Reactie signalering WKR 'bossen en bodems in zwaar weer'

Tweede Kamer der Staten-Generaal2Vergaderjaar 2025–202633 576Natuurbeleid30 015BodembeleidNr. 475 BRIEF VAN DE MINISTER EN STAATSSECRETARIS VANLANDBOUW, VISSERIJ, VOEDSELZEKERHEID EN NATUUR Aan de Voorzitter van de Tweede Kamer der Staten-GeneraalDen Haag, 13 februari 2026In de procedurevergadering van 26 november 2025 heeft de vastecommissie voor Landbouw, Visserij, Voedselzekerheid en Natuur beslotengraag een reactie te ontvangen op de signalering van de Wetenschappe-lijke Klimaatraad (WKR) «Bossen en bodems in zwaar weer». Met dezebrief reageren wij op dit verzoek.De publicatie van de WKR is geen officieel advies met aanbevelingen voorbeleid, maar is een signalering over de toenemende druk op bossen enbodems. In deze brief gaan we eerst in op de drukfactoren van bossen enbodems en de gevolgen hiervan voor het klimaatbeleid. Vervolgens gaanwe in op de drie onderwerpen van hoofdstuk drie van de signalering:1) bos- en bodemherstel in Nederland, 2) de Nederlandse bijdrage aan debescherming van bossen en bodems wereldwijd, én 3) het combinerenvan het beleid van klimaat en biodiversiteit.Drukfactoren en gevolgen voor klimaatbeleidBossen en bodems hebben een grote invloed op onze leefomgeving. Zebieden verkoeling, houden water vast, herbergen een rijke biodiversiteiten slaan CO2 op. De WKR stelt in de signalering dat uit recente weten-schappelijke inzichten blijkt dat systematische en toenemende druk doormenselijk handelen en klimaatverandering de vastlegging van koolstofdoor bossen en bodems en hun weerbaarheid verkleint. Deze druk heeftgevolgen voor het klimaatmitigatiebeleid, in het bijzonder het beleid datinzet op het vastleggen van koolstof en dat uitgaat van de beschik-baarheid van duurzame biomassa, en het klimaatadaptatiebeleid. Het zalmoeilijker worden om het internationale klimaatdoel van 1,5 graad en deEU LULUCF doelen voor de EU als geheel en voor Nederland te halen. Debeschikbaarheid van duurzame biomassa wordt onzekerder, waardoor ookde haalbaarheid van beleid dat hierop gestoeld is meer onzeker wordt. Hetklimaatadaptatiebeleid gaat uit van gezonde bossen en bodems, maar kst-33576-475ISSN 0921 - 7371’s-Gravenhage 2026Tweede Kamer, vergaderjaar 2025–2026, 33 576, nr. 4751 door de toenemende druk kunnen zij deze adaptatiediensten niet ofminder goed leveren.Het demissionaire kabinet deelt het belang van bossen en bodems vooronze maatschappij wereldwijd en in Nederland in zowel het kader vangezonde landbouwbodems, de klimaatopgave en de biodiversiteitopgave.Om te zorgen dat de klimaat en natuuropgave niet groter worden, deelthet demissionaire kabinet het belang om bossen en bodems adequaat tebeschermen.Bos- en bodemherstel in NederlandDe WKR stelt dat druk op Nederlandse bossen en bodems deels samen-hangt met de omvang en intensiteit van de landbouw. Hieruit volgt datkeuzes over de ruimtelijke inrichting en over structuuraanpassingen in delandbouw kunnen helpen om bossen en bodems te beschermen. Tenaanzien van ruimtelijke keuzes heeft het demissionaire kabinet inseptember de Ontwerp-Nota Ruimte gepresenteerd met daarin denationale richtingen en keuzes voor de leefomgeving van Nederland tot2050 en een doorkijk naar 2100. Landbouw en Natuur en Water en Bodemzijn twee van de vier grote thema’s. De definitieve Nota Ruimte wordt in2026 vastgesteld.Ten aanzien van structuuraanpassingen in de landbouw noemt de WKRhet verweven van landbouw en natuur, extensiever beheer en duurzamelandbouw. Het demissionaire kabinet heeft in juli met de Uitwerkingcontourenbrief Agrarisch Natuurbeheer de inzet op Agrarisch Natuur-beheer bekend gemaakt. Hiervoor is in de voorjaarsnota € 200 miljoen perjaar aan structurele middelen toegekend. Met Agrarisch Natuurbeheer wilhet demissionaire kabinet agrarische ondernemers stimuleren om opvrijwillige basis een bijdrage te leveren aan de Europese wettelijkedoelstellingen voor natuur, water en klimaat. De aanpak is gericht opgebieden waar vanuit de landbouw aanvullende inspanningen nodig zijnom wettelijke doelen te halen, zoals de Nederlandse veenweidegebieden,in en rondom Natura 2000-gebieden, in grondwaterbeschermingsge-bieden en brede beekdalen. Naast het Agrarisch Natuurbeheer werkenRijk en provincies samen aan bosaanleg en herstel in het kader van deLandelijke Bossenstrategie. Binnen het kennisprogramma Klimaatslim Bosen Natuurbeheer wordt onderzoek gedaan naar maatregelen om hetbestaande bos vitaal te houden door onder andere hydrologisch herstelen aanplant van klimaatbestendige soorten.In de signalering constateert de WKR dat natuurbranden zowel direct alsindirect bijdragen aan het verlies van vastgelegde koolstof en een afnamevan koolstofvastlegging. Dit is zorgwekkend omdat het aantal natuur-branden in Europa steeds extremer wordt en de verwachting is datnatuurbranden ook in Nederland steeds meer een uitdaging gaan vormen.De toename van natuurbranden heeft naast klimaatverandering ookandere oorzaken zoals recreatiedruk, verstedelijking en brandgevaarlijkemonotone bossen. Er wordt door het demissionaire kabinet dan ook actiefingezet op het voorkomen en beperken van natuurbranden. Daarbij wordter onder andere gewerkt aan het bevorderen van kennis en bewust-wording over de risico’s van natuurbrand, het verlagen van de kans op hetontstaan van een natuurbrand en het proactief verminderen van depotentiële impact van een natuurbrand. Dit is niet alleen belangrijk voorde bescherming van de fysieke leefomgeving en de gezondheid enveiligheid van mensen en dieren, maar ook belangrijk voor de netto-positieve opslag van koolstof in de natuur.Tweede Kamer, vergaderjaar 2025–2026, 33 576, nr. 4752 De WKR benadrukt dat vooral veenbodems, historisch gezien de snelstslinkende koolstofvoorraad in Nederland, onder druk staan. Lagewaterstanden zorgen voor oxidatie, afbraak van veen, bodemdaling enemissies van broeikasgassen. Met het nationaal, interbestuurlijkprogramma veenweide, werken overheden, private en maatschappelijkepartijen samen om uitvoering te geven aan de gemaakte afspraken uit hetKlimaatakkoord. De gezamenlijke inzet is erop gericht om veenafbraakdoor ontwatering zoveel mogelijk tegen te gaan en tegelijkertijd toekomst-perspectief te blijven bieden aan melkveehouderij in de veenweidege-bieden. Bij de aanpak worden andere gebiedsopgaven, waaronder ookopgaven voor biodiversiteit, betrokken om tot maatregelen te komen diemeerdere doelen dienen, daarmee kosteneffectief zijn en bijdragen aanhet gewenste toekomstperspectief van agrarische bedrijven.In het Nationaal Programma Landbouwbodems (NPL) werkt het demissio-naire kabinet samen met boerenorganisaties, onderzoekers en adviseurs,ketenpartijen (zoals leveranciers, voedselverwerkers en financiers) enregionale overheden aan duurzaam beheer van landbouwbodems. Ditbetekent dat de bodem op lange termijn gezond en vruchtbaar blijft,zonder dat dit ten koste gaat van het milieu. Het doel van het NPL is dat in2030 alle landbouwbodems in Nederland duurzaam worden beheerd envanaf 2030 jaarlijks 0,5 megaton extra CO2 in minerale bodems wordtopgeslagen, conform de afspraken uit het Klimaatakkoord.Nederlandse bijdrage aan de bescherming van bossen en bodemswereldwijdDe WKR stelt dat de Nederland, via zijn omvangrijke import, substantieelbijdraagt aan de druk op bossen en bodems wereldwijd. De WKRbenadrukt dat bestaande EU-regelgeving zoals de Europese Ontbossings-verordening (EUDR), de herziene Renewable Energy Directive (RED III) ende Corporate Sustainability Due Diligence Directive (CSDDD) belangrijkestappen zet om de druk op bossen en bodems te verminderen. De WKRbenoemt dat huidige regels vooral gericht zijn om hoe er wordt geprodu-ceerd en niet de totale consumptie begrenzen terwijl het verminderen vande vraag naar biomassa, en het prioriteren van hoogwaardige toepas-singen, de meest zekere manier is om de druk op bossen en bodemswereldwijd te verminderen. De WKR stelt dat door de totale vraag naar enduurzame beschikbaarheid van biomassa in kaart te brengen knelpuntentussen de consumptie en ecologische grenzen kunnen worden opgelost.Een eerste aanzet hiervoor wordt gemaakt in de nationale biogrondstof-fenstrategie. Deze strategie is toegezegd in het Regeerprogramma enwordt momenteel uitgewerkt onder leiding van het Ministerie van LVVN.Het demissionaire kabinet onderschrijft het belang van het beschermenvan bossen en bodems wereldwijd. Het demissionaire kabinet blijft zichinzetten voor internationale samenwerking om ontbossing en bodemde-gradatie wereldwijd tegen te gaan onder andere door duurzame produc-tiepraktijken in producerende landen te ondersteunen en transparantie inketens te bevorderen.Beleid voor klimaat en biodiversiteit combinerenDe WKR benoemt verder het belang om klimaat- en biodiversiteitsbeleidte combineren vanwege de verwevenheid van de klimaat- en biodiversi-teitscrises in zowel de oorzaken als oplossingen. Veel maatregelen ombiodiversiteit te beschermen kunnen bijdragen aan klimaatmitigatie en-adaptatie. Het demissionaire kabinet onderstreept dit belang. Behoud,herstel en het vergroten van natuurlijke koolstofreservoirs, zoals bossen,kwelders en zeegrassen, is dan ook essentieel voor het tegengaan vanTweede Kamer, vergaderjaar 2025–2026, 33 576, nr. 4753 klimaatverandering. Het is wenselijk om verdere integratie en synergiëntussen klimaat en natuur te benutten en tot instrumentarium te komen datgericht aan beide doelen bijdraagt voor bos, bomen en natuur.Het is van belang om actief te zoeken naar natuurinclusieve oplossingen(Nature Based Solutions – NBS). Nederland gaat voorzichtig om metkoolstofvastlegging in natuur. Bij de inzet van NBS zal de vastlegging vankoolstof voorlopig niet leidend zijn. In afwezigheid van zulke kaders kankoolstofvastlegging bij natuurherstel slechts een nevendoel zijn, naastbiodiversiteitsherstel en adaptatie. Ondertussen blijft het belang vannatuurherstel om andere redenen dan mitigatie onverminderd grootDe WKR stelt dat bossen en bodems bescherming nodig hebben in eenwarmer klimaat. De Nationale Klimaatadaptatie Strategie (NAS) is eenRijksbrede strategie gericht op het klimaatbestendiger maken vanNederland en het treffen van klimaatadaptieve maatregelen in de vormvan natuurlijke oplossingen. Hiermee wordt zowel gewerkt aan deklimaatmitigatie, -adaptatie en biodiversiteit opgaven voor de korte- enlange termijn. Onder de volgend jaar te verschijnen NAS’26 valt hetActieprogramma Klimaatadaptatie Landbouw en het ActieprogrammaKlimaatadaptatie Natuur. Deze programma’s hebben als doel om in 2030Rijk, medeoverheden en terreinverantwoordelijken toegerust te hebbenom beter om te kunnen gaan met de grootste klimaatrisico’s voor delandbouw en natuur, natuurlijke oplossingen in te zetten als adaptatiemaatregel, en klimaatadaptatie van en met natuur te integreren in beleiden uitvoering. Klimaatadaptatie is immers geen doel op zich, maar eenvoorwaarde om staande natuurdoelen in de toekomst te behalen.De Minister van Landbouw, Visserij, Voedselzekerheid en Natuur,F.M. WiersmaDe Staatssecretaris van Landbouw, Visserij, Voedselzekerheid en Natuur,J.F. RummenieTweede Kamer, vergaderjaar 2025–2026, 33 576, nr. 4754