Ondermijning door georganiseerde criminaliteit

Tweede Kamer der Staten-Generaal2Vergaderjaar 2025–202629 911Bestrijding georganiseerde criminaliteitNr. 505 BRIEF VAN DE MINISTER VAN JUSTITIE EN VEILIGHEID Aan de Voorzitter van de Tweede Kamer der Staten-GeneraalDen Haag, 26 mei 2026Ondermijning door georganiseerde criminaliteit gaat niet alleen overcriminelen die zich in de schaduwen ophouden om van daaruit geweld-dadig en gewetenloos toe te slaan. Ondermijning gaat ook over demaatschappij en hoe die is geordend. In onze welvarende samenlevingziet de georganiseerde criminaliteit namelijk kansen om goed ingerichteinfrastructuren te misbruiken voor crimineel gewin. Het is dan ookessentieel om dit misbruik te doorbreken en te voorkomen dat jongeren indeze criminaliteit terechtkomen of daarin doorgroeien.Samenvatting dreigingsbeeldHet Dreigingsbeeld Ondermijning Nederland (DON) is een nieuw productdat anders kijkt naar ondermijning door georganiseerde criminaliteit dantot nu toe. In analyseproducten lag tot nu toe vaak de nadruk op welkecriminele netwerken actief zijn en wat hun modus operandi is. Het DONgeeft ons inzicht in de schade die in ons land ontstaat door de georgani-seerde criminaliteit en de manier waarop criminelen kwetsbaarheden inonze maatschappij misbruiken. Dit dreigingsbeeld stelt ons in staat om destrategie die nodig is om ondermijning door georganiseerde criminaliteitintegraal aan te pakken krachtig verder vorm te geven.Ondermijning zorgt voor betonrot aan de fundamenten van onzesamenleving, is sluimerend en vaak onzichtbaar. Het DON maakt pijnlijkinzichtelijk dat het – door de verwevenheid in onze samenleving – een(gevaarlijke) misvatting is om te spreken van een boven- en onderwereld,alsof het gescheiden werelden zijn. In de praktijk is er één ecosysteemwaarin criminele samenwerkingsverbanden floreren, ook dankzij demogelijkheden die legale infrastructuren bieden.Het DON markeert dat de ondermijnende effecten op de Nederlandsesamenleving de nationale veiligheid bedreigen en schetst vijf dreigingen.De vijf in het dreigingsbeeld geïdentificeerde dreigingen zijn geenwillekeurig gekozen scenario’s. Het zijn dreigingen die zich nu opbouwen kst-29911-505ISSN 0921 - 7371’s-Gravenhage 2026Tweede Kamer, vergaderjaar 2025–2026, 29 911, nr. 5051 en die bewaarheid worden als we niet daadkrachtig en langdurigingrijpen. En als zij zich manifesteren, tasten ze meerdere nationaleveiligheidsbelangen aan. Daarbij valt op dat met name de economischeveiligheid, de sociale en de politiek-bestuurlijke stabiliteit ernstig wordengeraakt. Maar ook onze internationale reputatie komt onder druk te staan,en daarmee de positie van Nederland in de wereld.Dreigingen1)Sociaal vangnet door georganiseerde criminaliteit: criminelenetwerken bieden alternatieven voor maatschappelijke voorzieningendie onvoldoende toegankelijk of beschikbaar zijn;2)Olievlekwerking in samenleving van betrokkenheid bij georgani-seerde criminaliteit: mensen en organisaties met waardevollemiddelen/posities en kwetsbaarheden zijn aantrekkelijk voorcriminele netwerken;3)Beïnvloeding van besluitvorming en taakuitoefening door structurelemanipulatie van criminele netwerken: het functioneren van dedemocratische rechtsstaat wordt bedreigd;4)Illegale opbrengsten vinden weg in de samenleving: complexefinanciële constructies voor het verplaatsen van geld en witwassenworden maximaal benut;5)Cumulatieve schade door verwevenheid met statelijke of ideologi-sche actoren: staten en ideologische actoren bedienen zich van decapaciteiten van criminele netwerken. Gelegenheidsstructurenhiervoor worden gesignaleerd.Het dreigingsbeeld laat ook zien dat de huidige integrale aanpak vanondermijning op de juiste punten ingrijpt. Maar als de huidige aanpak nietmet kracht wordt doorgezet en op punten wordt geïntensiveerd ofaangescherpt, zullen de vijf geschetste dreigingen op termijn bewaarheidworden en kunnen leiden tot maatschappelijke ontwrichting. De schadedie door ondermijning door georganiseerde criminaliteit wordt aange-richt, is nu al aanzienlijk en – hoewel niet altijd voor iedereen zichtbaar –alom aanwezig.LeeswijzerIn deze brief beschrijf ik eerst het fundament van de integrale aanpak enhoe we op grond van een goede informatiepositie slim en effectiefsamenwerken. Vervolgens schets ik mijn drie prioriteiten binnen deaanpak. Ik sluit de brief af met het belang van een brede maatschappelijkeaanpak en de concrete thema’s en activiteiten die de aankomende tijdworden opgevolgd in verbinding met de Taskforce Ondermijning.In de bijlage van deze koersbrief vindt u het eerste DreigingsbeeldOndermijning Nederland en het advies dat het Strategisch BeraadOndermijning hierover heeft uitgebracht. Als derde bijlage ontvangt u eenoverzicht met de voortgang van moties en toezeggingen die raken aan deaanpak van ondermijning door georganiseerde criminaliteit. De jaarlijksevoortgangsrapportage ontvangt uw Kamer bij de halfjaarbrief in hetnajaar van 2026.Het huidige DON geeft scherp inzicht in de dreigingen voor EuropeesNederland. Veel van de dreigingen en gevolgen voor onze samenlevingzullen ook in het Caribisch Nederland voelbaar zijn. Het volgende DON,dat naar verwachting in 2028 verschijnt, zal daarom ook een analyse vande dreigingen die betrekking hebben op Caribisch Nederland bevatten.Tweede Kamer, vergaderjaar 2025–2026, 29 911, nr. 5052 De aanpak tot nu toeDe aanpak van ondermijning door georganiseerde criminaliteit is algeruime tijd een topprioriteit. Het DON laat zien dat we in onze integraleaanpak al veel goede keuzes hebben gemaakt. En onze aanpak heeft eenlange adem. Waar criminelen wendbaar en opportunistisch zijn, stelt devasthoudendheid van onze aanpak ons in staat Nederland steedsonaantrekkelijker te maken voor georganiseerde criminaliteit. Daarmeezijn we er nog niet. De dreiging heeft blijvend en over de volle breedte vande overheid en samenleving aandacht nodig, in Nederland en ookinternationaal. Hiermee kunnen we voorkomen dat de fundamenten vande samenleving ontwricht raken.De afgelopen jaren is in de strijd tegen ondermijning een robuustfundament neergezet langs de lijnen voorkomen, doorbreken, bestraffenen beschermen. Het DON laat zien dat deze integrale aanpak de juisteelementen bevat. Het maakt ook duidelijk welke thema’s in deze fase vande aanpak (extra) aandacht en focus nodig hebben. In deze brief informeerik uw Kamer hoe het kabinet de volgende stap zet, waarin we inzetten ophet verbreden van het speelveld. De integrale aanpak groeit van een breedoffensief naar een brede maatschappelijke aanpak waarin de samenlevingals geheel maximaal bij kan dragen aan de strijd tegen ondermijning encrimineel gedrag. Dit is ook één van de lessen van de aanpak in Italië. Deoverheid en samenleving moeten één front vormen om effectief weerbaarte zijn tegen ondermijnende criminaliteit.Bij het zetten van de volgende stap in de brede maatschappelijke aanpakweet ik mij gesteund door de inbreng van alle partners die nadrukkelijkzijn meegenomen in de gekozen koers. Deze inbreng is onmisbaar in deaanpak, omdat partners zoals het lokaal bestuur, de politie, de Douane,maar ook andere partners in hun dagelijks werk vaak lokaal en dicht bij deburger zien wat er precies speelt.Samen met de ondermijningspartners ben ik in staat om te bepalen welkeprioriteiten uit het DON als eerste moeten worden opgepakt. Het DON, hetadvies van het Strategisch Beraad Ondermijning hierover en het coalitie-akkoord vormen voor mij de ijkpunten waarmee ik samen met allepartners invulling geef aan het versterken van onze aanpak en hetwaarborgen van onze nationale veiligheidsbelangen. De opdracht van deministeriële Taskforce Ondermijning geeft de aanpak inhoudelijk richtingen een sterke impuls. Deze koersbrief is hiervan de weerslag en vormt hetinhoudelijke kader voor de komende kabinetsperiode.Als coördinerend minister op de ondermijningsaanpak stel ik drieprioriteiten om ondermijning door georganiseerde criminaliteit hard aante pakken en de dreigingen die het DON schetst effectief tegen te gaan: 1)een veilige en integere economie, 2) het tegengaan van corruptie en 3) deinternationale aanpak. Hiermee bouw ik voort op de prioriteiten vanafgelopen jaren.Hieronder schets ik eerst enkele randvoorwaarden voor een effectieveaanpak. Een goede informatiepositie, effectieve samenwerking, doorzet-tingskracht en het benutten van nieuwe technologie, zorgen voor impact.Een aanpak vanuit nationaal niveau kan alleen maar het gewenste effecthebben als zij gelijk opgaat met een lokale aanpak, zoals op het gebiedvan preventie. Criminelen maken misbruik van kwetsbaarheden; nietalleen binnen de overheid en bedrijven, maar ook van individuele burgers.Daarom is het van belang hen te beschermen én hen een rol te latenspelen in de aanpak van georganiseerde criminaliteit.Tweede Kamer, vergaderjaar 2025–2026, 29 911, nr. 5053 Informatiepositie, samenwerken, doorzettingskracht en technologieOm systeemkwetsbaarheden effectief aan te kunnen pakken, moeten zeeerst kunnen worden herkend. Daarvoor is een goede informatiepositienodig van en tussen de partners in de ondermijningsaanpak. Doorinformatie te ontsluiten en analyses beter te verbinden, ontstaat eenscherper en gedeeld beeld van risico’s, opkomende trends en nieuwefenomenen. Dit vraagt om een verbonden manier van werken tussenpartners in het ondermijningsdomein, zodat inzichten uit de ene context(bijvoorbeeld beleid of intelligence) ook betekenis krijgen in de andere(zoals opsporing of toezicht). Signalen van ondermijnende criminaliteit ofkwetsbaarheden van systemen mogen immers niet blijven liggen omdatonduidelijk is wie voor opvolging moet zorgdragen, of omdat nietduidelijk is of en onder welke voorwaarden informatie mag wordengedeeld.Een intelligence-gestuurde verbonden manier van samenwerken steltpartners in staat om te anticiperen in plaats van achteraf te reageren.Hiervoor is effectieve, proportionele informatie-uitwisseling een noodza-kelijke randvoorwaarde. Het is daarom van belang om knelpunten in hetdelen van informatie weg te nemen. De inzet van de ambtelijke taskforcegegevensdeling bij mijn ministerie is om partners zelfstandig sterker temaken door het ontwikkelen van werkwijzen, gereedschappen en eenvakgemeenschap. Dit zorgt voor een gedeeld kader. Rechtmatige enzorgvuldige gegevensuitwisseling vergt intensieve samenwerking envakmanschap. Daarom wordt ingezet op het versterken en institutionali-seren van uitvoeringskracht en professionaliteit. Zo worden professionalsen bestuurders ondersteund bij het oplossen van concrete vraagstukkenrond gegevensuitwisseling. Daarnaast wordt een escalatiemodel ingerichtwaarmee verschillen van inzicht tussen organisaties bij het delen vangegevens snel kunnen worden beslecht. Ook maakt het juridische leemteszichtbaar, zodat deze kunnen worden geagendeerd en aangepakt wanneercomplexere kwesties spelen.De overheid moet technologische kansen benutten én tegelijk voorkomendat criminelen deze kansen misbruiken. Het gebruik van innovatievetoepassingen zoals artificial intelligence, kan helpen om snel in beeld tebrengen in welke branches de kwetsbaarheid voor criminele inmengingtoeneemt. Ik zet daarom in op de ontwikkeling en het gebruik van dit soorttoepassingen.Daarnaast vraagt een adaptieve en effectieve aanpak ook om goedetiming. Aan de voorkant komen van criminaliteit gaat niet alleen over hetvoorkómen van criminele activiteiten die in een concreet geval zoudenkunnen gaan plaatsvinden, maar vraagt al bij het maken van beleid omhet onderkennen van criminele kansen die daardoor onbedoeld kunnenontstaan. Ook als beleid goed is doordacht kunnen bij de uitvoeringdaarvan onbedoeld kansen voor criminelen ontstaan, bijvoorbeeld alsaanbieders in een aanbesteding bij het uitvoeren van de werkzaamhedengebruik mogen maken van een onbeperkt aantal onderaannemers,waardoor het zicht verloren raakt. In de komende periode verken ik hoehet risico dat door beleid criminele kansen ontstaan, beter kan wordenherkend en gewogen.Lokaal effect en preventieve inzetEen krachtige aanpak vanuit de overheid betekent ook dat het lokaalbestuur beschikt over goede instrumenten om lokale problematiekrondom ondermijning effectief tegen te gaan of waar mogelijk (devoedingsbodem ervoor) te voorkomen. De ontwrichtende en ernstigeTweede Kamer, vergaderjaar 2025–2026, 29 911, nr. 5054 gevolgen van ondermijnende criminaliteit zijn lokaal, in de steden, wijkenen dorpen, het meest voelbaar. Politieke ambtsdragers worden bedreigden geïntimideerd door criminelen die op zoek zijn naar informatie ofbesluitvorming willen beïnvloeden. Inzet blijft nodig om hen weerbaarderte maken tegen ondermijnende invloeden. Daarnaast moeten gemeentenin staat worden gesteld de lokale en regionale aanpak stevig vorm tegeven met het juiste bestuurlijke instrumentarium, voldoende kennis encapaciteit, een sterke informatiepositie en in goede samenwerking metandere (overheids)partners. Daarom wordt bijvoorbeeld een herzieningvan de Wet bijzondere maatregelen grootstedelijke problematiekvoorbereid. Hierbij worden gemeenten als eerste in de gelegenheidgesteld om vastgoed aan te kunnen kopen in aangewezen buurten meternstige leefbaarheidsproblemen.1 Met dit nieuwe voorkeursrechtleefbaarheid kunnen gemeenten ingrijpen voordat panden (opnieuw) inhanden vallen van malafide verhuurders of investeerders. Mijnambtgenoot van Volkshuisvesting en Ruimtelijke Ordening werkt ditvoorstel samen met gemeenten en mijn ministerie verder uit.Het DON benadrukt daarnaast dat een effectieve aanpak van ondermijningniet alleen vraagt om repressie, maar ook om een brede inzet op preventieom de wortel van het probleem aan te pakken en riscofactoren voor hetafglijden naar criminaliteit weg te nemen. Daarbij gaat het onder andereom het weerbaarder maken van jongeren in kwetsbare wijken door huneen beter perspectief en bestaanszekerheid te bieden. Zo wordt in dejeugdstrafrechtketen in het kader van (recidive)preventie door dejeugdreclassering gewerkt met de werkwijze Straatkracht. Straatkracht iseen intensieve variant van jeugdreclassering voor jongeren tussen de 12en 23 jaar die verdacht worden van een (ernstig) delict of daarvoor zijnveroordeeld, waaronder verwevenheid met georganiseerde criminaliteit.De werkwijze is gericht op het ondersteunen van jongeren in het wegbewegen van criminaliteit en het toe bewegen naar een positief,pro-sociaal leven.Jongeren zijn een extra kwetsbare groep in onze maatschappij. Viaprogramma’s als Preventie met Gezag (PmG) en het Nationaal ProgrammaLeefbaarheid en Veiligheid (NPLV) voorkomen we dat kwetsbare groepenafglijden, doorgroeien in de georganiseerde criminaliteit of slachtofferworden van criminele uitbuiting. Via deze programma’s werkt eenveelheid aan partners, publiek en privaat, binnen en buiten het veilig-heidsdomein samen. Via PmG krijgen we jongeren die risico lopen steedsbeter in beeld, maar ook criminelen en de modus operandi van onlineronselaars. We weten steeds beter wie er achter de uithalers, dealers enslachtoffers schuilgaan. Hierbij maken we gebruik van het internationaalvergelijkend onderzoek dat Europol momenteel uitvoert en ontwikkelenwe een gestandaardiseerde doelgroep- en netwerkanalyse. Met bewezeneffectieve interventies blijven we in onze kwetsbare wijken inzetten. Weontwikkelen methodes om doorgroeiers en harde kern-criminelen samenmet justitie- en zorgpartners gericht aan te pakken en te verstoren. Ditdoen we net zo lang tot zij het criminele bestaan opgeven en begeleidwerken aan hun re-integratie in de maatschappij. Door als één overheidsamen met de partners preventief en opgavegericht samen te werkenbereiken we jongeren en andere burgers in kwetsbare posities. Zo heeftmijn ambtgenoot bij Sociale Zaken en Werkgelegenheid in samenwerkingmet de Koninklijke Nederlandse Voetbalbond een pilot opgezet voorjongeren binnen het NPLV-gebied Heerlen-Noord. De voetbalclub vormthierbij een laagdrempelige en vertrouwde omgeving waarin jongerenkunnen worden bereikt, begeleid en gestimuleerd.1Kamerstukken II 2024/25, 33 340, nr. 35Tweede Kamer, vergaderjaar 2025–2026, 29 911, nr. 5055 Weerbaarheid burgersOok de weerbaarheid van individuele burgers moet worden versterkt. Inde eerste plaats om te voorkomen dat zij zelf in de criminaliteit belanden.Voedingsbodems voor criminaliteit worden aangepakt, zodat hetmoeilijker wordt voor criminelen om mensen te rekruteren die hun vuilewerk opknappen. Het DON schetst namelijk dat de georganiseerdecriminaliteit voor mensen die zich vervreemd voelen van de samenlevingin een behoefte zou kunnen voorzien die de overheid soms niet biedt,zoals een sociaal vangnet voor levensbehoeften. We zetten in op hetmitigeren van risicofactoren en versterken van beschermende factoren,zodat mensen in kwetsbare posities geholpen worden om crimineleverleidingen te weerstaan. Dit doen we door ervoor te zorgen dat zeperspectief houden met de benodigde ondersteuning, zoals jongerenwerk,jeugdzorg en schuldhulpverlening. De inspanningen op preventie wordenvolop doorontwikkeld. Hierbij werken we als één overheid opgavegerichtsamen met gemeenten, woningcorporaties, onderwijs en andere partnersin de meest kwetsbare gebieden van Nederland. Voorbeelden zijn deaanpak van uitbuiting van arbeidsmigranten door criminele glazenwas-sersbedrijven in Zaanstad en re-integratieofficieren in Dordrecht diejongeren na detentie intensief begeleiden om hun leven op orde tekrijgen. Gemeenten vervullen hierin een essentiële rol. Daarnaast is hetvan belang om in te blijven zetten op preventie van drugsgebruik. Om devraag terug te dringen, het verdienmodel van drugscriminelen teverstoren, en zo de schade aan maatschappij en volksgezondheid tebeperken.Om als samenleving weerbaar te kunnen zijn tegen ondermijning doorgeorganiseerde criminaliteit is het nodig dat burgers deze herkennen,alert zijn en weten hoe te handelen. We bouwen hierbij voort op wat alwerkt. Zo is afgelopen jaar de campagne: «houd misdaad uit je buurt»gelanceerd, die begin maart 2026 een vervolg heeft gekregen. In 2025 ishet percentage meldingen bij Meld Misdaad Anoniem mede dankzij delandelijke publiekscampagne met 32% gestegen. Dat is een flinkevooruitgang. Tegelijkertijd zijn er burgers die de aanwezigheid vancriminele activiteit in hun omgeving om wat voor reden dan ook gedogen.Hoe groot deze groep is en welke interventies effectief kunnen zijn om hentot ander gedrag te bewegen, ga ik nader onderzoeken.Zichtbare en effectieve inzet van het strafrecht dient als belangrijkinstrument om ondermijnend gedrag te normeren waar strafrechtelijkegrenzen worden overschreden. Tegelijk kan het strafrecht de dreiging vanondermijning door georganiseerde criminaliteit niet wegnemen.Opsporing, vervolging en berechting van verdachten door een effectievestrafrechtketen blijft van groot belang. De kennis die vanuit de opsporingwordt opgedaan draagt ook bij aan de brede integrale aanpak, bijvoor-beeld door het delen van informatie. Om te waarborgen dat criminelen indetentie geen gevaar meer vormen voor de samenleving is het essentieeldat voortgezet crimineel handelen tijdens detentie wordt doorbroken. Ikzet samen met de (uitvoering)partners, zoals de Dienst Justitiële Inrich-tingen, in op het tegengaan van ongeoorloofde communicatie doorcriminelen in detentie, op verscherpte controle op contrabande inpenitentiaire inrichtingen en op het uitbreiden van de kroongetuigenre-geling. Strafrechtelijke inzet kan ook inzicht geven in de aanwezigheid vansysteemkwetsbaarheden in de samenleving en daarmee richting gevenaan het wegnemen daarvan. Daarnaast benutten we het volledigebestuursrechtelijke instrumentarium (zoals het toepassen van de WetBibob), om juist aan de voorkant het lokaal gezag effectief in staat testellen normoverschrijdend gedrag te signaleren en te beëindigen. Binnende aanpak van georganiseerde ondermijnende criminaliteit stel ik, opTweede Kamer, vergaderjaar 2025–2026, 29 911, nr. 5056 basis van onder meer het DON, het SBO-advies, het coalitieakkoord en dekaders van de Taskforce Ondermijning, drie prioriteiten, die passen bij eenbrede maatschappelijke aanpak.Prioriteit 1: Veilige en integere economieHet DON laat zien dat de economische schade van georganiseerdecriminaliteit groot is. Het laat ook zien waar kwetsbaarheden in dehaarvaten van onze samenleving zitten en hoe criminelen deze feilloosvinden en uitbuiten. Dit gebeurt bij medeoverheden, bedrijven en burgers.Legale infrastructuren worden misbruikt als vehikel om crimineel geld teverkrijgen, criminele activiteiten te verhullen of het criminele business-model te ondersteunen. Het effect is dat schade zich steeds verderopstapelt en de integriteit van onze economie wordt ondermijnd.Nederland kenmerkt zich als een vrij en open handelsland, met een goedeconcurrerende economie. Dezelfde handelsgeest en economie spelen eensleutelrol in de toekomstbestendige aanpak. Het is bijvoorbeeld makkelijkom je in te schrijven bij de Kamer van Koophandel, maar als er signalenzijn dat rechtspersonen door criminele netwerken worden misbruikt, kaner slechts beperkt en in een laat stadium worden opgetreden. Hetreactieve karakter van toezicht staat zo op gespannen voet met dewendbaarheid van criminele netwerken. Daarom kijk ik met alle actoren inhet ondermijningsveld hoe dit soort gelegenheden aan de voorkantkunnen worden weggenomen. Het versterken van de poortwachtersrol ishierbij cruciaal. De Minister van Economische Zaken en Klimaat is daaromhard aan de slag met een (wets)voorstel om de rol van de Kamer vanKoophandel te versterken, waar bijvoorbeeld weigeringsgronden bijinschrijvingen worden aangescherpt. In dit wetstraject worden ookbelangrijke voorstellen gedaan om de ketensamenwerking te versterkenen de registratie-eisen van adressen te verbeteren.In de aanpak neemt het wegnemen van systeemkwetsbaarheden eengrote plaats in, naast het doorbreken van criminele verdienmodellen enhet ontmantelen van criminele samenwerkingsverbanden. Op veelterreinen zijn hierin al grote stappen gezet. Zo is met de mainportsaanpakcrimineel misbruik van een belangrijk onderdeel van de Nederlandselogistieke infrastructuur onaantrekkelijker gemaakt voor criminelen. Eenvoorbeeld hiervan is het in de mainport Rotterdam ontwikkeldeGatekeeper-protocol. Met dit protocol kunnen bedrijven onder strengevoorwaarden incidenten melden bij Stichting Gatekeeper.2 Hoe meerlocaties er zijn aangesloten, hoe beter voorkomen kan worden datcriminelen bij een andere hoog-risico-faciliteit aan het werk kunnen gaanna een incident. Daarom wordt de werking van dit protocol uitgerold naarandere locaties.3 Een ander voorbeeld is de Havenbeveiligingswet,waarmee het Ministerie van Infrastructuur en Waterstaat Europese eninternationale wet- en regelgeving voor de beveiliging van schepen enhavens implementeert en uitvoert.4 Door de «all-hazard»-benadering vandeze regelgeving kan worden opgetreden tegen alle vormen vanopzettelijke ongeoorloofde acties, waaronder georganiseerde criminaliteit.Ook op andere terreinen staat het wegnemen van kwetsbaarheden diecriminelen kansen bieden centraal. Dit gebeurt bijvoorbeeld via hetversterken van de gezamenlijke aanpak van criminele geldstromen op2Stichting Gatekeeper registreert centraal welke kaartgebruikers en toegangspashouderstoegang mogen hebben tot de hoog-risico-faciliteiten van de aangesloten deelnemers. Opbasis van een melding kunnen passende maatregelen worden genomen, zoals het tijdelijk ofpermanent deactiveren van de toegangspas.3Zoals hoog-risico-faciliteiten in de havens van Zeeland-West Brabant, luchthavens in Nederland(waaronder Schiphol) en het Noordzeekanaalgebied4o.a. ISPS-code & EU Verordening 725/2004Tweede Kamer, vergaderjaar 2025–2026, 29 911, nr. 5057 basis van stevige Europese wet- en regelgeving voor witwassen enconfiscatie.Waar de concurrentiekracht van onze economie, de integriteit van deoverheid en financiële infrastructuren worden misbruikt door de georgani-seerde misdaad, laat het DON doeltreffend zien hoe ook de leefbaarheidvan onze wijken en de veiligheid van onze burgers steeds verder onderdruk komen te staan. De verwevenheid tussen de economie en decriminele activiteiten van criminele netwerken maakt dat er een belang-rijke opgave ligt om alle actoren in het (economische) speelveld temobiliseren en verantwoordelijkheid te laten nemen. Ik kijk nadrukkelijknaar welke lessen en maatregelen van de Italiaanse aanpak zijn mee tenemen. De Italiaanse gemeenschap heeft zich eensgezind en bijzonderstandvastig afgekeerd tegen de zware georganiseerde criminaliteit, watook voor onze samenleving een belangrijke waarde zou moeten zijn.Vanuit dit kader ga ik binnen mijn eerste prioriteit «veilige en integereeconomie» met drie hoofdlijnen aan de slag. In de eerste plaats doorsamen met alle relevante sectoren risico’s in kaart te brengen en teadresseren. Daarnaast moeten we niet alleen de weerbaarheid enintegriteit van systemen vergroten, maar ook die van de mensen diedaarin werkzaam zijn, zodat wordt voorkomen dat zij de zwakste schakelworden. De derde hoofdlijn is vol inzetten op het tegengaan van crimineleinmenging in onze economie. Hierop ga ik in de volgende paragraaf meergedetailleerd in.Tegengaan criminele inmenging in onze economieNederland kent een open en krachtige economie, die in een belangrijkemate het verdienvermogen van Nederland bepaalt. De infrastructuren vansectoren zoals de transport- en logistieke sector zijn ingericht om zoefficiënt mogelijk goederen te leveren waar dat nodig is. Het DON laat ziendat dezelfde infrastructuren echter ook voor malafide doeleinden wordengebruikt, aangezien de criminele producten ook van a naar b wordengebracht. De succesvolle mainports-aanpak is een goed voorbeeld in deintegrale aanpak van hoe een bundeling van publieke- en private krachtenconcreet resultaat opleveren. Samen met partners kijken we hoe we dekennis en ervaring van de mainportsaanpak kunnen gebruiken om detransport- en -logistieksector te versterken tegen criminele inmenging.Ook in andere sectoren zijn systeemkwetsbaarheden zichtbaar, zoals in deagrarische sector en visserij. De situatie waarin deze sector zich bevindt,waarbij de winstgevendheid onder druk staat en/of er sprake is van krimp,maakt dat de vatbaarheid voor misbruik toe kan nemen.Door met de bril die het DON aanreikt naar sectoren te kijken, kunnensectorspecifieke systeemkwetsbaarheden zichtbaar worden. Zo zien webijvoorbeeld dat criminelen zich op een oneigenlijke manier toegangverschaffen tot de zorg en zonder de juiste competenties werkzaamhedenverrichten. Dit gebeurt onder andere door het gebruik van vervalsteervaringscertificaten. Om de criminelen snel uit deze sector te weren, pakik samen met mijn collega van Volksgezondheid, Welzijn en Sportondermijning in de zorg structureel als prioriteit vast. We zetten daarom inop risicogericht beleid met zo min mogelijk impact op legitieme activi-teiten. Voorkomen van misbruik staat daarbij centraal. Bij iedere op eensector gerichte interventie moeten we ervoor waken dat de criminaliteitzich hierdoor verplaatst naar andere sectoren of plekken. Daarom zettenwe in op versterking van belangrijke poortwachters in het financieel-economisch verkeer, zoals het eerdergenoemd versterken van de rol vande Kamer van Koophandel.Tweede Kamer, vergaderjaar 2025–2026, 29 911, nr. 5058 Weerstand tegen crimineel geld verhogenMet crimineel geld verschaffen criminelen zich macht en zijn ze in staatom hun criminele bedrijf in stand te houden. Om hun illegaal verdiendegeld te kunnen besteden in het reguliere financiële stelsel, zoekencriminelen naar (nieuwe) systeemkwetsbaarheden. Met de implementatievan het Europese anti-witwaspakket medio 2027 worden nieuwemaatregelen van kracht om witwassen via het reguliere financiële stelseltegen te gaan.Criminelen maken echter ook gebruik van alternatieve financiële stelselsen netwerken via ondergronds bankieren, wat onder meer de vormaanneemt van Trade Based Money Laundering en het cash-compensatie-model. Ook zien we veel crimineel gebruik van cryptovaluta. We zettendaarom vol in op de aanpak van ondergronds bankieren, onder anderedoor de rol van cryptovaluta in het verplaatsen en verhullen van crimineelgeld in kaart te brengen. In de beleidsreactie op het WODC-rapport overondergronds bankieren5 is deze aanpak uiteengezet. Criminele vermogensworden bovendien aangepakt door het mogelijk te maken om waardevollespullen en vermogen met een criminele herkomst af te pakken, ookzonder veroordeling voor een strafbaar feit. Veel crimineel vermogenbevindt zich in het buitenland. Daarom wordt stevig ingezet op hetversterken van de internationale samenwerking om criminelegeldstromen en vermogensbestanddelen in het buitenland in beeld tekrijgen en af te kunnen pakken.Prioriteit 2: Het tegengaan van corruptieSamen met mijn ambtgenoot van Binnenlandse Zaken en Koninkrijksre-laties voer ik de regie op de aanpak van corruptie en het tegengaan vancriminele inmenging. Over de hoofdlijnen van deze aanpak hebben wij uwKamer vorig jaar geïnformeerd.6 Rond de zomer volgt een update over decorruptieaanpak op grond van het DON, de National Risk AssessmentCorruptie van het WODC en de themastudie «Criminele Inmenging» vanhet Strategisch kenniscentrum. Het DON laat zien hoezeer criminelenpionnen nodig hebben in het bedrijfsleven of de overheid, die hen – al danniet onder dwang – voorzien van informatie, toegang daartoe of zelfstoegang tot fysieke locaties. Met de gecoördineerde corruptieaanpakpakken we de grootste kwetsbaarheden beet en nemen we maatregelendie grote impact hebben.We zien dat criminelen kwetsbaarheden op verschillende manierenbenutten. De voorbeelden van grote criminelen die beschikten over echtepaspoorten met vervalste gegevens staan bijvoorbeeld in ons geheugengegrift. Om het afgeven van dergelijke paspoorten tegen te gaan, wordthet programma Verbeteren Reisdocumentenstel op volle krachtdoorgezet, zodat in het uitgifteproces van paspoorten fraude en corruptieworden voorkomen. Corruptie en criminele inmenging zetten niet alleende integriteit van het overheidsapparaat onder druk, maar ook hetdecentraal bestuur is kwetsbaar voor corruptie en criminele inmenging.De informatieveiligheid en de weerbaarheid van publieke dienstverleningtegen crimineel misbruik moeten worden versterkt. Voordat effectief kanworden opgetreden tegen normafwijkingen door misbruik van systemen,moeten deze eerst worden gesignaleerd. Mijn ambtgenoot van Binnen-landse Zaken en Koninkrijksrelaties neemt daarom, via het programmaWeerbaarheid van de Rijksoverheid tegen Ondermijning, al maatregelenom ervoor te zorgen dat bij departementen en uitvoeringsorganisaties hetautorisatiebeheer en de logging van gegevens worden verbeterd. Een5Kamerstukken II 2025/2026, 29 911, nr. 4976Kamerstuk 2024–2025, 29 911, nr. 472Tweede Kamer, vergaderjaar 2025–2026, 29 911, nr. 5059 volgende stap is actieve monitoring waarmee misbruik van systemenacuut opvalt en kan worden opgevolgd.Prioriteit 3: Internationale aanpakOndermijning door georganiseerde criminaliteit is een internationaalfenomeen, waarvan de schadelijke gevolgen ook lokaal neerslaan.Daarom is een breed binnen de overheid gedragen internationale aanpakeen onmisbare schakel. De internationale aanpak wordt door het kabinetonverkort voortgezet. Met de Toekomstagenda: internationaal offensieftegen georganiseerde criminaliteit, heeft mijn ambtsvoorganger eenbeweging op gang gebracht die vanaf 2022 met nationale en interna-tionale partners wordt uitgevoerd.7 Op deze manier krijgt de aanpak vangeorganiseerde criminaliteit een volwaardige plaats in de bilateralerelaties met internationale partners en vergroten we de effectiviteit enimpact van de internationale ondermijningsaanpak. Om wereldwijdvertakte criminele samenwerkingsverbanden en hun verdienmodellen teverstoren en te ontmantelen wordt ingezet op een aantal samenhangendesubdoelen.Tegengaan van internationale drugssmokkel en criminele geldstromenDrugssmokkel is bij uitstek transnationaal. De aanpak hiervan begintdaarom bij het voorkomen dat illegale drugs (cocaïne) Nederland bereikenvanuit de bron-en transitlanden in Latijns-Amerika en de Cariben,West-Afrika en de Westelijke Balkan. Tegelijkertijd moeten de logistiekeknooppunten nationaal, Europees en wereldwijd weerbaarder wordengemaakt tegen drugssmokkel. Ook moet worden voorkomen dat de drugsdie via Nederland worden doorgesluisd of hier worden geproduceerd,naar afzetmarkten elders worden gesmokkeld. Een onmisbare schakel inde aanpak is het tegengaan van criminele geldstromen, waaronderondergronds bankieren, samen met de aandachtslanden waar crimineelgeld wordt witgewassen en opnieuw geïnvesteerd. De aanpak issuccesvol doordat alle nationale uitvoeringspartners en het OM dehanden ineenslaan en hun internationale activiteiten effectief samen-brengen langs deze lijn. De intensieve rechtshulpsamenwerking incombinatie met een sterk liaisonnetwerk van nationale veiligheidspartnersin derde landen is essentieel voor dit resultaat. Hierbij werken we krachtigsamen met de politie, de Koninklijke Marechaussee, de Douane, hetMinisterie van Buitenlandse Zaken, Defensie, het Openbaar Ministerie ende fiscale inlichtingen en opsporingsdienst (FIOD).Investeren in internationale samenwerkingOm ook in de toekomst operationele successen te blijven behalen en onzestrategische doelen te bereiken, wordt de samenwerking met anderelanden geïntensiveerd. Dit vraagt investeringen in de diplomatieke enpolitiek-bestuurlijke relatie met landen in Latijns-Amerika, de Caribischeregio en West-Afrika om de operationele effectiviteit van onze nationaleveiligheidspartners in deze landen te waarborgen en te versterken. Ookbetrek ik daarbij de bestrijding van de grondoorzaken waardoor mensenin de georganiseerde criminaliteit terechtkomen.Binnen Europa werkt Nederland nauw samen in een coalitie van achtEuropese landen tegen georganiseerde criminaliteit (C8), om ervoor tezorgen dat we als Europese Unie de georganiseerde criminaliteittegengaan en de samenwerking met derde landen vormgeven.8 Samen7Kamerstuk 2021–2022, 29 911, nr. 3558Nederland, België, Duitsland, Frankrijk, Italië, Spanje, Zweden en PortugalTweede Kamer, vergaderjaar 2025–2026, 29 911, nr. 50510 zijn wij veel effectiever in Latijns-Amerika en de Cariben en realiseren wemeer impact in een complexe regio. We gaan de daar geleerde lessen ooktoepassen in de West-Afrikaanse regio. Ook kijken we hoe we alsNederland van andere C8-landen kunnen leren voor onze internationaleondermijningsaanpak en waar wij hen kunnen inspireren met Neder-landse best practices. De Nederlandse aanpak heeft duidelijk zijn stempelgedrukt op de nieuwe EU-Havenstrategie en de voortzetting van deEU-Havenalliantie, waarin belangrijke elementen uit de Nederlandseaanpak terugkomen. De Europese Commissie zal onder andere een kadervoorstellen voor havenassessments in derde landen en met concretevoorstellen komen voor grensoverschrijdende backgroundchecks vanhavenmedewerkers. Op deze manier exporteren wij onze multidiscipli-naire aanpak voor weerbare logistieke knooppunten. Ook wordt inEU-verband de mogelijkheid verkend voor een horizontaal sanctieregimetegen transnationale criminele netwerken. Nederland zet zich in voor eenzorgvuldige invulling van een dergelijk regime en onderschrijft de ambitieom ook langs deze weg transnationale criminele netwerken te bestrijdenen hun geldstromen aan te pakken.Een ander voorbeeld is de Nederlandse deelname aan EU-project ELPACCTO, gericht op de aanpak van georganiseerde criminaliteit inLatijns-Amerika en de Caribische regio. Nederland heeft daar onder meereen leidende rol in het integreren van het Caribisch gebied in het project.Bovendien vraagt mijn ambtgenoot van Buitenlandse Zaken ook binnenEU-verband aandacht voor verdieping van samenwerkingen metpartnerlanden binnen EU-initiatieven zoals EL PACCTO. Een voorbeeldvan deze inzet is de verklaring van de Gemeenschap van Latijns-Amerikaanse en Caraïbische Staten-top in november 2025 in Colombia,waar een politieke verklaring is aangenomen. Deze verklaring bevestigt enversterkt strategische samenwerking op lange termijn op (onder meer) deaanpak van georganiseerde criminaliteit.Ondermijning door georganiseerde criminaliteit slaat ook direct over degrens neer. Criminele netwerken maken bewust misbruik van de lands-grenzen door de verschillen tussen Nederland, België en Duitsland inwetgeving, bevoegdheden en systemen te benutten. De aanpak vanondermijning door georganiseerde criminaliteit in de grensregio’s isdaarom onderdeel van mijn overkoepelende ondermijningsaanpak,waarbij intensief operationeel wordt samengewerkt om criminelen aanbeide kanten van grenzen te weren. De samenwerking met de RegionaleInformatie- en Expertisecentra, het Euregionaal Informatie- en Expertise-centrum en onze buurlanden is essentieel om hierbij effectief te zijn. Eenvan de centrale elementen daarin is de promotie van de bestuurlijkeaanpak, die binnen Nederland, België en Italië al succesvol wordt ingezetom infiltratie door criminelen in de legale economie tegen te gaan. Samenmet deze twee landen heeft Nederland zich bij de Europese Commissie enandere lidstaten hard gemaakt voor het belang van het grensover-schrijdend kunnen uitwisselen van informatie voor bestuurlijkedoeleinden. Naar verwachting zal de Europese Commissie dan ook binnenafzienbare tijd voorstellen presenteren die dit gaan concretiseren. Verderwordt via het samenwerkingsverband EU Customs Alliance for Borders deoperationele samenwerking tussen zee- en luchthavens versterkt, omrisicosignalen tussen Europese douanediensten uit te wisselen eninterventies beter op elkaar af te stemmen.GeopolitiekEen internationale aanpak is niet alleen van belang voor het tegengaanvan drugssmokkel. Het DON signaleert dat geopolitieke ontwikkelingencriminele samenwerkingsverbanden in de kaart spelen en zo een dreigingTweede Kamer, vergaderjaar 2025–2026, 29 911, nr. 50511 voor de Nederlandse samenleving vormen. Die dreiging kan ontstaandoordat criminelen makkelijker toegang kunnen krijgen tot illegalewapens, buitenlandse strijders kunnen inzetten, onbewust wordengebruikt door statelijke actoren of daar doelbewust de samenwerking meeopzoeken. Ook signaleert het DON dat statelijke actoren criminelesamenwerkingsverbanden inzetten om sancties te ontduiken. Daarmee isinternationale bestrijding van criminele samenwerkingsverbanden ook inhet belang van de sanctiehandhaving door het tegengaan van sanctieont-duiking door landen als Rusland en Iran. Het DON laat zien dat onder-mijning door georganiseerde criminaliteit een dreiging is voor denationale veiligheid. Verwevenheid van enerzijds criminelen en anderzijdsstatelijke of ideologische actoren kan de dreiging die uitgaat vanafzonderlijke actoren voor de nationale veiligheid versterken. Maatregelendie bij de ene dreiging werken, kunnen ook als maatregel tegen dedreiging op andere vlakken werken. De komende periode gaan we op zoeknaar waar we hierin effectiever kunnen zijn.Brede maatschappelijke aanpakDe afgelopen periode is een stevige brede aanpak neergezet die reikt vanvoorkomen en doorbreken tot bestraffen en beschermen. Die aanpakwordt doorgezet, waarbij de gehele maatschappij aan zet is om zich teweren tegen de georganiseerde criminaliteit en de schade die zijberokkent. De maatschappelijke normen en waarden ten opzichte vancrimineel handelen en criminelen lijken soms te vervagen. Het romanti-seren van criminaliteit waarbij criminelen als rolmodel worden neergezet,doet afbreuk aan onze gedeelde waarden en normen. Jongeren worden insommige wijken bij hun school, maar ook via sociale media en anderedigitale platformen geronseld om in de criminaliteit te stappen. Snel geldverdienen lijkt belangrijker te zijn dan de manier waarop dat geld wordtverdiend of als individu bijgedragen wordt aan de maatschappij. Daaromis het van groot belang om bewustwording over de gevaren van «snelgeld verdienen» te creëren en de weerbaarheid van jongeren te verhogen,bijvoorbeeld door hier op school nadrukkelijk aandacht voor te vragen.Betrouwbare sociale voorzieningenSociale voorzieningen hebben tot doel om het welzijn van burgers tebevorderen. Het is van essentieel belang dat deze voorzieningenbetrouwbaar en rechtmatig worden besteed. Het misbruik van socialevoorzieningen door kwetsbaarheden in de infrastructuren uit te buiten,tast niet alleen de betrouwbaarheid van de voorzieningen aan maar ookhet vertrouwen in de overheid. Hier springt met name de zorgsector in hetoog, waar criminele samenwerkingsverbanden de integriteit van hetzorgstelsel aantasten door financiële fraude te plegen of zorgbedrijvengebruiken als dekmantel voor criminele activiteiten. Dit soort parallellestructuren of de concrete voorzieningen die criminelen als alternatief voorde overheid kunnen bieden, markeren concreet hoe dragende structurenvan onze samenleving worden beschadigd.SlotHet DON schijnt licht op de kwetsbaarheden waar criminele samenwer-kingsverbanden gebruik van kunnen maken. Het laat ons ook zien dat wede afgelopen tien jaar terecht op deze terreinen effectieve inzet hebbengepleegd. Er is een stevig fundament gelegd, dat een krachtige en bredemaatschappelijke aanpak ondersteunt. We zijn daarnaast beter in staat omte herkennen welke onderdelen van onze samenleving versterkingbehoeven, zodat we ons nog beter tegen ondermijnende criminaliteitTweede Kamer, vergaderjaar 2025–2026, 29 911, nr. 50512 kunnen wapenen. Het DON is cruciaal om ons daarbij in de juiste richtingte wijzen.Als één front optrekken tegen ondermijning door georganiseerdecriminaliteit betekent niet alleen dat de aanpak zich sterker gaat richten opde systeemkwetsbaarheden die zich overal in de samenleving voordoen.Als overheid hebben wij de taak om burgers en bedrijven waar nodig tebeschermen, te ondersteunen en perspectief te bieden. Tegelijk hebbenburgers en bedrijven een belangrijke bijdrage te leveren aan een gezondeen veilige samenleving. Daarbij heeft de overheid een bijzondereverantwoordelijkheid voorbij de grenzen van lokaal, regionaal, landelijk eninternationaal, maar ook voorbij beleid en uitvoering om te zorgen dat wegezamenlijk richting en focus geven. Dit doen we door de informatie enkennis die beschikbaar is slim te delen en adaptief met elkaar overdepartementale grenzen heen te werken. Steeds wordt vanuit de integraleaanpak gekeken welke partner de beste mogelijkheden heeft om demeeste impact te bereiken. De Taskforce Ondermijning vervult hierin eenagenderende en aanjagende rol, waarin we samen de krachten bundelenom het volledige ondermijningsveld te mobiliseren. Op korte termijnwordt een aantal thema’s en activiteiten opgepakt:−Veilige en integere economieVersterken weerbaarheid transport en logistiek (o.a. verder uitrollenvan gatekeeper naar andere mainports)Verstevigen van de aanpak van zorgcriminaliteitVersterking van de rol van de Kamer van KoophandelVerdere implementatie van het nieuwe anti-witwaspakket−Het tegengaan van corruptieDe concrete inzet wordt ingevuld en met uw kamer gedeeld voor dezomer−Internationale aanpakVersterking van de samenwerking en inzet West-AfrikaVoorzetten van de samenwerking met de C8Bestuurlijke aanpak op de Europese agendaCreëren van synergie in de aanpak met geopolitieke ontwikkelingenDe komende periode gaat het kabinet de actielijnen in deze brief naderuitwerken in concrete maatregelen. Ik zal uw Kamer hierover in detoekomstige halfjaarsbrieven informeren.De Minister van Justitie en Veiligheid,D.M. van WeelTweede Kamer, vergaderjaar 2025–2026, 29 911, nr. 50513