Verslag houdende een lijst van vragen en antwoorden

Tweede Kamer der Staten-Generaal2Vergaderjaar 2024–202536 600 VVaststelling van de begrotingsstaat van hetMinisterie van Buitenlandse Zaken (V) voor hetjaar 2025Nr. 9 VERSLAG HOUDENDE EEN LIJST VAN VRAGEN ENANTWOORDENVastgesteld 13 november 2024 De vaste commissie voor Buitenlandse Zaken, belast met het voorbe-reidend onderzoek van dit voorstel van wet, heeft de eer verslag uit tebrengen in de vorm van een lijst van vragen met de daarop gegevenantwoorden.De vragen zijn op 17 oktober 2024 voorgelegd aan de Minister vanBuitenlandse Zaken. Bij brief van 13 november 2024 zijn ze door deMinister van Buitenlandse Zaken beantwoord.Met de vaststelling van het verslag acht de commissie de openbarebehandeling van het wetsvoorstel voldoende voorbereid.De voorzitter van de commissie,KlaverDe griffier van de commissie,Westerhoff kst-36600-V-9ISSN 0921 - 7371’s-Gravenhage 2024Tweede Kamer, vergaderjaar 2024–2025, 36 600 V, nr. 91 Vragen en antwoorden 1Tot wanneer loopt de termijn van de Nederlandse Speciaal HumanitairGezant voor Gaza?AntwoordHet mandaat van de Special Humanitair Gezant voor Gaza liep afop 8 september jl.2Wat staat er in de meest actuele gedragscode voor ambtenaren van hetMinisterie van Buitenlandse Zaken over demonstreren tijdens werktijd enprotesteren tegen het kabinetsbeleid?AntwoordAmbtenaren hebben, zoals iedereen, het recht van vrijheid vanmeningsuiting en het recht op vergadering en betoging. Tegelij-kertijd dienen ambtenaren zich te houden aan de Ambtenarenweten de Gedragscode Integriteit Rijk (GIR). Artikel 10 van deAmbtenarenwet stelt dat ambtenaren zich dienen te onthoudenvan het openbaren van gedachten of gevoelens of van deuitoefening van het recht tot vereniging, tot vergadering en totbetoging, indien door de uitoefening van deze rechten de goedevervulling van hun functie of de goede functionering van deopenbare dienst, voor zover deze in verband staat met hunfunctievervulling, niet in redelijkheid zou zijn verzekerd.De Gedragscode integriteit Rijk voor Buitenlandse Zaken (ditbetreft de GIR aangevuld met BZ-specifieke informatie) volgtbovenstaande.3Heeft het Ministerie van Buitenlandse Zaken een lobbyregister waarbelangenbehartigers/lobbyisten zijn aangemeld en is dit openbaar? Zonee, waarom niet?AntwoordHet Ministerie van Buitenlandse Zaken heeft geen lobbyregister.Ik geef inzicht in mijn externe contacten via de openbare agenda,die te raadplegen is op Rijksoverheid.nl. Bij het opstellen van deagenda volgt BZ de Uitvoeringsrichtlijn Openbare agendabewindslieden. De openbare agenda wordt elke week aangevuldmet alle afspraken die ik in mijn hoedanigheid als Minister heb endie vooraf bekendgemaakt kunnen worden. Als een afspraak omveiligheidsoverwegingen of andere redenen niet vooraf op deopenbare agenda kan worden gezet, wordt deze met terugwer-kende kracht alsnog toegevoegd.Zo zijn er alleen al over de maanden september en oktober meerdan 40 afspraken te vinden op mijn openbare agenda.Het gaat vooral om gesprekken met Ministers van BuitenlandseZaken van andere landen, maar ook om evenementen, Kamerver-gaderingen, ministerraden, internationale vergaderingen,toespraken etc.4Kan het boekje dat onlangs aan u is aangeboden en dat is samengesteldmet speeches die de afgelopen maanden zijn gegeven tijdens demon-straties op de stoep van het Ministerie van Buitenlandse Zaken tegen hetIsraëlbeleid van het kabinet, met de Kamer worden gedeeld?Tweede Kamer, vergaderjaar 2024–2025, 36 600 V, nr. 92 AntwoordVanwege twee Commissiedebatten op 10 oktober jl. was ikverhinderd om de heer Pronk te ontvangen. Ik heb hem uitge-nodigd om dit op een later moment alsnog te doen. Het boekjemet speeches heb ik dan ook (nog) niet ontvangen.5Aan hoe veel Russische dienstweigeraars heeft Nederland sinds februari2022 asiel verleend?AntwoordHet is niet bekend hoeveel Russische dienstweigeraars sindsfebruari 2022 in NL asielbescherming hebben gekregen. Hetasielmotief wordt niet gestructureerd geregistreerd en is om diereden niet uit het IND systeem te halen.6Hoeveel geld gaat er vanuit verschillende begrotingen in totaal naarOekraïne in 2025? Hoe verschilt dit bedrag ten opzichte van andere jaren?AntwoordZoals te zien in bijlage 22 «Uitgavenoverzicht Oekraïne» van deMiljoenennota 2025 gaat er in 2.025 EUR 7,3 miljard vanuitverschillende begrotingen naar Oekraïne (inclusief steun enopvang Oekraïners in Nederland via verschillende departe-menten). In 2024 is dit bedrag EUR 7,9 miljard, in 2023 was ditEUR 5,4 miljard en in 2.022 EUR 2 miljard.7Wat is VFS Global voor een organisatie? Welke rechtspositie heeft zij enwelk percentage van het budget van consulaire dienstverlening wordtjaarlijks door deze organisatie gebruikt?AntwoordVFS Global is een commerciële organisatie die zich specialiseertin het uitvoeren van ondersteunende consulaire werkzaamhedenvoor nationale overheden. In deze rol ondersteunt VFS Global deNederlandse Staat in een gedeelte van de wereld bij de uitvoeringvan consulaire front-office activiteiten, zoals het innemen vanpaspoort- en visumaanvragen. VFS Global heeft als «privatelimited company» aandeelhouders. Bij indiening van eenaanvraag voor een consulaire dienst betaalt de klant de legesvoor de afgenomen dienst en de servicekosten aan VFS Global.Het budget van consulaire dienstverlening wordt hier dus nietvoor gebruikt.8Hoeveel Nederlanders zitten er nog vast in Gaza en wat doet u om hendaar weg te krijgen?AntwoordSinds 7 oktober 2023 doet Nederland er alles aan om personenuit de consulaire doelgroep over te brengen uit Gaza. Tot nu toezijn meer dan 90 personen naar NL overgebracht. Het aantalmensen dat Nederland uit Gaza probeert te helpen is nietstatisch. Zoals uw Kamer is gemeld door het vorige kabinet,wordt ook ondersteuning geboden aan personen in het bezit vaneen positief IND besluit voor gezinshereniging. De IND neemtaanvragen van (staatloze) Palestijnse asielzoekers in behandeling,wat kan resulteren in een nareisaanvraag van gezinsleden dieTweede Kamer, vergaderjaar 2024–2025, 36 600 V, nr. 93 zich in Gaza bevinden. Sinds het sluiten van de Rafah-grens beginmei 2024 heeft geen enkele consulaire overbrenging meerplaatsgevonden, voor geen enkel land. Buitenlandse Zaken blijftzich ervoor inspannen om mensen via andere grensovergangenGaza uit te krijgen. Dit door de namen van de mensen die inaanmerking komen bekend te stellen bij de Israëlische autori-teiten, die bepalen wie de grensovergangen met Israël magoversteken, in de vorm van grenslijsten.Het kabinet roept via alle diplomatieke kanalen op personen uitde consulaire doelgroep in Gaza op deze grenslijst op te nemenen ook andere grensovergangen voor consulaire overbrengingopen te stellen. Dat doe ik nadrukkelijk ook zelf in mijngesprekken met Israëlische collega’s, en ook via schriftelijkeverzoeken aan mijn ambtgenoten. Ook met Egypte en Jordanië iscontact over mogelijke overbrengingen, zodat mensen zo snelmogelijk onder verantwoordelijkheid van Nederland kunnendoorreizen naar ons land.Op dit moment staat Buitenlandse Zaken in contact met enkeletientallen personen, die we bij vertrek uit Gaza willen onder-steunen. Onder hen bevinden zich 7 personen met de Neder-landse nationaliteit. De Israëlische regering heeft meermaalstoegezegd zich in te spannen voor onze Nederlandse consulairedoelgroep. Echter sinds mei jl. (nog) zonder resultaat. U mag erzonder meer vanuit gaan dat ik, en mijn ministerie, hierop actiefblijven inzetten.9Is u bekend hoeveel Nederlanders het afgelopen jaar de toegang tot Israël,en effectief tot de Palestijnse Gebieden, is geweigerd, dan wel hoeveelNederlanders Israël zijn uitgezet?AntwoordBij het kabinet zijn meerdere gevallen bekend van Nederlandersaan wie de toegang is geweigerd, wier visum of verblijfstatusdoor de Israëlische overheid is ingekort of ingetrokken. Exacteaantallen zijn niet bekend, hiervan worden geen statistiekenbijgehouden.10Hoeveel land heeft Israël in 2024 in de Palestijnse Gebieden geannexeerd?AntwoordHet kabinet kan hier geen eenduidig antwoord op geven. Volgensstatistieken van de International Crisis Group heeft Israël6.000 acre tot «staatsland» verklaard. Dat is ongeveer25 vierkante kilometer land. Volgens statistieken van de Pales-tijnse Autoriteit heeft Israël in 2024 ruim 45 dunam Palestijnsland geconfisqueerd. Dit is ongeveer 45 vierkante kilometer land.11Hoeveel uitbreidingen van illegale nederzettingen zijn er door deIsraëlische regering in 2024 goedgekeurd?AntwoordVolgens statistieken van de Palestijnse Autoriteit zijn in 2024elf nieuwe Israëlische nederzettingen gesticht op de bezetteWestelijke Jordaanoever door de legalisatie van daarvoor illegaleoutposts. Daarnaast heeft de Israëlische overheid formeeltoestemming gegeven voor de uitbreiding van negen nederzet-Tweede Kamer, vergaderjaar 2024–2025, 36 600 V, nr. 94 tingen door de aanbesteding van ruim 20.000 nieuwe woningenop de bezette Westelijke Jordaanoever.12Is de landregistratie van de familie Nassar van de organisatie Tent ofNations inmiddels voltooid?AntwoordNee. Op 17 september jl. vond een rechtbankzitting plaats in dezaak Tent of Nations. Tijdens de behandeling is de zaak wederomuitgesteld om aan verdere informatieverzameling te doen. Devolgende zitting staat gepland op 18 december 2024. De Neder-landse vertegenwoordiging in Ramallah staat in nauw contactmet de familie Nassar.13Heeft de Europese Unie (EU) inmiddels daadwerkelijk tegoeden bevrorenvan individuen en entiteiten tegen wie sancties zijn ingesteld vanwege hetgeweld dat zij inzetten tegen Palestijnen op de Westelijke Jordaanoever?AntwoordHet kabinet heeft geen actueel inzicht in de bevroren tegoedenvan andere Lidstaten aangezien er geen verplichting bestaat omdit te rapporteren. In Nederland zijn geen tegoeden bevrorenonder het mensenrechtensanctieregime.14Is het besluit van Israël om Noorse diplomaten accreditatie te ontnementeruggedraaid?AntwoordNee. De beslissing van Israël om de accreditatie van diplomatenuit Noorwegen in de Palestijnse Gebieden in te trekken is wat hetkabinet betreft onverstandig. Ook bij verschillen van visie moethet diplomatieke kanaal in beginsel openblijven. In recentcontact heb ik Israël er op aangesproken dat het sluiten vandiplomatieke kanalen niet behulpzaam is en daarbij specifiek opde Noorse kwestie gewezen.15Klopt het dat momenteel voor Palestijnse en Libanese hulpverleners geenvisa worden afgegeven voor bezoeken aan Nederland, ook niet als zij doorNederlandse organisaties worden uitgenodigd om in Nederland over hunervaringen te komen spreken?AntwoordBuitenlandse Zaken herkent deze signalen niet. Ook Palestijnseen Libanese hulpverleners kunnen gebruik maken van dereguliere procedure voor het aanvragen van een Schengen visumkort verblijf waarbij wordt getoetst aan de voorwaarden zoals diezijn vastgelegd in de Europese visumregelgeving (Visumcode),inclusief de voorwaarde van tijdige terugkeer. Iedere aanvraagwordt op individuele merites beoordeeld.16Wat is de juridische status van de Sheeba Farms?AntwoordDit is grondgebied dat door Israël wordt bezet, waarvan histo-risch niet duidelijk is of het aan Libanon of Syrië toebehoort.Tweede Kamer, vergaderjaar 2024–2025, 36 600 V, nr. 95 17Acht u de bezetting van de Palestijnse Gebieden door Israël illegaal?AntwoordDeze vraag maakt ook onderdeel uit van de schriftelijke vragenvan het lid Van Baarle aan de Minister van Buitenlandse Zakenover het advies «Legal consequences arising from the policiesand practices of Israël in the Occupied Palestinian Territory,including East Jerusalem» van het Internationaal Gerechtshof(d.d. 4 september 2024). In de beantwoording van deze vragen,die binnenkort volgt, zal hierop worden ingegaan in samenhangmet de beantwoording van de andere vragen die hiermee verbandhouden.18Schendt Israël met de gedwongen verplaatsing van Palestijnen op deWestelijke Jordaanoever artikel 49 van de Vierde Geneefse Conventie?AntwoordJa, dit heeft het Internationaal Gerechtshof vastgesteld in hetadvies over de afscheidingsmuur uit 2004 en bevestigd in hetadvies van 19 juli 2024.19Schendt Israël in de Westelijke Jordaanoever en Oost-Jeruzalem artikel 3van het Internationaal Verdrag inzake de uitbanning van elke vorm vanrassendiscriminatie?AntwoordJa, dit heeft het Internationaal Gerechtshof vastgesteld in hetadvies van 19 juli 2024.20Vindt u dat Verenigde naties (VN)-lidstaten zouden moeten afzien vanhandelsbetrekkingen die bijdragen aan de instandhouding van debezetting van de Palestijnse Gebieden?AntwoordNederland beschouwt Israëlische nederzettingen in bezet gebiedals strijdig met internationaal recht en een obstakel voor hetbereiken van een tweestatenoplossing. Bedrijfsactiviteiten diebijdragen aan het ontwikkelen of bestendigen van nederzettingenbeschouwt het kabinet dan ook als onwenselijk. Nederland kentsinds 2006 een ontmoedigingsbeleid ten aanzien van econo-mische activiteiten van Nederlandse bedrijven in nederzettingen.Conform dit beleid ondersteunt de Nederlandse overheid geenactiviteiten van bedrijven die direct bijdragen aan de aanleg eninstandhouding van nederzettingen, of deze direct faciliteren. Hetgaat om activiteiten in nederzettingen, activiteiten van bedrijvengevestigd in nederzettingen en activiteiten buiten nederzettingendie ten gunste komen aan nederzettingen en kolonisten.21Heeft Nederland onderzoek gedaan naar de berichten over Israëlischebedreigingen en intimidatie aan het Internationaal Strafhof, zijnmedewerkers en getuigen?AntwoordEr kunnen uit veiligheidsoverwegingen geen uitspraken wordengedaan over individuele casussen. Wel kan in zijn algemeenheidTweede Kamer, vergaderjaar 2024–2025, 36 600 V, nr. 96 gezegd worden dat ten aanzien van eventuele inmengingsactivi-teiten van buitenlandse actoren, de betrokken ministeries innauw contact staan met de opsporingsdiensten, inlichtingen- enveiligheidsdiensten om deze te onderkennen, te duiden en waarnodig en mogelijk maatregelen te treffen.22Hoeveel Palestijnse kinderen zijn er de afgelopen tien jaar (vanaf 2014)door het Israëlische leger en/of Israëlische kolonisten gedood? Welkemaatregelen heeft Nederland hiertegen genomen?AntwoordTussen januari 2004 en september 2023 zijn volgens de NGODefence for Children 1.770 Palestijnse kinderen gedood door hetIsraëlische leger en Israëlische kolonisten. Sinds de start van deoorlog in Gaza zijn daar volgens de VN ruim 11.000 Palestijnsekinderen omgekomen. Op de Westelijke Jordaanoever zijn indezelfde periode meer dan 160 Palestijnse kinderen omgekomendoor Israëlisch geweld.Het kabinet roept Israël consequent op te handelen metaantoonbare inachtneming van de eisen van noodzakelijkheid enproportionaliteit. Israël moet zich aan het humanitair oorlogs-recht houden om burgerslachtoffers zoveel mogelijk tevoorkomen.23Hoeveel Palestijnen bevinden zich op dit moment in Israëlische adminis-tratieve detentie? Hoeveel hiervan zijn kinderen en wat doet Nederlanddaartegen?AntwoordVolgens recente cijfers van de Israeli Prison Service bevindenzich momenteel 3.398 Palestijnen in Israëlische administratievedetentie, onder wie 270 kinderen. Het kabinet deelt de zorgenover de schaal en duur van administratieve detenties zekerwanneer het ook nog eens gaat om kinderen. Het kabinet hechtaan de strikte naleving van de internationaalrechtelijkebepalingen omtrent detentie.24Hoeveel Nederlanders bevinden zich op dit moment in Gaza?AntwoordZie het antwoord op vraag 8.25Hoeveel Palestijnen zijn er bij de vreedzame mars (ook wel: «de grotemars») in 2018/2019 verwond of vermoord door Israël?AntwoordVolgens VN-organisatie OCHA zijn tijdens de grote mars195 Palestijnen, onder wie 41 kinderen, om het leven gekomendoor toedoen van Israëlische strijdkrachten. Daarnaast raakten28.939 Palestijnen gewond.26Hoeveel Israëliërs zijn voor hun rol in het verwonden en vermoorden vanvreedzaam protesterende Palestijnen tijdens de «grote mars» gestraft enwat was hun straf? Wat was de Nederlandse reactie hierop?Tweede Kamer, vergaderjaar 2024–2025, 36 600 V, nr. 97 AntwoordVoor zover bekend bij het kabinet zijn hiervoor geen Israëliërsveroordeeld.Nederland heeft meermaals publiekelijk zorg uitgesproken, ondermeer in de Veiligheidsraad van de Verenigde Naties, over hethoge aantal slachtoffers en de proportionaliteit van de Israëlischereactie op de demonstraties.27Hoeveel door Nederland gefinancierde projecten zijn op de WestelijkeJordaanoever vernietigd door kolonisten? Wat is hier tegen ondernomen?AntwoordOver de jaren heen hebben tientallen Nederlandse projectenschade en vernielingen ervaren door toedoen van gewelddadigekolonisten. Conform motie Knops (Kamerstuk 23 432, nr. 435d.d. 9 juni 2016) brengt het kabinet deze vernielingen op bij deIsraëlische autoriteiten en vraagt het om herstelbetalingen.28Hoeveel universiteiten bestaan er nog in Gaza?AntwoordAlle universiteiten in Gaza zijn op dit moment formeel gesloten.De meeste universitaire gebouwen zijn beschadigd of vernielddoor het oorlogsgeweld.29Kunt u een meerjarig budgetair overzicht geven (van zowel het verledenals voor de toekomst) voor steun aan mensenrechtenorganisaties in dePalestijnse gebieden?AntwoordVanuit het decentrale mensenrechtenfonds is van 2019 tot enmet 2022 een project van de United Nations DevelopmentProgramme (UNDP) met ongeveer EUR 2 miljoen op jaarbasisgefinancierd. Vanuit dit project worden zowel Israëlische alsPalestijnse mensenrechtenorganisaties gesteund. In 2023 isopnieuw een contract getekend met UNDP voor de periode 2023tot en met 2025. Dit project bedraagt in totaal EUR 6.650.000.Voor 2025 is er EUR 1.850.000 gereserveerd.Via het centrale mensenrechtenfonds zet Nederland zichwereldwijd in voor de veiligheid van mensenrechtenverdedigersonline en offline, waaronder met het Safety for Voicesprogramma voor de periode 2023–2027. Het jaarlijkse budgetvoor dit programma is EUR 8 miljoen. Vanwege de gevoeligheiden het persoonsvertrouwelijke karakter van het programma kandit niet openbaar worden uitgesplitst naar landen.Met financiering voor veiligheid en rechtsorde wordt ook steungegeven aan mensenrechtenorganisaties, via twee meerjarigepartnerschappen: die ook met UNDP worden uitgevoegd met eenbudget van EUR 37,5 miljoen voor de periode 2024–2028. Dezeprojecten richten zich op steun aan NGO’s om toegang tot rechtte bevorderen. Via hetzelfde fonds wordt de Palestijnse mensen-rechtencommissie (Independent Commission for Human Rights)gesteund. Deze Commissie fungeert als Ombudsman en is deenige onafhankelijke – niet NGO – organisatie die de mensenrech-tenschendingen in de Palestijnse Gebieden monitort en rappor-teert. Voor de periode 2023–2027 is EUR 1,9 miljoen gecommit-teerd.Tweede Kamer, vergaderjaar 2024–2025, 36 600 V, nr. 98 Ook vanuit het beleidskader Versterking MaatschappelijkMiddenveld (2021–2025) wordt met maatschappelijke organi-saties samengewerkt die op het terrein van mensenrechten actiefzijn in de Palestijnse Gebieden. Ook hier geldt dat uitsplitsingnaar landen niet publiek gedeeld kan worden vanwege gevoe-ligheid en het persoonsvertrouwelijke karakter van deprogramma’s.Voor 2026 en verder zal mede op basis van de bezuinigingsop-dracht de inzet van het mensenrechtenfonds (centraal endecentraal) geëvalueerd worden inclusief het budget voormensenrechtenorganisaties in de Palestijnse Gebieden voor dekomende jaren.JaarMensenrechten-fonds (UNDP)Safety for VoicesUNDPIndependentCommission forHuman Rights20192.000.00020202.000.00020212.000.00020222.000.00020232.000.0008.000.00020242.000.0008.000.00020251.850.0008.000.000202620271.900.000202837.500.000 30Kunt u een meerjarig budgetair overzicht geven (van zowel het verledenals voor de toekomst) voor humanitaire hulp aan de Palestijnse gebieden?AntwoordNederland geeft ieder jaar een flexibel inzetbare bijdrage aan dehumanitaire VN-organisaties, de Rode Kruis- en Halve Maanbe-weging, en de Dutch Relief Alliance. Met deze middelen kunnenzij direct reageren op humanitaire noden die zich voordoen incrises wereldwijd, inclusief in de Palestijnse Gebieden. Zo gafNederland in afgelopen jaren EUR 19 miljoen per jaar aanUNRWA, waarmee UNRWA hulp en basisdiensten heeft kunnenleveren in de Palestijnse Gebieden. Deze bijdragen zijn nietexclusief voor de Palestijnse Gebieden bestemd, en kunnen dusniet opgenomen worden in een overzicht voor humanitaire hulpaan de Palestijnse gebieden. UNRWA biedt namelijk niet alleenhulp aan Palestijnen in Gaza en de Westelijke Jordaanoever maarook in Jordanië, Libanon en Syrië. Voor de flexibel inzetbarebijdragen aan andere VN-organisaties, de Rode Kruis- en HalveMaanbeweging en de Dutch Relief Alliance geldt ook dat dezekunnen worden gebruikt voor de financiering van humanitairehulp over de hele wereld.Uit de partnerschappen met het Nederlandse Rode Kruis en deDutch Relief Alliance zijn afgelopen jaren meermaals hulppro-gramma’s gefinancierd in de Palestijnse Gebieden. Voor de DutchRelief Alliance betrof dit programma’s in Gaza van EUR 2 miljoenin 2021 en een bijdrage van EUR 2 miljoen in 2023, beidegefinancierd uit de flexibel inzetbare middelen die door hetMinisterie van Buitenlandse Zaken werden verstrekt. Het projectin 2023 werd door het Ministerie van Buitenlandse Zakengeïntensiveerd met een additionele bijdrage van EUR 5 miljoen.Voor een totaaloverzicht van additionele humanitaire bijdragen inTweede Kamer, vergaderjaar 2024–2025, 36 600 V, nr. 99 navolging van 7 oktober 2023 verwijs ik graag naar de Kamer-brief over humanitaire bijdrage Gaza van 19 juni jl.De laatste aanvullende bijdrage geoormerkt voor de PalestijnseGebieden vóór de additionele inzet van 2023 en 2024 was eenbijdrage aan UNRWA van EUR 4 miljoen naar aanleiding van degeweldsescalatie in Gaza in 2021.Over toekomstige inzet wordt u te zijner tijd geïnformeerd. Erstaan op dit moment geen aanvullende bijdragen geplandbovenop de reeds aangekondigde flexibel inzetbare bijdragen aanpartnerorganisaties zoals VN, Rode Kruis- en Halve Maanbe-weging en de Dutch Relief Alliance voor 2025.31Kunt u uitleggen wat u tot nu toe concreet heeft bereikt om ervoor tezorgen dat internationale misdrijven die door Israëliërs zijn begaan, nietonbestraft zijn gebleven?AntwoordNederland hecht aan het belang van onafhankelijk onderzoeknaar internationale misdrijven en mensenrechtenschendingen. Indat licht heeft Nederland zowel een extra vrijwillige bijdrage vanEUR 3 miljoen overgemaakt aan het Internationaal Strafhof (ISH)om de algemene onderzoekscapaciteit van het Hof te versterken,als een extra vrijwillige bijdrage van 1 miljoen dollar aan hetkantoor van de Hoge Commissaris voor Mensenrechten (OHCHR)in de Palestijnse Gebieden voor hun monitoringstaken. Dezebijdragen versterken nog steeds de capaciteit van het ISH en deOHCHR.32Kunt u schetsen wat voor zicht u heeft op de vervlechting van Israëlischekolonisten met het Israëlische leger?AntwoordVerschillende Israëlische, Palestijnse en internationale organi-saties – waaronder de VN – publiceren rapporten en statementsover de vervlechting van Israëlische kolonisten met het Israë-lische leger. Er zijn steeds meer kolonisten in het leger actief, ensoms dragen zij ook militaire uniformen wanneer zij niet formeelin het leger zitten. Het is aan de Israëlische strijdkrachten omPalestijnse burgers te beschermen tegen kolonistengeweld, maarhet komt geregeld voor dat dit niet gebeurt en dat de IDF actiefdeelneemt of ondersteuning biedt aan dit geweld. Nederlandspreekt zich hierover consequent uit.33Welk percentage van de begroting gaat naar Effectieve Europesesamenwerking? Is dit ten opzichte van vorig jaar nog gestegen?AntwoordOp de BZ-begroting 2024 bedraagt het uitgavenbudget opbeleidsartikel 3 Effectieve Europese samenwerkingEUR 11.193,6 miljard. Dit betreft 87,52% van het totaleBZ-uitgavenbudget in 2024 (EUR 12.790,1 miljard). Het uitgaven-budget op beleidsartikel 3 van de BZ-begroting 2025 bedraagtEUR 10.722,3 miljard en maakt daarmee 87,44% uit van hettotale BZ-uitgavenbudget (EUR 12.262,1 miljard) in 2025.Daarmee blijft het percentage nagenoeg gelijk ten opzichte vanvorig jaar.Tweede Kamer, vergaderjaar 2024–2025, 36 600 V, nr. 910 34Waarom wordt humanitaire hulp in zowel de begroting van het Ministerievan Buitenlandse Zaken als de begroting van het Ministerie van Buiten-landse Handel en Ontwikkelingshulp behandeld? Waarin verschillen deartikelen van de twee begrotingen van elkaar?AntwoordDe reguliere uitgaven voor humanitaire hulp staan op begrotings-artikel 4.1 van de BHO-begroting (totaal EUR 474 miljoen in 2025,waarvan EUR 473 miljoen ODA). Het bedrag van EUR 10 miljoen(2025) voor humanitaire hulp op begrotingsartikel 2.6 van deBZ-begroting betreft non-ODA middelen voor Oekraïne. De redenvoor het opnemen van de humanitaire hulp in de BZ-begroting isdat het wenselijk was om de middelen voor Oekraïne inzichtelijkte maken. Een onvermijdelijke consequentie hiervan is dat hethumanitair deel van de middelen ten behoeve van Oekraïne ookin kaart is gebracht.35Op welke momenten in de geschiedenis van Israël en de Palestijnen is eentweestatenoplossing reeds geprobeerd?AntwoordTot nu toe is de tweestatenoplossing niet gerealiseerd, ondanksverschillende onderhandelingsprocessen in het verleden. Hetkabinet streeft naar een duurzame oplossing die door beidepartijen wordt gedragen, waarbij het uitgangspunt de tweestaten-oplossing blijft. Dat betekent dat naast een internationaal erkenden veilig Israël, er ook een onafhankelijke, democratische enlevensvatbare Palestijnse staat komt.36Welke mensenrechtentoets past u toe in de bepaling of er hechte relatiesmet een staat aan moeten worden gegaan voor het beheersen vanmigratiestromen?AntwoordHet kabinet benadrukt dat partnerschappen met derde landenaltijd in lijn moeten zijn met nationaal, Europees en internati-onaal recht. Hieronder vallen ook mensenrechtenverplichtingen.Het kabinet heeft hier ook aandacht voor in het sluiten en deuitvoering van partnerschappen. Het respecteren van mensen-rechten is altijd onderdeel van de brede dialoog met landenwaarmee migratiesamenwerking wordt aangegaan.37Bent u in staat uitvoering te geven aan de mensenrechtenprioriteiten in derelatie met China, die volgens u complex is en veel internationalesamenwerking vereist?AntwoordDe mensenrechtenprioriteiten worden regelmatig besproken metde Chinese autoriteiten in bilateraal contact. Ook in multilateraalverband vraagt Nederland samen met gelijkgezinde landenaandacht voor de mensenrechten in China, bijvoorbeeld in deVN-mensenrechtenraad en de AVVN zoals genoemd in hetantwoord bij vraag 38. Nederland werkt hierbij samen met anderepartners zoals het maatschappelijk middenveld en het bedrijfs-leven. Tot slot geeft de Nederlandse ambassade in Beijinguitvoering aan het mensenrechtenbeleid door middel vanTweede Kamer, vergaderjaar 2024–2025, 36 600 V, nr. 911 communicatie en evenementen gericht op een Chinees publiek,met name op momenten als Internationale Vrouwendag, IDAHOT,Orange the World en Mensenrechtendag.38Op welke wijze dringt u bij de Chinese regering aan op het beëindigen vanmisdrijven tegen de menselijkheid in Xinjiang, China, zoals vastgestelddoor de Hoge Commissaris van de Mensenrechten van de VN enmensenrechtenorganisaties?AntwoordDit doet Nederland in bilaterale gesprekken, meest recent tijdensde bezoeken van toenmalig Minister president Mark Rutte aanChina in maart 2024 en van toenmalig Minister van buitenlandsezaken Wopke Hoekstra in mei 2023.1 Ook doet Nederland dit inmultilateraal verband, meest recent door een gezamenlijkeverklaring van Australië te steunen in de 3e Commissie van deAVVN in oktober 20242, in onze nationale verklaring in deVN-mensen-rechtenraad in september 20243 en tijdens de Universal PeriodicReview van China bij de VN-mensenrechtenraad in januari 2024.4Daarnaast zorgt Nederland ook dat de mensenrechtensituatie inXinjiang wordt meegenomen in EU-overleggen met China, meestrecent bij de EU-China mensenrechtendialoog in juni 2024.539Welke middelen maakt u vrij om Saoedische mensenrechtenverdedigerste ondersteunen, zowel online als offline? Kunt u uiteenzetten hoe dezemiddelen zich verhouden tot de vrijgemaakte middelen in 2023 en 2024?AntwoordNederland zet zich wereldwijd in voor de veiligheid van mensen-rechtenverdedigers online en offline, waaronder met het Safetyfor Voices programma voor de periode 2023–2027. Het jaarlijksebudget voor dit programma is EUR 10 miljoen. Vanwege degevoeligheid en het persoonsvertrouwelijke karakter van hetprogramma kan dit niet openbaar worden uitgesplitst naarlanden. De situatie van mensenrechtenverdedigers is ookonderdeel van de bilaterale mensenrechtendialoog die deMensenrechtenambassadeur voert met Saudi-Arabië. Voortsgebruikt de ambassade in Saoedi-Arabië het decentrale Mensen-rechtenfonds om lokaal mensenrechtenprojecten te steunen. In2023 en 2024 was het budget EUR 15.000 per jaar.40Kunt u uiteenzetten welke stappen u heeft genomen sinds 7 oktober 2023om bij te dragen aan de strijd tegen straffeloosheid van schendingen vanhet internationaal recht in Israël, de Bezette Palestijnse Gebieden enLibanon?Antwoord1Persverklaring van Wopke Hoekstra in Beijing op 23 mei 2023.2https://unny.mission.gov.au/unny/241022_UNGA79_Joint_statement_on_the_human_rights_situation_in_Xinjiang_and_Tibet.html3https://www.netherlandsandyou.nl/web/pr-un-geneva/w/item-4-general-debate4https://uprmeetings.ohchr.org/Sessions/45/China/DL_UPRDocuments/Netherlands%20(Kingdom%20of%20the).docx5https://www.eeas.europa.eu/eeas/china-39th-human-rights-dialogue-european-union-took-place-chongqing_enTweede Kamer, vergaderjaar 2024–2025, 36 600 V, nr. 912 Nederland hecht aan het belang van onafhankelijk onderzoeknaar internationale misdrijven en mensenrechtenschendingen. Indat licht heeft Nederland zowel een extra vrijwillige bijdrage vanEUR 3 miljoen overgemaakt aan het Internationaal Strafhof (ISH)om de algemene onderzoekscapaciteit van het Hof te versterken,als een extra vrijwillige bijdrage van 1 miljoen dollar aan hetkantoor van de Hoge Commissaris voor Mensenrechten (OHCHR)in de Palestijnse Gebieden voor hun monitoringstaken. Dezemiddelen versterken nog steeds de capaciteit van het ISH en deOHCHR.41Hoe vaak hebben de Nederlandse ambassadeur en u in hun bilateralecontacten met Chinese en Hongkong autoriteiten aangedrongen opvrijlating van individuele mensenrechtenverdedigers in China? Welkecases zijn besproken? Wat waren de resultaten?AntwoordDe toenmalig Minister van buitenlandse zaken Wopke Hoekstraheeft tijdens zijn bezoek aan China in mei 2023 de situatie vanYu Wensheng en Xu Yan aangekaart. Ook op hoogambtelijkniveau worden individuele zaken opgebracht in bilateralecontacten met China. Nederland roept China daarnaast inmultilateraal verband op mensenrechtenverdedigers vrij te laten,meest recent in Benelux-verband bij de VN-mensenrechtenraad inseptember 2024 (Li Qiaochu), februari 2024 (Jiang Tianyong) en inseptember 2022 (Chen Jiangfang). Via diverse sociale mediaka-nalen heeft Nederland het afgelopen jaar opgeroepen totvrijlating van Ilham Tohti (23 sep), Zhang Zhan (6 sep),Yu Wensheng & Xu Yan (23 aug), Li Qiaochu (2 feb). Ook inEU-verband kaart Nederland bij de VN-mensenrechtenraadindividuele zaken steevast aan.6Nederland brengt de mensenrechtensituatie op tijdens ontmoe-tingen met de Hongkongse autoriteiten. Dit betrof recent dezaken van de Hongkong ’47, Stand News en Apple Daily/Jimmy Lai.Het is erg moeilijk om aan te geven welke resultaten hetaankaarten van deze gevallen heeft, aangezien de Chineseautoriteiten niet naar buiten brengen waarom ze bepaaldebesluiten nemen in individuele zaken. Wel gaven sommigevoormalig politiek gevangenen en gedetineerde mensenrechten-verdedigers aan dat inzet van Nederland en andere gelijkgezindelanden in hun gevallen leidde tot merkbare verbeteringen in hunleefomstandigheden in gevangenschap.42Hoe vaak hebben de Nederlandse ambassade en consulaten in Ruslandrechtszaken van individuele mensenrechtenverdedigers bijgewoond?AntwoordNederlandse diplomaten in Rusland nemen regelmatig deel aanrechtszaakwaarneming. Aanwezigheid bij zittingen wordtgecoördineerd met andere (EU-)landen. Ondanks de zeer beperktebezetting van de Nederlandse ambassade in Moskou is het geluktminstens tien rechtszaken bij te wonen.436https://www.eeas.europa.eu/delegations/un-geneva/hrc57-item-4-general-debate-human-rights-situations-require-council%E2%80%99s-attention_en?s=62Tweede Kamer, vergaderjaar 2024–2025, 36 600 V, nr. 913 Hoe vaak hebben de Nederlandse ambassade en consulaten in Israël ende bezette Palestijnse gebieden rechtszaken van individuele mensenrech-tenverdedigers bijgewoond?AntwoordNederland uit via meerdere kanalen zorgen uit over de gehelesituatie voor mensenrechtenverdedigers in Israël en de bezettePalestijnse Gebieden. Er is in mindere mate focus op individuelezaken. Echter, diplomaten van de Nederlandse ambassade inIsraël en de vertegenwoordiging in de Palestijnse Gebiedenwonen in voorkomende gevallen rechtszaken bij van mensenrech-tenverdedigers.44Vindt er contact plaats met politieke gevangenen in andere landen viaNederlandse ambassades? Zo ja, hoe vaak komt dit voor? Kunt u eenuitsplitsing maken voor Rusland, Israël en de Palestijnse gebieden,Saoedi-Arabië en China?AntwoordRuslandHet kabinet maakt zich ernstige zorgen om het toenemendeaantal politieke gevangenen in Rusland. Als de rechtszaak nogloopt, neemt de ambassade in Moskou, samen met anderegelijkgezinde landen, deel aan rechtszaakwaarneming als datmogelijk en gewenst is. Het is tot nu toe niet mogelijk geblekentoegang te krijgen tot politieke gevangenen in de gevangenis.Nederland blijft, samen met EU-partners, oproepen om politiekegevangenen vrij te laten. Ook houdt Nederland als dat mogelijken gewenst is contact met familieleden en of advocaten vanpolitieke gevangenen.Israël/Palestijnse GebiedenNederland hecht aan de strikte naleving van internationaalrechte-lijke bepalingen over detentie en spreekt zorgen uit over deschaal en duur van bijvoorbeeld administratie detentie. Er is inmindere mate focus op individuele zaken. De ambassade inTel Aviv en de Nederlandse vertegenwoordiging in Ramallahhebben recentelijk geen contacten gehad met gevangenen.Nederlandse diplomaten wonen in voorkomende gevallen welrechtszaken bij van mensenrechtenverdedigers.Saoedi-ArabiëHet kabinet is bezorgd over de veroordelingen van mensenrech-tenverdedigers en critici in Saoedi-Arabië. Dit vormt dan ookonderwerp van gesprek binnen de structurele bilaterale mensen-rechtendialoog die Nederland onderhoudt met Saoedi-Arabië. Demensenrechtenambassadeur bracht in oktober jl. een bezoek aanSaoedi-Arabië in het kader van deze dialoog, en heeft tijdens zijnbezoek tevens aandacht gevraagd voor dit onderwerp. Het is nietmogelijk gebleken om politieke gevangenen te bezoeken inSaoedi-Arabië, tenzij het voorkomt in geval van consulairecasuïstiek. Wel probeert Nederland voor zover wenselijk enmogelijk toegang te verkrijgen tot rechtszittingen, in nauwesamenwerking met andere gelijkgezinde landen.Tweede Kamer, vergaderjaar 2024–2025, 36 600 V, nr. 914 ChinaWegens juridische beperkingen in China is het niet mogelijk omrechtstreeks contact te onderhouden met gevangenen, voor zoverhet geen Nederlandse burgers betreft. Wel volgt de ambassade inBeijing de omstandigheden van individuele politieke gevangenennauwgezet en zijn er gevallen waarbij de ambassade in contactstaat met mensen om hen heen. Bovendien onderhoudt deambassade contact met voormalig politieke gevangenen.Nederland blijft de Chinese autoriteiten aanspreken op deverslechterende mensenrechtensituatie, inclusief de omstandig-heden van individuele politieke gevangenen.45Hebben Nederlandse diplomaten sinds het aantreden van het huidigekabinet zittingen van Israëlische militaire rechtbanken in Palestijns gebiedbijgewoond en/of Israëlische gevangenissen bezocht?AntwoordNee.46Hoe meet u het «economisch en demografisch zwaartepunt» in de werelddat volgens de begroting «van het westen naar het oosten en het zuidenverschuift»?AntwoordDe verschuiving van het demografisch en economisch zwaar-tepunt in de wereld van het westen naar het oosten en zuiden iseen algemene constatering, geen exacte meting. Het gezamenlijkaandeel van Europa, Noord-Amerika en Oceanië in de totalewereldbevolking en mondiale economische productie neemt aldecennia af, terwijl dat van Azië, Afrika en Latijns-Amerikatoeneemt. Ter illustratie volgen twee voorbeelden. Uit data vanhet Internationaal Monetair Fonds (World Economic Outlook,2024) blijkt dat de landen in de categorie geavanceerde econo-mieën nu 40,6% van de wereldeconomie uitmaken, terwijl dat in1980 nog 62,7% was. Voor dezelfde periode van 1980 tot 2024blijkt uit gegevens van de Verenigde Naties (World PopulationProspects, 2024 revision) dat de bevolking van Europa, Noord-Amerika en Oceanië groeide van 1,0 naar 1,2 miljard, terwijl debevolking van Azië, Afrika, en Latijns Amerika meer dan verdub-belde van 3,4 naar 7,0 miljard.47Wat betekent het dat de relatie met China «complex» is in het licht van devervolging en onderdrukking van minderheidsgroepen, zoals deOeigoeren?AntwoordDe complexiteit zit in het feit dat het in China zelf uiterstmoeilijk is om informatie te verzamelen en contact te onder-houden met lokale mensenrechtenverdedigers en organisaties. DeChinese autoriteiten zijn daarnaast vaak niet gevoelig voorconclusies en aanbevelingen van VN-instrumenten op het gebiedvan mensenrechten of voor oproepen van individuele landenalleen. China weet daarbij een aanzienlijke groep landen temobiliseren om elke vorm van kritiek op de mensenrechtensi-tuatie in het land te bestempelen als inmenging in binnenlandseaangelegenheden. Om deze reden werkt Nederland samen metTweede Kamer, vergaderjaar 2024–2025, 36 600 V, nr. 915 een zo breed mogelijke groep partners, inclusief gelijkgezindelanden binnen en buiten Europa, het maatschappelijk middenvelden het bedrijfsleven om de mensenrechtensituatie, inclusief dievan minderheden zoals de Oeigoeren, aan te kaarten.48Hoe worden mensenrechtenverdedigers, die met gevaar voor eigen levenijveren voor vrijheid en gelijke rechten, in de bezette Palestijnse gebiedengeholpen?AntwoordDe Nederlandse vertegenwoordiging in de Palestijnse Gebiedenen de Nederlandse ambassade in Israël werken nauw samen metPalestijnse en Israëlische mensenrechtenverdedigers. Vrijweldagelijks is er contact met verschillende organisaties enactivisten om informatie uit te wisselen, samenwerking teverkennen en Nederlandse steun te bieden waar mogelijk.Zo zijn vanuit het Safety for Voices-programma de afgelopenmaanden lokale partners ondersteund om journalisten enmensenrechtenverdedigers in de Palestijnse Gebieden waarmogelijk te voorzien van communicatieapparatuur, financiëlesteun, humanitaire goederen en plekken met internet om vanuitte kunnen werken.49Is Nederland als gastland van het Internationaal Strafhof een bijzonderezorgdrager voor de veiligheid en het goed functioneren van het Strafhof?AntwoordHet is van belang dat de organen van het Strafhof hun mandaatonafhankelijk – en zonder bedreigingen en intimidaties – kunnenuitvoeren. Deze verplichting geldt op basis van het Statuut vanRome voor iedere verdragspartij, maar daarnaast heeft Nederlandals gastland ook een bijzondere verantwoordelijkheid op basisvan het Zetelverdrag tussen het Internationaal Strafhof en hetGastland (Trb. 2007, 125). Daar waar het de fysieke veiligheidbetreft en het nodig wordt geacht op basis van actuele dreigings-informatie, kunnen er in Nederland beveiligingsmaatregelenworden getroffen voor de medewerkers van het InternationaalStrafhof (ISH) en de personen die getuigen over de oorlogsmis-daden bij het Strafhof, in aanvulling op de eigen verantwoorde-lijkheid van de personen en de organisatie.Er is doorlopend contact met het ISH waarbij ook verschillendeveiligheidszorgen aan de orde komen. Uit veiligheidsoverwe-gingen kan er niet in detail worden getreden over de aard vandeze besprekingen of de specifieke zaken die daar aan de ordekomen.50Kunt u uitsluiten dat de arrestatiebevelen tegen premier Netanyahu enMinister van Defensie Gallant nog niet uitgevaardigd zijn, omdat Israël hetStrafhof onder druk zet, intimideert en bedreigt, zoals in het recenteverleden is gedaan?AntwoordHet is aan de rechters van het Internationaal Strafhof (ISH) omeen besluit te nemen over de door de Aanklager ingediendeverzoeken om arrestatiebevelen. De behandeling van dezeverzoeken is strikt vertrouwelijk en Nederland wordt door hetISH niet op de hoogte gehouden van de voortgang daarvan. AlsTweede Kamer, vergaderjaar 2024–2025, 36 600 V, nr. 916 verdragspartij en gastland zet Nederland zich er sterk voor in datde organen van het ISH hun mandaat op een veilige en onafhan-kelijke manier kunnen vervullen.51Bent u bereid om, naast de vrijwillige bijdrages aan het InternationaalStrafhof, zoals de drie miljoen euro van vorig jaar, experts van de politieen het openbaar ministerie bij het Strafhof te detacheren en daarnaastonder de vlag van het Strafhof forensische opsporingsteams in te zettenin Gaza, zoals dat bij Oekraïne is gebeurd?AntwoordNederland heeft expertise op het vlak van forensische opsporing(FO) en bewijsgaring, onder andere opgedaan bij het onderzoeknaar het neerhalen van de vlucht MH17 en vier missies naarOekraïne in 2022 en 2023. In Oekraïne zijn de missies ingezetonder de vlag van het Internationaal Strafhof (ISH) op verzoekvan Oekraïne en waren deze een gezamenlijke inspanning van deMinisteries van Defensie, Justitie en Veiligheid en BuitenlandseZaken.Een vergelijkbare missie in Gaza en/of Israël is op dit momentniet mogelijk, omdat er vooralsnog geen onderzoekers van hetISH duurzaam aanwezig zijn in de Palestijnse Gebieden, noch inIsraël, dat geen partij is bij het Statuut van Rome. Indien dezesituatie verandert en het ISH – of wellicht Israël of de relevantePalestijnse autoriteit – aan Nederland zou vragen om een foren-sisch onderzoeksteam te sturen of personeel te detacheren, danzal een dergelijk verzoek op dat moment in het licht van allerelevante omstandigheden worden beoordeeld.52Kunt u een leidende rol spelen bij de oprichting van een organisatie, zoalsde informele Dialogue Group (DG), die de coördinatie beoogt te bevor-deren tussen alle staten en organisaties die betrokken zijn bij hetopsporen en vervolgen van de internationale misdrijven die in Gaza zijnen worden gepleegd, waaronder het Strafhof, zoals dat voor Oekraïne isgedaan?AntwoordEr zijn momenteel geen signalen vanuit landen, betrokkenpartijen, internationale organisaties en/of betrokken organisatiesuit het maatschappelijk middenveld dat initiatieven niet op elkaarsluiten of elkaar overlappen, zoals wel het geval was in Oekraïne.Tevens is er geen vraag naar de oprichting van een mechanismeals een Dialogue Group, zoals wel het geval was bij de DialogueGroup on Accountability for Ukraine. Mocht er wel een dergelijkebehoefte ontstaan, dan zal zorgvuldig gewogen moeten wordenwelk land het beste geplaatst is een leidende rol te spelen bij hetversterken van coördinatie en op welke wijze, op basis vanexpliciete behoeftestelling, verzoeken uit het veld en beschikbarecapaciteiten.53Hoeveel draagt Nederland financieel bij aan de Defence InnovationAccelerator for the North Atlantic (DIANA) en het NATO Innovation Fund(NIF)?AntwoordNederland draagt jaarlijks EUR 1,676,400 bij aan de DefenceInnovation Accelerator for the North Atlantic (DIANA). DaarnaastTweede Kamer, vergaderjaar 2024–2025, 36 600 V, nr. 917 draagt Nederland vanaf 2023 in totaal EUR 55,87 miljoen bij aanhet NATO Innovation Fund (NIF) over een looptijd van 15 jaar.54Profiteren Nederlandse bedrijven ook van het NIF en wat doet u om ditfonds onder de aandacht te brengen bij het Nederlandse bedrijfsleven?AntwoordHet NIF is een fonds met als doel om innovatie in opkomende endisruptieve technologieën (Emerging Disruptive Technologies) inNAVO-landen te stimuleren en versterken. Nederland heeft hardgewerkt aan de totstandkoming van een gunstig ecosysteem voorinnovatieve startups en loopt daarmee voorop binnen de EU. NIFheeft een internationale scope maar de aanwezigheid van hethoofdkantoor in Nederland (Amsterdam) heeft een positieveinvloed op de benaderbaarheid voor Nederlandse startups. HetMinisterie van Defensie staat in nauw contact met het NIF omNederlandse partijen en ecosystemen te positioneren en aan hetNIF te verbinden.55Hoe komt het dat u het bedrijfsleven enerzijds wilt aanmoedigen enfaciliteren om humanitaire hulp te verstrekken, sancties door te ontwik-kelen en te implementeren en bij te dragen aan het bewerkstelligen vanaccountability (rekenschap) als het om de Russische oorlog tegenOekraïne gaat, terwijl u anderzijds het bedrijfsleven enkel «ontmoedigt»wanneer het Israëls illegale bezetting en annexatie van Palestina betreft?AntwoordVoor Oekraïne geldt dat Nederland het land militair, financieel enmoreel actief en onverminderd blijft steunen in tijd van oorlog,herstel en wederopbouw, zo lang als dat nodig is. De sancties vande Europese Unie (en van andere landen) zijn erop gericht om deRussische oorlogsmachine tegen Oekraïne zoveel mogelijk tebelemmeren.Nederland beschouwt Israëlische nederzettingen in bezet gebiedals strijdig met internationaal recht en een obstakel voor hetbereiken van een tweestatenoplossing. Bedrijfsactiviteiten diebijdragen aan het ontwikkelen of bestendigen van nederzettingenbeschouwt het kabinet dan ook als onwenselijk. Nederlandontmoedigt al jaren economische relaties met bedrijven inIsraëlische nederzettingen in de door Israël bezette gebieden.Producten die zijn geproduceerd in Israëlische nederzettingenkomen niet in aanmerking voor EU-handelsvoordelen enNederland ziet toe op juiste etikettering. Nederland voerthiervoor EU-wetgeving uit.56Hoe beoordeelt u de groei van het Chinese kernwapenarsenaal in relatietot de bestaande internationale afspraken over nucleaire non-proliferatieen wapenbeheersing?AntwoordChina breidt op dit moment in hoog tempo zijn nucleaire arsenaalen de hoeveelheid en capaciteiten van bijbehorende afleversys-temen uit. Dit is een zorgwekkende ontwikkeling. Dezeuitbreiding is niet in lijn met de afspraken onder hetNon-proliferatieverdrag (NPV) om te goeder trouw ontwapeningna te streven. China is bovendien de enige NPV-kernwapenstaatdie geen vrijwillig moratorium heeft afgekondigd op de productieTweede Kamer, vergaderjaar 2024–2025, 36 600 V, nr. 918 van splijtbaar materiaal voor gebruik in kernwapens of anderenucleaire explosieven. Daarnaast blijft China ondoorzichtig overde eigen nucleaire doctrine en de budgetten, capaciteiten enomvang van zijn nucleaire programma. Meer transparantie kan debasis vormen voor toenemend wederzijds vertrouwen, helpen hetrisico op misverstanden te verminderen en de internationalestabiliteit versterken. Nederland dringt daarom regelmatig bijChina aan op het nakomen van internationale verplichtingen endeelname aan dialoog, vertrouwenwekkende maatregelen entransparantiemaatregelen.57Zal het «claims-mechanisme voor oorlogsschade» alleen voor Oekraïnegelden of kan er ook breder beroep op worden gedaan, bijvoorbeeld doorPalestijnen voor de oorlogsschade die Israël in Gaza heeft aangericht?AntwoordDe werkzaamheden aan een compensatiemechanisme vooroorlogsschade, zijn gebaseerd op resolutie ES-11/5 van deAlgemene Vergadering van de Verenigde Naties van 14 november2022. Deze resolutie werd aangenomen in het kader van eenspeciale zitting van de Algemene Vergadering over de oorlog inOekraïne en heeft dus geen werking buiten die context. Bij hetinmiddels opgerichte Schaderegister voor Oekraïne, de eersteconcrete uitwerking van resolutie ES-11/5, kunnen uitsluitendschadeclaims worden ingediend die voortvloeien uit de Russischeagressie tegen Oekraïne.58Kunt u aangeven hoeveel dodelijke slachtoffers er jaarlijks vallen alsgevolg van islamitisch extremisme en terrorisme wereldwijd?AntwoordHet ministerie beschikt niet over eigen cijfers van internationaleslachtoffers van extremistisch en terroristisch geweldwereldwijd, maar verwijst hiervoor waar mogelijk naar andereopenbare bronnen.59Hoeveel terrorisme-experts en analisten heeft het Ministerie van Buiten-landse Zaken in dienst met de focus op jihadisme?AntwoordHet ministerie heeft een team van 7 medewerkers dat zichspecifiek bezig houdt met contraterrorisme (CT) tezamen met eendiplomatiek netwerk van 6 regionale veiligheidscoördinatoren en4 bilaterale veiligheidscollega’s op de posten die ook CT in hunportefeuille hebben. Bij de vormgeving van het Nederlandsecontraterrorisme-beleid in bilateraal en multilateraal verbandwordt tevens nauw samengewerkt met verschillende nationaleketenpartners zoals de NCTV en de veiligheidsdiensten.60Hoeveel procent van de bezuiniging op het postennet wordt in minderinggebracht op het mensenrechtenfonds? Kunt u hiervoor een uitsplitsingmaken van de lokale mensenrechtenfondsen en het mensenrechtenfondsin Den Haag?AntwoordTweede Kamer, vergaderjaar 2024–2025, 36 600 V, nr. 919 Er is geen directe koppeling tussen de bezuinigingen op hetpostennet en bezuinigingen op het Mensenrechtenfonds. Debezuiniging op het postennet zal wel zijn weerslag hebben op decapaciteit van de posten om o.a. mensenrechtenprojecten teidentificeren en te beheren. Tegelijkertijd noopt de verlaging vanhet budget voor het Mensenrechtenfonds (centraal en decentraal)ook tot een heroverweging van de wijze waarop het fondsingezet kan worden. Hoe dit eruit gaat zien is afhankelijk van deuitwerking van de aankomende bezuinigingen. Hieraan wordtmomenteel gewerkt.61Komt u inzake het thema van Europees concurrentievermogen nog meteen kabinetsreactie op het rapport-Draghi?AntwoordEen eerste kabinetsreactie op het Draghi-rapport is op4 oktober jl. als onderdeel van het verslag van de Raad voorConcurrentievermogen van 26 september jl. met de Kamergedeeld. Zoals toegezegd tijdens het commissiedebat RaadAlgemene Zaken op 10 oktober jl. is uw Kamer een uitgebreiderereactie op het Draghi-rapport toegekomen op 4 november jl. Indie reactie wordt ingegaan op de geopolitieke enEU-institutionele aspecten van het rapport.62Welke «derde landen» helpt Nederland met het vergroten van hunweerbaarheid tegen digitale en hybride dreigingen?AntwoordDe capaciteitsopbouwprogramma’s die Nederland ondersteuntworden voornamelijk uitgevoerd in de drie prioriteitsregio’s vande Internationale Cyberstrategie 2023–2028 (Westelijke Balkan,Zuidelijk Afrika en Indo-Pacific). Er zijn ook programma’s diebreder ingezet worden, zoals het Wereldbank cyberfonds en hetGlobal Forum on Cyber Expertise. De keuze voor specifiekelanden wordt daarnaast gemaakt op basis van diplomatiekekansen om er voor te zorgen dat het aanbod aansluit bij de vraagvan landen. Nederland geeft veruit de hoogste bijdrage aan deversterking van de cyberweerbaarheid van Oekraïne via de ITCoalition en het Tallinn Mechanisme waarvan Nederland lid is.Via deze structuren wordt door groepen van donoren respectie-velijk militaire en civiele cybersteun aan Oekraïne verleend. Totslot draagt Nederland via de EU-missie EUPM Moldova bij aan deweerbaarheid tegen hybride en cyberdreigingen in Moldavië.63Kunt u de Palestijnse Autoriteit op de Westelijke Jordaanoever helpen methaar digitale weerbaarheid, gezien het Internationaal Strafhof vaak in deWestelijke Jordaanoever het doelwit is geweest van Israëlische cyberope-raties, zoals uit een artikel van The Guardian uit 2024 bleek?AntwoordHet kabinet heeft een groot ontwikkelingsprogramma in dePalestijnse Gebieden, waarmee op verschillende terreinenondersteuning geboden wordt aan Palestijnen op de WestelijkeJordaanoever. Op dit moment wordt er geen steun geboden tengunste van digitale weerbaarheid. Indien de PA hiertoe eenberoep zou doen zal het kabinet zo’n verzoek bestuderen en opde merites beoordelen.Tweede Kamer, vergaderjaar 2024–2025, 36 600 V, nr. 920 64Wat bedoelt u met het verminderen van administratieve lasten enregeldruk voor burgers, bedrijven en overheden?AntwoordHet kabinet kijkt in dit kader naar de uitvoerbaarheid vanregelgeving. Het gaat er dan onder andere om dat wetgevingeenvoudig, duidelijk en handhaafbaar is. Er wordt bijvoorbeeldgekeken naar de rapportageverplichtingen die bedrijven opgelegdkrijgen, de voorwaarden waaraan toezichthouders moetenvoldoen en de impact die wetgeving heeft op het gebied vanruimtelijke ordening.65Hoe denkt u de besparing van 1,6 miljard euro op de EU-afdracht tebereiken?AntwoordDe kabinetsinzet is vastgelegd in het hoofdlijnenakkoord (HLA)en het regeerprogramma (hoofdstuk 9b) en houdt in datNederland geen voorstander is van een significante stijging vanhet Meerjarig Financieel Kader (MFK). Het betreft een beperkingvan de geraamde stijging van de afdrachten aan de EU vanaf hetvolgende MFK (periode 2028–2035). Hoe de beoogde besparingvanaf 2028 wordt bereikt, is afhankelijk van de uitkomsten vande nog te beginnen onderhandelingen over het nieuwe MFK opbasis van een nog te ontvangen voorstel van de EuropeseCommissie (verwacht medio 2025).66Wat is het kabinetsstandpunt ten aanzien van besluitvorming bij gekwalifi-ceerde meerderheid met betrekking tot het Europese GemeenschappelijkBuitenlands- en Veiligheidsbeleid (GBVB)?AntwoordHet kabinet is voorstander van een slagvaardig EU buitenland-beleid. Eensgezind optreden is essentieel om de geopolitiekeslagkracht van de EU te versterken. Het is mogelijk om besluit-vorming bij gekwalificeerde meerderheid op GBVB terrein uit tebreiden onder het huidige verdrag, maar het afgelopen jaar isgebleken dat hiervoor op dit moment onvoldoende draagvlakonder EU-lidstaten bestaat. Mede daarom zet het kabinet in opandere manieren om te werken aan de slagvaardigheid van hetEU-buitenlandbeleid. Bijvoorbeeld door het bevorderen van meercoherentie tussen EU-instellingen, lidstaten en beleidsterreinen.Dit vereist een actieve coördinerende rol van de Hoge Vertegen-woordiger in de nieuwe Commissie en het resultaatgerichtermaken van de Raad Buitenlandse Zaken. Ook operationelewerkmethoden kunnen beter, zoals meer gezamenlijkeEU-bezoeken en voorbereiding van gezamenlijke posities enkernboodschappen. Indien noodzakelijk kan vaker gebruikgemaakt worden van constructieve onthouding door lidstaten diezich niet kunnen vinden in een gemeenschappelijke positie.67Is het verlaten van Schengen als gevolg van een opt-out van het asiel-beleid een mogelijkheid?AntwoordTweede Kamer, vergaderjaar 2024–2025, 36 600 V, nr. 921 Een opt-out op het gebied van het Europese asiel- en migratieacquis kan ook een uittreding uit Schengen betekenen. Voor eenopt-out is verdragswijziging nodig. Op dit moment bestaat er inde Europese Raad geen meerderheid voor het wijzigen van deEU-verdragen.68Bij wie zal het kabinet het verzoek voor een opt-out-clausule voor hetEuropese asiel- en migratiebeleid indienen? Wanneer verwacht u datzoiets effectief in werking kan treden?AntwoordOp 18 september jl. heeft Minister Faber van Asiel en Migratieeen brief verzonden aan de Europese Commissie waarinNederland de wens kenbaar maakt om in het geval van Verdrags-wijziging te willen pleiten voor een opt-out op het gebied vanasiel en migratie. Op 19 september jl. is de Kamer over deze briefnader geïnformeerd.69Wat houdt een prudente Europese begroting in?AntwoordEen prudente Europese begroting is een begroting waarin opverantwoorde wijze wordt omgesprongen met publieke middelenen adequaat rekening is gehouden met budgettaire risico’s. Eenprudente Europese begroting betekent daarnaast dat de nationaleafdrachten van lidstaten voorspelbaar zijn en dat de begrotingvoldoende flexibel is om in te kunnen spelen op onverwachtegebeurtenissen.70Wat houdt een realistische Europese begroting in?AntwoordEen realistische Europese begroting is een begroting waarbij deramingen aansluiten bij de verwachte uitgaven en inkomsten enwaarbij rekening wordt gehouden met zowel de draagkracht alsde absorptiecapaciteit van lidstaten.71Wat houdt een moderne Europese begroting in?AntwoordEen moderne begroting is een begroting die ingaat op de uitda-gingen waarvoor de lidstaten en de EU zich op dit momentgesteld zien, en die bijdraagt aan het bereiken van de daaraangekoppelde strategische prioriteiten.72Loopt er al een onderzoek of ligt er reeds een rapport over de effecten vanuitbreiding van de EU?AntwoordIn maart jl. bracht de Europese Commissie een mededeling uitover pre-toetredingshervormingen en beleidsevaluaties in hetkader van toekomstige EU-uitbreiding. De kabinetsappreciatievan deze mededeling is op 19 april jl. met de Kamer gedeeld. Inde politieke beleidslijnen kondigt verkozen voorzitter Von derLeyen aan dat de nieuwe Commissie in de eerste 100 dagen vanTweede Kamer, vergaderjaar 2024–2025, 36 600 V, nr. 922 haar mandaat voornemens is om een vervolg op dezepre-uitbreiding beleidsevaluaties te presenteren. Deze evaluatiesbeogen in kaart te brengen wat de gevolgen zijn van uitbreidingop rechtstatelijk, beleidsmatig, budgettair en bestuurlijk terrein.73Wat is de laatste stand van zaken met betrekking tot het wetsvoorstelInternationale Sanctiemaatregelen? Wanneer verwacht u de plenairebehandeling in de Kamer?AntwoordHet Wetsvoorstel internationale sanctiemaatregelen is dezezomer geconsulteerd via «internetconsultatie.nl» en er zijnuitvoeringstoetsen uitgevoerd. Het kabinet verwerkt nu deconsultatiereacties en de uitvoeringstoetsen. In het najaar zal deAutoriteit Persoonsgegeven (AP) om een toets worden verzocht.De AP hanteert een termijn van minstens acht weken. Naverwerking van dit toetsresultaat zal het voorstel wordenaangeboden aan de Raad van State (RvS) voor advies. De RvShanteert een streeftermijn van drie maanden. Na verwerking vanhet RvS advies zal het kabinet het wetsvoorstel aan uw Kameraanbieden. Afhankelijk van de precieze termijnen en uitkomstenvan de AP en de RvS, is het streven om het voorstel medio 2025aan uw Kamer aan te bieden. De plenaire behandeling zalaanvangen nadat de vaste Kamercommissie voor BuitenlandseZaken haar voorbereidend onderzoek heeft afgerond.74Hoeveel fulltime eenheden (fte) heeft u vrijgespeeld voor sanctiebeleid?AntwoordDe Eenheid Sanctiebeleid (ESB) binnen het Ministerie vanBuitenlandse Zaken bestaat momenteel uit 16 fte. ESB is verant-woordelijk voor de beleidsontwikkeling ten aanzien van sancties,waaronder het formuleren van Nederlandse voorstellen voorEU-sancties. ESB verzorgt voorts de coördinatie van de nalevingvan sancties en de verdere ontwikkeling van het sanctie-instrumentarium. De modernisering van het sanctiestelsel is hierintegraal onderdeel van. Met naleving en de modernisering vanhet sanctiestelsel zijn binnen ESB ongeveer 7 fte belast.Daarnaast zijn verscheidene medewerkers van andere directiesbetrokken bij het sanctiebeleid, waaronder bij de directieInternationale Marktordening en Handelspolitiek waar het gaatom de export van strategische goederen, de Directie Veiligheids-beleid als het bijvoorbeeld gaat om terrorismebestrijding encyberveiligheid, de directie Multilaterale Organisaties en Mensen-rechten ten aanzien van onder andere mensenrechten, deRegiodirecties in het kader van het integrale landenbeleid, deDirectie Integratie Europa en de Permanente Vertegenwoordigingin Brussel in het kader van de integrale inzet ten aanzien van hetEU-buitenlandbeleid, de Directie Juridische Zaken in het belangvan de juridische soliditeit van maatregelen en de directieFinancieel-Economische zaken inzake de financiering van hetbeleid.75Hoeveel fte wordt ingezet op specifiek handhaving van sancties? Hoeveelop wetgevingsprocessen rondom sancties?AntwoordTweede Kamer, vergaderjaar 2024–2025, 36 600 V, nr. 923 Handhaving van sanctieschendingen vindt in Nederland plaatsdoor de strafrechtketen (FIOD en functioneel parket bij het OM)en door middel van het bestuursrechtelijk toezicht door AFM enDNB op de administratieve organisatie bij onder andere financiëleinstellingen. In het wetsvoorstel Internationale sanctiemaatre-gelen wordt voorgesteld hieraan bestuursrechtelijke handhavingvan sanctieschendingen door toezichthouders waaronder deDouane toe te voegen. Het Ministerie van Buitenlandse Zakenfungeert als aanjager en gesprekspartner voor de desbetreffendehandhavers en toezichthouders, ook voor de toezichthouders endepartementen die toezien op de naleving zoals bijvoorbeeld deDouane, de Kustwacht en het Ministerie van Economische Zaken(Bureau Toetsing Investeringen). Met coördinatie van de nalevingen de modernisering van het sanctiestelsel zijn binnen de EenheidSanctiebeleid (ESB) 7 fte belast. Daarnaast zijn verscheidenemedewerkers van andere directies, in het bijzonder de DirectieInternationale marktordening en handelsbeleid en de DirectieJuridische Zaken hierbij betrokken.76Op welke manier zet u zich in om sanctieomzeiling via derde landen tevoorkomen? Kun u iets zeggen over de effectiviteit hiervan?AntwoordDe inzet tegen sanctie-omzeiling is gericht op informatievoor-ziening, controle en handhaving op zowel nationaal, Europees alsinternationaal niveau. Het betreft een gezamenlijke verantwoor-delijkheid van overheid en bedrijfsleven. De focus ligt hierbij opdual use en zogeheten Common High Priority (CHP)-goederen. Ditis een lijst met gesanctioneerde goederen waarbij de impact ophet slagveld het grootst is. Nationaal wordt met behulp vandata-analyse geïdentificeerd welke bedrijven er (ongewild)betrokken zijn bij sanctie-omzeiling. De verkregen informatie kanmet bedrijven worden gedeeld zodat zij hierop kunnen handelenmaar kan ook gebruikt worden voor handhaving. Informatie overbedrijven in derde landen die sanctie-omzeiling faciliteren wordtvervolgens gebruikt voor aanvullende controles en risicoprofi-lering. De derde landen waar deze bedrijven gevestigd zijnworden diplomatiek aangesproken, zowel bilateraal als via deEU-sanctiegezant. Wanneer deze inspanningen geen effecthebben kunnen deze bedrijven worden opgenomen op desanctielijst waardoor specifieke handelsbeperkingen tegen henvan kracht worden (inmiddels 55 bedrijven). Ook wordt infor-matie uit onderzoeken naar sanctie-omzeiling meegenomen in deontwikkeling van nieuwe sanctiemaatregelen.77Kunt u aangeven, zonder privacygevoelige informatie te delen, hoeveelgevallen van sanctieomzeiling momenteel door het openbaar ministerieworden behandeld?AntwoordBij het openbaar ministerie zijn er op dit moment 66 strafrechte-lijke onderzoeken naar overtreding van de sanctiewet in behan-deling. Dat betreffen 17 FIOD-onderzoeken en 49 onderzoekenvan de Douane. Sinds begin 2022 zijn er bij het OM daarnaast9 FIOD-onderzoeken en 36 onderzoeken van de Douane naarovertreding van de Ruslandsancties afgerond.78Tweede Kamer, vergaderjaar 2024–2025, 36 600 V, nr. 924 Kunt u aangeven hoeveel Russische tegoeden er momenteel bij Neder-landse banken zijn bevroren, zowel particuliere tegoeden als tegoedenvan de Russische centrale bank?AntwoordIn de Kamerbrief aangaande de Geannoteerde Agenda voor deRaad Buitenlandse Zaken heeft het kabinet op 4 oktober jl.gemeld dat er EUR 97,2 miljoen is bevroren aan private Russischetegoeden (peildatum 1 juli 2024). Er bevinden zich in Nederlandgeen Russische centrale banktegoeden.79Aan welke vier externe organisaties is de gedetineerdenbegeleiding vanNederlanders in het buitenland uitbesteed, die hiervoor uit het budget vanhet Ministerie van Buitenlandse Zaken betaald worden? Welke rechtpositiehebben zij? Voeren zij deze begeleiding exclusief uit? Waar zijn dezeorganisaties gevestigd? Op basis van welke systematiek ontvangen zijmiddelen (bijvoorbeeld per bezoek of per gedetineerde?)AntwoordGedetineerdenbegeleiding gebeurt door consulair medewerkersvan de posten als ook op basis van een meerjarig subsidiekaderdoor de vier gespecialiseerde onafhankelijke organisaties, teweten;•Stichting Reclassering Nederland, Bureau Buitenland teUtrecht•Stichting Epafras te Leiden•Stichting Dutch & Detained, Amsterdam•Stichting Lawyers Across Borders, AmsterdamDeze vier stichtingen bepalen zelf de inzet van de beschikbaargestelde gelden op basis van hun specifieke expertise, binnen dekaders van de subsidieregeling. In aanvulling op bovengenoemdejuridische ondersteuning onder het subsidiekader «gedetineer-denbegeleiding buitenland» kan Buitenlandse Zaken in eenindividueel geval waar doodstraf dreigt extra juridisch advies offinanciering van rechtsbijstand bieden.80Wanneer verwacht u het wetsvoorstel Modernisering Sanctiestelsel of eenherziening van de sanctiewet uit 1977 naar de Kamer te sturen?AntwoordHet Wetsvoorstel internationale sanctiemaatregelen is dezezomer geconsulteerd via «internetconsultatie.nl» en er zijnuitvoeringstoetsen uitgevoerd. Het kabinet verwerkt nu deconsultatiereacties en de uitvoeringstoetsen. In het najaar zal deAutoriteit Persoonsgegeven (AP) om een toets worden verzocht.De AP hanteert een termijn van minstens acht weken. Naverwerking van dit toetsresultaat zal het voorstel wordenaangeboden aan de Raad van State (RvS) voor advies. De RvShanteert een streeftermijn van drie maanden. Na verwerking vanhet RvS advies zal het kabinet het wetsvoorstel aan uw Kameraanbieden. Afhankelijk van de precieze termijnen en uitkomstenvan de AP en de RvS, is het streven om het voorstel medio 2025aan uw Kamer aan te bieden.81Hoe rendeert het investeren in internationaal cultuurbeleid? Hoeveel eurolevert dit op per geïnvesteerde euro? Bestaat er een evaluatie op dit punt?Tweede Kamer, vergaderjaar 2024–2025, 36 600 V, nr. 925 AntwoordDe investeringen in het internationaal cultuurbeleid (ICB) leverenzowel economische als niet-economische waarde op. Op econo-misch vlak is de toegevoegde waarde van de culturele encreatieve sector EUR 23,9 mld., Nederland is de 4e exporteur vancultuurgoederen in de EU (achter Italië, Frankrijk en Duitsland).De uitvoer van culturele goederen en diensten bedraagt 4,2% vande totale Nederlandse export.7Het ICB draagt hieraan bij door jaarlijks gemiddeld1.100 projecten te ondersteunen in 60 landen, waarvandoorgaans 950 projecten in ICB-focuslanden plaatsvinden. Doorhet ondersteunen van internationale culturele uitwisselingen,handelsmissies, bezoekersprogramma’s en boekvertalingenkunnen Nederlandse makers nieuwe markten aanboren.De economische literatuur laat zien dat dergelijke culturelehandel een positief effect heeft op de economische groei.8 Hierbijgeldt dat ICB-subsidies slechts een deel van de kosten dekken,maar een hefboomfunctie vervullen door private bijdragen aan tetrekken in binnen- en buitenland.Het ICB levert ook een maatschappelijke en diplomatiekebijdrage. Onderzoek laat zien dat de reputatie van de culturelesector van een land een van de factoren is in het aantrekken vanbuitenlandse investeringen en politieke invloed, o.a. gemetendoor te kijken naar hoe in de VN wordt gestemd.9 ICB-geldendragen hieraan bij door bijv. noodsteun te verlenen voor erfgoeddat wordt bedreigd door conflict, zoals in Oekraïne.10 Nederlandsteunt de vrijheid van expressie van kunstenaars in landen waardeze onder druk staat en loopt voor in duurzaam design dat onshelpt in de energie – en klimaattransitie. Het ICB is daarmee vanbelang in het Nederlandse buitenlandbeleid. Deze conclusie isook getrokken in de meest recente evaluatie van het ICB.11 Deeerstvolgende (externe) evaluatie is beoogd voor 2026, zoalsaangekondigd in het ICB-beleidskader 2025–2028. In de tussenlig-gende jaren zal het kabinet de resultaten van het ICB blijvendelen met uw Kamer via de jaarlijkse voortgangsrapportages.82Hoeveel NGO’s en welke NGO’s hebben aanspraak gemaakt op desubsidie voor gedetineerdenbegeleiding?AntwoordZie het antwoord op vraag 79.83Hoe gaat u beleidsprioriteiten op het gebied van mensenrechtenbevorderen, terwijl u bezuinigt op de instrumenten ten behoeve van ditthema?Antwoord7Zie respectievelijk Eurostat, Intra and extra-EU trade in cultural goods by product and partner,Statistics | Eurostat (europa.eu) en CBS, Satellietrekening cultuur en media 2018: Cultuur- enmediaproducten zijn goed voor 3,4 procent van het bruto binnenlands product (bbp) en4,3 procent van de totale werkgelegenheid in Nederland.8Zie bijv. Javier Scavia et al., «The impact of cultural trade on economic growth», AppliedEconomics 53:38, (2021), pp. 4436–4447.9University of Edinburgh, Soft Power Today. Measuring the Influences and Effects (2017).10Farah Nayeri, «When Culture Is Threatened, They Come to the Rescue», New York Times(05-05-2023).11IOB, Diversiteit en samenhang. Beleidsdoorlichting «Consulaire dienstverlening en uitdragenNederlandse waarden», nr. 435, 2019.Tweede Kamer, vergaderjaar 2024–2025, 36 600 V, nr. 926 Zoals in het Resultatenkader bij de beleidsnota Mensenrechten,Democratie en Internationale Rechtsorde beschreven staat, is despeciale aandacht voor de mensenrechtenprioriteiten waaropNederland expertise, netwerk en profiel heeft opgebouwddoorweven in de mensenrechtenaanpak. Internationalenormstelling, het behouden van draagvlak voor mensenrechten(door deze bilateraal en multilateraal uit te dragen) en het houdenvan structurele dialogen met mensenrechtenorganisaties zijnvoorbeelden van de aanpak ter bevordering van deze prioriteitenmet andere dan financiële instrumenten. Het is intussen teverwachten dat de bezuinigingen op het Mensenrechtenfondszullen leiden tot verminderende mogelijkheden voor Nederlandom te engageren op een aantal van de prioritaire mensenrechten-thema’s, althans waar het financiële programmering betreft.Mede hierom heeft het kabinet het non-ODA gedeelte van hetmensenrechtenfonds van de bezuinigingen voor 2025 relatiefontzien. Voor 2026 en verder moeten beleidskeuzes gemaaktworden om de bezuinigingen uit te werken.84Hoe vaak hebben medewerkers van de Nederlandse ambassade enconsulaten in China en Hongkong rechtszaken van individuele mensen-rechtenverdedigers bijgewoond?AntwoordNederlandse diplomaten in China deden sinds begin 2023 samenmet gelijkgezinde landen pogingen om rechtszaken bij te wonenvan mensenrechtenverdedigers Yu Wensheng, Guo Feixiong,Li Qiaochu, Sophia Huang en Wang Jianbing. De Chinese autori-teiten onthielden diplomaten bij deze zaken toegang tot derechtbank.In Hongkong heeft het consulaat in de afgelopen jaren ongeveertien rechtszaken bijgewoond van mensenrechtenverdedigers. Bijalle rechtszaken tegen mensenrechtenverdedigers zijn er verte-genwoordigers van EU-lidstaten op rotatiebasis aanwezig.85Op welke wijze gaat bezuinigd worden op het postennet? Welke overwe-gingen om wel/niet op posten te bezuinigen zijn leidend voor u?AntwoordDe mate waarin en hoe bezuinigd gaat worden op het postennetis afhankelijk van de beleidskeuzes die de komende maandengemaakt gaan worden om de meerjarige ODA taakstelling,non-ODA taakstelling en de taakstelling op het apparaat terealiseren. Dat heeft impact op de personele en materieleuitgaven van het apparaat. De taakstelling is administratiefverwerkt in tabel 19 van de BZ begroting (pag. 54). Dit inafwachting van verdere beleidskeuzes.86Hoeveel fte’s worden er bezuinigd op het departement om de tien procentdoelstelling te behalen en welke functies betreft het?AntwoordDe komende maanden wordt de apparaatstaakstelling op hetdepartement op fte- en functieniveau uitgewerkt. Ik zal uwKamer begin 2025 informeren over de uitkomst hiervan.Tweede Kamer, vergaderjaar 2024–2025, 36 600 V, nr. 927 87Welk effect heeft de besparing van 10 procent op het postennetwerk ophet consulaire werk?AntwoordDe consulaire uitgaven vallen onder het non-ODA budget vanBuitenlandse Zaken. Er is nog geen keuze gemaakt op welkeonderdelen de meerjarige bezuinigingen ingevuld gaan worden.Dat is afhankelijk van de structurele beleidsmatige afwegingendie gemaakt moeten worden om de taakstelling op de non-ODAbudgetten te kunnen realiseren. Aangezien het consulaire werkéén van de kerntaken is van Buitenlandse Zaken en het recht-streekse dienstverlening aan burgers en bedrijven betreft, wordteen zorgvuldige afweging gemaakt bij de invulling van detaakstelling.88Kunt u de uitwerking van de enorme bezuiniging op het postennet ruimvoor de begrotingsbehandeling met de Kamer delen? Zo nee, waaromniet?AntwoordDe taakstelling die in 2025 op apparaat wordt doorgevoerd heeftnog geen directe gevolgen voor het postennet. De invulling wordtmet name gevonden in flexibele centrale budgetten voorhuisvesting, ICT en een beperkte korting op het centrale forma-tiebudget. Deze centrale budgetten hebben zowel betrekking ophet postennet als op het kerndepartement. In 2025 zullen opbasis van beleidskeuzes, die worden gemaakt bij de invulling vande ODA- non ODA- en apparaatstaakstelling, de consequentiesvoor het postennet worden onderzocht. Dit zal vanaf 2026 zijnbeslag moeten krijgen.89Bent u voornemens om ambassades te sluiten?AntwoordBij het invullen van de apparaatstaakstelling van structureel EUR125 miljoen vanaf 2029 zal ook de omvang van het postennet inoverweging worden genomen. De precieze uitwerking wordtduidelijk nadat de meerjarige beleidsmatige keuzes gemaakt zijnom de ODA taakstelling, non-ODA taakstelling en apparaatstaak-stelling uit te voeren.Zie ook het antwoord op vraag 88.90Kunt u uitsluiten dat u ambassades gaat sluiten?AntwoordNee. Zie ook het antwoord op vraag 88 en 89.91Hoeveel kost een verhuizing van een ambassade gemiddeld voor eenmiddelgrote post?AntwoordHet is niet mogelijk om een gemiddelde te geven voor deverhuizing van een middelgrote post. Dat komt omdat een flinkaantal variabelen hierbij een rol speelt. Is het huidige pand ineigendom? Waar gaat de verhuizing naar toe? Moet een eventueelTweede Kamer, vergaderjaar 2024–2025, 36 600 V, nr. 928 huurcontract worden ontbonden? Welke aanpassingen moeten erworden gedaan bij het verlaten van een gebouw? Welke aanpas-singen bij het nieuwe gebouw? Wordt het nieuwe pand gekochtof gehuurd? etc.92Welke gevolgen gaan Palestijnse en Israëlische mensenrechtenorgani-saties op de Westelijke Jordaanoever ervaren als gevolg van de bezuini-gingen op het Mensenrechtenfonds?AntwoordEr wordt niet bezuinigd op eerder aangegane projectverplich-tingen van het Mensenrechtenfonds. Wanneer contracten aflopenzullen de mogelijkheden voor nieuwe projecten bezien worden inde context van de dan beschikbare financiële ruimte voor hetMensenrechtenfonds vanaf 2025 en verder.93Kunt u de 7 miljoen euro die wordt weggehaald bij contra-terrorismenader toelichten? Waar werd dit geld volgens de oorspronkelijke planningaan besteed?AntwoordHuidige inzet van CT-middelen is veelal gericht op programma’sdie bijdragen aan preventie en aanpak van radicalisering engewelddadig extremisme. Deze inzet draagt tevens bij aan deinformatiepositie van Nederland in landen waar sprake is vanterreurdreiging of waar sprake is van risico van verspreiding naarEuropa en Nederland. De bezuinigingen op de non-ODA middelentreffen ook het CT-budget en nopen tot scherpe beleidskeuzes.Nederland zal zich evenwel internationaal blijven inzetten op hetgebied van terrorismebestrijding. Door een actieve diplomatiekeinzet, beperktere en herijkte financiële ondersteuning, en waarnodig veiligheidsinzet, blijft Nederland een geloofwaardige enbetrouwbare partner in de strijd tegen terrorisme en gewelddadigextremisme.94Op welke ontwikkelingen en welke landen doelt u, waar u schrijft«anderzijds ter ondersteuning van maatschappelijke en rechtstatelijkeontwikkelingen in de MENA-regio.»? Kunt u een opsomming maken vande verschillende ontwikkelingen op het gebied van mensenrechten in deMENA-regio?AntwoordDe ontwikkelingen op het gebied van mensenrechten in deMENA-regio zijn zeer divers en context-specifiek. Het Ministerievan Buitenlandse Zaken monitort de mensenrechtensituatie in deregio via het postennet. Middels het decentrale mensenrechten-fonds wordt ingezet op ondersteuning van lokale organisaties tenbehoeve van de vijf thematische mensenrechtenprioriteiten. HetShiraka-programma richt zich in de MENA-regio op rechtsstaat-opbouw met aandacht voor mensenrechten en gelijke rechtenvoor minderheden. Daarnaast biedt Shiraka ondersteuning op hetgebied van goed bestuur en duurzame economische ontwikkelingen werkgelegenheid als onderdeel van goed bestuur.95Tweede Kamer, vergaderjaar 2024–2025, 36 600 V, nr. 929 Kunt u concreet toelichten waaruit de bezuinigingen op de postenMensenrechtenfonds en mensenrechten multilateraal bestaan? Welkespecifieke projecten zullen hier mogelijk mee verdwijnen?AntwoordHet Mensenrechtenfonds bestaat uit een centraal gefinancierddeel (vanuit het ministerie in Den Haag) en een decentraalgefinancierd deel (gedelegeerd naar het postennet).Met het centrale gedeelte van het fonds wordt het subsidiekaderSafety of Voices gefinancierd voor de periode 2023–2027. Omdatis gekozen om eerder aangegane contracten en verplichtingenniet open te breken hebben de bezuinigingen op het centralegedeelte van het Mensenrechtenfonds voor 2025 nog geengevolgen. De bezuinigingen op het centrale Mensenrechtenfondsvanaf 2028 en verder moeten nog uitgewerkt worden.Het decentrale Mensenrechtenfonds wordt in 2025 al welonderdeel van de bezuinigingen, omdat een deel van die middelennog niet was vastgelegd in contacten of verplichtingen. Dit fondswordt door ambassades ingezet om organisaties te steunen diezich op verschillende manieren inzetten voor mensenrechten.Door de beperking van de zogenaamde «vrije ruimte» (dus:middelen die nog niet waren vastgelegd in contracten of verplich-tingen) hebben ambassades vanaf 2025 minder financiële ruimtebeschikbaar om deze organisaties te steunen. De exacte gevolgenvan de bezuinigingen zijn nog niet te voorspellen, maar dat erminder mogelijkheden zijn om deze organisaties te steunen iszeker. Mede hierom heeft het kabinet het non-ODA gedeelte vanhet mensenrechtenfonds van de bezuinigingen voor 2025 relatiefontzien. Voor 2026 en verder zullen beleidskeuzes gemaaktmoeten worden om de bezuinigingen uit te werken.Multilateraal zal de Nederlandse bijdrage aan het kantoor van deHoge Commissaris voor de Rechten van de Mens (OHCHR) in 2025voortgezet worden, alhoewel die bijdrage vanwege de bezuini-gingen lager zal zijn dan oorspronkelijk voorzien. Over bezuini-gingen in 2027 en verder zal op een later moment wordenbesloten.96Kunt u concreet toelichten waaruit de bezuiniging op de post contra-terrorisme bestaat? Welke projecten of initiatieven zullen hierbij geraaktworden?AntwoordDe bezuinigingen op de non-ODA middelen treffen ook hetCT-budget en hebben tot gevolg dat er keuzes moeten wordengemaakt. Als gevolg daarvan zal er in 2025/2026 beperkterefinanciële armslag beschikbaar zijn voor zaken zoals de aanpakvan grondoorzaken van radicalisering en capaciteitsopbouw vanlanden die kampen met jihadisme en extremisme.97Kunt u concreet toelichten waaruit de bezuiniging op de post cyberse-curity bestaat? Welke projecten of initiatieven zullen hierbij geraaktworden?AntwoordIn het licht van de taakstelling wordt bezuinigd op een reeksprogramma’s die ondersteunend zijn aan het behalen van doelenvan de Internationale Cyberstrategie 2023–2028. De Nederlandsefinanciële bijdrage aan diverse instellingen en initiatieven wordtTweede Kamer, vergaderjaar 2024–2025, 36 600 V, nr. 930 bijgesteld en in een aantal gevallen uiteindelijk stopgezet, zoalsten aanzien van Chatham House, dat werkt aan het operationali-seren van de overeengekomen normen bij de VN over statelijkgedrag in het cyberdomein en Parliamentarians for Global Actionen UNODC, zie beantwoording vraag 106.98Kunt u concreet toelichten waaruit de bezuiniging op de post Veiligheids-fonds bestaat? Welke projecten of initiatieven zullen hierbij geraaktworden?AntwoordDeze bezuiniging betekent dat we beperkter dan voorheenkunnen investeren in kennisverdieping en internationale samen-werking op het gebied van veiligheid. Ook wordt de ruimtebeperkt om in het kader van actuele veiligheidsontwikkelingenbij te dragen aan het werk van partnerlanden en organisaties.Dit betekent bijvoorbeeld vermindering of schrapping van extrabudgettaire bijdragen aan de NAVO en IAEA Trustfunds, alsookvan de vaak kleinschalige activiteiten die het Nederlandse beleidop het gebied van met name economische veiligheid en hybridedreigingen uitdragen of ondersteunen, zoals samenwerking meten capaciteitsopbouw in derde landen voor het tegengaan vanForeign Information Manipulation & Interference (FIMI).Onder meer de Nederlandse bijdrage aan het IAEA-fonds voornucleaire veiligheid zal niet worden voortgezet. Tevens geldt datNederland in de toekomst minder kan bijdragen aan het NAVODefense Capacity Building trustfund, waarmee wordt geïnves-teerd in de capaciteitsopbouw van de veiligheids- en defensie-sector van NAVO-partnerlanden.99Bent u het ermee eens dat cybersecurity door de actuele digitaledreigingen cruciaal is? Hoe wilt u Nederland digitaal beschermen entegelijkertijd bezuinigen op initiatieven en samenwerking op het gebiedvan cybersecurity?AntwoordJa. Zie het antwoord op vraag 133.100Kunt u concreet toelichten waaruit de bezuiniging op de post internati-onaal cultuurbeleid bestaat? Welke projecten of initiatieven zullen hierbijgeraakt worden?AntwoordHet internationaal cultuurbeleid (ICB) is gezamenlijk beleid van deMinisters van Buitenlandse Zaken, voor Buitenlandse Handel enOntwikkelingshulp en van Onderwijs Cultuur en Wetenschap enwordt gefinancierd uit alle drie de begrotingen.In 2025 wordt op de BZ-begroting EUR 1,45 miljoen bezuinigd ophet ICB, en in 2.026 EUR 1,397 miljoen. Een groot deel hiervanwordt gekort op de post «budget manifestaties en onder-steuning», en daarnaast binnen de overige vrije ruimte binnen hetbudget voor de ambassades en consulaten.Het jaarlijkse subsidiebedrag voor Nederlandse makers inzakeprojecten via de ambassades die zich met ICB bezighouden, blijftkomend jaar gelijk.De bezuiniging betekent wel dat er minder ruimte is voorfinanciering van extra activiteiten en grotere manifestaties dieTweede Kamer, vergaderjaar 2024–2025, 36 600 V, nr. 931 zich aandienen. Dat betekent minder subsidies aan Nederlandsecultuurmakers en culturele instellingen die een subsidieaanvraagdoen voor zulke programma’s.Hoe de verdeling van de oplopende bezuinigingen vanaf 2027ingevuld gaat worden, zal in de komende periode nader wordenbezien.Het kabinet verleent via het ICB ook meerjarige subsidies aan deRijkscultuurfondsen en andere culturele instellingen voor huninternationaal cultuurbeleid regelingen ter bevordering vanuitwisseling met het buitenland. Vanaf 2027 wordt er op deBZ-begroting bezuinigd op deze subsidies, wat betekent dat defondsen en instellingen in 2027 en 2028 minder subsidieontvangen.101Kunt u concreet toelichten waaruit de bezuiniging op de post publieksdi-plomatie bestaat?AntwoordPublieksdiplomatie heeft als doel de Nederlandse reputatie in hetbuitenland en de internationale positionering van het merkNederland te versterken. Het Ministerie van Buitenlandse Zakenen het postennetwerk zetten zich daar wereldwijd voor in doormiddel van strategische communicatie aan buitenlandsedoelgroepen. We werken hierin samen met internationalepartners en beleidsbeïnvloeders die kunnen sturen op de besluit-vorming op voor Nederland relevante beleidsterreinen. Debezuiniging op het KPF non-ODA fonds voor de publieksdiplo-matie dwingt het ministerie tot een kritische heroverweging vande inzet van het KPF non-ODA budget voor dit strategischebeleidsinstrument.Om onze doelstellingen zo goed mogelijk te kunnen blijvenrealiseren heeft het Ministerie van Buitenlandse Zaken gekozenom de aan de posten gedelegeerde budgetten voor publieksdiplo-matie in te zetten voor strategische projecten die de Nederlandsewaarden uitdragen en bijdragen aan het versterken van deNederlandse reputatie in het buitenland. In de beoordeling vandeze strategische projectvoorstellen zal onder meer rekeningworden gehouden met de regionale inzet en de prioritaire thema’svan het kabinet in het buitenland zoals veiligheid, de EuropeseUnie, water en voedselzekerheid. Daarnaast moeten de project-voorstellen blijven bijdragen aan het versterken van bredeinternationale partnerschappen en de Nederlandse brandpositio-nering.Om het instrument publieksdiplomatie ook na 2025 nog strate-gisch in te kunnen blijven zetten in het buitenland zal er in 2025een herijking plaatsvinden.102Kunt u concreet toelichten waaruit de bezuiniging op de post programmaondersteuning buitenlands beleid bestaat? Welke projecten of initiatievenzullen hierbij geraakt worden?AntwoordMet de bezuiniging op het Programma Ondersteuning BuitenlandBeleid (POBB) worden geen reeds lopende projecten of initia-tieven geraakt. De korting gaat ten koste van de vrije ruimte(voor 2025 is van het totaalbudget van EUR 2,9 miljoenmomenteel reeds EUR 1,9 miljoen gecommitteerd doorTweede Kamer, vergaderjaar 2024–2025, 36 600 V, nr. 932 meerjarige activiteiten). Dat betekent dat er scherpe keuzeszullen worden gemaakt, in het licht van het regeerprogramma.103Wat zijn de gevolgen van het samenvoegen van de MATRA- en Shiraka-fondsen, voor organisaties die middelen uit deze fondsen ontvangen? Zaldit leiden tot bijvoorbeeld aangepaste voorwaarden of anderewijzigingen?AntwoordIk heb de samenvoeging van MATRA en Shirakafondsen in debegroting als voorbeeld genoemd van fondsen met een verge-lijkbare doelstelling die in het zicht van de taakstelling zoudenkunnen worden samengevoegd. Deze gedachte komt voort uitbeheersmatige overwegingen en de behoefte aan flexibelinzetbare instrumenten die na de bezuiniging nog enige omvanghebben. Een besluit over de invulling van de bezuinigingen opnon-ODA middelen zal ik komend voorjaar nemen.104Wat bedoelt u met «een volgend begrotingsmoment» voor het samen-voegen van de MATRA- en Shirakafondsen? Doelt u daarmee op debegroting voor 2026? Of zou dat ook een ander moment kunnen zijn?AntwoordDe bezuinigingen op deze instrumenten voor 2025 zijn verwerkt.In de begroting van 2026 zal ik de hogere bezuiniging opnon-ODA verwerken en daarbij wijzigingen in het non-ODAinstrumentarium voorstellen. Mijn streven is om uw Kamerhierover voor de indiening van begroting van 2026 te informeren.105Kunt u de concretisering van de beleidskeuzes binnen de bezuinigingenvoor 2027 en verder voor de begrotingsbehandeling met de Kamer delen,zodat de Kamer haar budgetrecht ook kan inzetten?AntwoordOver de beleidskeuzes die ten grondslag zullen liggen aan debezuinigingen op de non-ODA middelen zal ik uw Kamer in deloop van 2025 informeren. Deze beleidskeuzes hangen samenmet de bezuinigingen op de ODA-middelen en de apparaats-kosten, waaronder de inrichting van het postennet. Dit vergt eenzorgvuldige afweging waarin ik de komende tijd met de Ministervoor Buitenlandse Handel en Ontwikkelingshulp en anderedepartementen gezamenlijk zal optrekken.106Welke gevolgen hebben de bezuinigingen op cybercrime? Wat gaat uminder doen dan nu? En hoe staat dat in verhouding tot de juist toene-mende dreigingen in het cyberdomein?AntwoordNederland heeft de afgelopen jaren een programma van hetUnited Nations Office on Drugs and Crime gefinancierd voor hetversterken van de bestrijding van cybercriminaliteit in Centraalen West-Afrika en Zuidoost Azië. Tevens heeft Nederland eenprogramma van Parliamentarians for Global Action gefinancierddat workshops organiseerde voor parlementariërs in Latijns-Amerika, Afrika en de Pacific regio. Parlementariërs wordengeïnformeerd over de Budapest Conventie en aangemoedigd omTweede Kamer, vergaderjaar 2024–2025, 36 600 V, nr. 933 hun land toe te laten treden tot het verdrag om internationalesamenwerking op het bestrijden van cybercriminaliteit teversterken. Deze twee programma’s worden in 2025 afgebouwd.Nederland blijft zich in bredere zin actief inzetten voor interna-tionale processen ter versterking van de aanpak van cybercrimi-naliteit, zoals we ook het afgelopen jaar hebben gedaan met deonderhandelingen van het eerste VN Cybercrimeverdrag.107Welke feitelijke, praktische consequenties hebben de bezuinigingen op deMATRA- en Shiraka-fondsen op de doelen ten aanzien van de bevorderingvan democratie, stabiliteit en migratie in de MENA-regio en ter onder-steuning van het behalen van de Kopenhagencriteria in EU-kandidaat-landen, zoals Oekraïne?AntwoordOver het algemeen geldt dat ik scherpe keuzes zal maken inzowel landen als thema’s. Hierdoor kunnen de doelstellingen encriteria ook voor de instrumenten MATRA en Shiraka wijzigen.108Wat zijn de redenen voor de voorgestelde samenvoeging van de MATRA-en Shiraka-fondsen?AntwoordZie het antwoord op vraag 103.109Op welke manier worden de doelen van het kabinet in focuslanden vanMATRA en Shiraka bij een samenvoeging gewaarborgd?AntwoordIk kan nog niet vooruit lopen op de verlaging van de budgettenvoor MATRA en Shiraka vanaf 2026, en de impact die dit zalhebben op de programma’s.110Worden de MATRA- en Shiraka-gelden na samenvoeging volgens dezelfdeverdeelsleutel gespreid over enerzijds MENA-landen en anderzijdsEU-kandidaatlidstaten?AntwoordZie het antwoord op vraag 109.111Heeft uw ministerie de resultaten van de MATRA- en Shiraka-fondsenafgelopen vijf jaar positief beoordeeld?AntwoordHet centrale en decentrale programma van het Matra-fonds zijnhet afgelopen jaar door de directie Internationaal OnderzoekBeleidsevaluatie (IOB) geëvalueerd. Het rapport en mijn beleidsre-actie hierop is op 8 november met u gedeeld. Het Matra Rule ofLaw Trainingsprogramma is in 2023 extern geëvalueerd enpositief beoordeeld. Het Shiraka-fonds is vanaf 2016 op verschil-lende onderdelen telkens positief geëvalueerd. Dit geldt voorzowel de interne als de externe evaluaties, die zijn uitgevoerd.112Tweede Kamer, vergaderjaar 2024–2025, 36 600 V, nr. 934 Zijn MATRA- en Shiraka-fondsen effectieve manieren om vanuitNederland bij te dragen aan de bevordering van de rechtsstaat inEU-kandidaatlidstaten en ter ondersteuning van maatschappelijke enrechtsstatelijke ontwikkeling in de MENA-regio?AntwoordZie het antwoord op vraag 111. In de bijbehorend beleidsreactiestaat ook hoe het Matra-programma zal worden ingezet tenbehoeve van de rechtsstaatsontwikkeling in (potentiële)kandidaat-lidstaten voor de EU. Het Shiraka-programma heeftjarenlange expertise op het gebied van maatschappelijke enrechtsstatelijke ontwikkeling in de MENA-regio. Shiraka heeft inde regio een goede reputatie opgebouwd als ontwikkelings-partner.113Over welke landen gaat het MATRA-fonds, als er zowel ODA- alsnon-ODA-geld naartoe gaat?AntwoordHet Matra fonds richt zich op Albanië, Armenië, Azerbaijan,Belarus, Bosnië-Herzegovina, Georgië, Kosovo, Moldavië, Monte-negro, Noord-Macedonië, Oekraïne, Servië en Turkije. Er is eenpercentage van het Matra-budget geclassificeerd als ODA. Ditwordt niet per projectbijdrage uitgesplitst. Alle Matra-landen zijndoor de OESO aangemerkt als landen die ODA-middelen kunnenontvangen.114Worden er ook kosten voor het organiseren van de NAVO-Top in 2025door de NAVO zelf vergoed? Zo ja, om welke bedragen gaat het?AntwoordDe kosten voor de organisatie van een NAVO-top wordengedragen door het organiserende land. Doordat de top elke keerplaatsvindt in een ander land, worden de kosten eerlijk verdeeldonder bondgenoten. Het organiseren van een NAVO-top is dusook een vorm van burden sharing en het nemen van bondgenoot-schappelijke verantwoordelijkheid. Het is voor het eerst dat eenNAVO-top in Nederland plaatsvindt sinds de oprichting van deNAVO ruim 75 jaar geleden. De NAVO financiert wel de eigenuitgaven, bijvoorbeeld hotelkosten voor de NAVO-medewerkersen de -beveiligers van de zalen waar de staatshoofden enregeringsleiders vergaderen.115Heeft u ergens al aangegeven welke Europese uitgaven verminderdkunnen worden bij deze inzet op minder afdrachten?AntwoordDe budgettaire kabinetsinzet voor het volgende MeerjarigFinancieel Kader (MFK) is vastgelegd in het Hoofdlijnenakkoord(HLA) en het Regeerprogramma. In het HLA is opgenomen dat hetkabinet de in de Nederlandse raming voorziene stijging van denationale afdracht wil beperken. Dit is niet hetzelfde als een inzetop lagere afdrachten, maar een beperking van de stijging van denationale afdracht. Het kabinet zal in de aanloop naar de onder-handelingen over het volgende MFK haar positie bepalen. Dieonderhandelingen starten naar verwachting medio 2025, op basisvan een voorstel van de Europese Commissie.Tweede Kamer, vergaderjaar 2024–2025, 36 600 V, nr. 935 116Wordt er reeds geadviseerd over de gevolgen van lagere invoerrechten ende consequenties hiervan voor de EU-begroting? Zo ja, is hierover naar deKamer gecommuniceerd?AntwoordDe hoogte van de invoerrechten hangt af van een reeks aanfactoren, die op dit moment nog onzeker zijn. De systematiek vande EU-begroting voorziet erin dat lagere ontvangsten bij deinvoerrechten automatisch worden gecompenseerd door eenhogere bni-afdracht (de afdracht die gebaseerd is op het brutonationaal inkomen van een lidstaat). Lagere invoerrechten hebbendus geen directe consequenties voor de EU-begroting, maarhebben wel een gevolg voor de omvang van de bni-afdrachten.Uw Kamer is over de lager dan verwachte invoerrechten geïnfor-meerd in de Ontwerpbegroting voor 2025.12117Kunt u de uitwerking van de enorme bezuiniging op het postennet ruimvoor de begrotingsbehandeling met de Kamer delen? Zo nee, waaromniet?AntwoordMomenteel is een werkgroep aangesteld om de mogelijkhedenvoor de invulling van apparaatstaakstelling voor het departementen het postennetwerk in kaart te brengen. Buitenlandse Zakenheeft geen uitvoeringsorganisaties waardoor de volledigetaakstelling – in tegenstelling tot andere departementen – moetworden ingevuld op het departement (kerndepartement enposten). Zie ook het antwoord op vraag 88.118Kunt u aangeven op basis van welke criteria bepaald wordt hoe de22 procent taakstelling op het ambtelijk apparaat wordt ingevuld?AntwoordOp dit moment wordt het proces van de taakstelling uitgewerkt.Er zal een efficiencyslag plaatsvinden, en er zullen inhoudelijkekeuzes worden gemaakt. De inhoudelijke keuzes vinden de basisin bestaande analyse over de veranderende wereldorde, die ookin het Regeerprogramma worden benoemd. De vertaling daarvannaar de taakstelling op organisatieniveau zal de komendemaanden worden uitgewerkt.119Kunt u concreet aangeven welke taken/werkzaamheden niet meeruitgevoerd gaan worden vanwege de taakstelling van 22 procent op hetambtelijk apparaat?AntwoordZie ook antwoord vraag 118. Er zullen inhoudelijke keuzesworden gemaakt, mede op basis van het Regeerprogramma, en erzal een efficiencyslag worden gemaakt (bijv. door slimmerorganiseren, vereenvoudiging van werkprocessen). Dit wordt dekomende maanden verder uitgewerkt.12012Zie hiervoor de toelichting op de BZ-begroting onder hoofdstuk 2.2 «Belangrijkste beleids-matige mutaties».Tweede Kamer, vergaderjaar 2024–2025, 36 600 V, nr. 936 Op welke wetgeving in welke landen is aangedrongen – ter naleving of teraanvulling – als het gaat om vrijheid van religie en levensovertuiging?AntwoordNederland zet zich wereldwijd in voor het versterken van devrijheid van religie en levensovertuiging en benut hiervoordiverse kanalen, zowel via bilaterale contacten, zoals politiekeconsultaties, als via multilaterale fora zoals de Universal PeriodicReview (UPR) in de VN-mensenrechtenraad en EU-mensen-rechtendialogen. De aanbevelingen worden afgestemd op despecifieke situatie in elk land. Enkele voorbeelden van landenwaar Nederland zich inzet voor wetgeving en maatregelen terbevordering van religieuze vrijheid zijn Pakistan en Nigeria.In juli 2024 nam Nederland deel aan een demarche van een aantalgelijkgezinde landen in Islamabad om Pakistan aan te spreken oprecente incidenten van geweld en vervolging door religieus en/ofsektarisch extremisme. Daarbij werd aangedrongen op nalevingvan Pakistan’s grondwettelijke en internationale verplichtingenom de rechten van alle burgers te beschermen. Tijdens de UPR in2023 heeft Nederland Pakistan aanbevolen om juridische enpraktische maatregelen te nemen om misbruik van blasfemie-wetten te voorkomen en religieuze intolerantie te bestrijden.Deze zorgen zijn ook aangekaart in bilaterale gesprekken metPakistaanse autoriteiten.Tijdens de UPR in januari 2024 heeft Nederland naar aanleidingvan geweld tegen gelovigen in Nigeria aanbevolen om tenbehoeve van de uitoefening van de vrijheid van religie engeloofsovertuiging de veiligheid in alle regio’s van Nigeria tevergroten. Nederland heeft ook de aanbeveling gedaan om deaccountability voor schendingen van dit mensenrecht teversterken. In april heeft Nederland tijdens ontmoetingen met deNigeriaanse president en Minister van Buitenlandse Zakenaandacht gevraagd voor de criminalisering van blasfemie engepleit voor afstraffing van de doodstraf die daarop staat. Op10 september heeft Nederland een verklaring in de Mensenrech-tenraad uitgesproken, waarin Nigeria werd opgeroepen om ondermeer de veiligheid en bescherming van burgers te vergrotenzodat zij hun recht op religieuze vrijheid kunnen uitoefenen.121Waarom kiest u voor bezuinigingen op het Mensenrechtenfonds?AntwoordZoals overeengekomen in het Hoofdlijnenakkoord wordtbezuinigd op ODA-, non-ODA- en de apparaatsbudgetten. Gezienhet belang van het Mensenrechtenfonds en de leidende rol dieNederland speelt op een aantal prioritaire thema’s is de bezuini-gingsopgave m.b.t. het non-ODA gedeelte van het Mensenrech-tenfonds voor 2025 relatief verminderd. Voor 2026 en verderzullen beleidskeuzes gemaakt moeten worden om de bezuini-gingen (ODA en non-ODA) op het Mensenrechtenfonds uit tewerken.122Welke feitelijke, praktische consequenties hebben de bezuinigingen vanbijna 25 procent in 2025 en meer dan 30 procent vanaf 2026 op artikel 1.2(Bescherming en bevordering van mensenrechten) op de traditioneelsterke Nederlandse positie op het gebied van mensenrechten?AntwoordTweede Kamer, vergaderjaar 2024–2025, 36 600 V, nr. 937 De speciale aandacht voor de mensenrechtenprioriteiten waaropNederland expertise, netwerk en profiel heeft opgebouwd isdoorweven in de brede mensenrechtenaanpak en het Nederlandsebuitenlandbeleid. Internationale normstelling, het behouden vandraagvlak voor mensenrechten (door deze bilateraal en multila-teraal uit te dragen) en het houden van structurele dialogen metmensenrechtenorganisaties zijn voorbeelden van de aanpak terbevordering van deze prioriteiten met andere instrumenten danfinanciële.Tegelijkertijd blijft het Mensenrechtenfonds een belangrijkinstrument voor de uitvoering van het Nederlandse mensen-rechtenbeleid. Zoals aangegeven in het antwoord op vraag 95bestaat het Mensenrechtenfonds uit een centraal deel datbeheerd wordt in Den Haag en een decentraal deel, dat beheerden uitgevoerd wordt door de posten.Met het centrale gedeelte van het fonds wordt het subsidiekaderSafety of Voices gefinancierd voor de periode 2023–2027. Met ditprogramma zet Nederland zich wereldwijd in voor de veiligheidvan mensenrechtenverdedigers online en offline. Omdat isgekozen om eerder aangegane contracten en verplichtingen nietopen te breken hebben de bezuinigingen op het centrale gedeeltevan het Mensenrechtenfonds voor 2025 nog geen gevolgen. Debezuinigingen op het centrale Mensenrechtenfonds vanaf 2028en verder moeten nog worden uitgewerkt.Via het decentrale Mensenrechtenfonds stelt Nederland, als eenvan de weinige landen, middelen direct beschikbaar aan hetpostennet. De posten kunnen besluiten hoe deze middeleningezet worden om lokale organisaties te steunen die zichinspannen voor mensenrechten. Dit deel van het Mensenrechten-fonds is in 2025 geraakt door de bezuinigingen zoals aangegevenin het antwoord op vraag 95.Gezien het belang van het Mensenrechtenfonds is de bezuini-gingsopgave m.b.t. het non-ODA gedeelte van het fonds voor2025 relatief verminderd. De exacte gevolgen van de bezuini-gingen voor 2026 en verder moeten nog worden uitgewerkt enzijn nog niet te voorspellen.123Welk effect hebben de voorgenomen bezuinigingen op het Mensenrech-tenfonds in 2025 op de steun aan het maatschappelijk middenveld inRusland?AntwoordHet kabinet blijft via het Mensenrechtenfonds het Russischemaatschappelijk middenveld steunen. Wel zal in 2025 hetgedelegeerde budget voor het Russische maatschappelijkmiddenveld lager liggen dan in 2024 (EUR 550.000 in 2025 tenopzichte van EUR 810.000 in 2024). Daarmee zal de omvang enimpact van de Nederlandse steun krimpen.124Waar bestaat de juridische verplichting uit ten aanzien van de bijdrage aanhet Internationaal Strafhof onder artikel 1.1? Voor welke periode is dezeverplichting aangegaan en wat zijn de consequenties bij het niet-nakomenvan deze verplichting?AntwoordDe onder artikel 1.1 genoemde bedragen betreffen de verplichtejaarlijkse contributie aan het Internationaal Strafhof (ISH). Dehoogte van deze contributie hangt af van het budget dat door deTweede Kamer, vergaderjaar 2024–2025, 36 600 V, nr. 938 Vergadering van verdragspartijen aan het ISH wordt toegekend ende door het ISH gehanteerde verdeelsleutel. In 2022 is een deelvan de verplichte contributie vooruitbetaald, vanwege eentoenmalig tekort aan liquiditeit bij het Hof. Dit verklaart hetverschil tussen de bedragen voor 2022 en 2023. Het voldoen vande jaarlijkse contributie is een verdragsverplichting. In gebrekeblijven kan o.a. leiden tot het verlies van stemrecht in de Verga-dering van verdragspartijen.125Waarom wordt, los van de bijdrage aan het Internationaal Strafhof onderartikel 1.1, nog eens 730.000 euro aan het Internationaal Strafhof gegevenonder artikel 1.3? Waar is deze bijdrage voor bedoeld en in hoeverre isdeze bijdrage juridisch verplicht?AntwoordNederland is zowel één van de 124 partijen bij het Statuut vanRome als het gastland van het Internationaal Strafhof (ISH).Alle partijen bij het Statuut van Rome zijn verplicht om eenjaarlijkse contributie aan het ISH te betalen, conform eenfinanciële verdeelsleutel die is gebaseerd op de financiëleverdeelsleutel van de Verenigde Naties. Deze bijdrage is zichtbaaronder Artikel 1.1 van de begroting van Buitenlandse Zaken.Het onder Artikel 1.3 genoemde bedrag houdt verband met deregeling die Nederland als gastland met het ISH heeft getroffenten behoeve van de huisvesting van het Hof. Dit is een juridischverplichte bijdrage vanuit het gastland.126Worden de financiële bijdragen aan het Internationaal Strafhof nog steedsvooruit betaald? Zo ja, waarom?AntwoordVoor dit jaar is niet voorzien dat een deel van de verplichtecontributie vooruit zal worden betaald. De experts van het doorde verdragspartijen ingestelde Committee on Budget and Financehebben recentelijk ook aangegeven dat het onwaarschijnlijk isdat het Internationaal Strafhof aan het einde van dit jaar zalkampen met een tekort aan liquide middelen.127Kunt u concreet maken wat de gevolgen zijn van de bezuinigingen op hetMensenrechtenfonds? Welke programma’s zullen hierdoor wordenstopgezet? En bent u voornemens om verder te prioriteren binnen deprioritaire thema’s? Zo ja, welke thema’s zijn dat?AntwoordZie hiervoor het antwoord op vraag 95, 121 en 122. De bezuini-gingen op het decentrale mensenrechtenfonds voor 2025 zijnnaar rato verdeeld binnen de beschikbare budgettaire ruimte.Voor 2026 en verder zullen beleidskeuzes gemaakt worden om debezuinigingen op het Mensenrechtenfonds uit te werken. Dezeworden in de loop van volgend jaar uitgewerkt.128Welke gevolgen zullen de bezuinigingen op het Mensenrechtenfondshebben op de subsidies voor maatschappelijke organisaties die zichinzetten voor persvrijheid?AntwoordTweede Kamer, vergaderjaar 2024–2025, 36 600 V, nr. 939 Via het mensenrechtenfonds-subsidiekader Safety for Voicesworden maatschappelijke organisaties Free Press Unlimited enReporters Without Borders gesteund tot en met 2027. Omdat isgekozen om eerder aangegane contracten en verplichtingen nietopen te breken hebben de bezuinigingen voor deze organisatiestot 2028 geen gevolgen.Het decentrale Mensenrechtenfonds is wel al geraakt door debezuinigingen. Dit fonds wordt door ambassades ingezet omlokale organisaties te steunen die zich inzetten voor de mensen-rechtenprioriteiten, inclusief de vrijheid van meningsuiting enpersvrijheid. De exacte gevolgen van de bezuinigingen zijn nogniet te voorspellen, maar dat er minder middelen zijn om dezeorganisaties te steunen is zeker.129Is het beleidsadvies van het Ministerie van Buitenlandse Zaken aan hetMinisterie van Justitie en Veiligheid en/of het Ministerie van Asiel enMigratie veranderd nadat het Russische hooggerechtshof de zogenaamde«LGBTQ-beweging» in november 2023 tot extremistisch heeftbestempeld? Zo ja, hoe?AntwoordHet Ministerie van Buitenlandse Zaken geeft geen beleidsmatigadvies omtrent het asielbeleid aan de Minister van Asiel enMigratie. Voor zover u bedoelt te vragen of de Minister van Asielen Migratie wijzigingen heeft doorgevoerd in het landgebondenasielbeleid Rusland sinds de uitspraak van het Russische Hoogge-rechtshof kan ik u mededelen dat dit niet het geval is. Hetlandgebonden asielbeleid Rusland behoort tot het beleidsterreinvan de Minister van Asiel en Migratie.Voor zover u bedoelt te vragen of er een nieuw ambtsbericht isverschenen op basis waarvan de situatie van LHBTIQ+ in Ruslandis aangepast kan ik u mededelen dat dit nog niet het geval is. Erwordt momenteel gewerkt aan een nieuw ambtsbericht met eenspecifieke focus op critici, opposanten, militairen en LHBTIQ+.Dit ambtsbericht zal naar verwachting het eerste kwartaal van2025 verschijnen.130Bent u voornemens om de vrijwillige geoormerkte bijdrage aan hetlandenkantoor van het Bureau van de Hoge Commissaris voor de Rechtenvan de Mens (OHCHR) in de Palestijnse Gebieden in 2025 te verlengen?AntwoordDit betrof een extra eenmalige vrijwillige bijdrage specifiek tenbate van het landenkantoor in de Palestijnse Gebieden voor hunmonitoringstaken in het licht van het geweld tussen Israël enHamas dat begon met de terreuraanval van Hamas op 7 oktober2023. Deze bijdrage kwam bovenop de bestaande jaarlijksevrijwillige bijdrage aan de OHCHR. Er is momenteel geen nieuweadditionele bijdrage voorzien, maar de jaarlijkse vrijwilligebijdrage wordt onverminderd voortgezet.131Gaat u vanaf 2025 de OHCHR met hetzelfde bedrag als afgelopen jarenmeerjarig ongeoormerkt steunen?AntwoordHet kabinet zal de OHCHR ook in 2025 ongeoormerkt blijvensteunen. In het licht van de bezuinigingen zal deze bijdrage lagerTweede Kamer, vergaderjaar 2024–2025, 36 600 V, nr. 940 uitvallen dan oorspronkelijk voorzien. Over bezuinigingen in 2026en verder zal op een later moment worden besloten.132Waarom besluit u om met 65 procent te bezuinigen op de bestrijding vaninternationale criminaliteit en terrorisme?AntwoordDe bezuinigingen op de non-ODA middelen treffen ook hetCT-budget en hebben tot gevolg dat er scherpe keuzes moetenworden gemaakt. Hoewel internationaal terrorisme nog altijd eenforse bedreiging vormt voor onze veiligheid, zijn, zeker sinds deRussische agressie-oorlog tegen Oekraïne, geopolitieke concur-rentie en statelijke dreiging het dominante paradigma opveiligheidsgebied. De dreiging van terrorisme is echter nog altijdaanwezig, zo blijkt ook uit het meest recente DreigingsbeeldTerrorisme Nederland (niveau 4, met ISKP als grootste dreiging).Het kabinet blijft daarom internationaal inzetten op het gebiedvan contraterrorisme. Door een actieve diplomatieke inzet,beperktere en gefocuste financiële ondersteuning, en waar nodigveiligheidsinzet, blijft Nederland een geloofwaardige enbetrouwbare partner in de strijd tegen terrorisme en gewelddadigextremisme.133Wat verklaart de algehele daling van de budgetten op het gebied vancybersecurity in 2025? Is dit een indicatie dat de dreiging van cyberaan-vallen afneemt of worden er alternatieve maatregelen genomen om deNederlandse cyberveiligheid te waarborgen?AntwoordIn het licht van de taakstelling wordt bezuinigd op de fondsenvoor de internationale inzet op cyberveiligheid. Deze bezuinigingraakt niet aan de inzet op nationale cyberweerbaarheid en-veiligheid.De dreiging van cyberaanvallen voor Nederland neemt niet af. Ditblijkt ook uit de jaarverslagen van de diensten en het Cyberse-curity Beeld Nederland.Aanvullend aan de nationale inzet gaat de diplomatieke inzet omcyberdreigingen tegen te gaan onverminderd door. Cyberdiplo-matie draagt bij aan de digitale veiligheid en weerbaarheid vanNederland. Denk daarbij aan het openbaar maken van kwaadwil-lende cyberoperaties, het opzetten van partnerschappen metgelijkgezinde landen om gezamenlijk cyberdreigingen het hoofdte bieden en versterking van de slagkracht van EU en NAVO omop cyberdreigingen te kunnen reageren. Nederland blijft ookactief bijdragen aan de implementatie en verdere ontwikkelingvan internationale afspraken in het cyberdomein alsook deaanpak van cybercriminaliteit.134Daar waar in tabel 8 onder 2.1 (bijdrage aan internationale organisaties)een afdracht vermeld staat aan de in 2011 opgeheven West-Europese Unie(WEU) tot 2028, om welke soort van afdracht gaat het hier en wie isontvanger?AntwoordNederland draagt bij aan de resterende financiële verplichtingenen administratieve taken van de West-Europese Unie (WEU). Nahet opheffen van de WEU in juli 2011 voert het SatellietcentrumTweede Kamer, vergaderjaar 2024–2025, 36 600 V, nr. 941 van de Europese Unie (SATCEN) deze taken uit namens de tienWEU-lidstaten. Deze taken omvatten onder meer het beheer vande pensioenen van de voormalige personeelsleden van de WEU,het beheer van de ziektekostenverzekering van de gepensio-neerde voormalige personeelsleden en het beheer van het sociaalplan van de WEU. Deze taken zijn neergelegd in Raadsbesluit2014/401/GBVB van 26 juni 2014.135Waarom heeft u nog geen geld gereserveerd voor gastlandzaken tenbehoeve van Oekraïne na 2026?AntwoordFinanciële ondersteuning specifiek vanuit het gastland tenbehoeve van Oekraïne omvat een aantal zaken. Het gaat omfinanciële steun voor het reeds in Nederland gevestigde Schade-register voor Oekraïne, financiële steun ten behoeve van deoprichting van een compensatiemechanisme voor Oekraïne, en dereservering van financiële middelen voor een mogelijktoekomstig agressietribunaal in Den Haag. Voor het Schadere-gister is Nederland reeds gastland, voor een compensatiemecha-nisme en een tribunaal heeft Nederland het gastlandschapaangeboden.Financiële ondersteuning vanuit het gastland aan het Schadere-gister voor Oekraïne en een op te richten claimscommissie voorOekraïne is meerjarig gedekt met een structurele bijdrage van0.5 miljoen EUR per jaar. Deze bijdrage valt onder het budgetvoor Accountability Oekraïne.Er is tevens EUR 66 miljoen gereserveerd voor de oprichting vaneen mogelijk agressietribunaal waar voor Nederland gastland-schap heeft aangeboden als er voldoende internationale politiekeen financiële steun is. Indien het agressietribunaal wordtopgericht zullen deze middelen voorzien in de geschatte, initiëleopstartkosten (waaronder huisvesting en verbouwingskosten).Omdat onderhandelingen over de oprichting van dit tribunaalmomenteel lopen en het Nederlandse gastlandschap nietbevestigd is, betreft dit een financiële reservering die zichvoorlopig beperkt tot twee jaar.136Welke feitelijke, praktische consequenties heeft de bezuiniging van ruim40 procent op het stabiliteitsfonds voor conflictpreventie, stabiliteit enmigratie in de landen rondom Europa?AntwoordHet Stabiliteitsfonds financiert projecten op het snijvlak vanvrede, veiligheid en ontwikkelingssamenwerking in landen enregio’s die dreigen af te glijden naar een gewelddadig conflict,zich in een conflict bevinden of waar zich een conflict voltrokkenheeft. Het Stabiliteitsfonds richt zich specifiek op regio’s waarstabiliteit voor Nederland van groot belang is, zoals aan deranden van Europa. De kracht van het Stabiliteitsfonds is desnelle en flexibele inzetbaarheid, en mede daarom is het eenveelvoudig gebruikt instrument van onze posten in hetbuitenland. In 2025 is er een bezuiniging van 24% doorgevoerdop het totale budget van het Stabiliteitsfonds (op deODA-toekenning is 10% in mindering gebracht en op de non-ODAtoekenning 46%) waardoor het budget van EUR 80.130.000 isTweede Kamer, vergaderjaar 2024–2025, 36 600 V, nr. 942 teruggebracht naar EUR 60.903.000. Via het non-ODA deel kanhet fonds nog steeds bij dragen aan bijvoorbeeld (civiele) missies,inzet op het gebied van het voorkomen van gewelddadig extre-misme, en ondersteuning van de veiligheidssectoren in instabielelanden. Via het Stabiliteitsfonds levert Nederland ook een fairshare-bijdrage aan EU-missies. Ondanks de bezuinigingen zalNederland dit blijven doen.Het fonds draagt via het ODA-deel onder meer bij aan humani-taire ontmijning, Women, Peace and Security, ondersteuning vanYezidi-vrouwen, of het mogelijk maken van de re-integratie vandoor IS weggejaagde ontheemden in Iraakse gemeenschappen.De bezuinigingen tasten vooral de ruimte en flexibiliteit van hetstabiliteitsfonds aan die nodig is om snel en effectief te reagerenop crises en conflicten aan de randen van Europa. Flexibelebijdragen van het fonds, bijvoorbeeld de financiering vanDNA-kits om hereniging van Oekraïense families mogelijk temaken, zullen wel mogelijk blijven maar met lagere bijdragen. Inhet algemeen kan worden gesteld dat Nederland substantieelblijft bijdragen, maar scherpere keuzes zullen zijn vereist.137Wat is de uitgave van 7,2 miljoen euro onder het kopje «overige» onderartikel 2.4?AntwoordHet bedrag van EUR 7,2 miljoen in 2024 betreft nog onverdeeldenon-ODA middelen die tijdelijk zijn geplaatst onder «Overige» bijbegrotingsartikel 2.4. Het bedrag van EUR 7,2 miljoen wordtverder verdeeld in de BZ Tweede Suppletoire Begroting 2024.Daar wordt uw Kamer dan over geïnformeerd.138Vanuit welk artikel werden uitgaven voor «inzet hoog-risico posten»gedaan in 2023 en 2024?AntwoordDe uitgaven aan de «inzet voor hoog-risico posten» is in 2023 en2024 ook vanuit hetzelfde begrotingsartikel (artikel 2.4) gedaan.Zoals in de toelichting onder de tabel op pagina 34 van dememorie van toelichting BZ 2025 is opgenomen, voert hetMinisterie van Defensie deze taken uit. Daarom worden demiddelen in het lopend jaar overgeheveld naar de Defensiebe-groting en staan ze niet meer als realisatiebedrag op deBZ begroting.139Kunt u concreet toelichten waar de bezuiniging op het MATRA-fonds uitzal bestaan? Welke projecten of initiatieven binnen dit programma zullenverdwijnen?AntwoordIn 2025 zal het Matra-budget na de korting nog steeds EUR 1 mlnhoger uitvallen dan het reguliere budget van EUR 11,8 mln. Hetbetekent in 2025 dus een korting op een eerder geplandeintensivering. Van kortingen zijn de posten in een aantal landen(zoals Oekraïne) uitgezonderd en is er ook niet gekort op algestarte projecten. Ten opzichte van de geplande activiteiten in2025 zal er voor het EU-vetting project in Moldavië daaromTweede Kamer, vergaderjaar 2024–2025, 36 600 V, nr. 943 budget vanuit het stabiliteitsfonds naar dit Matra-project gaanom deze korting op te vangen.140Kunt u concreet toelichten waar de bezuiniging op het Shiraka-fonds uitzal bestaan? Welke projecten of initiatieven binnen dit programma zullenverdwijnen?AntwoordIk kan nog niet vooruit lopen op de verlaging van de budgettenvoor Shiraka vanaf 2026 en de impact die dit zal hebben op hetprogramma.141Is er reeds gesproken met het Nederlands Helsinki Comité over wat debezuinigingen op termijn gaan betekenen? Welk percentage van debegroting van het comité valt weg door deze bezuiniging?AntwoordDe Minister van Buitenlandse Zaken heeft op 26 augustus 2024met het Breed Mensenrechtenoverleg (BMO) gesproken,waaronder over de aankomende bezuinigingen. Het NederlandsHelsinki Comité (NHC) is lid van het BMO. Er heeft geen separaatgesprek met het NHC plaatsgevonden over wat de bezuinigingenop termijn gaan betekenen. Lopende juridische contracten enverplichtingen worden gerespecteerd. Nieuwe verplichtingenworden bezien in de context van de dan geldende financiële enbeleidsmatige kaders.142Kunt u nader toelichten waar het eenmalig vrijgemaakte bedrag van10 miljoen euro voor humanitaire hulp aan Oekraïne aan besteed zalworden?AntwoordDeze EUR 10 miljoen wordt extra ter beschikking gesteld voorhumanitair ontmijnen in Oekraïne, en is afkomstig uit de toege-kende middelen uit de Voorjaarsnota 2024 voor hulp aanOekraïne in 2024 en 2025. Dit bedrag is ook benoemd in de briefaan uw Kamer van 2 september jl. over intensivering van deNederlandse steun aan de Oekraïense infrastructuur (kst-36 045,nr. 185). Nederland draagt op meerjarige basis bij aan humanitairontmijnen in Oekraïne. De daarvoor bestemde bedragen zijn voorhet overige geïntegreerd in het begrotingssubartikel «2.4 Bevor-dering van veiligheid, stabiliteit en rechtsorde in internationaalverband», regel «Stabiliteitsfonds» van Hoofdstuk V van deRijksbegroting voor Buitenlandse Zaken. Nederland heeft sindsfebruari 2022 ruim EUR 38 mln in humanitair ontmijnen geïnves-teerd. De additionele EUR 10 miljoen in 2025 waar deze vraag opdoelt komt daar bovenop. Nederland draagt ook aanzienlijk bijaan humanitaire hulp voor Oekraïne. Deze bijdragen vormenonderdeel van Hoofdstuk XVII van de Rijksbegroting voorBuitenlandse Handel en Ontwikkelingshulp.143Wat betekenen de bezuinigingen op contraterrorisme voor de Neder-landse inspanningen in multilateraal verband, zoals de Nederlandsedeelname aan het Global Counterterrorism Forum en de Global Coalitionagainst ISIS?Tweede Kamer, vergaderjaar 2024–2025, 36 600 V, nr. 944 AntwoordDe bezuinigingen op de non-ODA middelen treffen ook hetCounter Terrorism-budget en hebben tot gevolg dat er scherpekeuzes moeten worden gemaakt. De uitwerking van detaakstelling op de non-ODA-middelen van Buitenlandse Zakenvindt momenteel plaats. Het uitgangspunt van het kabinet is datNederland de positie in deze coalities behoudt en een geloof-waardige en proactieve partner blijft. Dit is ook met het oog opeen goede Nederlandse informatiepositie en de nationaleveiligheid van groot belang.144Hoe definieert u «slagvaardig» in de zin van het GBVB?AntwoordIn een onzekere en instabiele wereld is Nederland gebaat bij eensterke EU die geopolitiek doortastend kan optreden. Dit vergtonder andere een meer concurrerende, robuuste Europeseeconomie zodat we niet alleen politieke, maar ook de econo-mische slagkracht hebben om ons met andere economischegrootmachten te meten en onze belangen te behartigen.Bovendien dienen risicovolle strategische afhankelijkhedengemitigeerd te worden, waarbij de EU het belangrijkste hande-lingsniveau is. Een sterk veiligheids- en defensiebeleid, en eensterke defensie industrie zijn daarnaast van groot belang.Recente Kamerbrieven over de EU defensie-industrie, econo-mische veiligheid en het Draghi-rapport zijn hier reeds opingegaan.Een EU met een slagvaardig buitenlandbeleid is ook een EU dieeensgezind te werk gaat om de waarden en belangen van de EUen EU-lidstaten te verdedigen en bevorderen. Dit vereist beteresamenwerking tussen EU instellingen en lidstaten en meersamenhang tussen de beleidsterreinen, zoals diplomatie,veiligheid, migratie, handel en ontwikkelingshulp. Nederland pleitdaarom voor een stevigere coördinerende rol van de nieuwe HogeVertegenwoordiger, tevens Vice-President van de EuropeseCommissie, voor het brede EU-buitenlandbeleid. Dit moet zichonder andere vertalen in effectieve partnerschappen met landende buurregio’s en steun voor de EU Global Gateway aanpak. Ookis verbeterde strategische communicatie van de EU van belangom eenduidige boodschappen af te kunnen geven over desamenwerking met andere landen.145Hoe groot acht u de kans dat Nederland tegemoet wordt gekomen in hetverlagen van haar afdracht aan de EU? Waar baseert u dat op?AntwoordHet behalen van de Nederlandse inzet op het Meerjarig FinancieelKader (MFK) is afhankelijk van de uitkomsten van de nog tebeginnen onderhandelingen. Het is daarom niet mogelijk om nu aleen uitspraak te doen over de kans dat deze inzet wordt behaald.Zoals in de beantwoording van vraag 65 is toegelicht, betreft debudgettaire inzet een beperking van de geraamde stijging van deafdrachten aan de EU vanaf het volgende MFK (periode2028–2035).146Tweede Kamer, vergaderjaar 2024–2025, 36 600 V, nr. 945 Welke stappen heeft u reeds gezet om te komen tot een lagere afdrachtaan de EU? Indien u nog geen stappen heeft gezet, wanneer bent u vanplan dit te doen?AntwoordDe onderhandelingen over het volgend MFK zijn nog nietbegonnen. Het kabinet zet in op een acceptabele omvang van hetMFK en een voor Nederland acceptabel aandeel in de nationalebijdragen via het eigenmiddelenbesluit. Dit draagt het kabinet opverschillende niveaus en in diverse gremia en gesprekken uit.147Indien het niet lukt om een lagere afdracht aan de EU te regelen, hoe bentu dan voornemens de reeds ingeboekte lagere afdracht te dekken? En hoegaat u voorkomen dat dit de internationale positie van Nederland nogverder in het geding brengt?AntwoordHet hoofdlijnenakkoord specificeert dat de noodremafspraakvoor de uitgaven van toepassing is als de budgettaire MFK inzetniet wordt gehaald. Dat wil zeggen dat de uitgaven van allebegrotingen naar rato van de grondslag worden verlaagd in desituatie dat een besparingsverlies zich voordoet.148Wat verklaart de schommelingen omhoog en omlaag op de bijdrage aanhet Europees Ontwikkelingsfonds?AntwoordHet Europees Ontwikkelingsfonds (EOF) liep af in 2021 en werdbuiten de EU-begroting gefinancierd. Met ingang van 2021 is hetEOF opgegaan in twee instrumenten, het Instrument voorNabuurschap, Ontwikkeling en Internationale Samenwerking(NDICI) en het LGO-besluit (Landen en Gebieden Overzee), dieonder de EU-begroting vallen. De bijdragen aan het EOF op deBZ-begroting 2025 betreffen betalingen op reeds aangeganeverplichtingen van het 10e en 11e EOF die nog doorlopen. Erworden geen nieuwe verplichtingen aangegaan onder het EOF. Debijdragen door de partijen onder het EOF worden ieder jaar voorhet daaropvolgende jaar vastgesteld door de EuropeseCommissie. Dit gebeurt aan de hand van geactualiseerde schat-tingen van verplichtingen en betalingen, waardoor jaarlijksebetalingen kunnen schommelen. Op basis van deze geactuali-seerde raming worden, indien nodig, de Nederlandse afdrachtenaan het EOF bijgesteld.149Daar waar u schrijft «De strategische inzet van publieksdiplomatie doorhet postennetwerk en BZ heeft als doel begrip en draagvlak te vergrotenvoor het geïntegreerde buitenlandbeleid (HGIS) en het eenduidigversterken van de beeldvorming over Nederland bij buitenlandsedoelgroepen via de publieke band. De aanpak verstevigt het netwerk vanbeleidsbeïnvloeders die kunnen sturen op de besluitvorming op voorNederland relevante beleidsterreinen.», wat bedoelt u met publieksdiplo-matie? Onder welke noemer valt het publiekelijk aankaarten van zorgenover bijvoorbeeld de mensenrechtensituaties in een land?AntwoordPublieksdiplomatie is een strategisch instrument dat als doelheeft de Nederlandse positie en reputatie in het buitenland teTweede Kamer, vergaderjaar 2024–2025, 36 600 V, nr. 946 versterken. Dat wordt in lijn met de internationale positionerings-strategie van Nederland vormgegeven. Het postennet gebruiktpublieksdiplomatie als een strategische aanpak om de primaireHGIS-doelstellingen van Nederland in het buitenland te kunnenrealiseren. In de uitvoering wordt hierbij gewerkt vanuit interna-tionale partnerschappen waarbij het aangaan van de dialoog overde voor Nederland belangrijke beleidsonderwerpen centraal staat.Hierbij wordt uitgegaan van het vinden van een gemeenschap-pelijk uitgangspunt. Omdat publieksdiplomatie een investering isop de lange termijn is het belangrijk dat het Ministerie vanBuitenlandse Zaken en het postennet blijvend werken aan hetuitbreiden, versterken en onderhouden van een internationaalnetwerk van beleidsbeïnvloeders en internationale partner-schappen. Hierbij is strategische communicatie over voorNederland belangrijke onderwerpen onmisbaar.Zorgen over bijvoorbeeld de mensenrechten in een land kunnenop veel verschillende manieren opgebracht worden in hetdiplomatieke contact. Publieksdiplomatie is een van de instru-menten die kunnen worden ingezet.150Gaan Nederlandse diplomaten de waarden van Nederland uitdragen dooronder andere diensten te verlenen aan Chinese mensenrechtenverde-digers, hun rechtszaken bij te wonen en door hen op andere manieren teondersteunen?AntwoordJa. Zie beantwoording vraag 84 m.b.t. het bijwonen doorNederland van rechtszaken van Chinese mensenrechtenverde-digers. Nederland steunt het maatschappelijk middenveld,waaronder Chinese mensenrechtenverdedigers, met vanuit hetmensenrechtenfonds.13 Daarbij moet worden aangetekend dat ditgrote zorgvuldigheid vraagt om te voorkomen dat individuenextra risico lopen door contacten met buitenlandse vertegen-woordigers.151Vallen activiteiten ten behoeve van Chinese mensenrechtenverdedigersonder de consulaire activiteiten in China waarop er volgens Tabel 15 in2024–2029 wordt bezuinigd?AntwoordNee. De Nederlandse ambassade en consulaten in China kunnenenkel voor Nederlandse staatsburgers consulaire activiteitenuitvoeren.152Kunt u toelichten of de bezuiniging op de subsidie aan het Clingendaelinstituut enkel betrekking heeft op specifieke projecten of in het algemeengeldt? Indien de bezuiniging specifieke projecten betreft, over welke gaathet?AntwoordOp REKA (Russia and Eastern Europe Knowledge Alliance) zal inhet komende jaar niet worden bezuinigd. Er wordt op dit netwerko.l.v. Clingendael bewust niet bezuinigd omdat de kennis die hierwordt vergaard/geaggregeerd/gedeeld essentieel is voor hetbuitenlandbeleid en de veiligheid.13Mensenrechtenrapportage 2023, Bijlage bij Kamerstuk 32 735 nr. 381Tweede Kamer, vergaderjaar 2024–2025, 36 600 V, nr. 947 153Waarom is het bedrag voor de China-strategie eenmalig in 2023?AntwoordHet bedrag van EUR 29.000 voor de China-strategie voor 2023 datin Tabel 15 van de BZ-begroting vermeld staat, is ingezet om alsNederland bij te dragen aan het European Think-tank Network onChina (ETNC). Clingendael vertegenwoordigde Nederland bij hetETNC in 2023 en 2024 van dit bedrag. Deze bijdrage aanClingendael zal vanaf 2025 onder het China Kennisnetwerkworden gefinancierd.154Aangezien de Anton de Kom-leerstoel vanaf 2027 geen middelen meerontvangt uit de begroting van het Ministerie van Buitenlandse Zaken,wordt de leerstoel vanaf 2027 uit andere middelen gefinancierd?AntwoordDe vaststelling van de begrotingsstaat van het Ministerie vanBuitenlandse Zaken (V) voor het jaar 2025 laat zien dat tot en met2028 middelen zijn gereserveerd voor de Anton de Kom-leerstoel.De Anton de Kom-leerstoel is in het academisch jaar 2023–2024van start gegaan. De subsidie heeft een looptijd van 5 jaar, tot enmet 31 augustus 2028.155Wat is de stand van zaken ten aanzien van de aangiftes die u heeft gedaanvanwege het lekken van vertrouwelijke informatie over de strijd tussenIsraël en terreurgroep Hamas?AntwoordOp 30 mei jl. heeft de Minister van Buitenlandse Zaken middelseen Kamerbrief de Tweede Kamer geïnformeerd over het internelekonderzoek van het Ministerie. In diezelfde brief is vermeld dathet OM op basis van de uitkomsten van voornoemd onderzoek,heeft aangegeven geen aanvullend strafrechtelijk onderzoek tezullen uitvoeren.156Hoeveel personen op het departement hebben een dienstauto? Hoeveeldagen per jaar wordt er gemiddeld gebruik gemaakt van de dienstauto?AntwoordBij het Ministerie van Buitenlandse Zaken hebben uitsluitend detwee bewindspersonen een eigen dienstauto en chauffeurs.Daarnaast heeft Buitenlandse Zaken een pool van chauffeurs diemet dienstauto’s in totaal 9 zgn. vervoersgerechtigde ambtenarenkunnen vervoeren.Het gemiddelde gebruik van de dienstauto’s is als volgt:–2 bewindspersonen: 2 dienstauto’s waarvan gemiddeld300 dagen per jaar gebruik wordt gemaakt;–overige vervoersgerechtigde (inclusief gebruik voor arbome-disch gebruik): 1 dienstauto waarvan gemiddeld 300 dagen perjaar gebruik wordt gemaakt en wekelijks 2 dienstauto’swaarvan gemiddeld 272 dagen per jaar gebruik wordtgemaakt.157Wat is de stand van zaken van de uitvoering van de motie-Veldkamp c.s.(Kamerstuk 21 501-20, nr. 1997) over bij verdragswijziging een clausuleTweede Kamer, vergaderjaar 2024–2025, 36 600 V, nr. 948 inbouwen waarmee een opt-out voor EU-afspraken op het gebied vanasiel en migratie mogelijk wordt?AntwoordZie het antwoord op vraag 68.158Verwacht u binnen afzienbare tijd steun voor een verdragswijziging? En zoja, verwacht u dan steun voor een Nederlandse opt-out op het asielbeleid?AntwoordMomenteel is er geen draagvlak onder lidstaten voor het wijzigenvan de EU-verdragen. Een verdragswijziging is dan ook op ditmoment niet aan de orde.159Welke opvolging is er reeds gegeven aan de motie-Diederik van Dijk c.s.(Kamerstuk 21 501-20, nr. 2080)? Wordt deze meegenomen richtingnieuwe Europese wetgeving en komt het «one in, one out»-principeergens terug in de prioriteiten van de aankomende Europese Commissie,voor zover die bekend zijn?AntwoordIn juni van dit jaar heeft de Europese Raad de StrategischeAgenda vastgesteld, om richting te geven aan de politiekeprioriteiten van de nieuwe Europese Commissie. In aanloopdaarnaartoe heeft Nederland aandacht gevraagd voor denoodzaak om administratieve lasten en regeldruk te verminderen,onder meer door het opstellen van een non-paper over betereregelgeving. Het «one in, one out» principe is specifiek meege-nomen in dit non-paper, dat ook door andere lidstaten is gesteunden dat op 14 juni is gedeeld met de Kamer.14 In de StrategischeAgenda wordt verwezen naar het belang van vermindering vanadministratieve lasten. Verkozen voorzitter Von der Leyen heeftduidelijk gemaakt dat ook de nieuwe Commissie dit als eenprioriteit aanmerkt en zij is voornemens een uitvoerend vicevoor-zitter te benoemen die zorg moet dragen voor het versimpelenvan regelgeving. De concrete uitwerking hiervan zal na hetaantreden van de nieuwe Commissie verder worden ingevuld.160Kunt u de stand van zaken met betrekking tot de uitvoering van demotie-Paternotte/Boswijk (Kamerstuk 32 735, nr. 385) nader toelichten?AntwoordHet Ministerie van Buitenlandse Zaken onderzoekt momenteelmogelijkheden om in dat kader relevante initiatieven inWest-Afrika te steunen. Er is op de korte termijn (2024–2025) eenproject in Burkina Faso in voorbereiding dat zich richt op het inlokale talen informeren van de veelal gemarginaliseerde, jongebevolking over maatschappelijke onderwerpen, vergroten vanmediageletterdheid, en steunen en trainen van de mediasector.Voor inzet op de middellange termijn is het ministerie in gesprekmet experts. Deze inzet zal ook afhankelijk zijn van debeschikbare middelen voor de komende jaren.16114NON-PAPER by NL, CZ, IT, DK, SE: Proposals for better regulation in times of transition, Bijlagebij Kamerstuk 21 501-02, nr. 2913Tweede Kamer, vergaderjaar 2024–2025, 36 600 V, nr. 949 Wanneer moet er een besluit vallen over het al dan niet verlengen van deGSP+ status («Generalised Scheme of Preferences Plus») van Pakistan?AntwoordEen mogelijke verlenging van de APS+ status van Pakistan is pasaan de orde wanneer de herziene verordening over het AlgemeenPreferentieel Stelsel (APS) in werking treedt. De onderhande-lingen over de herziening van de APS-verordening zijn echter nogniet afgerond. Naar verwachting wordt hierover uiterlijk eind2027 een akkoord bereikt, wanneer de huidige verordening, die aleen keer verlengd is, komt te vervallen.162Heeft Nederland reeds resoluties voorgesteld in de VN-mensenrechten-raad op het gebied van christenvervolging of geloofsvrijheid of andersbijgedragen aan clausules hierover in bredere resoluties?AntwoordIn lijn met de Kamerbrief over de inzet van het Koninkrijk derNederlanden in de VN-Mensenrechtenraad voor periode2024–2026 (6 februari 2024), heeft het kabinet tijdens deafgelopen Mensenrechtenraad (9 september t/m 11 oktober 2024)op verschillende momenten aandacht gevraagd voor de vrijheidvan religie. Bijvoorbeeld voor de bescherming van religieuzeminderheden in de resolutie over Afghanistan en voor debescherming van gelijke participatie van religieuze minderhedenin de resolutie over politieke en publieke participatie. Daarnaastheeft het kabinet in een nationale verklaring aandacht gevraagdvoor de vrijheid van religie en levensovertuiging in Nigeria,conform toezeggingen hierover aan de Kamer (o.a. Kamervragenlid Ceder, kenmerk 2024Z09903, en de motie van de leden Cederen Stoffer, 32 735, nr. 397). In 2025 zal Nederland in de margevan de Algemene Vergadering van de VN een evenement organi-seren over religieuze vrijheid inclusief christenvervolging, meden.a.v. de motie Stoffer c.s. (Kamerstuk 36 600, nr. 22)163Wanneer en met welke concrete maatregelen geeft u uitvoering aan demotie-Dassen/Van der Lee (Kamerstuk 35 663, nr. 27) over het vergemak-kelijken van afgifte van noodvisa voor journalisten uit februari 2024?AntwoordDe betreffende motie komt uit 2021 en is afgedaan in een briefaan uw Kamer op 23 augustus 2021 (Kamerstuk 32 735-321). Hetkabinet benadrukt dat mensenrechtenverdedigers en journalistenveilig hun werk moeten kunnen doen en zet zich daar ook voorin. Binnen de bestaande beleidskaders, en daarbij zorgvuldiggetoetst aan de Visumcode, is het in uitzonderlijke gevallenmogelijk visa te verstrekken als daar zwaarwegende of humani-taire redenen voor zijn. Nederland zal conform de Visumcodeiedere aanvraag individueel beoordelen, waaronder de geldig-heidsduur en het type visum waarvoor de aanvrager inaanmerking komt. Nederland geeft geen kort verblijf visa af voorverblijf langer dan 90-dagen. Daarnaast geldt voor kortver-blijfvisa dat er geen ruimte is om af te wijken van het vereistevan het tijdig verlaten van EU grondgebied.De voorgestelde motie van februari 2024 die de regering verzoekt50 journalisten «noodvisa voor een verblijfsduur van zesmaanden of langer af te geven» (Kamerstuk 36 410V, nr. 73) isaangehouden voor overleg met de toenmalig Staatssecretaris vanTweede Kamer, vergaderjaar 2024–2025, 36 600 V, nr. 950 Justitie en Veiligheid, aangezien de bevoegdheid voor langverblijf op diens terrein ligt, over de stappen die zouden kunnenworden gezet om de motie uit te voeren. De Kamer is over hetresultaat van dit overleg per brief geïnformeerd op 13 juni 2024.164Hoeveel procent van de vluchten die het Ministerie van BuitenlandseZaken boekt is business class? Hoe heeft dit percentage zich de afgelopenjaren ontwikkeld?AntwoordJaar% Business Class201922%202012%202111%202217%202314%202413% 165Hoeveel vluchten denkt het Ministerie van Buitenlandse Zaken te gaanboeken in 2024 en in 2025?AntwoordDe verwachting is dat het aantal geboekte vluchten licht daaltten opzichte van 2024, mede door de inzet op verduurzaming.Verwachting vliegtickets 202414.000Verwachting vliegtickets 202512.000–14.000 166Welke definitie van het woord «feministisch» hanteert u? Kunt u uitleggenhoe non-binaire personen onder die definitie vallen?AntwoordFeminisme gaat over gelijke rechten en gelijkwaardigheid vooriedereen. Dat geldt dus ook voor non-binaire personen.Tweede Kamer, vergaderjaar 2024–2025, 36 600 V, nr. 951