Stand van zaken gebiedsproces Schoonebeek

Tweede Kamer der Staten-Generaal2Vergaderjaar 2023–202432 849MijnbouwNr. 245 BRIEF VAN DE STAATSSECRETARIS VAN ECONOMISCHE ZAKENEN KLIMAAT Aan de Voorzitter van de Tweede Kamer der Staten-GeneraalDen Haag, 11 juni 2024Met deze brief wil ik uw Kamer graag mijn appreciatie op het gebieds-proces in Schoonebeek (en omliggende buurtschappen) toelichten. Hetgebiedsproces is meerdere malen1 in uw Kamer aan de orde geweest. Ikzal hieronder in gaan op mijn conclusies en het vervolgproces. In debijlage van deze brief geef ik een nadere toelichting en ga ik in op demoties die uw Kamer aangaande de oliewinning Schoonebeek heeftaangenomen.Met het gebiedsproces Schoonebeek heb ik concreet invulling willengeven aan de Contourennota Mijnbouw waarin participatie en maatschap-pelijke en regionale betrokkenheid een pijler vormen van modernemijnbouw. Het Ministerie van EZK heeft samen met de regionaleoverheden en de NAM het gebiedsproces Schoonebeek vormgegeven.Het gebiedsproces bestaat uit drie sporen, te weten ontzorgen, bijdragenen vergunnen. In elk spoor werken verschillende partijen vanuit hun eigenrol met elkaar samen. Daarbij verschillen per spoor zowel de rollen als dehandelingsruimte van die partijen. Het Ministerie van EZK voerde de regieover het gehele gebiedsproces, wat inhoudt dat het Ministerie van EZKbewaakt dat al deze verschillende belangen in evenwicht blijven.Ik ben op basis van de adviezen van SodM en TNO tot de conclusiegekomen dat de waterinjectie veilig en verantwoord kan plaatsvinden, datregionale overheden en bewoners vroegtijdig zijn betrokken en datgedurende het intensieve gebiedsproces is geluisterd naar hun wensen enideeën. Al met al is er voldoende ruimte voor alle partijen geweest omhun stem te laten horen. Als ik terugkijk naar het doorlopen gebieds-proces tot nu toe, ging dat proces niet altijd goed. Om een voorbeeld tenoemen; bij de start van de ontzorgtafel had ik duidelijkere kaders kunnenstellen en spelregels kunnen afspreken. Hiermee hadden we valseverwachtingen kunnen voorkomen. Het gebiedsproces was hiermee ook1Kamerstuknummer 32 849, nr. 214. kst-32849-245ISSN 0921 - 7371’s-Gravenhage 2024Tweede Kamer, vergaderjaar 2023–2024, 32 849, nr. 2451 een leerproces. Ik laat dit gebiedsproces door een extern bureauevalueren.Draagvlak betekent niet dat iedereen het overal mee eens is. Belangheb-benden hebben veelal begrip dat deze activiteiten nut hebben voor onzesamenleving, maar hebben wel wensen over hinder, veiligheid en eeneerlijke verdeling van lusten en lasten. In een intensief traject van tweejaar hebben we daar naar geluisterd en naar gehandeld. Daarbij zijnexperts geraadpleegd, is de Commissie Mijnbouwschade langs geweest,zijn toezeggingen geborgd in de vergunning, hebben regionale adviseurs(aanvullend) advies gegeven op de vergunningen en is er een bijdrageaan de regio gerealiseerd tussen de 45 en 60 miljoen euro. Dat is grofweg15 miljoen euro meer dan het eerste voorstel, waarover ik uw Kamer hebgeïnformeerd2. Logischerwijs leidt een gebiedsproces niet tot de situatiedat iedereen in de omgeving voor de oliewinning is, maar heeft welbijgedragen aan het verkrijgen van draagvlak. In de bijlage licht ik ditverder toe.Met het publiceren van de ontwerpbesluiten is een belangrijk punt in hetgebiedsproces bereikt. Het gebiedsproces is hiermee echter nog niet teneinde. In het vergunningenspoor zullen de verschillende vergunningen nude formele wettelijke procedures volgen, waarin voor iedereen nog ruimteis voor zienswijzen. In juni zal EZK een bijeenkomst organiseren, waarineen toelichting wordt gegeven op de ontwerpbesluiten, de vervolg-stappen in de vergunningsprocedure en ruimte is voor het indienen vanzienswijzen.Binnen het ontzorgspoor wordt kwartier gemaakt voor een vertegenwoor-digend platform voor de lokale omgeving. De eerste plannen voor die«Eulietaofel» staan in de steigers. Vanuit het bijdragespoor zal door deregio werk worden gemaakt van de besteding van de bijdragen.Daarnaast zal ook de evaluatie van het gebiedsproces ruimte geven aanalle partijen om te reflecteren op dit doorlopen proces. Met de evaluatiewordt binnenkort gestart en de uitkomsten van deze evaluatie gebruik ikvoor de nadere uitwerking voor zowel een mogelijke herverdeling vanlusten en lasten als de vormgeving van participatie door de operatorvoorafgaand aan het vergunningentraject (conform de gedachte van deContourennota herziening Mijnbouwwet).Ik wil tot slot mijn waardering uitspreken naar alle inwoners en anderebelanghebbenden bij dit gebiedsproces. Ik heb grote inzet van allebetrokkenen gezien. Via het bestuurlijk overleg Schoonebeek en deDrenthe tafel zal ik in contact blijven met de betrokken bestuurders.De Staatssecretaris van Economische Zaken en Klimaat,J.A. Vijlbrief2Kamerbrief Stand van zaken Schoonebeek, 22 januari 2024, TK 32 849, nr. 239.Tweede Kamer, vergaderjaar 2023–2024, 32 849, nr. 2452 Nadere toelichting gebiedsproces Schoonebeek en behandelingmotiesSchoner en beterOp 12 april 2022 is de motie aangenomen om te komen tot een circulairen schoner proces in Drenthe of anders te stoppen met afvalwaterinjectieen daarmee de oliewinning in Schoonebeek (motie Mulder C.S. (CDA))3.Als invulling hiervan is het gebiedsproces in Drenthe gestart.Een van de doelen van het gebiedsproces is om te komen tot een schoneren beter proces van de verwerking van het productiewater. Dit is ookbesproken aan de ontzorgtafel (fase 1) met bewoners en andere belang-hebbenden. Het risico van lekkage vanuit de injectieputten en gebruik vanmijnbouwhulpstoffen waren voor de bewoners belangrijke aandachts-punten. Deze gesprekken hebben ertoe geleid dat de NAM heeft gekozenom nieuwe injectieputten aan te leggen met nieuwe materialen, waardoorhet gebruik van mijnbouwhulpstoffen kan worden beperkt. Ik constateerdat de initiatiefnemer door gesprekken te voeren met de omgeving heeftgeluisterd en dit tot aanpassingen van het project hebben geleid.Aan de ontzorgtafel fase 1 is ook een discussie geweest over de wijze vanproductiewaterverwerking. Kortgezegd de vraag of waterinjectie nogsteeds de best beschikbare techniek (BBT) is om productiewater teverwerken. Het begrip Beste Beschikbare Technieken (BBT) staat voor demeest doeltreffende methoden die technisch en economisch haalbaar zijn,om emissies en andere nadelige gevolgen voor het milieu van een bedrijfte voorkomen.Het is een wettelijke verplichting van de initiatiefnemer om gebruik temaken van de BBT. De NAM heeft de verschillende alternatieven in hetkader van haar huidige vergunning voor het injecteren van productiewaterin Twente onder toezicht van het Staatstoezicht op de Mijnen (SodM)onderzocht. Hierbij heeft de NAM de milieuaspecten, risico’s en kostenvan de verschillende verwerkingsmethodes beoordeeld volgens eenvastgestelde afwegingsmethodiek. Zoals de richtlijnen voorschrijven heeftook het rapport herafweging 2022 gebruik gemaakt van de CE-methode.De CE-afwegingsmethodiek is opgesteld conform Europese regelgevingen toetst op vier criteria: Milieu, risico op korte termijn, risico op langetermijn en kosten.Uit deze herafweging blijkt dat injectie in een leeg gasveld op dit momentde beste manier is om het water dat vrijkomt bij oliewinning inSchoonebeek te verwerken. Zuivering tot een vast zoutproduct is slechtervoor het milieu, omdat het veel energie kost. Daarnaast moet het afval datoverblijft bovengronds worden opgeslagen, wat weer nieuwe milieuri-sico’s oplevert. Bovendien wordt het injectiewater gezien als eenafvalwaterstroom die als niet-gevaarlijk wordt geclassificeerd, omdat deEural-grenswaarden niet worden overschreden. De Eural classificatie isuitgevoerd conform de Kaderrichtlijn afvalstoffen en de door hetMinisterie van I&W uitgegeven «Handreiking Eural» (2019).In de Kamerbrief Herafweging verwerking productiewater Schoonebeek20224 van 17 april jl. heb ik uw Kamer nader geïnformeerd over deherafweging in Twente. Aan het ontwerpbesluit wordt een voorschriftverbonden voor een periodieke herbeschouwing van verwerkingstech-nieken (BBT) voor de waterinjectie. Hierbij benadruk ik dat een herbe-3Motie 36 072, nr. 74Kamerstuk 33 529, nr. 1232Bijlage:Tweede Kamer, vergaderjaar 2023–2024, 32 849, nr. 2453 schouwing ondersteunend is om voortschrijdend inzicht in dezetechnieken een plek te geven. Het doel van deze herbeschouwing is medeom informatie uit het verleden opnieuw te beoordelen op basis vanvoortschrijdend inzicht en (technische en of omgevings-)ontwikkelingen.Verder moeten geïdentificeerde technieken worden toegepast opverschillende alternatieven. De herbeschouwing is aanvullend op dewettelijke mogelijkheden voor periodieke actualisatie en het ambtshalvewijzigen van vergunningen.Circulariteit wordt nagestreefd door het productiewater uit de biosfeer tehouden en weer terug te brengen in de diepe ondergrond. Zo komen destoffen afkomstig uit de diepe ondergrond daar uiteindelijk weer terug.Hierbij wordt gebruik gemaakt van andere, diepere formaties in deondergrond dan waaruit de winning heeft plaatsgevonden. Daar komt bijdat deze manier van verwerken minder ruimtebeslag heeft en minderenergie verbruikt dan andere verwerkingsmethoden.Veilig en verantwoordEen vergunning voor een mijnbouwactiviteit wordt alleen afgegeven alsdeze activiteit veilig en verantwoord kan plaatsvinden. Voor de waterin-jectie in Schoonebeek zijn meerdere vergunningen nodig. De wettelijkekaders van de Wet algemene bepalingen omgevingsrecht (Wabo/ nuOmgevingswet) en de Mijnbouwwet zijn van toepassing. SodM en TNOhebben deze aanvragen integraal beoordeeld en mij van advies voorzienof deze activiteiten veilig en verantwoord kunnen plaatsvinden. Ook heb ikde regionale overheden in de gelegenheid gesteld naar aanleiding van hetTNO en SodM advies hun adviezen desgewenst aan te vullen. Hiervoorhebben we een extra technische briefing georganiseerd voor de gemeen-teraden van Emmen en Coevorden om zich door TNO en SodM te lateninformeren en technische vragen te kunnen stellen. Ook deze aanvullenderegionale adviezen heb ik ontvangen. Daarnaast heb ik ook de uitkomstenvan de enquête, die door vereniging «Dorpsbelangen Schoonebeek» isingesteld, betrokken. Hieronder zal ik ingaan op een aantal punten diezowel uit de enquête als de adviezen naar voren is gekomen.Gecombineerde gaswinning en waterinjectieEr is sprake van gaswinning en waterinjectie in dezelfde ondergrondselaag. SodM en TNO hebben dan ook deze activiteiten integraal beoor-deeld. EZK neemt deze integrale beoordeling over, maar de vergunning-verlening door EZK zal plaatsvinden via twee wettelijke kaders en daaromtwee aparte formele vergunningsprocedures. SodM heeft de onder-grondse gevolgen en risico’s van waterinjectie zowel in de wijziging vande Wabo-vergunning als in de wijziging van het winningsplanSchoonebeek-Gas beoordeeld. SodM heeft de aanvragen integraal en insamenhang beoordeeld op milieu- en veiligheidsaspecten. De tweebelangrijkste ondergrondse risico’s bij waterinjectie die voor mens enmilieu spelen zijn volgens SodM (1) het risico van aardbevingen en (2) hetrisico van lekkage van het afvalwater uit het Schoonebeek-gasveld.(1)SodM concludeert dat het seismisch risico’s van de voorgesteldewaterinjectie in Schoonebeek-gasveld (die tot eind 2031 plaatsvindtsamen met gaswinning) voor de veiligheid en het milieu beperkt zijn,mits nadere maatregelen worden getroffen. Daarom adviseert SodMvoorschriften op te nemen bij een eventuele instemming ten behoevevan de beheersing van het seismische risico.(2)SodM heeft het risico van lekkage als gevolg van de waterinjectiebeoordeeld; of de integriteit van het reservoir en van de puttenadequaat kan worden geborgd. Over het behoud van integriteit vanafsluitende lagen boven en langs het gasveld oordeelt SodM dat metTweede Kamer, vergaderjaar 2023–2024, 32 849, nr. 2454 de voorgestelde beheersmaatregelen het risico van lekkage uit hetgasveld verwaarloosbaar is. De kans op beginnende aantasting vande afsluitende laag is aanwezig, echter de kans op doorgaandeaantasting van de gehele zoutlaag is verwaarloosbaar. De NAMmaakt bovendien voldoende aannemelijk dat de additionelenatuurlijke barrières ervoor zorgen dat opwaartse migratie vangeïnjecteerd water en andere stoffen in de diepe ondergrond wordtverhinderd.(3)Ten aanzien van hervatting van de gaswinning stelt SodM dat hetseismisch risico hiervan voor de veiligheid verwaarloosbaar is, mitsnadere maatregelen worden getroffen. Daarom adviseert SodMvoorschriften op te nemen bij een eventuele instemming ten behoevevan de beheersing van het seismische risico.De integraliteit van de beoordeling van de activiteiten is hiermeevoldoende geborgd.SeismiciteitUit de enquête van vereniging Dorpsbelangen komt duidelijk naar vorendat er zorgen bij bewoners zijn over bevingen in hun woongebied. Op24 maart jl heeft er een beving plaatsgevonden in Emlichheim (Duitsland)vlakbij Schoonebeek met magnitude 2,1. Dergelijke aardbevingen zullenook in de toekomst blijven plaatsvinden. SodM heeft het aardbevings-risico van het Schoonebeek gasveld beschreven in haar advies over devergunning voor toekomstige mijnbouwactiviteiten in dit veld(gaswinning en waterinjectie). Zij geeft aan dat deze beving past binnenhet beeld van aardbevingen in zuidoost Drenthe. Dit betekent dat hetmogelijk is dat door de waterinjectie er meer bevingen kunnen optredendan als er enkel gaswinning zou plaatsvinden. Echter, deze extra bevingenzullen naar verwachting niet zwaarder zijn dan de bevingen die door degaswinning al op kunnen treden. Met de juiste beheersmaatregelen kande waterinjectie dan ook veilig plaatsvinden. Door het opnemen van eenvoorschrift met daarin een drukbegrenzing zal de waterinjectie geen effecthebben op de integriteit van het reservoir of de afsluitende laag. Ik zal danook in het ontwerpbesluit deze voorwaarden opnemen.Naar aanleiding van de aardbeving op 24 maart jl. met een kracht van 2.1op de schaal van Richter bij Emlichheim in Duitsland, heeft NAM eenverdere analyse gedaan en dat rapport inmiddels met SodM gedeeld.Deze beving is met grote waarschijnlijkheid ontstaan in de zuidelijkerandbreuk van het Emlichheim Nord gasveld. Dit gasveld is een extensievan het Schoonebeek gasveld en wordt in het Duitse deel geproduceerddoor Wintershall-DEA en in Nederland door NAM. Het lijkt waarschijnlijkdat (vertraagde) drukdaling en de daarmee gepaarde spanningsveran-dering de oorzaak is van deze beving. Daling van de gasdruk en/of dalingvan de waterdruk in de aangrenzende lagen, zorgt ervoor dat de schuif-spanning toeneemt op de interne breuken en de randbreuken. In dit gevalheeft dit geleid tot een aardbeving.Er is in het dorp veel gesproken over de beving en er waren vragen onderde bewoners. Een belangrijke vraag was waar eventuele schades gemeldkunnen worden en wie dan aansprakelijk is voor dergelijke bevingen. DeCommissie Mijnbouwschade heeft toegezegd schademeldingen uitNederland in behandeling te nemen. Mocht er mijnbouwschade vastge-steld worden, dan zullen de Commissie Mijnbouwschade, NAM enWintershall Dea onderling afstemmen hoe de rekening wordt betaald. Ikconstateer dat de partijen goed met elkaar in contact staan en acterenwanneer dat nodig is. Hiermee is de borging vanuit het bestaandeTweede Kamer, vergaderjaar 2023–2024, 32 849, nr. 2455 (wettelijke) kader voldoende. Tot op heden is er als gevolg van de dezebeving één melding bij de Commissie Mijnbouwschade binnengekomen.BodemdalingDe bodemdaling als gevolg van de waterinjectie en mogelijke gaswinningwordt acceptabel geacht en zal niet tot onaanvaardbare schade moetenleiden. Door de waterinjectie zal de bodemdaling 2 cm minder zijn tenopzichte van de situatie dat het gas zou worden gewonnen zonder dat erwater wordt geïnjecteerd. Om dit goed in beeld te houden, zal ergemonitord worden.Vanuit de afspraken aan de Eulietaofel i.o. worden naast een aantalmonumentale panden een twintigtal extra nulmetingen uitgevoerd. Vanuitde Eulietaofel wordt informatie verstrekt over het aanmelden voor zo’nnulmeting, alsmede informatie over de voor- en nadelen van eendergelijke nulmeting.Verreweg het merendeel van de bodemdalingsprognose van de huidigeaanvraag wordt veroorzaakt door de na-ijlende compactie van hetreservoir door de gasproductie die al heeft plaatsgevonden. De toekom-stige resterende – gasproductie (< 3,5% van de totale productie) zal eengeringe extra bodemdaling veroorzaken. Het verschil op de totalebodemdaling in 2100 door gaswinning met en zonder de resterendegaswinning is minder dan een halve centimeter. De geplande extra(olie)waterinjectie zal gedeeltelijk de drukdaling en daarmee de bodem-daling met ca. 2 cm opheffen. Hierdoor is de verwachte bodemdalings-prognose door enkel productie Schoonebeek gas inclusief geplande extra(olie)waterinjectie maximaal 10 cm in het diepste punt van de bodemda-lingskom. Zonder waterinjectie zou dat maximaal 12 cm zijn. TNO heefteen controle berekening uitgevoerd op de bodemdalingsprognoseveroorzaakt door gasproductie uit het Schoonebeek gasveld aan de handvan de parameters die in de huidige aanvraag zijn gepresenteerd. TNOkomt hierbij voor het diepste punt van de bodemdalingsprognose opvergelijkbare resultaten als NAM. TNO acht het onwaarschijnlijk dat denog te verwachten bodemdaling leidt tot direct schade aan gebouwen inof nabij het winningsgebied.SchadeafhandelingMede in het licht van de gebeurtenissen in Groningen, zijn natuurlijk ookde burgers in Drenthe bezorgd of zij veilig in hun huis kunnen blijvenwonen en verlangt men waarborgen. Uit de enquête van verenigingDorpsbelangen Schoonebeek blijkt dat een groot deel van de bewonersgraag ziet dat het wettelijk bewijsvermoeden (ook wel «omgekeerdebewijslast») in heel Drenthe wordt toegepast. Voor Schoonebeek enomliggende buurtschappen geldt nu borging via de CommissieMijnbouwschade.Ik heb uw Kamer recentelijk geïnformeerd over de uitvoering van deaangenomen motie van de leden Beckerman en Bushoff om het bewijs-vermoeden voor alle mijnbouwactiviteiten in Nederland te laten gelden.5Om zeker te weten dat een wetsvoorstel om de reikwijdte van hetbewijsvermoeden uit te breiden naar alle mijnbouwactiviteiten inNederland juridisch houdbaar is, vraagt het kabinet eerst voorlichting aande Afdeling advisering van de Raad van State. Hiermee wil ik meerduidelijkheid krijgen over de mate waarin de toepassing van het wettelijk5Kamerbrief 17 april 2024, TK 33 529, nr. 1233.Tweede Kamer, vergaderjaar 2023–2024, 32 849, nr. 2456 bewijsvermoeden voor alle mijnbouwactiviteiten in Nederland gerecht-vaardigd en proportioneel is.Voor de bewoners in Schoonebeek en omgeving geldt dat een ieder diedenkt schade te hebben als gevolg van een mijnbouwactiviteit zich kanmelden bij de daarvoor ingestelde Commissie Mijnbouwschade. DeCommissie Mijnbouwschade neemt bij het vermoeden van schade doormijnbouw de onderzoeksplicht van bewoners over. Indien de Commissieoordeelt dat er inderdaad sprake is van mijnbouwschade, dan is demijnbouwonderneming verplicht deze schade te vergoeden zondertussenkomst van rechters of advocaten. Als de oorzaak van de schadeonzeker is gaat de Commissie ervanuit dat de schade is veroorzaakt doorde mijnbouwactiviteit indien de schade naar haar aard redelijkerwijs eengevolg van de mijnbouwactiviteit zou kunnen zijn en een andere oorzaakonvoldoende aannemelijk is. Het al dan niet van toepassing zijn van hetwettelijk bewijsvermoeden heeft dan ook geen invloed op de beoordelingdoor de Commissie. Om zowel de bewoners als de regionale overhedenmeer inzicht te geven in de werkwijze van de Commissie Mijnbouw-schade, heeft de Commissie in april en mei op een aantal informatie-bijeenkomsten toelichting gegeven. Op die bijeenkomsten was er ruimtevoor vragen en weten bewoners nu beter hoe zij in geval van schade hunschadeafhandeling kunnen starten.WaarborgfondsAls mijnbouwondernemer failliet is en of niet meer bestaat dan kan eenbewoner een beroep doen op het wettelijk geborgde WaarborgfondsMijnbouwschade. Dit waarborgfonds bestaat dus al en kan als ultimumremedium gebruikt worden. Ik wil hier nog benadrukken dat schadeafhan-deling los staat van een eventuele extra bijdrage voor de regio.Financieel verantwoordIk heb uw Kamer eerder geïnformeerd over de wijze waarop de extrabijdrage aan de regio is ontstaan en uit welke elementen deze isopgebouwd. De NAM als operator van het veld committeert zich, op hetmoment dat het project doorgang vindt om van de baten van het project,een rechtstreekse bijdrage aan de regio van 1 euro per vat gewonnen olieuit te keren. Bij een te verwachten productie en levensduur van 15 jaarkomt dit neer op een totaalbedrag van tussen de 30 en 45 miljoen euro.De bestuurders van de provincie en de gemeenten hebben er, net als uwKamer, bij mij op aangedrongen om nogmaals naar de hoogte van hetbedrag te kijken. Nader overleg heeft geleid tot een aanvullend voorstelvanuit de NAM. Dit voorstel houdt in dat op het moment dat de olieprijsboven de 80 euro per vat is, de NAM 1,5 euro per vat uitkeert. Als naar dehistorische gegevens wordt gekeken, en die als aanname wordengehanteerd voor de komende vijftien productiejaren, dan kan dit leiden toteen extra bijdrage van ongeveer 15 miljoen euro. Daarmee komt hetnieuwe totaalbedrag uit tussen de 45 en 60 miljoen euro. Hetgeen goedaansluit bij de verwachtingen van de regionale bestuurders. Van dezetotale bijdrage (dus inclusief het aanvullende bedrag) is 40% van EBN,aangezien zij non-operating partner zijn, en een bijdrage van EBN is eenbijdrage vanuit het Rijk.Het gebiedsproces rond de waterinjectie Schoonebeek loopt vooruit opeen nieuwe en mogelijk andere manier van omgaan met lusten en lasten,waar momenteel nog aan wordt gewerkt. De extra bijdrage aan de regiovind ik passend en dit substantiële bedrag heeft zijn meerwaarde voor deregio.Tweede Kamer, vergaderjaar 2023–2024, 32 849, nr. 2457 Maatschappelijke verantwoordIk heb u per brief geïnformeerd over de maatschappelijke kosten-batenanalyse (MKBA) Oliewinning Schoonebeek6. Het eindsaldo van deMKBA laat zien dat de oliewinning in Schoonebeek een positief welvaarts-effect heeft. De MKBA laat zien dat de in Schoonebeek geproduceerdeaardolie een grotere CO2-footprint heeft dan geïmporteerde aardolie. Ditkomt door het gebruik van met aardgas geproduceerde stoom. Onder-zoekers geven aan dat met elektrische boilers (gebruikmakend vanduurzame elektriciteit) de CO2-footprint van Schoonebeek kleiner kanworden dan CO2-footprint van geïmporteerde aardolie. Ik heb in juli 2023de plaatsing van E-boilers toegestaan.7Ik zie dat de NAM stappen zet in het beperken van de CO2-footprint. Zo wilde NAM ook de nieuwe putten elektrisch aanleggen. De NAM gebruikthiervoor haar eigen elektrische kabelleiding, zodat er geen netcongestieproblemen voor de bewoners ontstaat.Ook het beperken van de zogenaamd blauwe footprint is onderdeel vanhet toezeggingendocument. Ik heb begrepen dat er op dit momentverschillende onderzoeken lopen in het kader van regionaal waterbeheeren dat het waterschap hierbij betrokken is. Ik juich het toe dat dergelijkeinitiatieven regionaal worden opgepakt. Het is uiteindelijk aan deinitiatiefnemer om zoveel mogelijk invulling te geven aan zijn maatschap-pelijk verantwoord ondernemerschap. Ik zie dat de NAM deze stappen zeten roep de NAM op om dit ook te blijven doen.OmgevingsperspectiefEen van de doelen van het gebiedsproces is om de bewoners vroegtijdigte betrekken bij het voorgenomen initiatief. De NAM heeft hier middelshet ontzorgspoor invulling aan gegeven. Deze gesprekken hebben ertoegeleid dat de NAM heeft gekozen om nieuwe injectieputten aan te leggenmet nieuwe materialen, waardoor het gebruik van mijnbouwhulpstoffenkan worden beperkt. In zowel fase 1 als 2 van de ontzorgtafel is samenmet bewoners gewerkt aan het Toezeggingendocument en de uitvoeringhiervan (Addendum). Ditheeft veel tijd en inspanning gevraagd van debetrokken bewoners en heeft geleid tot een gedragen resultaat. Een deelvan de toezeggingen is geborgd middels de vergunningen (zie onder-staande tabel).Ik heb gelezen en gehoord dat gedurende het proces bewoners ofbelangenvertegenwoordigers van de tafel zijn gestapt of juist zijnaangeschoven. De motieven hiervoor verschillen en laat zien dat ditonderwerp leeft onder de bewoners. In fase 2 van de ontzorgtafel isgewerkt aan de contouren van een ronde tafel, de zogenaamdeEulietaofel.Met de oprichting van een dergelijke Eulietaofel is de participatie van deNAM richting de omgeving geborgd. Zowel in de voorbereidende,uitvoerende als ontmantelingsfase is er een platform waar de NAM innauw contact staat met haar omgeving. De NAM geeft hiermee samenmet de omgeving invulling aan hun gezamenlijke belang voor eenleefbaar en veilig Schoonebeek.6Kamerstuk TK 33 529, nr. 1108, 9 december 20227Kamerstuk 32 813, nr. 1284Tweede Kamer, vergaderjaar 2023–2024, 32 849, nr. 2458 Doorslaggevende zeggenschap DrentheVia het ontzorgspoor vinden gesprekken met bewoners plaats. Gedurendehet proces is de representativiteit van de ontzorgtafel ter discussiegesteld. Je hoeft niet vertegenwoordigd te worden om belanghebbend tezijn. De individuele bewoners zijn ook geen formele vertegenwoordigingvan de omwonenden. Zij zijn wel belanghebbend en daarmee ookgehoord aan de ontzorgtafel. De ontzorgtafel gaat door als Eulietaofel, eenplatform waar iedere inwoner en groepering, voor of tegen oliewinningen/of waterinjectie, uit Schoonebeek of de buurtschappen in gesprek is enblijft met de NAM.Middels het bestuurlijk overleg Schoonebeek wordt op regelmatige basisafgestemd met de regionale bestuurders. In dit gebiedsproces hebben deregionale overheden extra ruimte gekregen om advies uit te brengen enhierover het debat te voeren met haar inwoners. Ik wil dit bestuurlijkeoverleg, ook na de vergunningenprocedure, voortzetten. Op die manierhouden we de lijntjes tussen Den Haag en de regio kort. Ook de enquêteheeft een rol. Deze enquête laat zien wat er bij een aantal mensen speelt.Elke stem mag er zijn. De zorgpunten uit de enquête komen grotendeelsexpliciet terug in de ontwerpbesluiten.Op 30 mei jl. heb ik nogmaals met de verschillende bestuurdersgesproken en gevraagd of dit gebiedsproces tot een acceptabele uitkomstheeft geleid. Vanuit hun rol als bestuurders geven zij aan dat alle partijenmet elkaar een zorgvuldig proces hebben doorlopen en dat alle bewonersen groeperingen voldoende ruimte en gelegenheid hebben gehad omvragen te stellen dan wel zich te laten informeren. De extra technischebriefing van de Raden heeft hieraan bijgedragen. Ook geven debestuurders aan dat de bijdrage met het aanvullende voorstel van deNAM tot een acceptabele uitkomst leidt.In deze brief heb ik ook uitgelegd waarom ik op sommige punten nietmeega met de wensen vanuit de regio. Bijvoorbeeld het vraagstuk vanomgekeerde bewijslast is een nationaal vraagstuk dat op een andere tafelthuishoort. De overige zorgpunten vanuit de enquête zijn wel gehoord enafdoende geborgd via de vergunningen dan wel het huidige wettelijkekader van de Mijnbouwwet. Binnen het ontzorgspoor is intensief metelkaar samengewerkt en heeft geleid tot een vastgesteld toezeggingendo-cument met een uitvoeringsparagraaf, zodat er ook werk gemaakt kanworden van de toezeggingen.Ik hoop dat de Eulietaofel in oprichting een plek wordt waar allebewoners, los van hun standpunten, elkaar kunnen vinden en met elkaarin gesprek blijven. Een passende oplossing is niet altijd hetzelfde als debeste en meest geavanceerde oplossing. Met het project van nieuweputten met nieuwe materialen komt de NAM grotendeels toe aan dewensen van de regio. De uitgevoerde MKBA laat zien dat de oliewinningin Schoonebeek ook voor de directe omgeving positieve welvaartseffectenheeft. Ik leid uit bovenstaande af dat het gebiedsproces, vanuit alle sporenbezien, heeft bijgedragen aan het creëren van draagvlak.Behandeling motiesMotie 33 529, 974 en motie 33 529, 922Motie Beckerman (Kamerstuk 36 072, nr. 4)«Verzoekt de regering te borgen dat Drenthe doorslaggevende zeggen-schap moet krijgen.»Tweede Kamer, vergaderjaar 2023–2024, 32 849, nr. 2459 Middels de uitvoering van het gebiedsproces is hier invulling aangegeven. Gelet op bovenstaande geeft het gebiedsproces «Drenthe»voldoende ruimte om hun stem te laten horen. Hiermee voldoe ik aan demotie van mevrouw Beckerman. Ik heb naar aanleiding van de motie inuw Kamer gezegd dat ik de motie zo lees dat ik uiteindelijk verantwoor-delijk ben voor de afweging en het besluit over de vergunning. Ik hebDrenthe zo volledig mogelijk betrokken, maar uiteindelijk geef ik formeelgezien de vergunning.Motie Mulder (Kamerstuk 36 072, nr. 7)«Verzoekt de regering uiterlijk 2023 een circulair en schoner proces inDrenthe te hebben of anders te stoppen met afvalwaterinjectie endaarmee de oliewinning in SchoonebeekVerzoekt de regering tevens met SodM in contact te treden over hetblijvend toepassen van het verscherpt toezicht bij de verwerking van hetafvalwater.»Ik concludeer dat het gebiedsproces heeft geleid tot een schoner proces inDrenthe. Ook wordt invulling gegeven aan de circulariteit.SodM is en blijft de onafhankelijk toezichthouder en zal ook toezichthouden op de nieuwe activiteiten die NAM gaat uitvoeren. Hiermee isvoldaan aan deze motie.Motie Boulakjar-Mulder (Kamerstuk 36 072, nr. 8)«Verzoekt de regering om in gesprek te gaan met de NAM over een zosnel mogelijke definitieve ontmanteling van de injectieputten die nietmeer in gebruik zijn.»Ik heb hier met NAM over gesproken. NAM heeft aangegeven dat het,mede gezien de ontmanteling van de Groningen locaties, een druk enambitieus ontmantelingsprogramma heeft. Verandering in de planning zaler dan ook waarschijnlijk toe leiden dat NAM andere lokaal gemaaktetoezeggingen niet waar kan maken. Dat is ongewenst en met de publicatievan de ontwerpbesluiten ook minder relevant geworden.Motie Mulder-Boulakjar-Van Wijngaarden -Segers (Kamerstuk 36 072,nr. 6)«Verzoekt de regering de afvalwaterinjectie in Twente dit jaar te beëin-digen en de Kamer actief te informeren over de stappen die daartoeworden gezet, zodat de Kamer te allen tijde de mogelijkheid heeft om eenbehandelvoorbehoud te maken.»De injectie in Twente is gestaakt. Met de publicatie van de ontwerpbe-sluiten wordt verder aannemelijk dat de NAM de waterinjectie in Twenteniet meer zal herstarten.Motie Mulder (Kamerstuk 33 529, nr. 974)«Verzoekt de regering een circulair alternatief voor afvalwaterinjectie alsvoorkeursalternatief mee te nemen in de evaluatie en met spoed verder teuit te werken, daarbij ook draagvlak in de betrokken regio’s mee tenemen, zodat nog voor de zomer in overleg met de NAM afsprakenkunnen worden gemaakt waarin ook een einddatum voor afvalwaterin-jectie naar voren komt.»Tweede Kamer, vergaderjaar 2023–2024, 32 849, nr. 24510 Het circulaire alternatief is meegenomen in de herafweging Twente en inde MKBA Schoonebeek. NAM stelt in haar stappenplan voor om dewaterinjectie in Twente te staken. Desalniettemin wordt dit alternatief ookmeegenomen in opties verwerking nabij Schoonebeek (Drenthe). NAMricht zich momenteel volledig op Drenthe. In het onderzoek oliewinningDrenthe (RHDHV) is ook het circulair alternatief meengenomen. Op ditrapport is tevens een review door TNO/KWR uitgevoerd. Waterinjectie inlege gasvelden is tot op heden nog steeds de beste manier vanverwerking. In het ontwerpbesluit zijn aanvullende voorschriften over deherevaluatie opgenomen.Motie Mulder (Kamerstuk 33 529, nr. 922)«Verzoekt de regering zo snel mogelijk een besluit te nemen over eenalternatieve wijze van verwerking van het afvalwater; verzoekt de regeringom de afvalwaterinjectie, in afwachting van een besluit naar aanleidingvan de evaluatie 1 over de verwerking van afvalwater uit Schoonebeek,per direct op te schorten.»In de kamerbrief Herafweging verwerking productiewater Schoonebeek2022 van 17 april jl heb ik de verschillende visies en adviezen uiteengezet.Ik kom daarin tot de conclusie dat waterinjectie in lege gasvelden tot opheden nog steeds te beste manier van verwerking is.Overzicht Borging Toezeggingendocument Schoonebeek GebiedsprocesHoofdstukThemaToezeggingBorgingToezicht2Wettelijk KaderWaterinjectie veilig enverantwoord uitvoerenGehele vergunningSodM2Wettelijk KaderBest beschikbare waterver-werkingstechniek toepassenonderdeel WABO EZK metadvisering door SodM Zieconsideranstekst motivering«Toetsing van waterinjectieals Best Beschikbare Techniek(BBT)»SodM2Wettelijk KaderNieuwe injectieputten enveilig ontwerp van die puttenonderdeel WABO EZK metadvisering door SodM ViaWIMS, dat is genoemd inWMP. Geborgd in voor-schriften 8.3.1 en 8.3.2SodM2Wettelijk KaderWatertransportleidingen veiligontwerp en van kunststofonderdeel WABO EZK metadvisering door SodM enWABO gemeente Staat inWMP. Geborgd in voor-schriften 8.3.1 en 8.3.2.SodM2Wettelijk KaderMonitoring bodemdalingonderdeel besluit opwinningsplan, voorschrift 3 enperiodieke rapportages aanSodM en WMP, WaboSodM2Wettelijk KaderMonitoring seismiciteitonderdeel besluit opwinningsplan, voorschrift 5,meetnetwerk KNMI en WMPin WaboKNMI &SodM2Wettelijk KaderMijnbouw Schade vaststellingen afhandeling is geborgdInstellingsbesluit CommissieMijnbouwschade.EZKTweede Kamer, vergaderjaar 2023–2024, 32 849, nr. 24511 HoofdstukThemaToezeggingBorgingToezicht2Wettelijk kaderBetaling mijnbouwschade iswettelijk verankerdMijnbouwwet (hoofdstuk 4 Dezorg voor een goedeuitvoering van activiteiten)Mijnbouwwet (hoofdstuk 9 evWaarborgfonds mijnbouw-schade).EZK2GedragscodeBetrekken en informerenomgeving tijdens ProjectuitvoeringElement.nl gedragscode metklachten mogelijkheidOntzorgingfase-2EZKStaatsse-cretaris2Alternatief procesLimburgs model voorafhandeling schades ontstaandoor bodemtrillingenTe ontwikkelen in Ontzorgingsfase-2Ontzorgingfase-2EZKStaatsse-cretaris3KlankbordgroepOprichten en vormgevenKlankbordgroepAls onderdeel vervolgOntzorgingstafel – vast teleggen in ToROntzorgingfase-2 / EZKStaatsse-cretaris4Monitoring– algemeenOpstellen Monitoring enEvaluatieprogrammaAls onderdeel vervolgOntzorgingstafel – vast teleggen in ToROntzorgingfase-2/ EZKStaatsse-cretaris4Inzicht verkrijgen monito-ringsparameters Jaarrappor-tage WaterinjectieJaarrapportage Waterinjectieis verankerd in het WMP, dit isonderdeel van de WaboSodM4Inzicht verkrijgen in integri-teitsmonitoringSodM rapporten – capilersurveysSodM4Inzicht in onregelmatigheden /incidentenSodM rapportages enberichtgevingSodM4Inzicht in peilbuizenbemonste-ring mbt NAM locatiesPeilbuizenbemonstering isverankerd in het WMP in deWaboGemeentenEmmen enCoevorden4Monitoring– bodemdalingRapportage bodemverbewe-ging frequentie verhogen vaneen per 5 jaar, naar jaarlijksMeetplan-actualisatie doorNAM verankerd in Mijnbouw-besluit en besluit op hetwinningsplan, voorschrift 3SodM4Monitoring– aardbevingenBij een aardbeving met eenmagnitude van groter dan 3,0op de schaal van Richterwordt de waterinjectie in hetbetreffende veld gestoptMaatregelen worden geborgdin Seismisch Risico Beheers-plan (besluit op winningsplanvoorschrift 4) – onderdeelWabo Voorschrift 8.1.1SodM4Monitoring– gebouwopna-menUitvoeren gebouwopnamenvoor een select aantal nognader te bepalen panden(bijvoorbeeld monumentalepanden)Als onderdeel vervolgOntzorgingstafel – vast teleggen in ToROntzorgingfase-2/ EZKStaatsse-cretarisTweede Kamer, vergaderjaar 2023–2024, 32 849, nr. 24512 HoofdstukThemaToezeggingBorgingToezicht5Mens en Milieu,Flora en FaunaOprichten werkgroep wordenopgericht om een activiteiten-en uitvoeringsplan rondomdeze onderwerpen op testellen.Als onderdeel vervolgOntzorgingstafel – vast teleggen in ToROntzorgingfase-2/ EZKStaatsse-cretaris5In het kader van zoetwaterbe-heer en droogte-managementwordt een voorverkenninguitgevoerd door NAM metexterne experts,Onderdeel van NAM projectteamOntzorgingfase-2/ EZKStaatsse-cretaris6VoorkomenoverlastEffecten olieproductiewaterinjectie en waar nodigmitigerenMER aanmeldnotitieSodM/EZK6VoorkomenoverlastTijdens werkzaamheden inoverleg omgeving overlastbeperkenAls onderdeel vervolgOntzorgingstafel – vast teleggen in ToR zorgplichtbepa-ling artikel 33 van deMijnbouwwet, artikel 15 vanhet Barmm (nu artikel 2.11Bal).Ontzorgingfase-2/ EZKStaatsse-cretaris7CommunicatieIn afstemming en nauwesamenwerking met deKlankbordgroep wordt eenCommunicatieprotocolopgesteld door NAMAls onderdeel vervolgOntzorgingstafel – vast teleggen in ToROntzorgingfase-2/ EZK Tweede Kamer, vergaderjaar 2023–2024, 32 849, nr. 24513