Aanpassing handhavingsinstrumentarium kwaliteitsregelgeving en enkele wijzigingen van de Zaaizaad- en plantgoedwet (2005)

Tweede Kamer der Staten-Generaal2Vergaderjaar 2024–202536 600 XIVVaststelling van de begrotingsstaten van hetMinisterie van Landbouw, Visserij,Voedselzekerheid en Natuur (XIV) en hetDiergezondheidsfonds (F) voor het jaar 202522 159Wijziging van de Zaaizaad- en PlantgoedwetNr. 77 BRIEF VAN DE STAATSSECRETARIS VAN LANDBOUW, VISSERIJ,VOEDSELZEKERHEID EN NATUUR Aan de Voorzitter van de Tweede Kamer der Staten-GeneraalDen Haag, 17 januari 2025Zoals toegezegd in mijn brief van 5 december 2022 (Kamerstuk 36 200 XIV,nr. 116) informeer ik uw Kamer bij deze over de voortgang van het projecthandhavingsinstrumentarium van de Zaaizaad- en Plantgoedwet 2005(Zpw) en de Landbouwkwaliteitswet (Lkw). Daarnaast informeer ik uwKamer over wijziging van de Zpw voor wat betreft het procesrecht rondkwekersrecht zoals toegezegd in mijn brief van 11 september 2024(Kamerstuk 36 410 XIV, nr. 103).Handhavingsinstrumentarium Zpw en LkwHet project handhavingsinstrumentarium Lkw en Zpw betreft de dienstenNederlandse Algemene Keuringsdienst voor zaaizaad en pootgoed vanlandbouwgewassen (NAK), Bloembollenkeuringsdienst (BKD),Naktuinbouw, Kwaliteit Controle Bureau (KCB), Skal Biocontrole (Skal) enControle Orgaan Kwaliteit Zaken (COKZ). Ook NVWA is betrokken.Aanleiding voor dit project is het rapport van het onderzoeksbureau Kwinkwaarin het handhavingsinstrumentarium van de genoemde diensten ingeëvalueerd (Kamerstuk 36 200 XIV, nr. 116). Eerder heb ik aangegeven(Kamerstuk 27 858, nr. 633) dat ik op 3 punten het handhavingsinstrumen-tarium van de betreffende diensten wil versterken. Het gaat om:1)punitieve (bestraffende) sancties,2)herstelsancties en verscherpt toezicht en3)vereenvoudiging van de regelgeving.Bestuurlijke boete in de Zaaizaad en plantgoedwet 2005Ik heb mij afgelopen jaar vooral gericht op de punitieve sancties. Uit hetrapport van Kwink bleek dat de Zpw een bestuurlijk punitief instrumentmist. Concreet betekent dit dat ik een wetsvoorstel voorbereid waarin debestuurlijke boete op het terrein van de diensten Nak en Naktuinbouwbeschikbaar wordt gemaakt. De inrichting hiervan, zoals categorisering kst-36600-XIV-77ISSN 0921 - 7371’s-Gravenhage 2025Tweede Kamer, vergaderjaar 2024–2025, 36 600 XIV, nr. 771 van de mogelijke overtredingen en de hoogte van de boete, wordt metbeide diensten en de NVWA uitgewerkt.Tuchtrecht in de LandbouwkwaliteitswetVoor de diensten die over handhavingsbevoegdheden beschikken opgrond van in de Lkw is de situatie anders. Daar is het economischtuchtrecht ingericht als punitief instrument. Gezien het goede functio-neren van de tuchtgerechten binnen de sectoren waarin BKD, KCB enCOKZ actief zijn en het vertrouwen van deze sectoren en diensten in dezetuchtgerechten hebben, is besloten om het tuchtrecht voor deze sectorenin stand te houden. Voor de biologische sector is dit niet het geval (ziehierna).Voor BKD, KCB en COKZ wordt gekeken naar versterking van hettuchtrecht waar mogelijk. Als onderdeel daarvan wil ik graag deuitspraken van deze tuchtgerechten geanonimiseerd openbaar maken. Ikonderzoek de mogelijkheid om dit te doen via de website https://tuchtrecht.overheid.nl waarop al uitspraken van andere tuchtgerechtengeanonimiseerd openbaar gemaakt worden.De biologische sectorVoor Skal, de controle autoriteit voor de biologische sector, is geconsta-teerd dat het tuchtrecht niet afdoende functioneert. In algemene zin geldtdat tuchtrecht vooral wordt ingezet in homogene sectoren. Echter, debiologische sector is dusdanig divers dat het tuchtrecht niet meer passendwordt geacht. Daarmee heeft Skal momenteel geen beschikking over eeneigenstandig punitief instrument. Daarom ben ik voornemens om in hetgenoemde wetsvoorstel de bestuurlijke boete mogelijk te maken voor debiologische sector. Ook met Skal ben ik, samen met de NVWA, in overlegover de uitwerking van dit voorstel.Verwachte planningIk verwacht in 2025 de voorbereidingen van de bestuurlijke boete met debetreffende diensten te hebben afgerond. Dat geldt ook voor de anderetwee punten, de herstelsancties en verscherpt toezicht en de vereenvou-diging van de regelgeving. Dit betekent dat daarna, in 2026, het wetge-vingsproces kan worden gestart met de internetconsultatie.Wijziging van de Zpw in verband met het kwekersrechtMet mijn brief van 11 september 2024 heb ik aangekondigd om terugwer-kende kracht bij het vernietigen van een kwekersrecht te regelen in deZpw, conform het UPOV-verdrag. Ik heb toen aangekondigd enkele andereprocesrechtelijke verbeterpunten rond het kwekersrecht geïdentificeerd tehebben. In de afgelopen periode heb ik onderzocht welke verbeterpuntenik eveneens wil meenemen in het aangekondigde wetsvoorstel. Dit betrefthet volgende:De Raad voor plantenrassen (hierna: Raad) kan nu zelf geen kwekers-rechten (laten) intrekken of vernietigen. Dit kan volgens de Zpw alleen«door iedere belanghebbende en door of namens Onze Minister wordengevorderd» bij de burgerlijke rechter. In eerste instantie is de veronder-stelling geweest dat van deze bevoegdheid geen gebruik gemaakt hoeft teworden, omdat de Raad, als bestuursorgaan dat het kwekersrecht verleentook de bevoegdheid zou hebben om het in te trekken. Echter, het Collegevan Beroep voor het bedrijfsleven (CBb, voor deze materie de hoogsteTweede Kamer, vergaderjaar 2024–2025, 36 600 XIV, nr. 772 bestuursrechter) heeft geoordeeld dat dit niet het geval is (zieECLI:NL:CBB:2019:106).Indien de Raad ontdekt dat een kwekersrecht ten onrechte is verleend, ishet wenselijk dat de Raad dit ook zelf kan (laten) herstellen. Het alternatiefis immers dat gewacht moet worden totdat het kwekersrecht door eenander bedrijf wordt aangevochten. Hierdoor kan een onterecht verleendkwekersrecht onnodig lang blijven bestaan.Ik beoog daarom een tweede wijziging aan het in septemper jl. aangekon-digde wetsvoorstel toe te voegen waarmee de Raad het intrekken van eenkwekersrecht bij de civiele rechter kan vorderen. Per abuis is ditwetsvoorstel genoemd in de bijlage van mijn brief van 8 november jl.(Kamerstuk 36 600 XIV, nr. 63) over wetsvoorstellen die naar verwachtingin 2025 worden ingediend. Ik ben voornemens om rond de zomer 2025een concept wetsvoorstel tot wijziging van de Zpw in consultatie tebrengen waarin beide wijzigingen worden opgenomen. Ik verwacht ditvoorstel in de loop van 2026 aan uw Kamer te kunnen aanbieden.De Staatssecretaris van Landbouw, Visserij, Voedselzekerheid en Natuur,J.F. RummenieTweede Kamer, vergaderjaar 2024–2025, 36 600 XIV, nr. 773