Update Datakluis

Tweede Kamer der Staten-Generaal2Vergaderjaar 2025–202631 066BelastingdienstNr. 1535 BRIEF VAN DE STAATSSECRETARISSEN VAN FINANCIËN Aan de Voorzitter van de Tweede Kamer der Staten-GeneraalDen Haag, 15 april 2026Tijdens archiefwerkzaamheden van de Belastingdienst om de informatie-huishouding verder op orde te krijgen is een voor medewerkersafgesloten bewaaromgeving met ten minste 64 miljoen ongesorteerdebestanden opnieuw in beeld gekomen. Dit is de zogenoemde datakluis. Deinformatie in deze datakluis is de afgelopen jaren niet doorzocht bijbelangrijke leveringen van informatie voor de Parlementaire EnquêteFraude en Dienstverlening (PEFD), het Parlementaire Onderzoek Kinderop-vangtoeslag (POK), de Fraude Signalering Voorziening (FSV) en andereinformatieverzoeken en onderzoeken. Eind 2025 is bevestigd dat erdocumenten niet zijn geleverd aan de PEFD, waar dit wel had moetengebeuren. We zijn hier sindsdien hard en met prioriteit mee aan de slaggegaan, waardoor we met deze brief uw Kamer kunnen informeren overhoe we dit oplossen. Dit neemt niet weg dat we uw Kamer eerder haddenmoeten informeren. We betreuren dit en dit had anders gemoeten.Eveneens betreuren we het ten zeerste dat deze informatie niet aan uwKamer is geleverd en dat dit zo lang buiten zicht is gebleven. In deze briefinformeren we u hoe de – hiervoor relevante – bestanden uit de datakluiszo snel, transparant en zorgvuldig mogelijk alsnog aan uw Kamer wordengeleverd.We hebben een onafhankelijke partij gevraagd om te onderzoeken hoe ditheeft kunnen gebeuren en hiervan te leren. De onderzoeksopdracht voorhet onderzoek wordt opgesteld. Wij verwachten u voor het zomerrecesover de uitkomsten van dit onderzoek te kunnen informeren.Het staat als een paal boven water dat dit nooit had mogen gebeuren.Daarom hebben we de Belastingdienst met klem opdracht gegeven metprioriteit na te gaan wat er in de datakluis bevindt en deze verderzorgvuldig te ordenen, archiveren en eventueel te vernietigen conform deArchiefwet. Om deze datakluis daarna op te heffen. Dit gebeurt aan dehand van twee sporen. Allereerst geven we prioriteit aan het inventari-seren van documenten voor belangrijke onderwerpen uit het verleden.Daarnaast werken we aan een bredere aanpak om op gestructureerde en kst-31066-1535ISSN 0921 - 7371’s-Gravenhage 2026Tweede Kamer, vergaderjaar 2025–2026, 31 066, nr. 15351 projectmatige wijze deze datakluis op te ruimen, waar de eerste prioriteitonderdeel van is. Wij informeren u voor het zomerreces over devoortgang op beide sporen.De Inspectie Overheidsinformatie en Erfgoed (IOE) en de AutoriteitPersoonsgegevens (AP) zijn geïnformeerd over de datakluis en deze brief.We vragen de AP nadrukkelijk om mee te kijken op onze aanpak. De APgaat de datakluis betrekken bij het toezicht dat plaatsvindt in het kader vanhet toezichtarrangement.In deze brief gaan wij in op onze aanpak aan de hand van de volgendeonderwerpen:A.Wat is de datakluis?B.Spoor 1: Met prioriteit inventariseren en informerenC.Spoor 2: Zorgvuldig verder met archiverenD.ADR, AP en informeren Tweede KamerA: Wat is de datakluis? HistorieDe datakluis is in 2019 ingericht omdat de organisatie achterliep met hetopschonen en vernietigen van gegevens in het kader van de AVG enarchiefwetgeving. Over de inrichting van de datakluis is uw Kamer in 2019tweemaal geïnformeerd. De datakluis komt ook terug in het rapport vande Audit Dienst Rijk (ADR) uit datzelfde jaar.1 De Belastingdienst wasdestijds nog niet klaar om deze grote hoeveelheid bestanden uit mappenop de samenwerkingsschijf tijdig en juist te archiveren, maar kon ook nogniet beoordelen of bestanden volgens de wet vernietigd of bewaardmoesten worden. Door deze bestanden naar een afgeschermde omgevingte verplaatsen, uit het zicht van medewerkers van de Belastingdienst,werd een eerste stap gezet om risico’s rondom het niet tijdig voldoen aande AVG en Archiefwet te mitigeren. Deze samenwerkingsschijf betreft eengedeelde schijf waarop meerdere medewerkers bestanden kunnenopslaan en openen. Deze schijf bevat allerlei verschillende typedocumenten, met verschillende bestandstypen, zoals bijvoorbeeld Word-en PDF-documenten en PowerPointpresentaties. Deze schijf kandocumenten bevatten waarvan de status niet te achterhalen is ofongestructureerd zijn opgeslagen.De datakluis moest er daarbij voor zorgen dat (mogelijk) niet-tijdigverwijderde gegevens, onrechtmatig verwerkt of bereikt konden wordendoor medewerkers. Door alle bestanden naar een afgeschermdeomgeving te verplaatsen, werd een eerste stap gezet om risico’s van hetniet voldoen aan de AVG te mitigeren, bestanden te bewaren, en dezeuiteindelijk te kunnen verwerken conform de AVG en Archiefwet.Op deze wijze zijn bestanden ongesorteerd afgeschermd bewaard. Op deplek waar de bestanden stonden is een verwijzing opgenomen naar hetbestand in de datakluis. De verwijzingen zijn van een bestandstype (html)dat niet is meegenomen bij in ieder geval de zoekslag voor de PEFD. Debestanden komen van huidige directies van de Belastingdienst, envoormalige directies (Toeslagen, Douane). De bestanden zijn in bulk apartgezet en zijn willekeurig. Niet alle bestanden zijn werkinhoudelijk.1De «23e halfjaarsrapportage Belastingdienst» van 17 april 2019, Kamerstukken II 2018/19,31 066, nr. 480, en Kamerbrief «Voortgang implementatie AVG bij Belastingdienst en toesturenrapport ADR» van 28 mei 2019, Kamerstukken II 2018/19, 31 066, nr. 485. En: OnderzoeksrapportAanvullend onderzoek AVG – Belastingdienst. 10-04-2019Tweede Kamer, vergaderjaar 2025–2026, 31 066, nr. 15352 Daarnaast bevat de datakluis zowel unieke bestanden als kopieën. Dedatakluis is in eigen beheer van de Belastingdienst.HedenDe Belastingdienst is bezig om alle informatie uit het verleden, bijvoor-beeld op de honderden netwerkschijven, conform de Archiefwet teverwerken. Dit betekent dat bepaald wordt welke informatie vernietigdmoet worden conform de AVG en Archiefwet en welke informatie nogbewaard moet worden, of moet worden toegevoegd aan speciale«hotspots» binnen de archivering. Dit laatste geldt bijvoorbeeld voor dekinderopvangtoeslagenaffaire en FSV. Een «hotspot» is een gebeurtenis ofkwestie die zorgt voor een opvallende of intensieve interactie tussenoverheid en/of burgers onderling. Archiefbescheiden die betrekkinghebben op deze hotspots worden aangewezen voor blijvende bewaring.Bij deze archiveringswerkzaamheden is in juli 2025 gesignaleerd dat zich,vanwege mapnamen, in de datakluis mogelijk bestanden bevinden dieonderdeel hadden moeten zijn van de levering aan de PEFD. De PEFDheeft in brede zin onderzocht hoe kan worden verklaard dat de wijzewaarop de overheid fraude bestrijdt, heeft geleid tot tekortschietendedienstverlening aan en rechtsbescherming van burgers. De PEFD heeftniet toegezien op de hersteloperatie. Om beter zicht te krijgen op deinhoud van de datakluis zijn na dit signaal twee verschillende steek-proeven uitgevoerd. Middels deze steekproeven is eind 2025 bevestigddat de datakluis documenten bevat die onderdeel hadden moeten zijn vande informatielevering voor de PEFD aan uw Kamer. Uit dezelfde steek-proeven zijn eveneens documenten voortgekomen die wel geleverd zijnaan de PEFD. Het ontbreken van documenten bij de levering aan de PEFDhad anders gekund en gemoeten.Omdat de bestanden in de datakluis in bulk ongesorteerd apart zijn gezeten momenteel in de datakluis alleen op mapnaam kan worden gezocht,moet de datakluis eerst geïndexeerd worden. Door te indexeren wordt dedatakluis doorzoekbaar voor de tool die hiervoor nodig is. Deze tool isnodig om de inhoud te kunnen ordenen, archiveren, beschikbaar te makenvoor openbaarmaking en/of te delen met uw Kamer, óf conform deArchiefwet te vernietigen.Na de bevestiging dat de datakluis documenten bevat die geleverdhadden moeten worden aan de PEFD hebben we breder de vraag gesteldof er nog andere afgeschermde omgevingen zijn met veiliggesteldebestanden die bij deze aanpak dienen te worden betrokken. Hier wordt opdit moment een inventarisatie naar gedaan. Hierbij dient opgemerkt teworden dat de term «datakluis» geen eenduidige definitie kent, waardoordeze term ook gebruikt wordt voor andere type afgeschermdeomgevingen die los staan van de in deze brief genoemde datakluis. Zo isuw Kamer bijvoorbeeld geïnformeerd over gegevens die in het kader vanFSV in een datakluis zijn geplaatst.2We zullen u hierover nader informeren in de aangekondigde brief dieuiterlijk voor het zomerreces ingaat op de stand van zaken rond dedatakluis. Op dit moment is één andere omgeving in beeld waarvan isbeoordeeld dat deze meegenomen moet worden in de eerdergenoemdeaanpak. Dit betreft een veiliggestelde en opgeslagen set met een grootaantal mailboxen, die nog verder onderzocht moet worden.2Kamerstukken II 2022/23, 31 066, nr. 1163.Tweede Kamer, vergaderjaar 2025–2026, 31 066, nr. 15353 B: Spoor 1: Met prioriteit inventariseren en informeren Het ontbreken van deze documenten bij de levering aan de PEFD hadnooit mogen gebeuren. Wij vinden het van het allerhoogste belang dat dejuiste documenten alsnog conform de werkwijze die bij de PEFD istoegepast aan uw Kamer beschikbaar worden gesteld. Daarom hebben wemet klem opdracht gegeven aan de Belastingdienst om alle documentenuit de datakluis die geleverd hadden moeten worden aan de PEFD metprioriteit te inventariseren. Hierbij nemen we ook de maatschappelijke envoor uw Kamer belangrijke onderwerpen mee zoals de toeslagenaffaire,het Combiteam Aanpak Facilitators (CAF), het Risico Analyse Model(RAM), en de Fraude Signaleringsvoorziening (FSV). Daarnaast wordt voorandere belangrijke onderwerpen met prioriteit geïnventariseerd of erdocumenten in de datakluis zitten die in het verleden zijn gemist, zoalsbijvoorbeeld bij de Parlementaire Ondervragingscommissie Kinderop-vangtoeslagaffaire (POK).We zeggen uw Kamer toe dat voor bovengenoemde onderwerpentenminste dezelfde zoekslagen worden gebruikt als in het verleden.Omdat de inhoud van de datakluis op dit moment onbekend is, kan hetook betekenen dat de datakluis geen nieuwe informatie over dezeonderwerpen bevat. Wij vinden het echter van groot belang om trans-parant te zijn richting uw Kamer, betrokkenen en de maatschappij over áldeze onderwerpen. Daarom zorgen we er met deze zoekslagen voor datwe alsnog alle informatie met u kunnen delen, óf per onderwerp kunnenuitsluiten dat informatie is gemist.Er zijn de afgelopen jaren meerdere onderzoeken geweest met belangrijkeconclusies naar het verleden van de Belastingdienst. Bijvoorbeeld deonderzoeken naar RAM en FSV. We willen we u op het hart drukken datwij als bewindspersonen ervoor waken dat documenten die hiervoor vanbelang zijn zullen worden gedeeld. Daarnaast zijn we ons ook bewust datde datakluis mogelijk vragen kan oproepen bij ouders die in de herstel-operatie Toeslagen zitten. Daarom willen we benadrukken dat hetaantreffen van deze gegevens geen invloed heeft op eerder genomenbesluiten waarin ouders als gedupeerde zijn aangemerkt over de situatievan gedupeerden in het herstelproces. Ook verandert het niets aan deuitgangspunten van de hersteloperatie dat het verhaal van de ouder altijdleidend is en dat zij ruimhartig worden gecompenseerd voor geledenschade.Informatie van de overheid–zeker waar het maatschappelijke en politiekeonderwerpen betreft–moet toegankelijk zijn voor het parlement en desamenleving. We vinden het van belang dat dit zorgvuldig gebeurt enhechten hierbij waarde aan een blik van buiten. We stellen daarom eenexterne klankbordgroep in, waar dilemma’s en keuzes bij het beoordelenvan de documenten ter advies worden voorgelegd.Extern onderzoekOnze prioriteit is uw Kamer, en daarmee de maatschappij, inzicht enduidelijkheid te geven over de inhoud van de datakluis. Daarnaast moetde vraag beantwoord worden hoe het heeft kunnen gebeuren dat bij deinformatielevering aan de PEFD de datakluis als bron buiten het zicht heeftkunnen blijven. Dit geldt uiteraard ook voor andere zoekslagen, zoals voorRAM, FSV en CAF. Er zijn op dit moment geen aanwijzingen dat dedatakluis met opzet buiten beschouwing is gebleven. Om preciezer na tegaan hoe de datakluis tot stand is gekomen en hoe deze buitenbeschouwing heeft kunnen blijven zullen we een externe partij eenreconstructie laten maken.Tweede Kamer, vergaderjaar 2025–2026, 31 066, nr. 15354 C: Spoor 2: Zorgvuldig verder met archiveren De inventarisatie van de datakluis benadrukt dat de Belastingdienst, alsbeheerder van de datakluis, een forse inhaalslag te maken heeft binnen deinformatiehuishouding. Daarom wordt gelijktijdig een aanpak opgesteldom op gestructureerde en projectmatige wijze de informatie in dedatakluis te kunnen doorzoeken, ordenen, archiveren, openbaar te makenóf conform de Archiefwet en de AVG uiteindelijk te vernietigen. De ADRonderzoekt deze aanpak en de uitkomsten zullen bestaan uit bevindingenover en aanbevelingen voor het indexeren, archiveren en veiligstellen vande gegevens in de aangetroffen datakluis. De ADR heeft eveneens dewerkwijze rond de PEFD onderzocht. De AP zal eveneens meekijken op deaanpak en de datakluis betrekken bij het toezicht dat plaatsvindt in hetkader van het toezichtarrangement.De aanpak, die in ieder geval voor het zomerreces met uw Kamer wordtgedeeld, zal bestaan uit:•Een juridische analyse over de informatieplicht, zoals informatie-(art.68) en Woo-verzoeken.•Het bepalen van overige onderwerpen die politiek en maatschappelijkrelevant zijn en waarop gezocht gaat worden.•Het bepalen van de zoekwoorden waarmee gezocht wordt.•Uitkomsten per onderwerp bezien op relevantie en per onderwerp eenplan van aanpak maken om de informatie openbaar te maken.Archiveren, verwijderen of vernietigen van de documenten in dedatakluis, zoals beschreven in de geldende selectielijsten en rekeninghoudende met het hotspot-beleid.D: ADR, AP en informeren Tweede Kamer We kunnen ons voorstellen dat uw Kamer vragen heeft over de datakluis.Uiteraard zullen wij uw Kamer nauwgezet en proactief informeren over devoortgang van het door ons ingezette traject. Wanneer er tussentijdsdocumenten worden gevonden die relevant zijn voor maatschappelijke ofpolitieke onderwerpen óf belangrijke informatie tot ons komt over dedatakluis zelf, zeggen wij toe deze informatie met uw Kamer te delen. Wezeggen eveneens toe uw Kamer zo snel als mogelijk, maar uiterlijk voorhet zomerreces van 2026, nader te informeren over de stand van zakenvan de indexatie van de datakluis, waarbij ook de aanpak wordt gedeeld.Tot slot willen we onderstrepen dat we begrijpen dat de inhoud van dezebrief ernstig is. We hebben uw Kamer geïnformeerd naar ons weten nu enwillen benadrukken dat we er alles aan doen om dit op te lossen en uwKamer blijvend en proactief te informeren over alle relevante ontwikke-lingen rondom de datakluis. Dit dossier heeft onze volste aandacht.De Staatssecretaris van Financiën,E. EerenbergDe Staatssecretaris van Financiën,S.Th.P.H. PalmenTweede Kamer, vergaderjaar 2025–2026, 31 066, nr. 15355