Nazending correcte versie brief over beoordeling voorstel Europese Commissie betreffende verdere wederzijdse tariefliberalisatie tussen de EU en Oekraïne

Tweede Kamer der Staten-Generaal2Vergaderjaar 2024–202536 045Situatie in OekraïneNr. 214 BRIEF VAN DE MINISTER VAN BUITENLANDSE ZAKEN Aan de Voorzitter van de Tweede Kamer der Staten-GeneraalDen Haag, 4 september 2025Op 28 juli jl. heeft de Europese Commissie (hierna: Commissie) eenvoorstel gedeeld voor een Raadsbesluit betreffende het standpunt datnamens de Europese Unie moet worden ingenomen in het Associatie-comité, ingesteld bij de Associatieovereenkomst tussen de Europese Unieen de Europese Gemeenschap voor Atoomenergie en hun lidstaten,enerzijds, en Oekraïne, anderzijds, met betrekking tot de verlaging enafschaffing van douanerechten. Het standpunt betreft een aanpassing vande Deep and Comprehensive Free Trade Agreement (DCFTA), hethandelsverdrag met Oekraïne dat onderdeel vormt van het Associatieak-koord EU-Oekraïne.Deze brief zal eerst de inhoud van het voorstel schetsen, om vervolgensde kabinetspositie ten aanzien van het voorstel toe te lichten.Inhoud van het voorstelHet voorstel kent drie onderdelen: (1) een wederzijdse markttoe-gangspijler; (2) een productiestandaardenpijler, waarbij van Oekraïneverwacht wordt EU-productiestandaarden uit het EU-acquis over tenemen; en (3) een vrijwaringsmaatregelenpijler.In de afspraken over wederzijdse markttoegang wordt de bestaandemarkttoegang, die voor industriële producten al volledig is, over en weerverder verbeterd voor landbouwproducten.Voor toegang tot de Europese markt wordt onderscheid gemaakt tussendrie soorten productgroepen: minder gevoelige, gevoelige en zeergevoelige producten. Op een aantal minder gevoelige producten, zoalsgefermenteerde melk, paddenstoelen en druivensap, wordt de handelvolledig geliberaliseerd. Voor gevoelige producten zoals boter, haver engerstgrutten worden de tariefcontingenten verhoogd naar het niveau vanhet grootste handelsvolume van de afgelopen jaren. Voor de meestgevoelige producten wordt voor een aantal producten, zoals granen, kst-36045-214ISSN 0921 - 7371’s-Gravenhage 2025Tweede Kamer, vergaderjaar 2024–2025, 36 045, nr. 2141 suiker, pluimveevlees, eieren, maïs en honing, de markttoegang verbeterdten opzichte van de huidige situatie onder de DCFTA met Oekraïne. Oprundvlees, varkensvlees en schapenvlees zijn de quota in het geheel nietverhoogd vergeleken met de huidige situatie onder het DCFTA. Dezemeest gevoelige producten uit Oekraïne waren eerder merendeelsonderhavig aan vrijwaringsmaatregelen onder de autonome handels-maatregelen die op 6 juni jl. zijn komen te vervallen.Voor Europese toegang tot de Oekraïense markt kunnen Nederlandse enEuropese exporteurs voor de export naar Oekraïne van de meestelandbouwproducten profiteren van verminderde tarieven of zelfs volledigeliberalisatie. Oekraïne zal de bestaande tariefcontingenten voor gevoeligeproducten als varkensvlees, pluimveeproducten en suiker substantieeluitbreiden.De productiestandaardenpijler voorziet in verdere Oekraïense overnameen implementatie van EU-productiestandaarden. Het gaat hierbij om22 stukken EU-wetgeving inclusief de onderliggende gedelegeerde enuitvoeringsregelingen. Overname en implementatie van EU-regelgevingvoor SPS- en dierenwelzijn is al afgesproken onder het Associatieakkoordvoor de Europese sanitaire-, fytosanitaire- en dierenwelzijnsregelgeving.De uitvoering hiervan is neergelegd in het Priority Action Plan (PAP)1. Inhet huidige voorstel is regelgeving opgenomen die nog niet volledigovergenomen of geïmplementeerd is maar er is ook nieuwe regelgevingopgenomen. Het betreft onder andere EU-regelgeving met betrekking totdierenwelzijn, gewasbeschermingsmiddelengebruik, diergeneesmiddelen(waaronder antibioticagebruik), additieven, plantgezondheid, deuitvoering van controles, milieu (waterkwaliteit, emissies), verbod opgebruik van bepaalde hormoonstoffen en genetisch gemodificeerdeorganismen, voer en veevoer.Een verdere implementatie van EU-regelgeving helpt Oekraïne deregelgeving verder in lijn te krijgen met het acquis communautaire, eenvoorwaarde in het EU-toetredingsproces. Ook draagt het bij aan een meergelijk speelveld met Europese landbouwproducenten. In de afspraken metOekraïne wordt de verhoging van specifieke gevoelige tariefcontingentenvoor import naar de EU voorwaardelijk gemaakt aan implementatie vandeze Europese standaarden uiterlijk per eind 2028, met jaarlijkserapportage door Oekraïne over de voortgang hierop.De vrijwaringspijler biedt de EU en Oekraïne de mogelijkheid tot hetnemen van vrijwaringsmaatregelen in het geval van marktverstoringenmet negatieve consequenties. Voor de EU kan dit ook het geval zijn bijmarktverstoringen in één of enkele lidstaten.Naast deze drie pijlers hebben Oekraïne en de Commissie afgesproken omOekraïense landbouwexporteurs ondersteuning te bieden bij herstel vanhun export naar derde landen buiten de EU.Tenslotte zijn de partijen overeengekomen dat in 2028 een evaluatie vande handelsrelatie plaats zal vinden, om te bezien of verdere wederzijdseliberalisatie mogelijk is.Kabinetspositie ten aanzien van het voorstelHet kabinet heeft de grootschalige, voortdurende Russische invasie vanOekraïne ten scherpste veroordeeld. Europa staat voor een historischeveiligheidsuitdaging die omvangrijker is dan het sinds het einde van de1Priority Action Plan 2025Tweede Kamer, vergaderjaar 2024–2025, 36 045, nr. 2142 Koude Oorlog heeft gezien. De veiligheid en toekomst van Oekraïne staanop het spel, en daarmee de veiligheid van Europa als geheel. Het kabinetblijft Oekraïne onverminderd steunen in tijd van oorlog, herstel enwederopbouw, zo lang als dat nodig is. Dit om Oekraïne in staat te stellenzichzelf te verdedigen en tevens sterk te positioneren met het oog op detoekomst. Steun aan de Oekraïense economie is van groot belang,aangezien deze hard wordt geraakt door de Russische oorlog die in hetland woedt. Door de oorlog is het BBP van Oekraïne met zo’n 30%gedaald.Het kabinet verwelkomde daarom de autonome handelsmaatregelen tengunste van Oekraïne in 20222 en de verlenging ervan in 20233 en 2024.4Hiermee kon mogelijk een deel van de negatieve economische conse-quenties voor Oekraïne als gevolg van de oorlog gemitigeerd worden. Nade laatste verlenging van de autonome handelsmaatregelen in 2024 heeftde Commissie aangekondigd deze niet nogmaals te verlengen, maar meteen permanente oplossing te komen door herziening van de DCFTA-afspraken.Gelet op het blijvende belang van economische steun aan Oekraïne, kanhet kabinet de voorgestelde afspraken over verruiming van de weder-zijdse tariefliberalisatie met Oekraïne steunen. Deze afspraken bieden eenmeer permanente vorm van economische steun aan Oekraïne en nemende onzekerheid rondom de jaarlijkse verlenging van de eerdere autonomehandelsmaatregelen weg.Geopolitiek is dit voorstel een belangrijk signaal dat de EU vastberaden isde steun aan Oekraïne ook op langere termijn voort te zetten met eenmeer permanente vorm van economische steun. De voorgesteldemaatregelen dragen bij aan een sterkere positie van Oekraïne tegenoverde voortdurende Russische agressie, door ondersteuning van deOekraïense economie en draagt op langere termijn bij aan herstel vanstabiliteit in het land. Ook biedt de verdergaande markttoegang vanOekraïne richting Europese bedrijven kansen voor het Nederlandsebedrijfsleven om meer richting Oekraïne te exporteren en zo bij te dragenaan de wederopbouw van Oekraïne.Het kabinet heeft zich in Brussel ingezet voor meer ruimte voor Oekra-ïense export naar de EU, in lijn met de motie-Paternotte en Kamminga.5Het kabinet is content met de balans die de Commissie heeft gevonden inde bereikte markttoegang voor Oekraïne in dit akkoord waarbij producteningedeeld zijn naar concurrentiegevoeligheid. Deze is ruimhartiger dan deverwachtingen vooraf, die beperkt waren gezien het lastige krachtenveldbinnen de EU. De volledige tariefliberalisering op een aantal mindergevoelige landbouwproducten is hierbij in het bijzonder een positief puntte noemen. Daarbij hecht het kabinet er tegelijkertijd waarde aan datrekening wordt gehouden met de gevolgen voor de concurrentiekrachtvan gevoelige sectoren en mogelijke marktverstoringen op het gebied vanlandbouw. De benadering met minder vergaande aanvullende markt-toegang voor gevoelige en zeer gevoelige landbouwproducten incombinatie met de voorwaarde van overname van EU-standaarden komthieraan tegemoet.Het kabinet betreurt de door de Commissie voorgestelde vrijwarings-clausule. Het kabinet is voorstander van de mogelijkheid tot vrijwarings-2Kamerstuk 36 045, nr. 733Kamerstuk 36 045, nr. 1544Kamerstuk 36 045, nr. 1785Kamerstuk 21 501-02, nr. 3029Tweede Kamer, vergaderjaar 2024–2025, 36 045, nr. 2143 maatregelen in de overeenkomst, om rekening te kunnen houden metmogelijke marktverstoringen op het gebied van landbouw. De vrijwarings-clausule in kwestie biedt echter de mogelijkheid om vrijwaringsmaatre-gelen te nemen op basis van de marktsituatie in één of enkeleEU-lidstaten. Het kabinet heeft zich hier tegen uitgesproken en zal zich hiertegen uit blijven spreken, aangezien dit de integriteit van de interne marktondermijnt.Om voor gevoelige landbouwproducten tot een gelijker speelveld tekomen heeft het kabinet zich van het begin af aan hard gemaakt voor hetverder overnemen en implementeren van EU-productiestandaarden doorOekraïne, zoals al is afgesproken onder het Associatieakkoord voor deEuropese sanitaire-, fytosanitaire- en dierenwelzijnsregelgeving. Positiefzijn de afspraken tot uitbreiding van het overnemen van EU-regelgeving,zoals rond diergeneesmiddelengebruik. Daarbij vindt het kabinet controleen handhaving van de afspraken van belang, met het oog op hetvoorkomen van (insleep van) resistente bacteriën en het behouden vanhet gelijk speelveld. Overname van EU-regelgeving ondersteunt tevenshet toetredingstraject van Oekraïne tot de EU. Het kabinet is daaromtevreden met de voorwaarden die hierover aan Oekraïne worden gesteldom de aanvullende markttoegang te behouden.Het voorliggende akkoord biedt aanzienlijke verbetering van de markt-toegang voor Oekraïne ten opzichte van de markttoegang onder dehuidige DCFTA, maar is minder dan onder de tijdelijk autonome handels-maatregelen. In tegenstelling tot de tijdelijke autonome handelsmaatre-gelen, die sinds 2022 jaarlijks vernieuwd werden, is hierbij van belang datdeze markttoegang van blijvende aard is, hetgeen Oekraïense landbouw-exporteurs zekerheid biedt. Hoewel de markttoegang voor Oekraïneminder ruim is dan onder de tijdelijke autonome handelsmaatregelen, dieop 6 juni jl. zijn verlopen, neemt dit blijvende karakter de onzekerheid wegdie de jaarlijkse vernieuwing van de autonome maatregelen met zichmeebracht.Tegelijkertijd stelt de Commissie rekening te hebben gehouden metzorgen van Europese landbouwproducenten rondom gevoelige product-groepen, waaronder ook landbouwproducten die voor Nederlandseboeren mogelijk onderhavig zijn aan marktverstoringen, zoals suiker,eieren en pluimveevlees. Op deze producten zijn de tariefcontingentenminder of niet uitgebreid. Hierdoor zullen de importvolumes niet hogerliggen dan in voorgaande jaren. Ook is het mogelijk in het geval vanmarktverstoringen met negatieve consequenties vrijwaringsmaatregelente nemen op alle additionele tariefcontingenten; dit was eerder onder deDCFTA nog niet mogelijk. Door deze factoren wordt geen negatieveimpact op Nederlandse landbouwproducenten verwacht ten opzichte vande situatie zoals die onder de autonome handelsmaatregelen tot 6 juni jl.gold. Tegelijkertijd biedt de verdere verruiming van tariefcontingenten aanOekraïense zijde ook kansen voor Europese landbouwexport.Overige beoordelingen en implicatiesHet oordeel ten aanzien van de bevoegdheid voor het voorstel is positief.Het voorstel heeft betrekking op het innemen van een standpunt tenaanzien van de verlaging en afschaffing van douanerechten. Op hetterrein van gemeenschappelijke handel is sprake van een exclusievebevoegdheid van de EU (artikel 3, lid 1, onder e, VWEU). Gezien deexclusieve bevoegdheid van de Unie op het terrein van de gemeenschap-pelijke handelspolitiek, is het subsidiariteitsbeginsel niet van toepassing.Tweede Kamer, vergaderjaar 2024–2025, 36 045, nr. 2144 Het oordeel ten aanzien van de proportionaliteit is positief. Het doel vanhet voorstel is het innemen van een standpunt dat leidt tot de econo-mische ondersteuning van Oekraïne ten tijde van Russische agressie,evenals ondersteuning van het Oekraïense toetredingsproces tot de EU.Het voorgestelde optreden is geschikt om deze doelstelling(en) tebereiken omdat hiermee de handelsrelaties met Oekraïne, in de vorm vanOekraïense landbouwexporten naar de EU en landbouwimporten vanuitde EU, wordt bestendigd en dat is een belangrijke pijler van de Oekraïenseeconomie. Tegelijkertijd draagt deze bestendiging bij aan de integratie vanOekraïne in de interne markt, zowel door middel van meer wederzijdsemarkttoegang als door de (verplichte) overname van EU-productie-standaarden. Bovendien gaat het voorgestelde optreden niet verder dannoodzakelijk, omdat zowel handelsliberalisatie als verdere integratie vanOekraïne in de interne markt binnen het Associatieakkoord vallen.De Commissie geeft aan dat het voorstel geen financiële impact heeft opuitgaven van de Unie, maar wel op de inkomsten, aangezien het voorsteltot minder inkomsten uit heffingsgelden zal leiden ten opzichte van dehuidige afspraken onder de DCFTA. Echter is er juist een toename vaninkomsten ten aanzien van de afgelopen drie jaar (2022–2025), aangeziener onder de autonome handelsmaatregelen helemaal geen tarievenwerden geheven. De financiële implicaties zijn daarmee in zijn geheelgering. Ook levert de verlenging geen extra regeldruk en administratievelasten op.Het kabinet is dan ook voornemens in te stemmen met het voorstel van deCommissie om de handelsrelatie met Oekraïne en de Europese Unieverder te bestendigen middels de aanpassing van het Deep and Compre-hensive Free Trade Agreement (DCFTA), het handelsverdrag metOekraïne.De Minister van Buitenlandse Zaken,R.P. BrekelmansTweede Kamer, vergaderjaar 2024–2025, 36 045, nr. 2145