Inzet jaarlijkse Vergadering van verdragspartijen bij het Statuut van Rome

Tweede Kamer der Staten-Generaal2Vergaderjaar 2024–202528 498Het Internationaal StrafhofNr. 54 BRIEF VAN DE MINISTERS VAN BUITENLANDSE ZAKEN EN VANJUSTITIE EN VEILIGHEID Aan de Voorzitter van de Tweede Kamer der Staten-GeneraalDen Haag, 2 december 2024Van 2 tot en met 7 december a.s. zal in Den Haag de jaarlijkse Vergaderingvan verdragspartijen bij het Statuut van Rome inzake het InternationaalStrafhof plaatsvinden. Middels deze brief informeert het kabinet u over deNederlandse inzet tijdens deze Vergadering, die in belangrijke mate in hetteken zal staan van de zorgen over de veiligheid van het Hof en dedreiging van sancties, de samenwerking tussen de verdragspartijen en hetHof en de begroting voor 2025. Ook wordt in deze brief een kort overzichtgegeven van de belangrijkste besluiten van de Aanklager en de belang-rijkste uitspraken van het Hof van het afgelopen jaar.Na afloop van de Vergadering zult u per brief worden geïnformeerd overde belangrijkste uitkomsten.InleidingEen sterke internationale rechtsorde, waarin landen hun afsprakennakomen en dus ook mensenrechten worden nageleefd, is voorNederland van cruciaal belang en een grondwettel(ke taak (artikel 90).Ernstige en grootschalige mensenrechtenschendingen en internationalemisdr(ven zoals agressie, oorlogsmisdr(ven, misdr(ven tegen demensel(kheid en genocide, mogen niet onbestraft bl(ven. Het Internati-onaal Strafhof (ISH) is een cruciale organisatie in deze strijd tegenstraffeloosheid. Het is de belichaming van het idee dat de meest ernstigeinternationale misdrijven niet onbestraft mogen blijven en dat hetopsporen en vervolgen van deze misdrijven een gedeelde verantwoorde-lijkheid is van de gehele internationale gemeenschap. Het kabinet is in ditlicht verheugd over het feit dat Armenië op 1 februari 2024 partij isgeworden bij het Statuut van Rome en dat het Statuut op 1 januari 2025 inwerking zal treden voor Oekraïne.Tegelijkertijd is het kabinet bezorgd over de ontwikkelingen waarmee hetStrafhof thans wordt geconfronteerd. De Aanklager en meerdere rechtersstaan op de nationale Russische opsporingslijst en het gevaar vancyberaanvallen blijft hoog. Daarnaast heeft het ISH in het afgelopen jaar kst-28498-54ISSN 0921 - 7371’s-Gravenhage 2024Tweede Kamer, vergaderjaar 2024–2025, 28 498, nr. 541 onder grote politieke druk gestaan, vooral naar aanleiding van door deAanklager op 20 mei bij de Kamer van vooronderzoek ingediendeverzoeken om arrestatiebevelen tegen de Israëlische premier Netanyahuen de voormalige Minister van Defensie Gallant. In reactie op dezeverzoeken heeft het Amerikaanse Huis van Afgevaardigden op Republi-keins initiatief op 4 juni de «Illegitimate Court Counteraction Act»aangenomen. Dit wetsvoorstel – dat momenteel nog aanhangig is in deSenaat – voorziet in sancties tegen een ruim gedefinieerde groep(rechts)personen die betrokken zijn bij onderzoeken van het ISH die zichrichten op onderdanen van de VS of zijn bondgenoten die geen partij zijnbij het Statuut van Rome.Lopende onderzoeken en strafzakenBij het Parket van de Aanklager lopen op dit moment actieve onderzoekennaar twaalf situaties: Afghanistan, Bangladesh/Myanmar, Burundi, Darfoer(Soedan), Democratische Republiek Congo, Filipijnen, Ivoorkust, Libië,Mali, de Palestijnse Gebieden, Oekraïne en Venezuela. Ten aanzien van vijfsituaties is in de afgelopen twee jaren het actieve onderzoek gesloten:Georgië (2016–2022), Centraal-Afrikaanse Republiek I (2007–2022),Centraal-Afrikaanse Republiek II (2014–2022), Kenia (2010–2023) enOeganda (2004–2023). Met betrekking tot deze situaties worden er nog welstrafzaken en procedures inzake herstelbetalingen gevoerd en staan erarrestatiebevelen uit.Er worden op dit moment nog drie volledige strafzaken ter zittingbehandeld, die naar verwachting op korte termijn zullen worden afgerond.De eerste strafzaak wordt gevoerd tegen de oud-commandant van deJanjaweed-milities, die wordt beschuldigd van het plegen van oorlogs-misdrijven en misdrijven tegen de menselijkheid in Darfoer in de periode2003–2004. De overige twee strafzaken worden gevoerd tegen in totaaldrie verdachten uit de Centraal-Afrikaanse Republiek, die wordenbeschuldigd van het plegen van oorlogsmisdrijven en misdrijven tegen demenselijkheid in de periode 2013–2014.Als er geen nieuwe verdachten worden gearresteerd, dan zal het ISHvolgend jaar waarschijnlijk geen strafzaken ter zitting behandelen.Vermoedelijk zullen er wel beroepszaken worden behandeld. Daarnaastzullen er procedures in de Kamer van vooronderzoek worden gevoerd, zaler bij verstek een hoorzitting inzake de bevestiging van de tenlasteleggingworden gevoerd tegen de oprichter van de Oegandese Lord’s ResistanceArmy Joseph Kony en zullen er procedures inzake herstelbetalingenworden gevoerd.Nederlandse steun aan het Internationaal StrafhofNederland steunt het ISH bij alle lopende onderzoeken. Zowel door samente werken met het Hof op basis van het Statuut van Rome, het Verdragbetreffende de Privileges en Immuniteiten van het Internationaal Strafhofen het Zetelverdrag, als door het verlenen van aanvullende vrijwilligesamenwerking. Als gastland van het ISH is Nederland zich terdege bewustvan het gevaar van externe beïnvloeding en inmenging waar zowel hetHof, zijn gekozen ambtsdragers en medewerkers, als de door het Hof alszodanig aangewezen getuigen mee worden geconfronteerd. Nadat hetStrafhof in september 2023 het slachtoffer is geworden van een groot-schalige cyberaanval, is ook de digitale veiligheid van het Hof hoog op deagenda komen te staan. In de afgelopen maanden zijn daar de zorgenover gevolgen van mogelijke Amerikaanse sancties voor het functionerenen zelfs voortbestaan van het Strafhof bijgekomen.Het kabinet vindt het van groot belang dat de organen van het Strafhofhun mandaat onafhankelijk – en zonder bedreigingen en intimidaties –Tweede Kamer, vergaderjaar 2024–2025, 28 498, nr. 542 kunnen uitvoeren. Als gastland draagt Nederland daar ook een bijzondereverantwoordelijkheid voor op basis van het Zetelverdrag. In het afgelopenjaar is Nederland daarom op verschillende terreinen betrokken geweestbij de diverse veiligheidsvraagstukken en sinds enkele maanden zetNederland zich ook in voor de preventie en mitigatie van mogelijkeAmerikaanse sancties, onder meer door in het kader van de EU te pleitenvoor de uitbreiding van het toepassingsbereik van de Antiboycotveror-dening.1 Ook in 2025 zal het kabinet zich – samen met het Strafhof –blijven inzetten voor het waarborgen van de veiligheid en hetongehinderd functioneren van het Hof. De bovengenoemde zorgen zullenook tijdens de aankomende Vergadering een belangrijke rol spelen, ondermeer tijdens de budgetonderhandelingen. Additionele eigen middelen omdeze uitdagingen adequaat te kunnen adresseren – onder andere op hetgebied van de cyberveiligheid – zijn hard nodig.Nederland heeft eind 2023 een extra vrijwillige bijdrage van 3 miljoeneuro aan het Strafhof toegezegd. Deze vrijwillige bijdrage kwam bovenop– en was gelijk aan – de vrijwillige bijdrage van 3 miljoen euro die al in2022 en begin 2023 was toegezegd.2 Deze vrijwillige bijdragen zijn nietgeoormerkt voor specifieke onderzoeken – omdat dat in strijd is met deonafhankelijkheid van het Strafhof – maar zijn toegezegd aan twee TrustFunds die de algehele onderzoekscapaciteit van het Strafhof beogen teversterken. De middelen in het eerste Trust Fund kunnen wordenaangewend voor drie doelen: 1) het aanschaffen van ICT-voorzieningenten behoeve van de bewijsgaring, 2) getuigenbescherming en psychoso-ciale hulp aan slachtoffers, en 3) extra capaciteit voor seksuele misdrijven,gender-gerelateerde misdrijven en misdrijven tegen kinderen. Het tweedeTrust Fund beoogt detacheringen bij het Parket van de Aanklager vanuitook niet-Westerse landen te stimuleren.De investeringen in de technologische projecten ten behoeve van dedigitale bewijsgaring beginnen hun vruchten af te werpen. Zo heeft hetParket van de Aanklager in mei 2023 een digitaal portaal geopend metbehulp waarvan eenieder potentieel bewijsmateriaal met het ISH kandelen. Dit heeft ertoe geleid dat in de afgelopen achttien maanden meerpotentieel bewijsmateriaal van externe partijen is ontvangen dan in devoorafgaande twintig jaar. De enorme hoeveelheid potentieel bewijsmate-riaal die op deze wijze met het ISH wordt gedeeld kan bovendien met denieuw aangeschafte ICT-voorzieningen – zoals spraak- en gezichtsherken-ningssoftware – snel en efficiënt worden doorzocht en geanalyseerd. Dezemede met behulp van de Nederlandse vrijwillige bijdragen aangeschafteinfrastructuur ten behoeve van de digitale bewijsgaring kan in alleonderzoeken worden gebruikt en zal het ISH sneller, efficiënter en minderafhankelijk van getuigenverklaringen maken.BegrotingTijdens de Vergadering dient de begroting van het Strafhof voor 2025 teworden goedgekeurd. Het Strafhof heeft een verhoging van 10,4%voorgesteld. De experts van het door de verdragspartijen ingesteldeCommittee on Budget and Finance (CBF) hebben daarentegen eenverhoging van 6,6% aanbevolen. In absolute cijfers gaat het bij dezeaanbeveling van het CBF om een verhoging van EUR 12,4 miljoen euro(van 187,1 miljoen naar 199,5 miljoen).1Verordening (EG) nr. 2271/96 van de Raad van 22 november 1996 tot bescherming tegen degevolgen van de extraterritoriale toepassing van rechtsregels uitgevaardigd door een derdeland daarop gebaseerde of daaruit voortvloeiende handelingen.2De toegezegde vrijwillige bijdragen van in totaal 6 miljoen euro worden in tranches overge-maakt. Eind 2023 was ruim 5 miljoen euro overgemaakt. Het restant zal uiterlijk in december2024 worden overgemaakt.Tweede Kamer, vergaderjaar 2024–2025, 28 498, nr. 543 Een significant deel van de door het CBF aanbevolen verhoging is hetdirecte gevolg van het feit dat het Strafhof voor wat betreft de salarissenhet salarissysteem van de Verenigde Naties hanteert (UN CommonSystem), waarin is bepaald dat de salarissen moeten worden gecompen-seerd voor de inflatie in het gastland. Daarnaast houdt de aanbevolenverhoging verband met andersoortige inflatiekosten, noodzakelijkonderhoud van het gebouw dat geen uitstel meer kan lijden, extra kostenvoor de (cyber)veiligheid, de verlenging van het mandaat van drierechters – zodat zij een reeds lang lopende strafzaak kunnen afronden – ende behoefte aan extra (tijdelijk) personeel bij de verschillende organenvan het Strafhof, onder andere op het gebied van de externe betrek-kingen.Nederland vindt het belangrijk dat het Strafhof over voldoende financiëlemiddelen beschikt om uitvoering te geven aan zijn onafhankelijkemandaat en zet zich daarom actief in voor een daartoe toereikendebegroting. Daarnaast vergt in de huidige situatie het waarborgen van hetongehinderd functioneren en de veiligheid van de gekozen functiona-rissen, het personeel, de informatiesystemen en de veldkantoren van hetStrafhof bijzondere aandacht. De extra middelen die nodig zijn voor decyberveiligheid konden vorig jaar niet meer worden meegenomen in debudgetonderhandelingen, waardoor het Hof op dit punt in het afgelopenjaar afhankelijk was van vrijwillige financiële bijdragen aan het speciaaldaarvoor opgerichte Special Fund for Security. Het is nu van belang datdeze kosten worden opgenomen in het reguliere budget en door alleverdragspartijen worden gedragen.De regering is verheugd te constateren dat het Strafhof ook dit jaar nietmeer kampt met de liquiditeitsproblemen die enige jaren geleden werdenveroorzaakt door het feit dat sommige verdragspartijen hun verplichtecontributie niet of niet tijdig betaalden. Desalniettemin blijft het aantalverdragspartijen met betalingsachterstanden aanzienlijk en moet wordenvoorkomen dat het Strafhof wederom met liquiditeitsproblemen wordtgeconfronteerd. Nederland blijft daarom samen met veel andereverdragspartijen aandringen op het strikter toepassen van de regelsinzake het verlies van het stemrecht bij betalingsachterstanden en op hetverkennen van mogelijke aanvullende maatregelen.VerkiezingenDe Vergadering heeft vorig jaar ingestemd met het uitbreiden van hetaantal zetels in het Committee on Budget and Finance (CBF) van 12 naar17. Met het oog op de billijke geografische vertegenwoordiging heeft deAfrikaanse groep twee extra zetels gekregen. De overige groepen – metuitzondering van de groep West-Europese en Overige staten (WEOG) –hebben één extra zetel gekregen. Dit jaar zal de Vergadering daarom vijfnieuwe leden van het CBF kiezen. Daarnaast zal de Vergadering de vijfnieuwe leden van de Raad van Bestuur van het Trust Fund for Victimskiezen voor een termijn van drie jaar, alsook de negen nieuwe leden vanhet Advisory Committee on nominations of judges of the InternationalCriminal Court voor een termijn van eveneens drie jaar.ResolutiesTijdens de Vergadering zullen meerdere resoluties worden aangenomen,waaronder de jaarlijkse resoluties over respectievelijk de begroting en desamenwerking van de verdragspartijen met het Strafhof en dezogenaamde «omnibusresolutie», een verzamelresolutie waarin debelangrijkste ontwikkelingen, de rapportages van de verschillendewerkgroepen en diverse inhoudelijke onderwerpen worden behandeld.Met betrekking tot deze laatste resolutie steunt Nederland onder meertekstvoorstellen die de onafhankelijkheid van het Hof onderstrepen enTweede Kamer, vergaderjaar 2024–2025, 28 498, nr. 544 tekstvoorstellen die iedere vorm van inmenging, bedreiging of aanvaltegen het Hof – inclusief pogingen tot het opleggen van sancties –veroordelen. Daarnaast heeft Nederland voorgesteld om een verwijzingop te nemen naar het Verdrag van Ljubljana-Den Haag inzake rechtshulpen uitlevering voor internationale misdrijven, dat op 14 februari 2024 isopengesteld voor ondertekening.In de resolutie inzake het hervormingsproces zal naar verwachting hetbesluit worden opgenomen om het mandaat van het mede doorNederland voorgezeten Review Mechanism – dat het hervormingsprocesvan het Strafhof in de afgelopen jaren in goede banen heeft geleid – tebeëindigen. De beoordeling van de 384 aanbevelingen van de onafhanke-lijke experts die in 2020 het functioneren van het Strafhof hebbengeëvalueerd, is namelijk zo goed als afgerond en het nog resterende werkkan worden overgedragen aan de reguliere thematische werkgroepen vande Vergadering. In de afgelopen jaren heeft Nederland zich in het kadervan het hervormingsproces ingezet voor onder meer een gezondewerkcultuur, het bevorderen van de sociale veiligheid en het aanpakkenvan de problematiek van de achterstallige contributies, en in de komendejaren zal Nederland blijven toezien op de daadwerkelijke implementatievan de positief beoordeelde aanbevelingen. In het kader van het ReviewMechanism zijn dit jaar ook twee inhoudelijke resoluties voorbereid. Deeerste resolutie heeft betrekking op het ambtstermijnenbeleid («tenurepolicy»), dat de ambtsperiode voor de hogere functies vanaf 1 januari2025 zal beperken tot zeven jaar. De tweede resolutie heeft betrekking opde introductie van een moratorium op de aanwerving door het ISH vanpersoneel met een andere nationaliteit dan die van de verdragspartijen.De duur van dit moratorium is acht jaar en na vier jaar zal er een evaluatieplaatsvinden. Nederland steunt beide resoluties.In de resolutie betreffende rechtsbijstand zal worden besloten tot hetorganiseren van een voorbereidende bijeenkomst waar een mogelijkvoorstel voor een amendement bij het Verdrag betreffende de Privilegesen Immuniteiten van het Internationaal Strafhof zal worden opgesteld.Daarmee worden, na een jarenlange discussie, belangrijke stappen gezetom in multilateraal verband een oplossing te vinden voor de problematiekrond belastingvrijstelling voor raadslieden. Ook deze resolutie wordt doorNederland gesteund.Side eventsIn samenwerking met een aantal andere staten organiseert Nederlandtwee side events over respectievelijk de bevordering van de universaliteitvan het Statuut van Rome en over het op 14 februari 2024 voor onderte-kening opengestelde Verdrag van Ljubljana-Den Haag inzake rechtshulpen uitlevering voor internationale misdrijven. Daarnaast is Nederlandco-sponsor van een aantal door het maatschappelijk middenveldgeorganiseerde side events, om zodoende aandacht te besteden aanbelangrijke thema’s zoals misdrijven tegen kinderen en Mental health andpsychosocial support (MHPSS).Recente onderzoeken van de Aanklager en uitspraken van het HofHieronder treft u een overzicht aan van zowel de belangrijkste besluitenvan de Aanklager als de belangrijkste uitspraken van het Hof van hetafgelopen jaar. De Nederlandse regering respecteert de onafhankelijkheidvan de organen van het Strafhof en onthoudt zich om die reden vaninhoudelijk commentaar op lopende zaken.Tweede Kamer, vergaderjaar 2024–2025, 28 498, nr. 545 OegandaOp 28 februari 2024 hebben de rechters van de Kamer van berechting inde zaak tegen een oud-commandant van de Lord’s Resistance Army,Dominic Ongwen – die in december 2022 in hoger beroep tot eengevangenisstraf van 25 jaar werd veroordeeld – zowel collectieve alsindividuele herstelbetalingen ter waarde van EUR 52.429.000 opgelegd.De rechters schatten het totale aantal directe en indirecte slachtoffers op49.772. Het gaat onder meer om kindsoldaten, slachtoffers van seksueleen gendergerelateerde misdrijven en kinderen die uit deze misdrijven zijngeboren.VenezuelaOp 1 maart 2024 heeft de Kamer van beroep bepaald dat de Aanklagervan het ISH het onderzoek naar de situatie in Venezuela mag hervatten,omdat de onderzoeken van de nationale autoriteiten in Venezuela zichrichten op andere typen misdrijven – en op lagere functionarissen – danhet onderzoek van het ISH. Daarmee is het beroep van Venezuela op hetcomplementariteitsbeginsel afgewezen.OekraïneOp 5 maart 2024 heeft de Kamer van vooronderzoek arrestatiebevelenuitgevaardigd tegen luitenant-generaal Sergei Kobylash en admiraalViktor Sokolov en op 24 juni 2024 heeft de Kamer van vooronderzoekarrestatiebevelen uitgevaardigd tegen de Secretaris van de Veilig-heidsraad en voormalig Minister van Defensie Sergei Shoigu en tegen hethoofd van de generale staf van de Russische strijdkrachten ValeryGerasimov. Deze Russische militaire leiders worden onder meer verdachtvan opzettelijke aanvallen op burgerobjecten. Op 24 oktober 2024 heeft deKamer van vooronderzoek vastgesteld dat Mongolië in strijd met debepalingen van het Statuut van Rome heeft nagelaten om presidentPoetin te arresteren en over te leveren aan het Hof. Mongolië heeft tegendeze uitspraak hoger beroep ingesteld.Palestijnse GebiedenOp 20 mei 2024 heeft de Aanklager van het ISH bij de Kamer vanvooronderzoek verzoeken om arrestatiebevelen ingediend tegen deIsraëlische premier Netanyahu, de (voormalige) Israëlische Minister vanDefensie Gallant en drie leiders van Hamas. Op 21 november heeft deKamer van vooronderzoek arrestatiebevelen uitgevaardigd tegen premierNetanyahu, voormalig Minister van Defensie Gallant en HamasleiderAl-Masri, beter bekend als Deif, wegens oorlogsmisdrijven en misdrijventegen de menselijkheid die zij op of sinds 7 oktober 2023 zouden hebbengepleegd.MaliOp 21 juni 2024 heeft de Kamer van vooronderzoek op verzoek van deAanklager een arrestatiebevel openbaar gemaakt tegen Iyad Ag Ghalywegens oorlogsmisdrijven en misdrijven tegen de menselijkheid die hijals leider van Ansar Dine zou hebben gepleegd in het noorden van Malitussen januari 2012 en januari 2013. Het arrestatiebevel werd aanvankelijkverzegeld uitgevaardigd in juli 2017. Op 26 juni 2024 is Al Hassanveroordeeld voor oorlogsmisdrijven en misdrijven tegen de menselijkheid– met name foltering – gepleegd tussen april 2012 en januari 2013 inTimboektoe. Al Hassan was lid van Ansar Dine en de facto hoofd van deTweede Kamer, vergaderjaar 2024–2025, 28 498, nr. 546 islamitische politie. Hij is vrijgesproken van seksueel geweld. De rechtershebben op 20 november een gevangenisstraf van 10 jaar opgelegd.LibiëOp 4 oktober 2024 heeft de Kamer van Vooronderzoek op verzoek van deAanklager arrestatiebevelen openbaar gemaakt tegen zes personen dieworden verdacht van oorlogsmisdrijven die in Tarhunah zouden zijngepleegd.Centraal-Afrikaanse RepubliekOp 7 november 2024 heeft de Kamer van Vooronderzoek een arrestatie-bevel openbaar gemaakt tegen Edmond Beina wegens misdrijven tegende menselijkheid en oorlogsmisdrijven die hij tussen februari en april2014 zou hebben gepleegd in de Centraal-Afrikaanse Republiek. Hetarrestatiebevel werd aanvankelijk verzegeld uitgevaardigd in december2018.De Minister van Buitenlandse Zaken,C.C.J. VeldkampDe Minister van Justitie en Veiligheid,D.M. van WeelTweede Kamer, vergaderjaar 2024–2025, 28 498, nr. 547