Lijst van vragen en antwoorden over de Mensenrechtenrapportage 2023 en Resultatenkader Mensenrechten, Democratie en Internationale Rechtsorde (Kamerstuk 32735-381)

Tweede Kamer der Staten-Generaal2Vergaderjaar 2023–202432 735Mensenrechten in het buitenlands beleidNr. 384 LIJST VAN VRAGEN EN ANTWOORDENVastgesteld 13 juni 2024 De vaste commissie voor Buitenlandse Zaken heeft een aantal vragenvoorgelegd aan de Minister van Buitenlandse Zaken over de brief van6 mei 2024 inzake de Mensenrechtenrapportage 2023 en ResultatenkaderMensenrechten, Democratie en Internationale Rechtsorde (Kamerstuk32 735, nr. 381).De Minister heeft deze vragen beantwoord bij brief van 13 juni 2024.Vragen en antwoorden zijn hierna afgedrukt.De fungerend voorzitter van de commissie,De RoonAdjunct-griffier van de commissie,Blom kst-32735-384ISSN 0921 - 7371’s-Gravenhage 2024Tweede Kamer, vergaderjaar 2023–2024, 32 735, nr. 3841 1Kunt u onderzoeken of voortzetting van het project Safety for Voices, datin 2027 ten einde komt, verlengd kan worden vanuit het Mensenrechten-fonds en vanuit het terugdraaien van eventuele toekomstige bezuini-gingen erop, gelet op de goede resultaten?AntwoordDe projecten onder het Safety for Voices subsidiebeleidskaderlopen van 2023 tot 2027. Afhankelijk van de behaalde resultaten,effectiviteit en beschikbare middelen zal het kabinet op termijnbezien of voortzetting van Safety for Voices na 2027 mogelijk is.2Constaterende dat concrete doelstellingen ontbreken in het resultaten-kader en dat andere resultatenkaders, zoals die in de Afrikastrategie, meerdetails bevatten, kunnen er doelstellingen geformuleerd worden met eenhelder(e) output, proces en termijn voor implementatie?AntwoordDe toepassing van resultaatkaders is maatwerk. Om wendbaar teblijven in een snel veranderende wereld is bij de beleidsnotaMensenrechten, Democratie en Internationale Rechtsorde(MDIR-nota) gekozen voor resultaatgebieden op hoofdlijnen. Metvoorbeelden is aangegeven welke acties hieronder (kunnen)vallen. De nadruk ligt op hoofd- en subdoelen in plaats vanindicatoren, zodat bij de implementatie ook de juiste benaderingvoor de specifieke context gekozen kan worden. Over hetimplementatieproces en de behaalde output zal per resultaat-gebied gerapporteerd worden in de MDIR-rapportage over 2024.Deze wordt in de loop van volgend jaar aan uw Kamer gestuurd.3Hoe vaak heeft u in 2023 wetgeving in het buitenland veroordeeld dieinperkingen van de vrijheid van meningsuiting, vereniging en/of verga-dering tot gevolg had, en die in strijd was met internationale mensen-rechten?AntwoordHet kabinet agendeert regelmatig in bilaterale gesprekken enmultilateraal, zowel publiekelijk als achter gesloten deuren,inperkingen van de vrijheid van meningsuiting, vereniging en/ofvergadering die niet in lijn zijn met internationale mensenrech-tenkaders. Zo werd via de Media Freedom Coalition, waarNederland in 2022 en 2023 covoorzitter van was, in 2023 voortwintig zorgelijke gevallen aandacht gevraagd. De Equal RightsCoalition heeft in 2023 in twee publieke verklaringen discrimine-rende wetgeving ten aanzien van lhbtiq+-personen veroordeeld:de «Anti-Homosexuality Act» in Oeganda en de bestempeling vande internationale lhbtiq+-beweging als «extremistisch» door hetRussische Hooggerechtshof. In de Community of DemocraciesWorking Group on Enabling and Protecting Civil Society zijnmeerdere calls to action gedeeld met diplomatieke posten omrestrictieve wetgeving te agenderen, bijvoorbeeld in Kirgizië.Nederland heeft daarnaast in de Mensenrechtenraad in Genèvetijdens de Universal Periodic Reviews (UPR) aan meerdere landenaanbevelingen gedaan over wetgeving die betrekking heeft op devrijheid van meningsuiting, vereniging en/of vergadering. Datbetrof bijvoorbeeld cyberwetgeving die de vrijheid van menings-uiting en het recht op vergadering online inperkt in het geval vanJordanië, Bangladesh en Nigeria.Tweede Kamer, vergaderjaar 2023–2024, 32 735, nr. 3842 4Hoe worden diplomaten getraind in het hanteren van een breder enpositiever mensenrechtennarratief als tegenwicht voor de assertievediplomatie van landen als Rusland en China?AntwoordHet ministerie instrueert het postennet wereldwijd inzake deuitvoering van de MDIR-nota. Ook tijdens terugkomdagen vanuitgezonden diplomaten en bij regionale conferenties wordt hieraandacht aan besteed. Daarnaast wordt gewerkt aan eenMDIR-toolkit voor posten en een MDIR-cursus voor diplomaten,waarin tevens het mensenrechtennarratief wordt meegenomen.5Hoe zorgt u ervoor dat de universaliteit van de mensenrechten vooropstaat in het denken en handelen van diplomaten, en dat zij het uitdragenvan deze mensenrechten niet verwarren met het uitdragen van «Neder-landse waarden» of het «preken met opgeheven vingertje»?AntwoordOm een effectieve dialoog met landen te kunnen voeren over demensenrechtensituatie, moet die dialoog gevoerd worden opbasis van een brede en gelijkwaardige bilaterale relatie.Nederland zoekt bij iedere dialoog naar aansluiting bij de contextvan de gesprekspartner. Uitgangspunten zijn in ieder geval deuniversaliteit van mensenrechten en het commitment die het landzelf is aangegaan door aansluiting bij het VN Handvest enrelevante internationale verdragen.6Gezien de nadruk die binnen het mensenrechtenbeleid wordt gelegd opeen integrale mensenrechtenaanpak, hoe zullen mensenrechtenoverwe-gingen expliciet deel gaan uitmaken van het bepalen van prioritairebuitenlandse handelsmarkten voor Nederland?AntwoordBij de totstandkoming van een lijst van prioritaire marktenworden diverse factoren in samenhang bekeken. De(geo-)politieke situatie in een land (inclusief de mensenrechtensi-tuatie) is een van de factoren die wordt meegenomen in hetbepalen van deze prioriteitenlijst.7Hoe richt Nederland zelfreflectie en de erkenning van de eigen tekortko-mingen omtrent de mensenrechten in?AntwoordDe MDIR-nota vraagt om bereidheid tot zelfreflectie en deerkenning van de tekortkomingen van Nederland en anderewesterse landen omtrent mensenrechten. Ook wordt er inbilaterale mensenrechtendialogen aandacht gegeven aan binnen-landse uitdagingen zoals op het gebied van het tegengaan vandiscriminatie van lhbtiq+-personen. Hierdoor ontstaat ruimte vooreen effectieve, gelijkwaardige dialoog op basis waarvan demensenrechtensituatie besproken kan worden.8.Kunt u conform de motie-Brekelmans (Kamerstuk 32 735, nr. 325) verderuitweiden over buitenlandse bedreiging van de diaspora in Nederland enTweede Kamer, vergaderjaar 2023–2024, 32 735, nr. 3843 de inzet daaromtrent van de diplomatieke instrumenten behorende bij hetmensenrechtenbeleid?AntwoordZoals geconcludeerd in verschillende jaarverslagen van de AIVDen in de Dreigingsbeelden Statelijke Actoren1 staat vast datburgers in Nederland doelwit zijn van (heimelijke) beïnvloedings-activiteiten door statelijke actoren. Dit is van invloed op hetgevoel van onveiligheid binnen diasporagemeenschappen en opde onderlinge cohesie binnen die gemeenschappen. In hetuiterste geval kan dit leiden tot zelfcensuur, spanningen binnenen tussen bevolkingsgroepen in Nederland en tot aantasting vande democratische rechtsorde.Het kabinet vindt ongewenste buitenlandse inmenging (OBI) danook volstrekt onwenselijk. Burgers in Nederland moeten invrijheid kunnen leven en hun eigen keuzes kunnen maken, zonderbemoeienis, intimidatie, dwang of geweld door autoriteiten uitderde landen. Het kabinet zet daarom in op het bijeenbrengen vande OBI-signalen die binnenkomen bij de verschillende onderdelenvan de rijksoverheid, ter analytische duiding van de exacte enactuele dreiging en ten behoeve van het opstellen van eenperiodiek fenomeenbeeld rond OBI. U bent hier op 6 april 2023over geïnformeerd.2 Als onderdeel van de aanpak OngewensteBuitenlandse Inmenging treedt het kabinet met landen in dialoogen spreekt hen consequent aan indien daar aanleiding toe is.Mensenrechten zijn altijd onderdeel van de brede bilateraledialoog tussen Nederland en deze landen en worden in dezegesprekken meegenomen.9Hoe zorgt u ervoor dat samenwerkingen rond creatieve evenementen,zoals de samenwerking tussen de Nederlandse en Hongkongse overheidrondom de Business of Design Week, niet leiden tot een verbloeming vanproblematische mensenrechtensituaties, zoals de grootschalige censuurdie plaatsvindt in Hongkong?AntwoordDe bedrijven en kennisinstellingen/creatieve organisaties diedeelnemen aan dergelijke creatieve evenementen worden vantevoren geïnformeerd over de mensenrechtensituatie in hetbetreffende land, en over het Internationaal MaatschappelijkVerantwoord Ondernemen beleid in het algemeen. Ook in hetgeval van de Business of Designweek in Hongkong is hier invoorbereidende bijeenkomsten aandacht aan besteed.10Heeft u zich in 2023 ingezet voor het beter faciliteren van inbreng van hetmaatschappelijk middenveld rondom staatsbezoeken, zoals bijvoorbeelddoor tijdig aan te kondigen wanneer belangrijke bewindspersonen zullenafreizen voor staatsbezoeken?AntwoordDe inbreng van het maatschappelijk middenveld rondom staats-bezoeken werd ook in 2023 gefaciliteerd door maatschappelijkepartners te betrekken bij relevante agenda-onderwerpen en1Dreigingsbeeld Statelijke Actoren (DBSA 2) | Publicatie | AIVD – november 2022 en Dreigings-beeld statelijke actoren, 3 februari 2021 | Publicatie | Nationaal Coördinator Terrorismebe-strijding en Veiligheid (nctv.nl)2Kamerstukken II, 2022–2023, 30 821, nr. 180Tweede Kamer, vergaderjaar 2023–2024, 32 735, nr. 3844 consultaties. Zo hebben bijvoorbeeld Zuid-Afrikaanse maatschap-pelijke organisaties deelgenomen aan diverse bijeenkomstentijdens het staatsbezoek aan Zuid-Afrika.11Hoe heeft Nederland ingezet op het bevorderen van het naleven vanmensenrechten via de Asian Infrastructure Investment Bank?AntwoordHet uitgangspunt van de Nederlandse inzet is dat de AziatischeInfrastructuur Investeringsbank (AIIB) dezelfde uitgangspuntenhanteert ten aanzien van mensenrechten als vergelijkbaremultilaterale instellingen, zoals bijvoorbeeld de Wereld Bank (WB)en de Aziatische Ontwikkelingsbank (ADB). Het gaat zowel om devraag of de projecten die de AIIB (mede)financiert een bijdrageleveren aan het bereiken van SDG’s, als om de vraag of er in hetbeleid voldoende en adequate waarborgen zijn ingebouwd omschendingen van mensenrechten te voorkomen. Multilateraleontwikkelingsbanken coördineren hun beleid op veel van dezethema’s in gezamenlijke werkgroepen, bijvoorbeeld ten aanzienvan het voorkomen van dwangarbeid in de waardeketens vanprojecten en adequate klachtenmechanismen. Nederlandbevordert dat de AIIB actief deelneemt aan deze werkgroepen.12Hoeveel rechtszittingen van Russische mensenrechtenverdedigers,activisten of vervolgde LHBTQ-ers hebben vertegenwoordigers van deNederlandse ambassade in Moskou bijgewoond? Welke zaken waren dat?AntwoordOndanks de zeer beperkte bezetting van de Nederlandseambassade in Moskou is het gelukt zeker tien rechtszittingen bijte wonen. Vanwege de veiligheid van de betrokkenen kan hetkabinet geen overzicht geven van welke zaken dit waren.13Hoe vaak heeft de Nederlandse ambassade in Rusland bij Nederlandsebedrijven aldaar het punt onder de aandacht gebracht dat bedrijven die inRusland belasting betalen daarmee het risico lopen bij te dragen aanoorlogsinspanningen?AntwoordDit punt is onderdeel van de bredere discussie over de risico’svan zakendoen in Rusland sinds de agressieoorlog tegenOekraïne, en komen als zodanig regelmatig aan de orde tijdens deperiodieke bijeenkomsten van de ambassade in Moskou metNederlandse bedrijven aldaar (die circa driemaal per jaar plaats-vinden). Overigens blijkt daaruit telkenmale dat de Russischeautoriteiten een vertrek uit Rusland bemoeilijken door diversemaatregelen, die meestal ook leiden tot inkomsten voor deRussische staatskas. zoals het eisen van een vertrekbelasting ofhet enkel toestaan van de verkoop van een bedrijf tegen een hogekorting.14Hoeveel bedrijven hebben Rusland het afgelopen jaar verlaten, omdatdeze niet wilden bijdragen aan mobilisatie of oorlog via belasting?AntwoordTweede Kamer, vergaderjaar 2023–2024, 32 735, nr. 3845 Er is voor bedrijven geen (de)registratieplicht bij de Nederlandseambassade in Moskou (dit is vrijwillig) en daarom kunnenprecieze gegevens niet worden verstrekt. Het beeld blijft datvanwege de Russische agressiesoorlog tegen Oekraïne veelNederlandse bedrijven Rusland hebben verlaten of daar nog meebezig zijn.15Weet de ambassade zeker dat er geen Nederlandse bedrijven betrokkenzijn bij de «wederopbouw» van bezette Oekraïense steden zoalsMarioepol? Welke maatregelen heeft de ambassade getroffen om hiervanop de hoogte te zijn en om bedrijven te informeren over de risico’shiervan?AntwoordEr is op dit moment geen indicatie dat Nederlandse bedrijvendirect betrokken zijn bij de «wederopbouw» van bezette Oekra-ïense steden zoals Marioepol. Noch de Nederlandse ambassade inKyiv als de Nederlandse ambassade in Moskou heeft echtertoegang tot het bezette gebied. Mede daarom is er slechtsbeperkt informatie beschikbaar over wat hier plaatsvindt. Voor degebieden Cherson, Zaporizja, Donetsk, Loehansk en de Krimgelden uitgebreide sancties. Het Nederlandse bedrijfslevenontvangt via de voor hen bekende kanalen informatie overzakendoen in Oekraïne, inclusief (internationale) regelgeving enrisico’s die hiermee gepaard gaan.16Is het beleidsadvies van het Ministerie van Buitenlandse Zaken aan hetMinisterie van Justitie en Veiligheid veranderd nadat het RussischeHooggerechtshof de zogenaamde «LGBTQ-beweging» tot extremistischheeft bestempeld? Zo ja, hoe?AntwoordHet Ministerie van Buitenlandse Zaken geeft geen beleidsmatigadvies omtrent het asielbeleid aan de Staatssecretaris vanJustitie en Veiligheid. Voor zover bedoeld wordt of de Staatsse-cretaris van Justitie en Veiligheid wijzigingen heeft doorgevoerdin het landgebonden asielbeleid Rusland sinds de uitspraak vanhet Russische Hooggerechtshof kan meegedeeld worden dat ditniet het geval is. Voor verdere vragen omtrent het landgebondenasielbeleid Rusland wordt verwezen naar de Staatssecretaris voorJustitie en Veiligheid.Voor zover bedoeld wordt of er een nieuw ambtsbericht isverschenen op basis van de uitspraak van het Russische Hoogge-rechtshof, kan meegedeeld worden dat dit nog niet het geval is.Er wordt momenteel gewerkt aan een nieuw ambtsbericht meteen specifieke focus op critici, opposanten, militairen en lhbtiq+.Dit ambtsbericht zal naar verwachting eind 2024 verschijnen.17Hoe vaak heeft de Nederlandse ambassade te Riyad het afgelopen jaar deSaoedische autoriteiten om toestemming voor het bijwonen vanrechtszaken tegen mensenrechtenverdedigers gevraagd? Welke rechts-zaken zijn bijgewoond?AntwoordAls onderdeel van de bilaterale mensenrechtendialoog metSaoedi-Arabië wordt onder andere gesproken over toeganke-lijkheid van rechtszittingen voor diplomaten. Het is niet altijdTweede Kamer, vergaderjaar 2023–2024, 32 735, nr. 3846 publiek bekend wanneer rechtszittingen plaats vinden en er moetper casus toestemming gevraagd worden voor het bijwonen vaneen rechtszaak. De ambassade in Riyad heeft in meerderegevallen een verzoek ingediend om een specifieke rechtszaak bijte wonen. Gelet op de besloten setting van de bilaterale mensen-rechtendialoog, waarbij vertrouwelijkheid een belangrijk aspectis voor de effectiviteit, wordt het niet wenselijk geacht in detailte treden over individuele gevallen.18Heeft u bij de Saoedische autoriteiten aangedrongen op de onmiddellijkeen onvoorwaardelijke vrijlating van mensenrechtenverdedigers wiervrijheid van meningsuiting wordt ingeperkt?AntwoordNederland is bezorgd over de veroordelingen van veelal vrouwe-lijke mensenrechtenverdedigers en critici, de vrijheid vanmeningsuiting en gelijke rechten in Saudi-Arabië. Deze zorgenbrengt Nederland zowel op politiek als hoog-ambtelijk niveauover, onder meer als belangrijk onderdeel van de dialoog doorlo-pende over mensenrechten met Saoedi-Arabië.19Kunt u een stand van zaken geven van de onderhandelingen over devestiging van een eventueel agressietribunaal in Den Haag? Wat zijn degrootste hindernissen om het agressietribunaal op te zetten?AntwoordIn de zgn. Core Group voor het Agressietribunaal wordt doormeer dan 35 landen overlegd over de oprichtingsmodaliteiten vanzo’n tribunaal. Het model dat op dit moment verder wordtuitgewerkt, combineert nationale en internationale elementen,waarbij het tribunaal zijn rechtsmacht zou ontlenen aan deOekraïense territoriale jurisdictie. De grootste inhoudelijketwistpunten die nog moeten worden opgelost zijn de te hanterendefinitie van het misdrijf agressie en de immuniteiten van detrojka (Russisch leiderschapsdriehoek president, premier enMinister BZ). Eind juni komt de Core Group opnieuw bijeen.20Ziet u het, in aanvulling op het Schaderegister voor Oekraïne, alswenselijk en van toegevoegde waarde om ook voor Iran een Schadere-gister of feitenbank op te richten voor alle mensenrechtenschendingen enmisdaden van het Iraans regime?AntwoordHet is van groot belang dat bewijzen van mensenrechtenschen-dingen in Iran verzameld, geconsolideerd, bewaard en geanaly-seerd worden, ook met het oog op gebruik in mogelijke toekom-stige rechtszaken. Daarom heeft Nederland zich in deVN-Mensenrechtenraad actief ingezet voor de oprichting van eenonafhankelijke VN Fact Finding Mission (FMM) die ook bewijs-garing in haar mandaat heeft. Het is van belang eerst deze FMMhaar werk te laten doen alvorens te bezien welke andere instru-menten ingezet zouden kunnen worden, waarbij ook het interna-tionale krachtenveld van belang is. Een Schaderegister of eenVN-bewijzenbank zijn forse instrumenten en vereisen bredeinternationale steun en ruime financiële middelen. Nederlandheeft zich in de afgelopen VN-Mensenrechtenraad actief ensuccesvol ingezet voor verlenging van het mandaat van de FFM.Tweede Kamer, vergaderjaar 2023–2024, 32 735, nr. 3847 21Kunt u toelichten op welke diplomatieke maatregelen concreet ingezetwordt om intimidatie van diaspora in Nederland (bijv. Iraniërs, Russen, ofOeigoeren) te beperken, en hoe dit samenhangt met de Nederlandse inzetop mensenrechten in deze landen?AntwoordZoals aangegeven in het antwoord op vraag 8, vindt het kabinetongewenste buitenlandse inmenging (OBI) volstrekt onwenselijk.Burgers in Nederland moeten in vrijheid kunnen leven en huneigen keuzes maken, zonder door bemoeienis, intimidatie, dwangof geweld van autoriteiten uit derde landen om hen in die keuzeste beperken. Als onderdeel van de aanpak Ongewenste Buiten-landse Inmenging treedt het kabinet met landen in dialoog enspreekt hen consequent aan indien daar aanleiding toe is. Daarbijmaakt het kabinet een afweging of dit het beste via vertrouwe-lijke, diplomatieke kanalen of publiekelijk kan plaatsvinden.Mensenrechten zijn altijd onderdeel van de brede bilateraledialoog tussen Nederland en deze landen en worden in dezegesprekken meegenomen.Indien blijkt dat de ambassade van het betreffende landbetrokken is bij ongewenste inmenging, kan er sprake zijn vaneen schending van het Verdrag van Wenen. Het gehele diploma-tieke instrumentarium kan worden gebruikt om hierop tereageren, variërend van de ambassade er in stevige bewoor-dingen op aanspreken, tot – in het uiterste geval – ertoe overgaande ambassadeur of andere ambassademedewerkers ongewenst teverklaren (persona non grata), waarop zij Nederland zullenmoeten verlaten. Voor personen zonder diplomatieke status geldtdat gedwongen vertrek naar het land van herkomst aan de ordekan zijn wanneer iemand niet (langer) in het bezit is van geldigverblijfsrecht voor Nederland. Het besluit welk instrumentwanneer wordt ingezet wordt is een politieke afweging die pergeval gemaakt dient te worden.22Gegeven dat een effectieve aanpak voor journalisten en onafhankelijkemedia erg kan verschillen per regio, hoe wordt effectiviteit gebaseerd opdeze specifieke context gemonitord? Hoe snel wordt een aanpakaangepast wanneer er zorgen zijn rondom effectiviteit?AntwoordDe Nederlandse beleidsinzet voor het ondersteunen van journa-listen en onafhankelijke media krijgt vorm in zowel bilateraalverband als multilateraal verband, zoals de VN, de OVSE, de Raadvan Europa en de Media Freedom Coalition. In alle gevallen wordtnauw samengewerkt met de ambassades in de betreffendelanden alsook met maatschappelijke partners die thematische enregionale expertise hebben. Het mensenrechtenfonds wordt doorambassades lokaal ingezet voor context-specifieke activiteiten.Zo worden programma’s en diplomatieke inzet in nauw overlegvormgegeven, op geplande momenten zoals bij jaarplanbespre-kingen, beleidsdialogen, of wanneer veranderende situatiesdaarom vragen.23Bent u bereid om een kritischere houding aan te nemen ten opzichte vanapps en technologieën die worden beheerd door staatsbedrijven vanautoritaire regimes? Zo ja, wat zijn maatregelen of acties die hierbijgeïmplementeerd kunnen worden?Tweede Kamer, vergaderjaar 2023–2024, 32 735, nr. 3848 AntwoordNederland hecht veel waarde aan een vrije en open samenlevingen economie. Vrije handel, vrijheid van vereniging en het recht opvrije meningsuiting zijn hiervoor essentiële voorwaarden.Tegelijkertijd heeft het kabinet in de Kamerbrieven over OpenStrategische Autonomie laten zien dat het in de huidige geopoli-tieke en geo-economische context strategischer en kritischerkijkt naar digitale technologie. Een voorbeeld van deze kritischehouding is het ontraden van het gebruik van applicatiesafkomstig uit landen met een offensief cyberprogramma gerichttegen Nederland op zakelijke apparaten van rijksambtenaren.24Hoe zet u zich blijvend in om ervoor te zorgen dat mensenrechtenverde-digers waarvoor het werk in landen zoals Rusland en China onmogelijkwordt gemaakt, te ondersteunen en grove en grootschalige mensenrech-tenschendingen te blijven veroordelen?AntwoordHet kabinet zet zich onverminderd in voor de bescherming vanmensenrechtenverdedigers en journalisten. Hiertoe zijn erverschillende instrumenten, waaronder het Safety for Voicesfonds dat fysieke, digitale, psychosociale en juridischebescherming biedt aan mensenrechtenverdedigers wereldwijd,ook in Rusland en China.25Op welke wijze wordt de effectiviteit van het Nederlandse mensenrechten-beleid beoordeeld? Kunt u toelichten in hoeverre effectiviteit een rolspeelt bij nieuwe projecten?AntwoordVoor alle projecten gefinancierd uit het Mensenrechtenfondswordt vooraf beoordeeld in hoeverre het project aan de doelstel-lingen zoals uiteengezet in de MDIR-nota bijdraagt. Het nieuweresultatenkader biedt daarbij concrete handvatten om resultatenop het gebied van mensenrechten, democratie en internationalerechtsorde te monitoren. Projecten worden aan de hand van ditkader getoetst op hun bijdrage aan de doelstellingen. Hiernaastwordt de effectiviteit van de Nederlandse mensenrechteninzetonafhankelijk onderzocht door de directie InternationaalOnderzoek en Beleidsevaluatie. Een evaluatie van het mensen-rechtenbeleid van de afgelopen jaren wordt in de zomer van 2024verwacht.26Welke prioriteiten worden gesteld in het Nederlandse mensenrechten-beleid met het oog op effectiviteit?AntwoordZoals in de inleiding bij het resultatenkader vermeld, is erspeciale aandacht voor de volgende vijf mensenrechtenpriori-teiten: 1) vrijheid van meningsuiting online en offline, 2) vrijheidvan religie en levensovertuiging, 3) gelijke rechten voor lhbtiq+personen, 4) bescherming van mensenrechtenverdedigers enversterking van het maatschappelijk middenveld, en 5) gelijkerechten voor vrouwen en meisjes. Dit zijn thema’s waarNederland de afgelopen jaren expertise, netwerken en profiel opheeft opgebouwd. Het merendeel van de diplomatieke capaciteitwordt daarom op bovenstaande thema’s ingezet om een zo grootTweede Kamer, vergaderjaar 2023–2024, 32 735, nr. 3849 mogelijke impact te hebben en hiermee de effectiviteit van hetbeleid te vergroten.27Op welke wijze wordt er een afweging gemaakt tussen het mensen-rechtenbeleid en andere (geopolitieke) belangen in het buitenlandbeleid?AntwoordMensenrechten, democratie en de internationale rechtsordevormen het fundament voor vreedzame, inclusieve en welvarendesamenlevingen. De bescherming en bevordering van de mensen-rechten, de democratische rechtsstaat en de internationalerechtsorde maken onderdeel uit van de kern van het buitenlandsbeleid van Nederland en een welbegrepen eigenbelang. Nederlandis gebaat bij een wereld die gebaseerd is op democratischewaarden. Landen waar mensenrechten beschermd en nageleefdworden zijn stabieler, veerkrachtiger en welvarender. Landen diedeze waarden omarmen zijn immers eerder geneigd de interna-tionale rechtsorde te beschermen en bij te dragen aan een wereldwaarin mensenrechten gerespecteerd worden. Met een effectiefmensenrechten, democratie en internationale rechtsordebeleidworden overige (geopolitieke) buitenlandse belangen dus ookgediend. Afhankelijk van de situatie wordt continu afgewogenmet welke aanpak Nederland deze belangen het effectiefstverdedigt.28In hoeverre wordt buitenlandse beïnvloeding van de diaspora inNederland betrokken in het mensenrechtenbeleid? Is het wenselijk omdeze vorm van intimidatie beter te laten aansluiten op de diplomatiekeinzet voor het mensenrechtenbeleid?AntwoordZoals ook aangegeven in eerdere antwoorden vindt het kabinetongewenste buitenlandse inmenging (OBI) volstrekt onwenselijk.Burgers in Nederland moeten in vrijheid kunnen leven en huneigen keuzes maken, zonder door bemoeienis, intimidatie, dwangof geweld van autoriteiten uit derde landen om hen in die keuzeste beperken.Als onderdeel van de aanpak Ongewenste BuitenlandseInmenging treedt het kabinet met landen in dialoog en spreekthen consequent aan indien daar aanleiding toe is. Mensenrechtenzijn altijd onderdeel van de brede bilaterale dialoog tussenNederland en deze landen en worden in deze gesprekken meege-nomen. Zoals uiteengezet in het antwoord op vraag 21, maaktdiplomatieke respons onderdeel uit van de escalatieladder.29Welke maatregelen zou Nederland extra kunnen nemen om betrokkenorganisaties verder te ondersteunen ter bescherming van de Jezidi-gemeenschap in Irak en andere landen?AntwoordHet kabinet zet zich in brede zin in voor de bescherming enre-integratie van Jezidi vrouwen die het slachtoffer zijn gewordenvan ISIS. De Nederlandse inzet richt zich op de stabilisatie vanvoormalige ISIS-gebieden en daarmee aan het mogelijk makenvan de terugkeer van ontheemden, onder wie veel kwetsbareJezidi’s. Hiernaast zet Nederland zich specifiek in voor (econo-mische) re-integratie en psychologische steun aan Jezidi vrouwenTweede Kamer, vergaderjaar 2023–2024, 32 735, nr. 38410 en kinderen die slachtoffer zijn geworden van ISIS, onder anderevan seksueel geweld. Nederland steunt ook het proces vanwaarheidsvinding over de misdaden van ISIS tegen Jezidi’s en hetidentificeren van vermiste personen. Daarnaast blijft Nederlandzich inspannen voor berechting in het kader van de door ISISgepleegde misdaden. Tot slot benadrukt het kabinet ingesprekken met de Iraakse autoriteiten het belang van de positievan minderheden, zoals Jezidi’s, in de Iraakse samenleving.30Gegeven dat Nederland in 2023 initiatiefnemer was van twee sanctiepak-ketten gericht op seksueel geweld, wilt u inzetten op het vormgeven vanmeer van dit soort sanctiepakketten? Zo ja, worden er al eventuele extrasanctiepakketten overwogen?AntwoordMet de twee aangenomen pakketten in 2023, waar Nederlandinitiatiefnemer van was, geeft de EU een duidelijk signaal af overde noodzaak van het bestrijden van seksueel geweld. Seksueelgeweld tegen vrouwen, meisjes, maar ook mannen en lhbtiq+personen, blijft nog te vaak ongestraft. Met deze twee sanctie-pakketten laat Nederland zien dat seksueel geweld gevolgenheeft voor de daders ervan en straffeloosheid geen optie is.Nederland zal zich blijven inzetten voor de bestrijding vanseksueel geweld en het tegengaan van straffeloosheid en datbetekent dat Nederland eventuele extra sanctiepakketten zalblijven overwegen met partners.31Hoe kijkt u aan tegen kritiek op het mensenrechtenbeleid van deVerenigde Naties (VN) met bijvoorbeeld Iran als voorzitter van verschil-lende vergaderingen, het rapport over mensenrechtenschendingen tenaanzien van Oeigoeren dat niet plenair in de VN is behandeld, en het nietconsequent veroordelen van Rusland? Op welke manier kaart Nederlanddeze kritiek concreet aan bij de VN?AntwoordHoewel niet volmaakt, blijft het VN-mensenrechten-instrumentarium van groot belang in de bevordering en verde-diging van mensenrechten wereldwijd. Zo is deVN-Mensenrechtenraad het belangrijkste multilaterale forum omlanden als Iran, China en Rusland aan te spreken op hun mensen-rechtensituatie en Nederland doet dat veelvuldig samen metandere partners. Dat zich in de VN een zekere mate van selecti-viteit kan voordoen, ligt over het algemeen niet direct aan de VNals organisatie, maar aan de lidstaten die de VN vormen en hetbeleid bepalen. Zo is het bijvoorbeeld China die discussies overde Oeigoeren tegenhoudt. Dit kwam onder andere naar voren nade publicatie in augustus 2022 van het OHCHR-rapport overXinjiang, waarbij China andere lidstaten met succes benaderdeom tegen de draft decision te stemmen die voorstelde om hetrapport te bespreken. In dergelijke gevallen waarbij landen grovemensenrechtenschendingen begaan, maar zij of hun partners diepogen te verhullen, spreekt Nederland zich daarover uit, bijvoor-beeld in gesprekken met de VN Hoge Commissaris voor deMensenrechten, zijn Bureau (OHCHR) of in de Mensenrech-tenraad.32Tweede Kamer, vergaderjaar 2023–2024, 32 735, nr. 38411 Op welke wijze wordt het MATRA-programma ingezet voor mensen-rechten, specifiek op het gebied van LHBTI, vrouwenrechten enpersvrijheid? Welke resultaten zijn geboekt in 2023?AntwoordMATRA-projecten richten zich op de versterking van de rechts-staat en democratie in de doellanden. Hier kan ook hetbeschermen van rechten van minderheden, vrouwen en de mediavallen. Het primaire doel van deze projecten is dan het versterkenvan de rechtstaat en/of democratie en het secundaire doel hetbeschermen van de rechten van minderheden, vrouwen en demedia. In het Rule of Law trainingsprogramma worden bijvoor-beeld de trainingen «Mensenrechten» en «Het functioneren vandemocratische instituties» aangeboden aan ambtenaren in dedoellanden. Daarnaast is één van de overheid-tot-overheids-samenwerkingsprojecten onder MATRA «Strengthening MediaFreedom in the Western Balkans». In dit project werken deNederlandse vereniging voor journalisten en de lokale veren-gingen voor journalisten in Bosnië-Herzegovina, Noord-Macedoniëen Servië samen, waarbij in 2023 met name is gewerkt aan eenverbeterde relatie tussen journalisten en justitie waardoor demedia betere toegang krijgen tot rechtszaken.Daarnaast worden er in verschillende MATRA-landen projectengesteund op het gebied van persvrijheid om desinformatie tegente gaan of om onderzoeksjournalistiek versterken. Deze projectenhebben als doel hiermee de democratie te versterken of corruptietegen te gaan. Tenslotte geeft MATRA invulling aan het feminis-tisch buitenlandbeleid door ervoor te waken dat goedgekeurdeprojecten de positie van vrouwen niet verslechteren maar juistverbeteren. Ook zijn er een aantal projecten die zich specifiekrichten op vrouwenrechten in de democratie en rechtstaat zoalshet bevorderen van de deelname van vrouwen in de lokalepolitiek of voorlichting over de Istanbul Conventie.33Welke prioriteiten heeft Nederland de komende jaren in de VNMensenrechtenraad?AntwoordDe inzet van het Koninkrijk der Nederlanden tijdens het lidmaat-schap van de VN-Mensenrechtenraad voor de jaren 2024–2026staat in detail beschreven in de Kamerbrief van 6 februari 2024(2024D04153).3 De prioriteiten betreffen het versterken,hervormen en beschermen van de VN-Mensenrechtenraad; debescherming van mensenrechtenverdedigers en maatschappelijkeruimte; gelijke rechten voor LHBTIQ+-personen; gelijke rechtenvoor vrouwen en meisjes; vrijheid van meningsuiting online enoffline; vrijheid van religie en levensovertuiging; en versterkingvan de internationale rechtsorde en strijd tegen straffeloosheid.Daarnaast zal het Koninkrijk ernstige mensenrechtenschendingenin landen (landensituaties) tijdens de zittingen van deVN-Mensenrechtenraad aankaarten.34Welke Europese instrumenten heeft Nederland tot zijn beschikking om totsancties te komen tegen schendingen van mensenrechten?Antwoord3Mensenrechten in het buitenlands beleid | Tweede Kamer der Staten-GeneraalTweede Kamer, vergaderjaar 2023–2024, 32 735, nr. 38412 Nederland beschikt binnen het Europese instrumentarium overhet EU-mensenrechtensanctieregime. Dit is mede op initiatief vanNederland tot stand gekomen en richt zich op schendingen vanmensenrechten wereldwijd. Het instrument is sinds december2020 van kracht. Met deze regeling kunnen sancties ingesteldworden tegen personen of entiteiten die verantwoordelijk zijnvoor ernstige mensenrechtenschendingen.35Waaruit bestaat het nationaal instrumentarium voor sancties tegeninternationale mensenrechtenschendingen?AntwoordNederland beschikt niet over een nationaal instrumentarium voorsancties tegen internationale mensenrechtenschendingen.Hiervoor wordt het Europees instrumentarium gebuikt. In hetgeval van mensenrechtenschendingen zet het kabinet zich in voorsancties onder het EU-mensenrechtensanctieregime. Ditinstrument is specifiek ontworpen voor sancties tegen ernstigemensenrechtenschendingen wereldwijd. Inzetten op EU-sanctiesis een krachtiger signaal dan nationale maatregelen, daarnaastzijn de sancties ook effectiever wanneer deze door de hele EU,met 27 lidstaten, wordt bekrachtigd.36Heeft Nederland het beleid ten aanzien van Israël aangepast vanwege descherpe toename van mensenrechtenschendingen zodat deze effectieverkunnen worden teruggedrongen? Zo ja, hoe? Zo nee, waarom niet?AntwoordNederland maakt zich terdege zorgen over de mensenrechtensi-tuatie in Israël en de Palestijnse Gebieden. Zowel bilateraal als inEU-verband wordt altijd het belang van internationaal rechtbenadrukt. Ook wijst Nederland partijen steevast op de verplich-tingen die hieruit voortvloeien.Nederland hecht aan het belang van onafhankelijk onderzoeknaar internationale misdrijven en mensenrechtenschendingen. Indat licht heeft Nederland zowel een extra vrijwillige bijdrage van3 miljoen euro overgemaakt aan het Internationaal Strafhof omde algemene onderzoekscapaciteiten van het Hof te versterken,als een extra vrijwillige bijdrage van 1 miljoen dollar aan hetkantoor van de Hoge Commissaris voor Mensenrechten (OHCHR)in de Palestijnse Gebieden voor hun monitoringstaken.37Kunt u inzichtelijk maken hoeveel er voor de komende tijd per regio of perconflict is uitgetrokken om mensenrechtenschendingen tegen te gaan?AntwoordToekenning van budgetten voor activiteiten om mensenrechten-schendingen tegen te gaan worden per regio/ambassadetoegekend en in beginsel niet per conflict. Uitzonderingen zijn deextra middelen voor accountability in Oekraïne en voor hetconflict tussen Israël en Hamas.Voor het komende jaar is de verdeling van het mensenrechten-fonds per regio (conform de regio indeling in de mensenrechten-rapportage) als volgt:Grote Meren8%Tweede Kamer, vergaderjaar 2023–2024, 32 735, nr. 38413 Hoorn van Afrika4%Midden en Oost-Europa18%Midden-Amerika5%Noord-Afrika en Midden-Oosten18%West-Afrika4%Zuid-Amerika5%Zuid-Azië4%Zuidelijk en Oost Afrika5%Zuidoost-Azië en Oceanië11%Wereldwijde focus18%100% Daarnaast is voor komend jaar EUR 12 miljoen uitgetrokken vooraccountabilityprojecten in Oekraïne. Voor verdere jaren is detotale inzet, als wel de verdeling van deze inzet, afhankelijk vande te verwachten taakstelling en de keuzes die het nieuwekabinet zal maken.38Kunt u een schets geven van wat er op Europees en internationaal vlakwordt ondernomen om de rechten van de Oeigoeren in China tebeschermen? Welke rol speelt Nederland hierin?AntwoordHet kabinet blijft China zowel bilateraal als in EU- of VN-verbandaanspreken zolang de mensenrechtensituatie, waaronder die vanOeigoeren, daar om vraagt. Nederland steunde in oktober vorigjaar tijdens de AVVN een gemeenschappelijke verklaring over desituatie in Xinjiang.39Is het Nederlands beleid tegen mensenrechtenschendingen op de bezetteWestelijke Jordaanoever nog effectief gezien de sterke toename vangeweldsincidenten en landroof?AntwoordNederland blijft zich met klem uitspreken tegen mensenrechten-schendingen op de Westelijke Jordaanoever. Zo veroordeeltNederland nadrukkelijk nederzettingen en kolonistengeweld enzijn er sancties ingesteld tegen gewelddadige kolonisten op deWestelijke Jordaanoever. Ook pleit Nederland conform de motiePiri c.s. voor uitbreiding van deze maatregelen. Daarnaastontmoedigt Nederland al jaren economische relaties metbedrijven in de door Israël bezette gebieden. Tot slot is Nederlandlid van het West Bank Protection Consortium. Ook in dit verbandzet Nederland zich actief in om in breder internationaal verbandaandacht te vragen voor geweldsincidenten en de sloop vanPalestijnse eigendommen op de Westelijke Jordaanoever.40Op welke manier spoort Nederland de internationale strafrechtelijkevervolging van mensenrechtenschenders aan?AntwoordErnstige en grootschalige mensenrechtenschendingen eninternationale misdrijven als agressie, oorlogsmisdrijven,misdrijven tegen de menselijkheid en genocide mogen nietonbestraft blijven. Nederland zet daarom onder andere in op hetvergaren van internationale steun en financiering voor aansprake-lijkstelling en vervolging, en het documenteren van bewijs voorTweede Kamer, vergaderjaar 2023–2024, 32 735, nr. 38414 berechting. Als gastland van het Internationaal Strafhof enandere internationaalrechtelijke instanties, is Nederland zichsterk bewust van de fundamentele rol die deze instanties hebbenbinnen de internationale rechtsorde. Nederland geeft daarompolitieke en financiële steun aan internationale hoven en tribu-nalen om zo hun positie te versterken en waarborgen.41Op welke manier spoort Nederland de nationale strafrechtelijkevervolging van mensenrechtenschenders aan?AntwoordNederlands hecht sterk aan nationale opsporing en vervolgingvan ernstige mensenrechtenschendingen als internationalemisdrijven. Om die reden heeft Nederland secundaire universelerechtsmacht over internationale misdrijven en zetten gespeciali-seerde teams bij politie en openbaar ministerie zich actief in omstraffeloosheid te voorkomen. Naast eigen onderzoeken verleentNederland steun aan opsporing en vervolging in andere landen,middels justitiële rechtshulp en uitlevering. Jaarlijks wordt deTweede Kamer via de rapportagebrief internationale misdrijvengeïnformeerd over de inspanningen die binnen de keten hierinworden verricht.Ook was Nederland actief betrokken bij de totstandkoming vanhet Verdrag van Ljubljana-Den Haag inzake internationalesamenwerking bij de opsporing en vervolging van genocide,misdrijven tegen de menselijkheid, oorlogsmisdrijven en andereinternationale misdrijven. Dit verdrag is een mijlpaal in de strijdtegen straffeloosheid en heeft als doel de nationale opsporing envervolging van internationale misdrijven te verbeteren door desamenwerking tussen staten te faciliteren. Ook zet Nederlandzich in internationaal verband in op het documenteren van bewijsvoor berechting, bijvoorbeeld via VN bewijzenbanken. Dezebewijzen kunnen eventueel ook in nationale strafrechtelijkeprocedures gebruikt worden.Nederland intervenieert niet in de nationale strafrechtelijkevervolging van andere landen. Wel ondersteunt Nederlandmensenrechtenverdedigers en mensenrechtenorganisaties diezich inzetten voor nationale strafrechtelijke vervolging vanmensenrechtenschenders. Via het mensenrechtenfonds wordtingezet op juridische ondersteuning van mensenrechtenverde-digers en strategisch procederen op het gebied van mensen-rechten.42Is er een nationale organisatie die de overheid (on)gevraagd onafhankelijkadviseert over internationale mensenrechtenschendingen? Zo nee,waarom is die er niet?AntwoordDe Commissie Mensenrechten van het Adviesraad InternationaleVraagstukken (AIV) adviseert gevraagd en ongevraagd deregering en het parlement over actuele internationale ontwikke-lingen op het terrein van de mensenrechten, het Nederlandsemensenrechtenbeleid en de rol van internationale instellingen,het bedrijfsleven en maatschappelijke organisaties.43Constaterende dat in de brief staat: «Dit resultatenkader bevat vierresultaatgebieden om in samenhang resultaten te behalen voor dezeTweede Kamer, vergaderjaar 2023–2024, 32 735, nr. 38415 doelstellingen [van de nota]», hoe bent u gekomen tot de resultaatge-bieden in het resultatenkader? Kunt u toelichten hoe de resultaatgebiedenzich verhouden tot de doelstellingen en prioriteiten van het mensen-rechtenbeleid?AntwoordHet resultatenkader vertaalt de doelen en aanpak zoalsbeschreven in de MDIR-nota naar concrete inzet van beleidsin-strumenten. Daarbij is uitgewerkt wat de volgordelijkheid is voorhet behalen van doelstellingen: de resultaatgebieden zijn noodza-kelijke voorwaarden om de drie doelstellingen neergelegd in denota in samenhang te behalen: 1) het beschermen en bevorderenvan de naleving van de mensenrechten, 2) het wereldwijdtegengaan van democratische achteruitgang en het versterkenvan de democratische rechtsstaat en 3) het bevorderen van deontwikkeling van de internationale rechtsorde. De resultaatge-bieden zijn dus de geïdentificeerde concrete tussenstappen voorhet behalen van de doelen uit de nota.De resultaatgebieden zijn bepaald door na te gaan over welkemiddelen en capaciteit Nederland beschikking heeft en vast testellen wat te verwachten resultaten zijn van de inzet van dezemiddelen. Met de vier resultaatgebieden worden alle te behalenresultaten die worden genoemd in de beleidsnota afgedekt. Dethematische prioriteiten van het mensenrechtenbeleid lopen alsrode draad door het resultatenkader heen, zoals genoemd in deinleiding van het kader.44Welke mogelijkheden tot verdere samenwerking zijn er besproken enwelke vervolgafspraken zijn gemaakt tijdens het bezoek van de HogeCommissaris van de Mensenrechten, Volker Türk, aan Nederland?AntwoordNederland staat in goed contact met de Hoge Commissaris voorMensenrechten, Volker Türk. Tijdens het bezoek van dhr. Türk isde afspraak gemaakt om nauw contact te houden over dewederzijdse inspanningen op de prioritaire dossiers in deMensenrechtenraad en de samenwerking met de veldkantorenvan de OHCHR te intensiveren.45Welke mogelijkheden tot verdere samenwerking zijn er besproken tijdenshet bezoek van de Hoge Commissaris van de Mensenrechten, Volker Türk,aan Nederland en zijn gesprekken met drie Nederlandse Ministers, ingesprekken over «landen waar de mensenrechtensituatie uiterst zorgelijkis zoals China, Iran en Rusland»? Welke concrete (vervolg)afspraken heefthet kabinet hierover gemaakt?AntwoordZoals hierboven genoemd is de afspraak gemaakt om nauwcontact te houden over de wederzijdse inspanning op de priori-taire dossiers in de Mensenrechtenraad, waaronder China, Iran enRusland. Ten aanzien van deze landen is gesproken over hetfunctioneren van de Commissions of Inquiry in Iran en Oekraïne,en de opvolging van het Xinjiang rapport over ernstige mensen-rechtenschendingen tegen de Oeigoeren in China.46Hoe zet u zich verder in om verzet te tonen tegenover de Russischeinvloed in internationale organisaties, o.a. geïllustreerd door de 83Tweede Kamer, vergaderjaar 2023–2024, 32 735, nr. 38416 stemmen die Rusland ontving voor diens kandidatuur van de VNMensenrechtenraad? Hoe stelt Nederland zich in internationaal verbandop om deze Russische invloed terug te dringen, zijn er concrete maatre-gelen die hierbij overwogen kunnen worden?AntwoordHet kabinet maakt zich ernstige zorgen over de aanhoudendeoorlog tegen Oekraïne en over de verslechterde mensenrechtensi-tuatie in Rusland zelf sinds de grootschalige agressie-oorlogtegen Oekraïne. In dit licht kan er geen sprake zijn van «businessas usual» wat betreft de Russische positie in internationaleorganisaties. Lidmaatschap van de Mensenrechtenraad brengtvoor landen, zowel op nationaal als internationaal vlak, verant-woordelijkheden met zich mee. Nederland was dan ookvoorstander van de schorsing van Rusland uit de Mensenrech-tenraad op 7 april 2022 (voor de termijn 2021 – 2023) en vindt dater ook op dit moment geen plek voor Rusland is in de Mensen-rechtenraad. Het is zorgelijk dat er 83 landen zijn die deRussische kandidatuur voor de periode 2024 – 2026 wel hebbengesteund. Met gelijkgezinde partners worden achter de schermenactie ondernomen om de Russische invloed in internationaleorganisaties te beperken. Vanwege de vertrouwelijkheid van dezemaatregelen, kan hierover niet publiekelijk worden gecommuni-ceerd. Daarnaast stemt Nederland niet op Russische kandida-turen voor belangrijke posities en zetels zoals voor de Mensen-rechtenraad.47Welke landen waar Nederland een ontwikkelingsrelatie mee heeft, hebbenvoor Rusland gestemd in de verkiezing voor de VN Mensenrechtenraad?AntwoordDe stemming voor het vervullen van de Mensenrechtenraadzetelsis geheim, derhalve is niet bekend welke 83 landen voor eenRussische zetel hebben gestemd.48Kunt u een stand van zaken geven van het overeengekomen schadere-gister voor Oekraïne? Wat kan hiervan verwacht worden en op welketermijn gaat dit geïmplementeerd worden?AntwoordHet Schaderegister Oekraïne is tijdens de ministeriële conferentieRestoring Justice for Ukraine (Den Haag, 2 april 2024) openge-steld voor de indiening van schadeclaims. In eerste instantiebetreft het claims van schade aan woonhuizen. In de eerstemaand na openstelling zijn ruim tweeduizend claims ontvangen.In de komende maanden zal het Schaderegister gaandewegworden opengesteld voor alle andere categorieën van schade,immateriële schade inbegrepen. Claims kunnen worden ingedienddoor burgers, bedrijven en Oekraïense overheden die in Oekraïneschade hebben ondervonden als gevolg van de Russischeagressie. Naar verwachting zal het aantal claims in de miljoenenlopen. De functie van het Schaderegister is, zoals de naamaangeeft, beperkt tot het registreren van schadeclaims. Vervolg-stappen naar een volledig compensatiemechanisme moeten nogworden uitgewerkt. Het gaat dan in de eerste plaats om eenclaimscommissie, waaraan op korte termijn gewerkt zal worden.In laatste instantie zal een compensatiefonds moeten wordenTweede Kamer, vergaderjaar 2023–2024, 32 735, nr. 38417 opgericht. Het is echter te vroeg om te kunnen aangeven hoeveeltijd daarmee zal zijn gemoeid.49Welke conclusies heeft het kabinet getrokken na het gesprek tussen denieuwe Mensenrechtenambassadeur (MRA) Wim Geerts en de «delegatievan de International Campaign for Tibet»?AntwoordDe conclusie van het gesprek tussen MRA en de «delegatie vande International Campaign for Tibet» is dat de mensenrechtensi-tuatie in Tibet een punt van zorg blijft, bijvoorbeeld op het gebiedvan persvrijheid en culturele en religieuze vrijheden. Om daaraandacht aan te geven heeft premier Rutte zorgen overgebrachttijdens zijn bezoek aan China in maart dit jaar. Tevens heeft deNederlandse speciaal gezant voor religie en levensovertuiginggesproken op een side-event over Tibet tijdens de conferentie vande International Religious Freedom or Belief Alliance in december2023.50Wat zijn de concrete uitkomsten van de bilaterale mensenrechtendialoogmet Saoedi-Arabië? Welke benchmarks zijn er afgesproken in de dialoogen hoe worden deze gemonitord?AntwoordDe bilaterale mensenrechtendialoog die Nederland onderhoudtmet Saoedi-Arabië biedt de gelegenheid om in gesprek te gaanover een breed scala aan onderwerpen die raken aan de mensen-rechtensituatie in Saoedi-Arabië, zoals de zorgelijke ontwikke-lingen op het gebied van veroordelingen van veelal vrouwelijkemensenrechtenverdedigers en critici en de beperkingen tenaanzien van de vrijheid van meningsuiting en gelijke rechten. Ookde significante sociale hervormingen die Saoedi-Arabië heeftdoorgevoerd, onder andere op het gebied van vrouwenrechten,vormen onderwerp van de structurele dialoog. Daarnaast vraagtNederland binnen deze dialoog aandacht voor de situatie vanarbeidsmigranten. In dat kader moedigt Nederland samenwerkingmet de International Labour Organization (ILO) en andere VNorganisaties aan. De dialoog bood in 2023 de mogelijkheid toteen ontmoeting in Nederland, in besloten kring, tussen hetNederlandse maatschappelijk middenveld en de President van deSaudische Mensenrechten Commissie. Sinds 2023 is deambassade in gesprek met relevante partners om samenwerkingop het gebied van Internationaal Maatschappelijk VerantwoordOndernemen concreet vorm te geven.51Hoe vaak is onder de beleidsprioriteit «vrijheid van meningsuiting»aandacht besteed aan de inperkingen van die vrijheid voor mensenrech-tenverdedigers en onafhankelijke maatschappelijke organisaties?AntwoordZowel het beschermen van de vrijheid van meningsuiting als debescherming van mensenrechtenverdedigers en maatschappelijkeruimte zijn prioriteiten binnen het mensenrechtenbeleid. Hetkabinet agendeert bilateraal, multilateraal en programmatischregelmatig inperkingen van de vrijheid van meningsuiting voormensenrechtenverdedigers en onafhankelijke maatschappelijkeorganisaties. Zo spreekt Nederland zich samen met België enTweede Kamer, vergaderjaar 2023–2024, 32 735, nr. 38418 Luxemburg in multilateraal verband structureel uit over repre-sailles tegen mensenrechtenverdedigers. In bilaterale gesprekkenwordt er regelmatig aandacht gevraagd voor individuele zaken enrestrictieve maatregelen jegens mensenrechtenverdedigers enonafhankelijke maatschappelijke organisaties. Daarnaast richteen deel van de programma’s uit het mensenrechtenfonds en hetsubsidiekader Versterking Maatschappelijk Middenveld zich ophet ondersteunen van mensenrechtenverdedigers en maatschap-pelijke organisaties en het tegengaan van inperkingen van hunvrijheid.52Kunt u reflecteren op de effectiviteit en het bereikte resultaat van hetstatement van de Media Freedom Coalition over de veiligheid vanjournalisten en toegang tot informatie in conflictsituaties, als reactie ophet ongekend hoge aantal gedode journalisten in Gaza?AntwoordPublieke verklaringen zijn één van de manieren waarop delidstaten van de Media Freedom Coalition zich kunnen uitsprekenwanneer zorgelijke ontwikkelingen op het gebied van media-vrijheid zich voordoen. Dat was met het genoemde statement hetgeval. Er is vooralsnog geen direct aantoonbaar effect geweestvan dit statement waar het veiligheid of betere toegang voorjournalisten in Gaza betreft. Wel stelt of bevestigt een dergelijkstatement een bepaalde norm, en laat het zien dat de interna-tionale gemeenschap hiervoor aandacht heeft. DeMedia FreedomCoalition laat momenteel onderzoeken wat de effecten zijn vande verklaringen die de afgelopen jaren zijn gepubliceerd.53Op welke wijze wilt u samenwerking met andere Europese Unie(EU)-landen (en de ambassades ervan in landen met slechte trackrecordsop het gebied van mensenrechten) intensiveren om gezamenlijk op tetreden en steun te bieden aan bedreigde journalisten, mensenrechtenver-dedigers en activisten?AntwoordHet EU Actieplan Mensenrechten en Democratie4 biedt eenbehulpzaam kader om samen met EU-instellingen en EU-lidstatensteun te bieden aan bedreigde journalisten, mensenrechtenverde-digers en activisten en ruimte voor het maatschappelijkmiddenveld. Nederland spreekt zich samen met België enLuxemburg in multilateraal verband structureel uit over repre-sailles tegen mensenrechtenverdedigers. Op landenniveauwerken Nederlandse ambassades nauw samen met EU-delegatiesom gezamenlijk op te treden en steun te bieden aan bedreigdejournalisten, mensenrechtenverdedigers en activisten, onderandere via Protect Defenders – het beschermingsmechanisme vande Europese Unie voor mensenrechtenverdedigers.54Welke NAVO- en EU-bondgenoten laten een trend naar beneden zien inindexen op het gebied van persvrijheid?AntwoordReporters Without Borders (RSF) brengt ieder jaar op de WereldPersvrijheid Dag (3 mei) de persvrijheidsindex uit. Deze index4EU Action Plan on Human Rights and Democracy | EEAS (europa.eu)Tweede Kamer, vergaderjaar 2023–2024, 32 735, nr. 38419 beoordeelt het klimaat voor persvrijheid in alle landen oppolitieke, sociale, economische, juridische en veiligheids-aspecten. De index van 2024 laat zien dat er wereldwijd eenneerwaartse trend is. De grootste daling zit in het politiekeaspect; RSF constateert dat politieke steun voor onafhankelijkemedia daalt en dat de druk vanuit statelijke en andere politiekeactoren stijgt. Dit geldt ook voor verschillende NAVO- enEU-lidstaten. Voor informatie over specifieke landen kunt u deindex raadplegen.555Welke positieve stappen heeft Armenië gezet op het gebied van mensen-rechten, specifiek op het gebied van LHBTI, vrouwenrechten enpersvrijheid?AntwoordNaast de stappen op veiligheid, economische weerbaarheid enintegratie van vluchtelingen blijft Armenië zich ook inzetten voormensenrechten en democratische hervormingen. Er is waarderingvoor de wijze waarop Armenië de pogingen tot desinformatie enbeïnvloeding van buitenaf op democratische wijze weet af teslaan met respect voor pers- en mediavrijheid. Daarnaast is erenige voortgang in de aanpak van huiselijk geweld en geweldtegen vrouwen volgens Human Rights Watch, namelijk in detoename van onderzoekscapaciteit.6 Ten aanzien van lhbtiq+rechten is de voortgang beperkt. De belangrijkste recente stap isde wijziging van beleid t.a.v. bloeddonatie.7 Voorts is het bemoe-digend dat de regering voornemens is het Verdrag van de Raadvan Europa inzake het voorkomen en bestrijden van geweld tegenvrouwen en huiselijk geweld opnieuw voor ratificatie instemming te brengen in het parlement, nadat in 2019 een vorigepoging sneuvelde. Ondanks bovengenoemde stappen is het vanbelang over mensenrechten in gesprek te blijven met Armenië,onder meer tijdens de EU – Armenië Mensenrechtendialoog.56Hoe komt Nederland in landen als Ghana en Oeganda op voorLHBTI-rechten?AntwoordDe mensenrechtensituatie, waaronder de rechten van lhbtiq+-personen, is regelmatig onderwerp van bilaterale gesprekken metGhana en Oeganda. De Minister van Buitenlandse Zaken en deNederlandse ambassade in Accra hebben bij vertegenwoordigersvan de Ghanese overheid tijdens eerdere ontmoetingen de zorgenvan het kabinet uitgesproken over de bescherming van minder-heden in Ghana. Daarnaast staat Nederland in contact met delhbtiq+-gemeenschap en de relevante ngo’s in deze landen diezich inzetten voor de bescherming van mensenrechten. Samenmet gelijkgestemde landen en in overleg met maatschappelijkeactoren inventariseert Nederland continu wat er nodig is omlhbtiq+-organisaties het beste te ondersteunen. Nederland heeftstrategische partnerschappen en een Safety of Voices programmawaarmee het zich inzet voor lhbtiq+- mensenrechtenverdedigers,waaronder in deze landen. Vanuit het Mensenrechtenfondswerken de Nederlandse ambassades in deze landen nauw samen5https://rsf.org/en/index6World Report 2024: Armenia | Human Rights Watch (hrw.org)7World Report 2024: Armenia | Human Rights Watch (hrw.org)Tweede Kamer, vergaderjaar 2023–2024, 32 735, nr. 38420 met mensenrechtenorganisaties die zich inzetten voor hetbeschermen van mensenrechtenverdedigers, door o.a. financiële,juridische en logistieke steun te verlenen aan deze mensenrech-tenverdedigers die in direct gevaar verkeren. Zie ook de beant-woording van Kamervragen hierover.857Constaterende dat uitvoering gegeven is aan de motie-Boswijk(Kamerstuk 32 735, nr. 371) over interdepartementale overleggen overmensenrechten, kunt u meer toelichten over de uitkomsten van deinterdepartementale overleggen?AntwoordIn Interdepartementale Overleggen Mensenrechten wordt onderco-voorzitterschap van de Ministeries van Buitenlandse Zaken enBinnenlandse Zaken aandacht besteed aan aspecten van hetNederlandse externe en interne mensenrechtenbeleid. Departe-menten wisselen kennis en ervaring over mensenrechten uit,brengen elkaar op de hoogte van actuele of toekomstige mensen-rechtenontwikkelingen in buiten- en binnenland en maken waarnodig nadere afspraken over coördinatie van en samenwerkingbij dossiers waarvoor zij verantwoordelijk zijn. Zo wordt in deoverleggen samengewerkt ter voorbereiding van missies van VNSpeciaal Rapporteurs naar Nederland (bijvoorbeeld de VNSpeciaal Rapporteur Huisvesting die Nederland december jl.bezocht) en ter voorbereiding op de Nederlandse inbreng inVN-verdragsrapportages, en worden de vorderingen tijdens hetNederlandse lidmaatschap van de Mensenrechtenraad besproken.58Heeft u met gelijkgezinde landen geprotesteerd bij de Chinese autoriteitentegen het feit dat het Nederlandse diplomaten in China werd verboden omde processen bij te wonen tegen vier mensenrechtenverdedigers inChina?AntwoordNederlandse diplomaten proberen regelmatig met vertegenwoor-digers van gelijkgezinde landen om in China rechtszaken vanmensenrechtenverdedigers bij te wonen. Nederland en anderelanden spreken hun zorgen uit over het gebrek aan transparantieen toegang bij dergelijke zaken.59Gegeven dat onder voorwaarde is aangekondigd dat Nederland bereid isgastland te zijn voor een toekomstig compensatiemechanisme vooroorlogsschade in Den Haag, kunt u een stand van zaken geven van dezegesprekken en toelichten op welke termijn dit mogelijk zou zijn?AntwoordZie hiervoor ook het antwoord op vraag 48. Een compensatieme-chanisme voor Oekraïne komt in stappen tot stand. De eerstestap is het reeds in Den Haag gevestigde SchaderegisterOekraïne, dat tot taak heeft schadeclaims te registreren. Devolgende stap is een claimscommissie die de geregistreerde8Antwoorden op Kamervragen over goedkeuring anti-lhbtiwetgeving Ghana | Kamerstuk |Rijksoverheid.nl (Aanhangsel Handelingen II 2023/24, nr. 1467) en Antwoord op vragen van deleden Kamminga en Becker over het bericht «Oeganda handhaaft een van de strengsteantihomowetten ter wereld | Tweede Kamer der Staten-Generaal (Aanhangsel Handelingen II2023/24, nr. 1753)Tweede Kamer, vergaderjaar 2023–2024, 32 735, nr. 38421 schadeclaims kan beoordelen. De laatste stap zal een compensa-tiefonds zijn, dat valide claims daadwerkelijk kan honoreren. Debedoeling is de drie onderdelen te integreren tot één organisatie,gevestigd in Den Haag. Het is thans niet goed aan te gevenwanneer het volledige compensatiemechanisme, met name hetcompensatiefonds, gereed zal zijn. Wel geeft het kabinet hieraanprioriteit, passend in de rol van Nederland als trekker van punt 7van het vredesplan van president Zelensky, restoring justice.60Helpt Nederland via het Mensenrechtenfonds ook maatschappelijkeorganisaties, vrouwenrechtenorganisaties of mensenrechtenverdedigersin Tibet?AntwoordOp dit moment worden er vanuit het gedelegeerde mensenrech-tenfonds voor China geen projecten in Tibet zelf gefinancierd.Dat is in het verleden wel het geval geweest. Het is de afgelopenjaren echter steeds lastiger gebleken voor projectpartners omactiviteiten in Tibetaanse gebieden uit te voeren, zeker wanneerzij daarvoor buitenlandse financiering ontvangen. Om deveiligheid van projectpartners te waarborgen kan hier niet verderingegaan op de details van de projecten.61Kunt u uitleggen waarom een relatief klein aandeel financiering van hetmensenrechtenfonds gaat naar de strijd tegen straffeloosheid van demeest ernstige misdrijven in verhouding tot de financiering hiervoor uitde overige fondsen?AntwoordHet Mensenrechtenfonds kan worden ingezet wereldwijd voor devolgende vijf prioriteiten 1) vrijheid van meningsuiting online enoffline, 2) vrijheid van religie en levensovertuiging, 3) gelijkerechten voor lhbtiq+ personen, 4) bescherming van mensenrech-tenverdedigers en versterking van het maatschappelijkmiddenveld, en 5) gelijke rechten voor vrouwen en meisjes.Daarnaast is er ook aandacht voor het bevorderen van deinternationale rechtsorde en de strijd tegen straffeloosheid voorde meest ernstige misdrijven. Gebleken is dat voor deze laatsteinzet lastig lokale projecten via de posten te identificeren zijn endaarom wordt er meer ingezet op bijvoorbeeld aanvullendevrijwillige bijdragen voor de veldkantoren van het kantoor van deHoge Commissaris voor Mensenrechten (OHCHR), zoals develdkantoren in Oekraïne en de Palestijnse Gebieden en deversterking van de algemene onderzoekscapaciteiten van hetInternationaal Strafhof.62Gegeven dat financiering voor het bevorderen van de internationalerechtsorde en de strijd tegen straffeloosheid van de meest ernstigemisdrijven voornamelijk wordt besteed in Midden- en Oost-Europa,Noord-Afrika, het Midden-Oosten en de Grote Meren, zet u zich ervoor inom nog meer projecten voor de internationale rechtsorde en tegenstraffeloosheid op te zetten in regio’s die sterk getroffen worden door dezeproblematiek?AntwoordToekenning van budgetten voor activiteiten ter bevordering vande internationale rechtsorde en de strijd tegen straffeloosheidTweede Kamer, vergaderjaar 2023–2024, 32 735, nr. 38422 van de meest ernstige misdrijven worden in beginsel per regio/ambassade toegekend en op basis van de jaarplannen van deposten. In deze jaarplannen wordt een beoordeling gedaan ofextra inzet op accountability wenselijk of nodig is. Zoals ook bijhet antwoord op vraag 37 aangegeven, zijn de totale financiëlemiddelen als wel de verdeling van deze middelen voor dekomende jaren afhankelijk van de te verwachten taakstelling ende politieke keuzes die het nieuwe kabinet zal maken. Daarnaastzal, afhankelijk van de ontwikkelingen en beschikbaarheid vanmiddelen, incidenteel kunnen worden besloten tot extra inzet.Tweede Kamer, vergaderjaar 2023–2024, 32 735, nr. 38423