Advies Stichting Cito 'Aparte toetsadviescategorie praktijkonderwijs'

RapportApartetoetsadviescategoriepraktijkonderwijsEenhaalbaarheidsstudieMaart2026 Inhoudsopgave1Inleiding22Ontwikkelingin-endoorstroominhetpraktijkonderwijs33Apartetoetsadviescategoriepraktijkonderwijs54Toetsadviescategoriepraktijkonderwijs:onderwijskundigperspectief75Impactapartetoetsadviescategoriepraktijkonderwijs85.1Scenario1:dehuidigesituatie85.2Scenario2:apartetoetsadviescategoriepraktijkonderwijs,behoudpraktijkonderwijs/vmbobb85.3Scenario3:apartetoetsadviescategoriepraktijkonderwijs,geenpraktijkonderwijs/vmbobb96Aanbevelingenenoverwegingen101 1InleidingIedereleerlingdieeendoorstroomtoetsmaaktingroep8vanhetbasisonderwijsontvangteentoetsadviesopbasisvandetoetsresultaten.Ditiseenadviesvoordebestpassendeschoolsoortinhetvoortgezeton-derwijs.Hettoetsadvieswordtinalledoorstroomtoetsengegeveninéénvandevolgendezescategorieën:praktijkonderwijs/vmbobbvmbobb/vmbokbvmbokb/vmbogl–tlvmbogl–gl/havohavo/vwovwoHettoetsadviesdientalseentweede,onafhankelijkeinschattingvandebestpassendeschoolsoortbinnenhetvovoorleerlingennaasthetvoorlopigeschooladvies,datdoordebasisschoolgeformuleerdwordt.Te-gelijkmetdeintroductievandedoorstroomtoetsinschooljaar2023–2024iseenmaatregelingevoerddieverplichttothetbijstellenvanhetschooladviesalshettoetsadvieshogerisdanhetvoorlopigschooladvies[1].Eenuitzonderingopdezebijstellingsmaatregelgeldtvoorleerlingenmetvoorlopigschooladviesprak-tijkonderwijsdieeentoetsadviespraktijkonderwijs/vmbobbkrijgen[3].Voordezeleerlingenhoefthetschooladviesnietverplichtbijgesteldtewordennaarvmbobb.Inhetonderwijsveldendepolitiekbestaanzorgenoverdesitueringvanpraktijkonderwijsindetoetsad-viescategorieën[2].Praktijkonderwijskomtalleenmaarvooralsdubbeladviessamenmetvmbobb.Dezedubbelecategoriezoutotverwarringbijleerlingen,oudersenleerkrachtenkunnenleiden.Incombinatiemetonduidelijkheidoverdeuitzonderingopdebijstellingsmaatregelzoudenhierdoorleerlingenmetzeerlagescoresopdedoorstroomtoetsbijstellingennaarvmbobbkunnenontvangen,terwijlditnietinhetbe-langvandeleerlingenis.Dezeleerlingenzoudendandirectnadeoverstapvanhetprimaironderwijsopeenmindergoedpassendeschoolsoortinhetvoortgezetonderwijsterechtkunnenkomen.DoordeSectorraadPraktijkonderwijswordtgepleitvoordeintroductievaneenapartetoetsadviescategoriepraktijkonderwijsomdezeproblematiekhethoofdtebieden[4].Indezenotitieonderzoekenwemetbehulpvanrecenteresultatenuitdeeind-endoorstroomtoetsdeevolutievandein-enuitstroomvanpraktijkonderwijs.Ookkijkenwenaardeontwikkelingvanhetaantalbijstellingenvanhetvoorlopigschooladviespraktijkonderwijsvoorennadeintroductievandedoorstroom-toets.Daarnaastonderzoekenwemetbehulpvandoorstroomgegevensuithetvohoehaalbaardeintro-ductievaneenapartetoetsadviescategoriepraktijkonderwijsisvanuithetoogpuntvandepsychometrieenonderwijskunde.Totslotschetsenwedeimplicatiesvaneeneventueleintroductienaarhandvaneenaantalscenario’s.2 2Ontwikkelingin-endoorstroominhetpraktijkonderwijsDeontwikkelingvandeinstroominhetpraktijkonderwijsindeafgelopendriejaarisweergegevenintabel1.Inschooljaar2024–2025namdeinstroomvanuitpo(regulierbasisonderwijsenspeciaalbasisonderwijs)met271leerlingen(5%)aftenopzichtevanschooljaar2023–2024.Deinstroomvanuitspeciaalonderwijsenanderesectoren(zoalsafstroomvanuitvo)namechterweltoe,waardoorernettoeenstijgingwasvanhetaantalleerlingendatinschooljaar2023–2024instroomdeinhetpraktijkonderwijstenopzichtevaneerderejaren.Tabel1:Deontwikkelingvandeinstroominpraktijkonderwijs(bron:DUO).schooljaaraantalleerlingendatstartoppraktijkonderwijsvanuitpovanuitsovanuitanderesectorentotaal2022–20234903459127166332023–20244977470146769142024–2025470652620867318Vandeleerlingendiedirectvanuithetprimairenspeciaalonderwijshetpraktijkonderwijsinstromen,maaktongeveer57%hetschooljaarervoordeeind-ofdoorstroomtoets.Ditpercentageisinalleschooljarendiehierbeschouwdwordenredelijkstabielgebleven.VanuitderolalsadviseurvanhetCvTEinhetdoorstroom-toetsstelselheeftStichtingCitobeschikkingoverdoorstroomgegevensinhetvovanalleleerlingendiesindsschooljaar2021–2022eeneind-ofdoorstroomtoetsmaakten.Metdezegegevenskunnenweinzichtkrij-geninhetaantalleerlingendatdeeind-ofdoorstroomtoetsmaaktemeteenvoorlopigschooladviesprak-tijkonderwijs,hoeveelleerlingendaarvaneenbijstellingontvingen,enhoeveelleerlingendaadwerkelijkinstroomdeninhetpraktijkonderwijs.Dezegegevenszijnweergegevenintabel2.Tabel2:Deontwikkelingvanhetaantalleerlingenmeteenvoorlopigschooladviespraktijkonderwijsdatdeeind-ofdoorstroomtoetsmaakte,hetaantalleerlingendateenbijstellingnaarbovenontvingophetvoorlopigeschooladviespraktijkonderwijsendedaadwerkelijkeinstroominhetpraktijkon-derwijsvandezegroep(bron:doorstroomgegevensStichtingCito).schooljaarvoorlopigschooladviesontvingbijstellingopinstroompraktijkonderwijsschooladviespraktijkonderwijspraktijkonderwijs2022–2023364425930552023–2024371428731242024–202540429862970Vandeleerlingenmeteenvoorlopigschooladviespraktijkonderwijsdiedeeind-ofdoorstroomtoetsmaak-ten,zijninschooljaar2024–2025er154minderingestroomdinhetpraktijkonderwijsdanin2023–2024.Eristegelijkeenverdrievoudigingvanhetaantalbijstellingenwaartenemenin2024–2025,waarschijnlijkalsgevolgvandeverplichtebijstellingsmaatregel.Dezewordenechterdeelsgecompenseerddooreengelijktijdigestijgingvanhetaantalleerlingenmeteenvoorlopigschooladviespraktijkonderwijs.Deleer-lingenmeteenbijstellingzijnverderuitgesplitstnaarschooladviescategorieintabel3.Indezetabelisteziendatinschooljaar2024–2025ookeengroterdeelvandeleerlingenmeteenbijstellingeendefini-tiefschooladviesvmbobb/vmbokbofhogerontvingdanvoorgaandejaren.Leerlingenmeteenvoorlopigschooladviespraktijkonderwijseneenbijstellingnaarvmbobbontvingendezebijstellingnietalleennaeentoetsadviespraktijkonderwijs/vmbobb.Indemeerderheidvandegevallenontvingendeleerlingendezebijstellingnadatzeeenmeertheoretischtoetsadviesdanpraktijkonderwijs/vmbobbhaaldenopdeeind-ofdoorstroomtoets,namelijkvoor77%vandeleerlingenin2024–2025.Voorleerlingenmeteenbijstellingnaarvmbobb/vmbokbofhogergolddatzealtijdhogerscoordenopdeeind-ofdoorstroomtoetsdandeadviescategoriepraktijkonderwijs/vmbobb.Dedoorstroomgegevenskunnenookgebruiktwordenomdoorstroomvanuitennaarpraktijkonderwijste3 Tabel3:Schooladviezenvanleerlingenmeteenvoorlopigschooladviespraktijkonderwijsdiedeeind-ofdoorstroomtoetsmaakteneneenbijstellingontvingen(bron:doorstroomgegevensStichtingCito).schooljaarbijgesteldschooladviesvmbobbvmbobb/vmbokbhoger2022–20232322432023–20242423872024–202570625129onderzoeken.Vandeleerlingendieinhetschooljaar2021–2022deeindtoetshebbengemaakthebbenweinmiddelsgegevensoverhetplaatsingsniveauinhetvoindeeerstedriejaarnahetverlatenvanhetpo.Eenoverzichtvanleerlingenuitditcohortdievanennaarhetpraktijkonderwijsstromenstaatintabel4.Tabel4:In-enuitstroompraktijkonderwijsoverdriejaarvanleerlingendieinschooljaar2021–2022deeindtoetshebbengemaakt(bron:doorstroomgegevensStichtingCito).leerlingendiein2021–2022deeindtoetsgemaakthebbenaantalgestartin2022–2023oppraktijkonderwijs3055waarvanbinnen3jaarnaarandereschoolsoortvogestroomd241binnen3jaarvanuitandereschoolsoortvonaarpraktijkonderwijsgestroomd512Vande512leerlingendievanuiteenandereschoolsoortvonaarhetpraktijkonderwijszijngestroomd,warenerslechts25(5%)dieoorspronkelijkeenvoorlopigschooladviespraktijkonderwijshadden,maareenbijgestelddefinitiefschooladvies.Vande259leerlingendieeenbijstellingophetvoorlopigschooladviespraktijkonderwijsontvingen,starttener220daadwerkelijkopeenandereschoolsoortdanpraktijkonder-wijs.Hiervanstroomdebinnen3jaar25leerlingen(11%)afnaarpraktijkonderwijs.Indeoudesituatiezonderverplichtebijstellingenlijktheterdusnietopdaterveelgevallenzijnvanbijgesteldeschooladvie-zenvoorleerlingenmeteenvoorlopigschooladviespraktijkonderwijswaardezebijstellinginhetvonietpassendbleek.Ofditookhetgevalisindehuidigesituatiemetverplichtebijstellingenkanovereenaantaljaarpasonderzochtwordenalsdezeleerlingendriejaarvohebbendoorlopen.241leerlingenzijnvanuitpraktijkonderwijsnaareenandereschoolsoortinhetvogestroomd.Hiervankregen137leerlingen(57%)oorspronkelijkeenmeertheoretischtoetsadviesopdeeindtoetsdanpraktijk-onderwijs/vmbobb.Deeindtoetsbleekvoordemeerderheidvandezeleerlingenduseengoedevoorspellervanhetplaatsingsniveauinhetvo.Ditkunnenwevergelijkenmetalle3055leerlingendieinschooljaar2021–2022deeindtoetshebbengemaaktengestartzijnoppraktijkonderwijs.Hiervankreegslechts26%eenmeertheoretischtoetsadviesdanpraktijkonderwijs/vmbobb.Uitditverschilkunnenweconcluderendathettoetsadviesweldegelijkeenzekerevoorspellendewaardeheeftvoordeplaatsinginpraktijkonder-wijs.4 3ApartetoetsadviescategoriepraktijkonderwijsOmtoteentoetsadviestekomenwordtvaniedereleerlingdiedeelneemtaaneendoorstroomtoetsdegemiddeldelatentevaardigheid(GLV)berekend.Ditiseengewogengemiddeldevandetoetsresultatenopdeverplichtetoetsonderdelenrekenen,lezenentaalverzorging.DeGLVkannegatieveenpositievewaardenaannemen.TusseniederetweeadviescategorieëniseengrenspuntopdeGLV-schaalvastgesteld.Hierdoorkanvooriedereleerlingdiedeeind-ofdoorstroomtoetsmaaktvanuitdeGLVeentoetsadviesbepaaldworden.Intabel5iseenoverzichttevindenvandebovengrenzenvaniederetoetsadviescategoriezoalsgebruiktinhetdoorstroomtoetsstelselindejaren2024en2025.Tabel5:Toetsadviescategorieëninheteind-endoorstroomtoetsstelsel,metbijbehorendebovengrenzenopdeschaalvandegemiddeldelatentevaardigheid(GLV).toetsadviescategoriebovengrensGLVpraktijkonderwijs/vmbobb–2,168vmbobb/vmbokb–1,131vmbokb/vmbogl–tl–0,486vmbogl–tl/havo0,181havo/vwo0,793vwon.v.t.Degrenspuntentussendeadviescategorieënzijnviadoorstroomonderzoekbepaald.Indoorstroomonder-zoekwordenleerlingendriejaarinhetvoortgezetonderwijsgevolgd.OpdiemanierishetmogelijkvooriederewaardevandeGLVtebepalenwatdemeestwaarschijnlijkeplaatsingisinderdeleerjaarvanhetvo.Hieruitkunnendegrenswaardenvooriederetoetsadviescategorieafgeleidworden.Viadoorstroomon-derzoekwordterdusvoorgezorgddatdetoetsadviezeneenzogoedmogelijkevoorspellinggevenvandebestpassendeschoolsoortinhetderdeleerjaarinhetvovoorleerlingendiededoorstroomtoetsmaken.In2021isdoordeExpertGroepPOvanuitpsychometrischperspectiefonderzochtofmetdeeindtoetseneenbetrouwbaaronderscheidgemaaktkanwordentussenpraktijkonderwijsenvmbobbopbasisvandetoetsafnamevan2021[5].Hierbijwerdgebruikgemaaktvandevoorlopigeschooladviezen.ErwerdeengrenswaardeopdeGLV-schaalbepaalddieeenzogoedmogelijkonderscheidmaakttussendeschoolad-viezenpraktijkonderwijsenvmbobb.DeExpertGroepPOconcludeerdedatdeberekendegrenswaardetussenpraktijkonderwijsenvmbobbteveelmisclassificatieszouveroorzakentenopzichtevandevoorlo-pigeschooladviezen,endaardoorvanonvoldoendevoorspellendewaardewas.Dezevoorspellendewaardeverschildeechterwelpereindtoets:sommigeeindtoetsenwarenbetertoegerustomnauwkeurigtemeteninhetgebiedronddegrenswaardetussenpraktijkonderwijsenvmbobbdanandere.Adaptievetoetsenkunnenoverhetalgemeennauwkeurigerdevaardigheidmetenvanleerlingenaandeuiteindenvandevaardigheidsschaaldanlineairetoetsen.Ookkunnenopenvragenwaarminderopgegoktwordtdanopmeerkeuzevragenzorgenvooreengroterenauwkeurigheidaandeonderkantvandeschaal.Eenbelangrijknadeelvanhetgebruikvanvoorlopigeschooladviezenalsbasisvoordegrenspuntenvantoetsadviescategorieënisdathethierbijlastigisuitsprakentedoenoverdevoorspellendewaarde.Doorgebruiktemakenvandoorstroomgegevensishetechterwelmogelijkomhettrajectvanleerlingeninhetvoendeuiteindelijkeplaatsinginleerjaar3terelaterenaaneindtoetsresultaten.In2021warendergelijkegegevensnietbeschikbaar.Eenandereontwikkelingtenopzichtevan2021isdathettoetsaanbodinmid-delsflinkisgewijzigd,erandereeisenaandenauwkeurigheidvantoetsengeldenenomdathetaantalmeerkeuzevrageninalledoorstroomtoetsenisafgenomen.NetalsinhetdoorstroomonderzoekgaanwekijkenwaaropdeGLV-schaaldegrenstussenpraktijkonder-wijsenvmbobbmoetkomenteliggendiehetbestvoorspeltwaardeleerlinginjaar3vanhetvoterechtzoukomen.OmhetomslagpuntopdeGLV-schaaltebepalendathetbesteonderscheidmaakttussenplaatsinginpraktijkonderwijsenvmbobbinleerjaar3vanhetvo,gebruikenweeenpseudo-ROC-methode[6].In5 dezemethodeknippenwedeGLV-schaalopineenaantalstukken.Ditaantalstukkenvariërenwe,enkijkentelkensofereeneenduidigteidentificerengrenspuntiswaarhetmeestwaarschijnlijkeplaatsingsniveauinjaar3omspringtvanpraktijkonderwijsnaarvmbobb.Bijhethoogsteaantalstukkenwaarbijnogeeneenduidigesorteringbestaat,nemenwehetgrenspuntoveralscategoriegrens.Voordeleerlingendieinschooljaar2021–2022deeindtoetshebbengemaakteninschooljaar2024–2025inleerjaar3zitten,isditgrenspuntbepaaldopeenGLVvan–2,404.Hierbijisgebruikgemaaktvangegevensvanleerlingenuitalleonderwijstypenomeengoedeafspiegelingvanleerlingenmeteenschooladviespraktijkonderwijstekrijgen.Devoorspellendewaardevanditgrenspuntkangeëvalueerdwordendoordebehaaldetoetsadviezenindeeindtoetsinschooljaar2021–2022tevergelijkenmetdedaadwerkelijkeplaatsinginleerjaar3vanhetvo.Inhetderdejaarishetgrootstedeelvandeleerlingeninenkelvoudigeschoolsoortengeplaatst,dushetvergelijkenmetdemeervoudigetoetsadviescategorieënishierproblematisch.Wezullenonsindezevergelijkingdaaromnaastdenieuwepraktijkonderwijscategoriebeperkentotdeenkelvoudigetoetsadviescategorievwo.Intabel6staandekansenweergegevenvooreengelijkeschoolsoortnadriejaarvoordezetweetoetsadviescategorieën.Hierbijmoetwelopgemerktwordendathettoetsadviesnietperseovereenhoefttekomenmetdeschoolsoortinheteerstejaarvanhetvo,waardoorpadafhankelijkheideenrolkanspelenindeuiteindelijkeplaatsinginleerjaar3.Tabel6:Kansopeengelijkeschoolsoortinleerjaar3inhetvoalshettoetsadvies,voordeenkelvoudigetoetsadviescategorieënpraktijkonderwijsenvwo.Gebaseerdopdoorstroomgegevensvanleerlin-gendieinschooljaar2021–2022deeindtoetshebbengemaakt.toetsadviescategoriekansopgelijkeschoolsoortinjaar3voalstoetsadviespraktijkonderwijs66,2%vwo75,8%Uitdezeevaluatieblijktdatdevoorspellendewaardevandenieuwepraktijkonderwijscategorielagerzouuitpakkendandievandevwo-toetsadviescategorie,maarwelforshogerisdandevoorspellendewaardediein2021uithetonderzoekvandeExpertGroepPObleek(28,8%).Alswekijkennaardenormerings-steekproefvan2024,zoudezenieuwetoetsadviescategoriepraktijkonderwijsvoor74%gevuldwordenmetleerlingenmeteenvoorlopigschooladviespraktijkonderwijs,envoor26%metleerlingenmeteenvoorlopigschooladviesvmbobbofhoger.Hetachterblijvenvandevoorspellendewaardevandeapartetoetsadviescategoriepraktijkonderwijskanverschillenderedenenhebben.Ditkaneengevolgzijnvandemeetnauwkeurigheidvandedoorstroom-toetseninditspecifiekegebiedvandevaardigheidsschaal,ofmetdevaliditeitvandedoorstroomtoetsalsinstrumentomonderscheidtemakentussendecategorieën.Validiteitisindezecontexteenbegripdatgebruiktwordtomaantegevenofeentoetsmeetwatdetoetszoumoetenmeten.Demeetnauwkeurigheidvandedoorstroomtoetsenkanuitgedruktwordendoordestandaardmeetfout.Ditisdeteverwachtespreidingindevaardigheidsschattingenindesteekproefvanleerlingen.Destan-daardmeetfoutheeftnietopiederpuntopdevaardigheidsschaaldezelfdewaarde.Demoeilijkheidvandeopgavenindetoetsbepalenhoenauwkeurigeentoetsinstaatisomdevaardigheidtemeten.Hetblijktdatalledoorstroomtoetsenoverhetalgemeenjuistietsnauwkeurigermeteninhetgebiedrondomhetgrenspuntvoordeadviescategoriepraktijkonderwijszoalsafgeleiduitdedoorstroomgegevensdaninhetgebiedrondhethuidigegrenspuntvoordeadviescategorievwo.Ditwasookin2022alhetgeval.6 4Toetsadviescategoriepraktijkonderwijs:onderwijskundigperspectiefOndanksdehogeremeetnauwkeurigheidvandedoorstroomtoetseninhetvaardigheidsgebiedrondhetgrenspuntvandenieuwberekendetoetsadviescategoriepraktijkonderwijs,blijftdevoorspellendewaardevandezeadviescategorieachterbijdebestaandeadviescategorievwo.Hieruitkangeconcludeerdwordendaterverschillenbestaanindevaliditeitvandeuitsprakendiededoorstroomtoetskandoenoverdeplaatsingindezetweeschoolsoortenvo.Metanderewoorden,dedoorstroomtoetsenzijnwaarschijnlijkominhoudelijkeredenenalsinstrumentmindervalideomonderscheidtemakentussenpraktijkonderwijsenvmbobbdantussenhavo/vwoenvwo.Detoetsadviezenwordenberekendviaeengemiddeldevantoetsprestatiesopdeonderdelenrekenen,le-zenentaalverzorging.Devoorspellendevaliditeitvandezecognitievevaardighedenvoordeschoolsoortinhetvoisookinhetverledenaangetoond[7],maarhetisnietduidelijkofditzondermeeruitgebreidkanwordennaarpraktijkonderwijs.Naastdecognitievevaardighedenvoorlezen,rekenenentaalverzorgingspelenwaarschijnlijkookandereleerlingeigenschappeneenrolindepassendeadviseringvoorpraktijk-onderwijs.Ditzijnbijvoorbeeldspecifiekeondersteunings-enbegeleidingsbehoeftendiezichlastiglatenmetenmeteengestandaardiseerdetoets.Dezesomscomplexeafwegingomtoteenschooladviesvoorpraktijkonderwijstekomenkaninditgevalbeterovergelatenwordenleerkrachtenmetpersoonlijkeerva-ringmetdeleerlingenofinbeeldgebrachtwordenmiddelsandereprocedures,zoalsdeaanvraagvandetoelaatbaarheidsverklaring.Doorhetintroducerenvaneenapartecategoriepraktijkonderwijskanonterechtdeindrukgewektwordendatdedoorstroomtoetsvoordezeschoolsoortnetzulkevalideuitsprakenkandoenalsoverdeandereschoolsoortenvo.Omdevaliditeitvandezemetingenverdertekunnenonderbouwenismeeronderzoeknodignaardepreciezetotstandkomingvanschooladviezenvoorpraktijkonderwijs,enwelkefactorennaastdecognitievevaardighedenoprekenen,lezenentaalverzorginghierineenrolspelen.7 5ImpactapartetoetsadviescategoriepraktijkonderwijsWeonderzoekendeimpactvaneenapartetoetsadviescategoriepraktijkonderwijsdoortekijkennaarhetaantalpotentiëlebijstellingeninverschillendeintroductiescenario’s.Deimpacthangtafvaneenaantalverderekeuzes.Dezehebbenbetrekkingophoedeverplichtebijstellingsmaatregelvormzalkrijgen,enofdehuidigetoetsadviescategoriepraktijkonderwijs/vmbobbbehoudenblijft.Weonderscheidenvierscenario’s:1.Dehuidigesituatie,geenapartetoetsadviescategoriepraktijkonderwijs2.Eenapartetoetsadviescategoriepraktijkonderwijs,behoudpraktijkonderwijs/vmbobba.Zonderuitzonderingbijstellingsmaatregelvoorpraktijkonderwijs/vmbobbb.Metuitzonderingbijstellingsmaatregelvoorpraktijkonderwijs/vmbobb3.Eenapartetoetsadviescategoriepraktijkonderwijs,geenpraktijkonderwijs/vmbobbVooriedervandezescenario’szullenweuitrekenenwelketoetsadviezenbehaaldzullenwordendoorleer-lingenmetvoorlopigschooladviespraktijkonderwijsenvmbobb,opbasisvandeafnamedatauitdenor-meringssteekproefvandedoorstroomtoetsenvan2024.Bijdedoorrekeningvandescenario’sdoenwegeenuitspraakoverofdetoetsadviezenenbijstellingenwelofnietterechtzijn.Ermoetdaaromookvoorgewaaktwordendaterindeafwegingtussendescenario’sdehoeveelheidbijstellingenofhetvoorkomendaarvaneendoelopzichworden.5.1Scenario1:dehuidigesituatieIntabel7staandepercentagestoetsadviezenvoorleerlingenmetvoorlopigschooladviespraktijkonderwijsenvmbobbindehuidigesituatie.Eenkleinaantalleerlingenbehaalteenmeertheoretischtoetsadvies,maarlatenweindezetabelbuitenbeschouwingomdatditnietverschilttussendescenario’s.Indehuidigesituatiekrijgtintotaal34,6%vandeleerlingenmeteenvoorlopigschooladviespraktijkonderwijseentoetsadviesvmbobb/vmbokbofhoger,enkrijgtduseenpotentiëlebijstellingophetschooladvies.Tabel7:Kansopeengelijkeschoolsoortinleerjaar3inhetvoalshettoetsadvies,voordeenkelvoudigetoetsadviescategorieënpraktijkonderwijsenvwo.Gebaseerdopdoorstroomgegevensvanleerlin-gendieinschooljaar2021–2022deeindtoetshebbengemaakt.voorlopigschooladviestoetsadviesleerlingpercentagepraktijkonderwijspraktijkonderwijs/vmbobb65,5%praktijkonderwijsvmbobb/vmbokb33,3%praktijkonderwijshogerdanvmbobb/vmbokb1,3%vmbobbpraktijkonderwijs/vmbobb13,5%vmbobbvmbobb/vmbokb73,3%vmbobbhogerdanvmbobb/vmbokb13,2%5.2Scenario2:apartetoetsadviescategoriepraktijkonderwijs,behoudpraktijkonderwijs/vmbobbIntabel8staandepercentagestoetsadviezenvoorleerlingenmetvoorlopigschooladviespraktijkonderwijsenvmbobbalseenapartetoetsadviescategoriepraktijkonderwijswordtgeïntroduceerdzoalsuitgerekendinhoofdstuk3.Inditscenarioblijftdetoetsadviescategoriepraktijkonderwijs/vmbobbbehouden.Dezecategoriewordtrelatiefsmaldoorhetintroducerenvaneenextracategorieaandeonderkant.Erzullendusweinigleerlingenzijndiedittoetsadvieskrijgen.Inditscenariozal55,2%vandeleerlingenmeteenvoorlopigschooladviespraktijkonderwijseentoetsadviespraktijkonderwijs/vmbobbofhogerkrijgen.Alsdeverplichtebijstellingsmaatregelvoorallecategorieën8 Tabel8:Percentagestoetsadviezenvoorleerlingenmetvoorlopigschooladviespraktijkonderwijsenvmbobbmeteenapartetoetsadviescategoriepraktijkonderwijsenbehoudvandecategoriepraktijkon-derwijs/vmbobb.voorlopigschooladviestoetsadviesleerlingpercentagepraktijkonderwijspraktijkonderwijs44,9%praktijkonderwijspraktijkonderwijs/vmbobb20,6%praktijkonderwijsvmbobb/vmbokb33,3%praktijkonderwijshogerdanvmbobb/vmbokb1,3%vmbobbpraktijkonderwijs5,3%vmbobbpraktijkonderwijs/vmbobb8,2%vmbobbvmbobb/vmbokb73,3%vmbobbhogerdanvmbobb/vmbokb13,2%gaatgeldenengeenuitzonderingenmeerkent,zaldusook55,2%vandeleerlingenmetvoorlopigschool-adviespraktijkonderwijseenpotentiëlebijstellingkrijgen.Blijftdehuidigeuitzonderingopdeverplichtebijstellingsmaatregelvankrachtvoorleerlingenmeteenvoorlopigschooladviespraktijkonderwijsentoetsadviespraktijkonderwijs/vmbobb,danzal34,6%vandeleerlingenmetvoorlopigschooladviespraktijkonderwijseenpotentiëlebijstellingkrijgen.Omdatdeuitzonderingopdeverplichtebijstellingsmaatregeljuistisingevoerdomdaterinhethuidigestelselgeenapartetoetsadviescategoriepraktijkonderwijsbestaat,ishetdevraagofhetinstandhoudenvandezeuitzonderingnaintroductievandetoetsadviescategoriepraktijkonderwijsniettotextraverwarringinhetveldgaatleiden.5.3Scenario3:apartetoetsadviescategoriepraktijkonderwijs,geenpraktijkonderwijs/vmbobbIntabel9staandepercentagestoetsadviezenvoorleerlingenmetvoorlopigschooladviespraktijkonderwijsenvmbobbalseenapartetoetsadviescategoriepraktijkonderwijswordtgeïntroduceerdendetoetsad-viescategoriepraktijkonderwijs/vmbobbkomttevervallen.Deverplichtebijstellingsmaatregelzaldanzonderuitzonderingvoorallecategorieëngelden.Inditscenariozal55,1%vandeleerlingenmetvoorlopigschooladviespraktijkonderwijseenpotentiëlebijstellingkrijgen.Inditscenariozullenookleerlingenmetvoorlopigschooladviesvmbobbvakereenpotentiëlebijstellingkrijgendaninscenario’s1en2,namelijk81,5%tegenover73,3%.Tabel9:Percentagestoetsadviezenvoorleerlingenmetvoorlopigschooladviespraktijkonderwijsenvmbobbmeteenapartetoetsadviescategoriepraktijkonderwijsenbehoudvandecategoriepraktijkon-derwijs/vmbobb.voorlopigschooladviestoetsadviesleerlingpercentagepraktijkonderwijspraktijkonderwijs44,9%praktijkonderwijsvmbobb/vmbokb53,8%praktijkonderwijshogerdanvmbobb/vmbokb1,3%vmbobbpraktijkonderwijs5,3%vmbobbvmbobb/vmbokb81,5%vmbobbhogerdanvmbobb/vmbokb13,2%9 6AanbevelingenenoverwegingenUithetonderzoekzoalsgepresenteerdindezenotitieblijktdathetpsychometrischterechtvaardigenisomeenapartetoetsadviescategorievoorpraktijkonderwijsteintroduceren.Eencategoriemetbovengrenszo-alsberekendopbasisvandoorstroomgegevensheefteenvoorspellendewaardedienietveelminderisdandebestaandecategorievoorvwo.Hetisechterlastigobjectiefvasttestellenwatpreciesdevoorspellendewaardeisdienagestreefddientteworden.Debovengrensvandetoetsadviescategoriepraktijkonder-wijsligtrelatieflaagopdevaardigheidsschaal,waardoorhetrisicooponterechtgegeventoetsadviezenpraktijkonderwijsbeperktisendebestaandecategoriepraktijkonderwijs/vmbobbinstandgehoudenkanworden.Hetblijktechterweldatdedoorstroomtoetsalsinstrumentmindervalideisomdeleerlingeigenschappentemetendiebelangrijkzijnvooreenpassendevoorspellingvoordeschoolsoortpraktijkonderwijs.Eenweloverwogenadviesdoorleerkrachtenenoudersvoordezeheterogenegroepleerlingenblijftdaarinonontbeerlijk.Hetisonmogelijkomopbasisvanditonderzoektevoorspellenwatpreciesdeimpactvandeintroductievaneenapartetoetsadviescategoriepraktijkonderwijsgaathebbenopdeperceptievanleerlingen,oudersenleerkrachteneninhoeverreditgaatbijdragenaaneenandereformuleringswijzevanhetdefinitieveschooladviesvoordezedoelgroep.Hetishierbijvanbelangdatereenoverzichtelijkenlogischgeheelaanregelgevingis,waarbijhetvoorbetrokkenpartijenduidelijkenlogischishoedetoetsadviezenwordeningedeeldenwanneerhetschooladvieswelofnietmoetwordenbijgesteld.Wehebbenweleeninschattinggemaaktvanhetaantalpotentiëlebijstellingenbijcorrectietoepassingvandeverplichtebijstellingsmaatregelinverschillendeintroductiescenario’s.Inallescenario’smeteenapartetoetsadviescategoriepraktijkonderwijszalhetaantalpotentiëlebijstellingentoenemenvoorleerlingenmetvoorlopigschooladviespraktijkonderwijs,behalvealsdeuitzonderingopdebijstellingsmaatregelbehoudenblijft.Indiesituatieishetechterooklastiginteschattenwatdepreciezeimpactgaatzijnomdatditafhangtvandeinterpretatievan(eventueelalsverwarrendervaren)richtlijnendoorhetonderwijsveld.Deveranderinginhetaantalpotentiëlebijstellingenzalhoedanookconsequentieshebbenvoordeinstroominpraktijkonderwijs.Inhetgevalvanscenario3,wanneerdetoetsadviescategoriepraktijkonderwijs/vmbobbgeschraptwordt,zalookdeinstroominvmbobbvermoedelijkafnemen.Alswekijkennaardeleerlingendiein2024eenbijstellingontvingenopvoorlopigschooladviespraktijkonderwijszienwedatdeimpactvandeintroductievaneenapartetoetsadviescategoriepraktijkonderwijsminimaalis.Slechts8%vandeleerlingendiein2024meteenbijstellingontvingenopeenvoorlopigschooladviespraktijkonderwijs,zoubijeenapartetoetsadviescategoriepraktijkonderwijseentoetsadviespraktijkonderwijsgekregenhebben.Devoorwaardevoorhetintroducerenvandeextratoetsadviescategorievoorpraktijkonderwijsisdatalledoorstroomtoetsennauwkeuriggenoegmetenopdevaardigheidsschaalrondomdebovengrens.Demeestedoorstroomtoetsenmetenopditmomentminstensnetzonauwkeurigrondomdezebovengrensalsrondomhetgrenspunttussenhavo/vwoenvwo.Omdezenauwkeurigheidookindetoekomsttewaarbor-genishetbelangrijklokalebetrouwbaarheidseisenrondomdegrenspuntenvandetoetsadviescategorieënoptenemeninderegelingbeoordelingskadervoordedoorstroomtoetseninhetprimaironderwijsdiegebruiktwordtindebeoordelingentoelatingvandoorstroomtoetsen.Totslotmerkenweopdatuitdeanalysevandedoorstroomgegevensvanleerlingendieinschooljaar2021–2022deeindtoetshebbengemaaktbleekdaterzeerweinigonterechtebijstellingenvanafvoorlopigschooladviespraktijkonderwijswaren.Ookbleekhettoetsadviesweldegelijkeengoedevoorspellervoorsuccesophetvmbo,ookvoorleerlingenmeteenschooladviespraktijkonderwijs.Ermoetdusvoorgewaaktwordendathetterugdringenvanhetaantalbijstellingenvanafvoorlopigschooladviespraktijkonderwijsgeendoelopzichwordt.Hetisovereenjaarpasmogelijkomdoormiddelvandoorstroomgegevenseengoedbeeldtekrijgenvandegevolgenvandebijstellingsmaatregelvoordezegroepleerlingen.Hetintroducerenvaneenextratoetsadviescategorievergrootdeselectievefunctievandedoorstroomtoets,10 enbeperktdaardoorpotentieelookdeleerkansenvanleerlingenzolangerbarrièresbestaandiedoorstroomtussendeverschillendeschoolsoortenvobemoeilijken[8].Geziendegeringere(inhoudelijke)validiteitvandezecategorie,endemogelijkgroteimpactvandeintroductieopdeinstroominpraktijkonderwijs,radenwijdaaromaantewachtenmethetintroducerenvaneenapartetoetsadviescategoriepraktijkonderwijstotdatdegevolgenvandebijstellingeninhetdoorstroomtoetsstelselinschooljaar2026–2027kunnenwordengeëvalueerd.Opdiemanierkaneerstonderzochtwordenofleerlingenmeteenbijstellingophetvoorlopigschooladviespraktijkonderwijssindsdeinvoeringvandeverplichtebijstellingsmaatregelopeenpassendeplekinhetvoterechtzijngekomen,voordateventueeleenapartetoetsadviescategoriepraktijkonderwijsgeïntroduceerdwordtdiemogelijktotnogmeerbijstellingengaatleiden.11 Referenties[1]Kamerstuk35671,13juli2021.[2]CommissiedebatPraktijkonderwijsTweedeKamer,11september2024.[3]MinisterievanOCW,Handreikingschooladvisering(versiefebruari2025).[4]SectorraadPraktijkonderwijs,websitedoorstroomtoets.[5]ExpertgroepToetsingPO(2021)Psychometrischeoverwegingenbijdeinvoeringvaneenlossetoetsad-viescategoriePRO.[6]Galvinetal.(2003)Type2tasksinthetheoryofsignaldetectability:Discriminationbetweencorrectandincorrectdecisions,PsychonomicBulletin&Review10,843–876.[7]Strouckenetal.(2008)Citotoetsendeovergangvanbasisonderwijsnaarvoortgezetonderwijs,Sociaal-economischetrends2ekw.2008,CBS.[8]Elffers(2023)Degrote(on)gelijkmaker-Onderwijsineenongelijkesamenleving,oratie,UniversiteitvanAmsterdam12