Mensenrechten China en situatie Tibet

31700VVaststellingvandebegrotingsstatenvanhetMinisterievanBuitenlandseZaken(V)voorhetjaar2009Nr.21BRIEFVANDEMINISTERVANBUITENLANDSEZAKENAandeVoorzittervandeTweedeKamerderStaten-GeneraalDenHaag,6november2008GraagbiedikuhierbijdereactieaanophetverzoekvandevastecommissievoorBuitenlandseZakenvan9september2008(uwkenmerk08-BuZa-B-109)inzakedemensenrechteninChinaendesituatieinTibet.IndebriefvandevastekamercommissievoorBuitenlandseZakenzijntevensvragenopgenomendiehetlidPechtoldsteldebijderegelingvanwerkzaamhedenvan2september2008overdemensenrechteninChinainrelatietotdeOlympischeSpelen.Dezevragenzijnreedsbeantwoordindebriefvandeminister-presidentaandeTweedeKamervan10september2008(TweedeKamer,vergaderjaar2007–2008,31200III,nr.18).DeministervanBuitenlandseZaken,M.J.M.VerhagenTweedeKamerderStaten-Generaal2Vergaderjaar2008–2009KST1243100809tkkst31700V-21ISSN0921-7371SduUitgevers’s-Gravenhage2008TweedeKamer,vergaderjaar2008–2009,31700V,nr.211 1.Hetjuridischkader,wetgevingentoepassingvanwetgevingInChinaisin1978eenhervormingsprocesingezet.SindsdienzijninChinaduizendenwettenaangenomen.DesituatievanwetteloosheiddiebestondtijdensdeCultureleRevolutieisinmiddelsvervangendooreenbehoorlijkematevanregelgeving.Toepassingvanwetgeving,metnamedoorlagereoverhedenissomsproblematisch,zoalsookblijktuitdevervuilingvanmelkpoedermetmelamine.Verderisveelwetgevingrepressiefvankarakterofvaaggeformuleerd,waardooroverhedenveelbeleidsruimtehebbenbijdetoepassing.DerechtszekerheidinChinalaatdaaromnogtewensenover.TegelijkertijdkanwordengeconstateerddatChineseburgersmeervrijheidhebbendandertigjaargeleden,alzijndezevrijhedennietaltijdgegarandeerdinwetgeving.Deoverheidkandezevrijhedendanookgemakkelijkinperken,zoalsisgebeurdindeaanloopnaardeOlympischeSpelen.Deverbeteringvanhetjuridischkaderiseengeleidelijkprocesgeweest.Verdereverbeteringenzullendanooklangsdewegdergeleidelijkheidverlopen.BijbouwprojectenzoalsindeaanloopnaardeOlympischeSpelenzijnzoweldegedwongenuitzettingvanmensenuithunhuizenalsdegebo-dencompensatievaakeenzorgpunt.DestaatssecretarisvoorVolksge-zondheid,WelzijnenSportheefttijdenshaarbezoekaanChinainfebruari2008alnamensderegeringzorgengeuitoverhuisuitzettingentenbehoevevandebouwvanfaciliteitenvoordeOlympischeSpelen.Tegendegedwongenuitzettingdanweldevermeendetegeringecompensatieheefteenaantaldirectgetroffenengeprotesteerd.Dewijzewaaropverschildeevenwelvanpersoontotpersoon,evenalsdereactievandeChineseautoriteitendaarop.SpecifiekegegevensovermensendieinverbandmetprotestentegenuitzettingenronddeOlympischeSpelenzijngearresteerdenoverhuneventuelevrijlatingzijnnietbekend.Indekernzijndezekwestiesechterallemaalterugteleidentoteengebrekaanrechtszekerheid,wanthetgaatvrijwelaltijdomhetnietofonvoldoendenalevenvanbestaandewettelijkeverplichtingen.NederlandvraagtvoorditprobleemvanrechtszekerheidenruleoflawvoortdurendaandachtbijdeChineseautoriteiten.WatbetrefthetinternationaleraamwerkheeftChinatijdensdebilateralemensenrechtenconsultatiesvannovember2007aangegevendathetNationaleVolkscongreseerstnationalewetgevingdieinstrijdismethetBuPo-verdragwilaanpassen,alvorenstotderatificatievanhetBuPo-verdragovertegaan.RecentbezochteendelegatievanhetNationaleVolkscongresNederland.Inmijngesprekmetdezedelegatiehebikaange-drongenopspoedigeratificatievanhetBuPo-verdrag.Eenconcreetantwoordopdevraagbinnenwelketermijnhetverdragzoukunnenwordengeratificeerd,bleefechteruit.PremierBalkenendeheeftinzijnontmoetingmetpremierWenop23oktoberjl.ookhetbelangvanratifi-catievanhetBuPo-verdragonderstreept.Cijfersoverhetopleggenvandedoodstraf,toetsingdoorhetChineseHooggerechtshofenvoltrekkingvanvonnissenzijnnietopenbaar.AmnestyInternationalsteltdatin2007minstens470doodvonnissenzijnvoltrokken.Dieschattingisgebaseerdopopenbaregegevens,zoalsberichteninde(Chinese)pers.Nietbekendishoeveeldoodvonnissenzijnvoltrokkenwaarovergeenopenbaregegevensbestaan.Hetaantalvan470isminderdaninvoorgaandejarenenkaneenindicatiezijndathetaantaldaadwerkelijkuitgevoerdedoodvonnissenisafgenomen.DehuidigetoetsingvandedoodvonnissendoorhetHooggerechtshofzouhiervooreenverklaringkunnenzijn.TweedeKamer,vergaderjaar2008–2009,31700V,nr.212 DeregeringheefthetbestaanvaneengeheimerichtlijnvanhetcentralecomitévandeChineseCommunistischePartij,dieeenongekendhardecampagnezouaankondigentegenvierspecifieke«onstabielesocialeelementen»binnenChina,nietkunnenvaststellen.WelheeftZhouYong-kang(lidvanhetStandingCommitteevanhetPolitbureauenverantwoor-delijkvoorjustitieenveiligheidsbeleid)volgenshetpartijbladQiushitijdenseenspeechinjunieennationalebewegingvanrepressietegenvierdestabiliserendeelementenindemaatschappijaangekondigd.Onderdezeelementenvattehijonderandereindienersvanpetities,mensenrech-tenverdedigersendissidenten.Deregeringbeschiktnietoverbewijsdateendergelijkecampagnemomenteelookdaadwerkelijkwordtuitgevoerd.Losdaarvanisdepositievanleidersvanhuiskerken,indienersvanpeti-ties,verdedigersvanmensenrechtenenpolitiekedissidentenallangereenpuntvanzorg.IkhebuwKamerherhaaldelijkgeïnformeerdovermijnstandpuntterzakeendewijzewaaropNederlandendeEUdezezorghebbengedeeldmetdeChineseautoriteiten.2.PositievanmensenrechtenverdedigersIntimidatieenarrestatievanmensenrechtenverdedigerskomenhelaasnogsteedsgeregeldvoor,ookalmochteenaantalvanhennadeOlympi-scheSpelenweerterugkerennaarPeking.HuJia,GaoZhisheng,ChenGuangcheng,YeGouzhuenShiTaozittenmomenteelgevangenisstraffenuitvanverschillendeduur.WanYanhaiisvrijgelaten.OverdesituatievanZhaoYanbestaatopditmomentgeenduidelijkheid.TijdenshetalgemeenoverlegChinavan11junijl.hebikreedsaangegevenwatderegeringheeftgedaanvoorHuJia.InaanvullinghieropmerkikopdatikenmargevandeAlgemeneVergaderingvandeVerenigdeNatiesbijmijnChinesecollegaYangJiechiwederomzijnsituatiehebopgebrachtenopenopvrijlatinghebaangedrongen.TijdensdevolgendesessievandeEU-Chinamensenrechtendialoogop27en28november2008zaldeEUhaarpositiewederomaandeordestellen.DeNederlandseinspanningenzijnenblijveneropgerichtomdepositievandeverschillendemensenrechtenverdedigersteverbeteren.DaartoeisNederlandnationaalenmetandere(gelijkgezinde)landenincontactmetmensenrechtenverdedigerszelfen/ofmethunfamilie,advocatenenanderen.DiecontactenverlopenvanwegehunmoeizamerelatiemetdeChineseautoriteitennietaltijdgemakkelijk.TijdensmijnbezoekaanChinavan23t/m25oktober2008hebikmeteenaantalmensenrechtenverde-digers,waaronderdeeerdergenoemdeWanYanhai,gesprokenoverdewijzewaaroplandenalsNederlandzichhetbestevoorhenkunneninspannen.Opbasisdaarvanbeniktotdeconclusiegekomendateenpersoonlijkebenaderingveruithetbesteis,waarvoorregelmatigcontactmetdemensenrechtenverdedigersofhundirecteomgevingessentieelis.Deregeringzaldaarbijafwisselendpubliekeuitsprakendoenenachterdeschermendrukuitoefenen;maaraandacht/drukzalookvanuitdeChinesesamenlevingzelfmoetenblijvenkomen.Tegelijkertijdkaneenteconfron-terendebenaderingrichtingdeChineseautoriteitenaverechtswerkenopdepositievanbetrokkenen.Totslotiseennauweafstemmingmetgelijk-gezindepartnersessentieelomeenverbeteringvandepositievanmensenrechtenverdedigersdaadwerkelijktebereiken.3.VrijheidvanmeningsuitingDeChineseregeringpubliceertgeenstatistiekenoverpersonendiegevangenzitteninverbandmetdedemonstratiesophetPleinvandeHemelseVredein1989.Chinesemediamogenbovendiennietrapporterenoverdegebeurtenissenvanjuni1989ofzakendiedaarmeeverbandhouden.VolgensdeDuiHuaFoundation,eenorganisatiediesystematischTweedeKamer,vergaderjaar2008–2009,31700V,nr.213 gegevensverzameltoverpersonendieompolitiekeofreligieuzeredenengevangenzitteninChina,zoudennog60tot100personengevangenzittennaaraanleidingvandedemonstratiesophetPleinvandeHemelseVredein1989.DeChineseautoriteitenhebbendetijdelijkeverruimingvandepersvrij-heidvoorbuitenlandsejournalistendievoordeperiode1januari2007goldentotenmet17oktober2008,permanentgemaakt.Buitenlandsejournalistenhoevennietlangertoestemmingvanlokaleautoriteitentevragenvoorinterviewsenhoevennietmeerjaarlijkshunaccreditatietevernieuwen.Zijkunneniedereeninterviewendiedaarvoorzelftoestem-minggeeft.UitzonderinghieropvormenTibetenmilitairezones.Welstaathetinhurenvanlokalemedia-assistentieondercontrolevandeoverheideniservoordeChinesemedianietsveranderd.DeForeignCorrespon-dentsClubofChina(FCCC)heeftvoorzichtigpositiefgereageerdopdezewijziging.DeFCCCgafaandateenenandervaltofstaatmeteenjuisteuitvoeringendathetvanessentieelbelangisdatookdepolitieenlokaleautoriteitenderegelsnaardeletterendegeestuitvoeren.VerdersteldedeFCCCdathetverminderenvancontroleopbuitenlandsejournalistennietzoumogenleidentottoenemendedrukoplokalebronnen.Ookikbeschouwdenieuweregelgevingalseenpositievestap,dieevenwelmijnzorgenoverhetgebrekaanpersvrijheidinChinanietwegneemt.DaaromheeftpremierBalkenendeinzijngesprekmetpremierWenJiabaoop23oktoberjl.eropaangedrongenomookdepersvrijheidvoordeChineseperstevergroten.4.VrijheidvanreligieDevrijheidvanreligieengeloofsovertuigingiseenvandezesthema’svandemensenrechtenstrategie.Ditonderwerpheefteenhogeprioriteitinmijnmensenrechtenbeleid.TotvoorkortwerdreligiedoordeChineseautoriteitengezienalseennegatievekracht.Tijdenshet17epartijcongresisdebeschermingvangodsdienstopgenomenindestatutenvandepartij.HuJintaoheeftbijdiegelegenheidgewezenopdepositieveroldiegodsdienstkanspelenindesociaaleconomischeontwikkelingvanChina.NudeChinesevisieopreligieinbewegingis,leekheteengeschiktmomentomdeStateAdmini-strationforReligiousAffairs(SARA)uittenodigenvooreenbezoekaanNederland,datinoktober2008heeftplaatsgevonden.SARAisverant-woordelijkvoorhettoezichtopreligieuzeorganisatiesinChinaendientonderanderetoestemmingtegevenvoordebenoemingvangeestelijken.DoelvanhetbezoekwasomdedelegatieinzichttegeveninderolvanreligieindeNederlandsesamenleving.Namensmijontvingdesecretaris-generaalvanhetministerievanBuiten-landseZakendedelegatievooreengesprek.HijonderstreeptedatNeder-landgrootbelanghechtaandebeschermingvandeindividuelevrijheidvangeloofenlevensovertuiging.HijvroegnaarderedenenwaaromChinesebisschoppennietistoegestaandesynodeinRomebijtewonen.Ookvroeghijomophelderingoverberichtenindemediaoversluitingvanniet-geregistreerdehuiskerken.DoorhetbezoekheeftdeStateAdmi-nistrationforReligiousAffairskenniskunnennemenvaneenalternatiefmodelvoorhetomgaanmetreligieenmetdemaatschappelijkebetekenisvanreligieenlevensovertuiging.DergelijkeinitiatievenvormeneenbelangrijkmiddelterverdiepingvandedialoogmetChina.TenaanzienvanShiWeihan,devoorgangervandeChinesehuiskerkAlliantieZhangMingxuanende80huiskerkleidersdieinmaartjl.zijngearresteerdishetbeeldgemengd.Eenaantalzouvrijsnelnadearres-tatiezijnvrijgelaten,sommigenenigetijdlater,maareenonbekendaantalwaaronderShiWeihanenZhangMingxuanzitnogaltijd.DeEUblijftdezeTweedeKamer,vergaderjaar2008–2009,31700V,nr.214 situatienauwlettendvolgenenzaldepositievandehuiskerkleidersonderdeaandachtblijvenbrengenvandeChineseautoriteiten.In1999werdFalunGonginChinaverboden.Sindsdienwordenpersonendiedezelevensovertuigingopenlijkaanhangenvervolgd.DeChineseoverheidpubliceertgeenstatistiekenoverhetaantalgevangenenendegrondvoorveroordeling.DaarnaastkunnenaanhangersvanFalunGongzondervormvanprocesgevangenwordengehoudenindeheropvoe-dingskampen(re-educationthroughlabour).HierdoorishetmoeilijkeenrealistischeschattingtemakenvanhetaantalaanhangersvanFalunGongdatgevangenwordtgehouden.5.TibetOpditmomentbestaatnogsteedsonduidelijkheidoverdepreciezesituatieinTibet.Sindsmaart2008isTibetafgeslotenvoorbuitenlandsejournalistenendiplomaten.NederlandendeEUblijvenaandringenopopenstellingvanTibetvoorjournalistenenbuitenlandsediplomaten.Openkeleuitzonderingenna,zoalsdeNederlandsediplomaateindjulijl.,krijgenzijgeentoestemmingvooreenbezoekaanderegio.Uitdebeperktebeschikbareinformatieblijktdatpolitieenlegerpromi-nentaanwezigzijn.SindsdegebeurtenisseninaprillijkendespanningentussenetnischeTibetanenenHan-Chinezenniettezijnverminderd.Naarmijnmeningkanalleendooreendialoogovercultureleenreligieuzeautonomiedesituatiewordenverbeterd.DaaromheeftpremierBalkenendetijdenszijngesprek-kenmetpremierWenJiabaoeropgewezendatNederlanddedialoogmetgezantenvandeDalaiLamavangrootbelangvindt.Inmijnbriefvan5augustusgafikureedsmijnappreciatievandevorigegespreksrondetussengezantenvandeDalaiLamaendeChineseoverheid.Ikbendaaromblijdatop30oktobereennieuweoverlegrondeisgestart.Ophetmomentvanhetschrijvenvandezebriefbeschikteiknietovervoldoendeinformatieomeenappreciatietekunnengevenvandezeronde.ZoalsbekendstreeftdeDalaiLamanaarautonomiebinnendegrenzenvandeVolksrepubliekChina.VooraanvangvandejongsteoverlegrondevandedialoogmetdeautoriteiteninPekingheeftdeDalaiLamazijnteleurstellinguitgesprokenoverderesultatenvandedialoog,diealsinds2003metonderbrekingenplaatsvindt.Hijheeftdaarombeslotenafgevaar-digdenvanTibetaansegemeenschappenuitdehelewereldop17novem-berteconsulterenoverdetevolgenstrategie.Hijheeftdaarbijaange-gevendateeneventuelegewijzigdestrategieiniedergevalhetgebruikvangeweldzaluitsluiten.Overhetlotvandegearresteerdemonnikenisnietveelbekend.DeChineseoverheidheeftinjunibekendgemaakdatvande1315personendiewarengearresteerd,inmiddels1157warenvrijgelaten.Daarnaastzouden42personenzijnberecht.Hetisnietbekendwaargearresteerdemonnikenzichbevindenenwaarvanzijwordenverdacht.NederlandendeEUhebbenaangedrongenopeeneerlijkprocesvoorelkvandeaange-houdenpersonen.6.ArbitrageNoord-KoreaansevluchtelingeninChinaDeovereenkomsttussenUNHCRenChinavan1995bepaaltdatverschillenvaninzichtoverdeuitlegvandeovereenkomstdoormiddelvanoverlegzullenwordenopgelost.Inmijnbriefvan1juli2008(31200V,nr.140)hebikaangegevendatChinaenUNHCRoverlegvoerenoverdeinvullingvanhetmandaatvanUNHCRinChinaendatdesamenwerkingisverbeterd.Deovereenkomstbepaaltverderdat,indienonderhande-TweedeKamer,vergaderjaar2008–2009,31700V,nr.215 lingenniettothetgewensteresultaatleiden,éénvanbeidepartijeneenarbitrageprocedurekanstarten.IkhebechterduidelijkesignalenontvangendatUNHCRdiewegopditmomentnietzouwillenvolgen.DeregeringzaldebehandelingvanNoord-KoreaansevluchtelingeninChinaendesamenwerkingtussenUNHCRendeChineseautoriteitenvanzelf-sprekendnauwgezetblijvenvolgen.IngenoemdebriefaanuwKamerhebikaangegevenopwelkewijzeikmijinzetvoordeNoord-Koreaansevluch-telingen.NederlandzaliniedergevalzowelinChinaalsinNoord-Koreaaandachtblijvenvragenvoorhetvraagstukvangedwongenterugkeer.TweedeKamer,vergaderjaar2008–2009,31700V,nr.216