Beleidsreactie rapport GVM 2022 als onderdeel van de Wlt wetsevaluatie

Tweede Kamer der Staten-Generaal2Vergaderjaar 2024–202524 587Justitiële Inrichtingen29 452Tenuitvoerlegging van de tbs-maatregelNr. 976 BRIEF VAN DE STAATSSECRETARIS VAN JUSTITIE ENVEILIGHEID Aan de Voorzitter van de Tweede Kamer der Staten-GeneraalDen Haag, 17 oktober 2024Met deze brief bied ik uw Kamer het rapport De gedragsbëinvloedende envrijheidsbeperkende maatregel in 2022 aan. Het rapport is opgesteld doorhet Wetenschappelijk Onderzoek- en Datacentrum (WODC) en isonderdeel van het onderzoeksprogramma van de Wet langdurig toezicht(Wlt).1 Dit rapport blikt terug op de cijfers over de gedragsbeïnvloedendeen vrijheidsbeperkende maatregel (GVM) uit 2018 tot en met 2021, laat deresultaten van de nieuwe opleggingen van de GVM in 2022 zien enbespreekt de eerste 10 tenuitvoerleggingen van de maatregel. Hierondervat ik het rapport eerst samen en geef ik vervolgens mijn beleidsreactie.Doel van de Wet langdurig toezichtIn 2018 is de Wlt in werking getreden. Met de Wlt is het mogelijkgeworden langer en in sommige gevallen levenslang toezicht te houdenop ernstige gewelds- en zedendelinquenten. Het doel van de Wlt is hetvoorkomen van herhaling van deze misdrijven. De Wlt biedt hiervoor drieaanvullende mogelijkheden: de ongemaximeerde verlenging van devoorwaardelijke beëindiging van de maatregel terbeschikkingstelling (tbs)met dwangverpleging, de verlenging van de proeftijd bij de voorwaarde-lijke invrijheidstelling (v.i.) en de gedragsbeïnvloedende en vrijheidsbeper-kende maatregel (GVM).De GVM is een zelfstandige toezichtmaatregel, die alleen kan wordengecombineerd met een gevangenisstraf, een tbs-maatregel of beide. DeGVM kan bij eindvonnis of eindarrest op vordering van het OpenbaarMinisterie (OM) worden opgelegd of ambtshalve door de rechter.Wanneer de tbs-maatregel of gevangenisstraf eindigt, moet de GVMopnieuw door het OM worden gevorderd en beslist de rechter of de GVMten uitvoer moet worden gelegd.1Nagtegaal, M.H. (2020a), Wet langdurig toezicht; Onderzoeksprogramma naar de toepassingenvan de Wet langdurig toezicht in 2017–2022, WODC, Cahier 2020–4. kst-24587-976ISSN 0921 - 7371’s-Gravenhage 2024Tweede Kamer, vergaderjaar 2024–2025, 24 587, nr. 9761 RapportDe onderzoekers hebben het aantal opleggingen, tenuitvoerleggingen enkenmerken van de GVM van 2018 tot en met 2022 gemonitord. Het doelvan het rapport is het beschrijven van de kenmerken van de GVM in dievijf jaren. Hieronder zijn de belangrijkste resultaten van 2022 in verge-lijking met de voorgaande jaren kort samengevat.In de eerste vijf jaar van de Wlt is de GVM in totaal 302 keer opgelegd: 1keer in 2018, 21 keer in 2019, 51 keer in 2020, 96 keer in 2021 en 133 keerin 2022.In 2022 is de GVM het meest gecombineerd met de tbs-maatregel (74keer). Dit was het vaakst met een tbs met voorwaarden (56 keer), eenaantal keer met een ongemaximeerde tbs met dwangverpleging (12 keer)en soms met een gemaximeerde tbs met dwangverpleging (6 keer).2 In de59 resterende zaken is de GVM gecombineerd met een onvoorwaardelijkegevangenisstraf.De GVM werd in 2022 aan 3 personen opgelegd die veroordeeld werdenvoor een terroristisch misdrijf. Zowel het absolute als het relatieve aantalis hiermee gedaald ten opzichte van 2021 (8 personen) en 2020 (6personen).In 2022 werd de GVM aan 33 personen opgelegd die werden veroordeeldvoor zedendelict (25%), aan 40 personen die werden veroordeeld voor eenlevensdelict (30%) en aan 48 personen die werden veroordeeld voor eengeweldsdelict (44%).In het rapport worden geen verklaringen gegeven voor de verschillen inaantallen ten opzichte van de voorgaande jaren.Tot en met 20233 zijn 10 tenuitvoerleggingen van een GVM gevorderd.Hiervan zijn 9 vorderingen tot tenuitvoerlegging toegewezen en 1afgewezen. De rechter beargumenteert in deze zaken dat de tenuitvoer-legging van de GVM in het belang is van de algemene veiligheid, tervoorkoming van recidive en omdat toezicht na de gevangenisstraf nognodig is. Bij 7 zaken is de eerste termijn van de GVM vastgesteld op 2 jaar,bij de andere 2 zaken op 3 respectievelijk 5 jaar. Bij 1 van de 9 zaken is determijn één keer met 2 jaar verlengd.BeleidsreactieErnstige gewelds- en zedenmisdrijven kunnen diepe sporen achterlaten bijslachtoffers en gevoelens van onveiligheid teweeg brengen in desamenleving. Om die reden is het van belang dat onrecht wordt vergoldenen herhaling wordt voorkomen. Langdurig toezicht kan hieraan bijdragen.De GVM biedt de mogelijkheid om door middel van langdurig toezichtmeer grip te krijgen op plegers van ernstige gewelds- en zedendelin-quenten. Daarom vind ik het van belang dat, indien het recidiverisicodaartoe aanleiding geeft, toepassing wordt gegeven aan de GVM. Debeslissing om een GVM in een individueel geval op te leggen is aan derechter.2De tbs met dwangverpleging duurt maximaal vier jaar tenzij de tbs is opgelegd ter zake vaneen misdrijf dat gericht is tegen of gevaar veroorzaakt voor de onaantastbaarheid van hetlichaam van een of meer personen (artikel 38e lid 1 Wetboek van Strafrecht). In dat geval issprake is van een ongemaximeerde tbs.3Hoewel het rapport gaat over uitspraken over de GVM in 2022, zijn twee beslissingen tottenuitvoerlegging uit 2023 meegenomen, omdat dit het laatste monitorrapport uit hetonderzoeksprogramma betreft en de meest actuele stand van zaken zo kan wordenmeegenomen.Tweede Kamer, vergaderjaar 2024–2025, 24 587, nr. 9762 In een eerdere beleidsreactie op de Wlt4 was de verwachting dat ieder jaarongeveer twintig GVM’s zouden worden opgelegd.5 Hoewel de cijfers in2018 en 2019 nog wat achterbleven, is inmiddels een stijgende lijn te zien.Bovendien laten de cijfers in het rapport zien dat het aantal opleggingenvan de GVM in 2022 in vergelijking met eerdere jaren opnieuw aanzienlijkis gestegen. In het rapport is ook te lezen dat er inmiddels 9 GVM’s tenuitvoer worden gelegd. Dit veronderstelt dat ketenpartners meer bekendzijn met de mogelijkheid om een GVM op te leggen en het opnieuwvorderen van de GVM na een terbeschikkingstelling of gevangenisstraf.Dit is in lijn met een wens van uw Kamer in 2019 om de GVM bekender temaken in de strafrechtketen.6 Op basis van de uitkomsten van hetonderzoek zie ik op dit moment geen aanleiding voor aanvullendemaatregelen.Tot slotDit betreft het laatste rapport van de monitoring van de GVM alsonderdeel van het onderzoeksprogramma van de Wlt. De belangrijkstebevindingen van de eerste vijf jaar van de toepassingen van de Wlt zullennog in een overzichtsrapportage van het onderzoeksprogramma wordensamengevat. Uw Kamer zal hierover worden geïnformeerd.De Staatssecretaris van Justitie en Veiligheid,I. Coenradie4Kamerstukken 24 587 en 29 452, nr. 817.5Drost, V., Goedvolk, M., Haaren, P. van, & Jongebreur, W. (2016). Uitvoeringsconsequentieswetsvoorstel Langdurig Toezicht. Utrecht: Significant, referentie: VD/bv/15.437.6Kamerstuk 35 122, nr. 27.Tweede Kamer, vergaderjaar 2024–2025, 24 587, nr. 9763