verstrektegaranties–€10€23€5,4•Dedoordeoverheidverstrektegarantiebetreft50%vandegefiat-teerdefinancieringvanrisicodragendvermogen.Defaciliteitwordtgebruiktdoorbankenenparticipatiemaatschappijen.•DeverwachtingisdatdeaantallenenvolumesbinnendeGroei-faciliteitdekomendemaandenbeperktzalzijn,aangezienbanken,diehetmerendeelvanhetgebruikvoorhunrekeningzoudenmoetennemen,terughoudendzijnmethetverstrekkenvanrisicokapitaalaanhetMKB.GarantieOndernemingsfinanciering(GO)•Bijdezerecentgestartetijdelijkefaciliteitzijnnu7kredietvoorstellenvanbankenvanintotaal€49,4mln.gefiatteerd.Dezekredietenmoetennogverstrektworden.Deoverheidstaatvoor50%,datis€24,7mln.,garant.Hetbudgetbedraagt€1,5miljardtotenmetmaart2010.DeGOisdoordebankengoedontvangen.TweedeKamer,vergaderjaar2008–2009,31371,nr.2128