Verslag van een algemeen overleg over reanimatie in verpleeg- en verzorgingshuizen

31700XVIVaststellingvandebegrotingsstatenvanhetMinisterievanVolksgezondheid,WelzijnenSport(XVI)voorhetjaar2009Nr.14VERSLAGVANEENALGEMEENOVERLEGVastgesteld13oktober2008DevastecommissievoorVolksgezondheid,WelzijnenSport1heeftop23september2008overleggevoerdmetministerKlinkvanVolksgezond-heid,WelzijnenSportenstaatssecretarisBussemakervanVolksgezond-heid,WelzijnenSportover:–debriefvandestaatssecretarisvanVolksgezondheid,WelzijnenSportd.d.9september2008overreanimatieinverpleeg-enverzorgingshuizen(31200-XVI,nr.187).Vanditoverlegbrengtdecommissiebijgaandgeredigeerdwoordelijkverslaguit.Voorzitter:TimmerGriffier:TeunissenVragenenopmerkingenuitdecommissieMevrouwVanMiltenburg(VVD):InaugustusverscheneneralarmerendeberichtenindekrantovereenverzorgingshuisinAmersfoort.Dittehuishadbeslotenomovertegaantoteen«nee,tenzij»-systeemvoorreani-matievanbewoners,omdatmenvonddathetreanimatiebeleidveranderdenafgestoftmoestworden.DeVVDisereengrootvoorstandervandatdetehuizenhiergoedovernadenken.Vervolgenshadhetverzorgingshuissamenmetdecliëntenraadbeslotendateen«nee,tenzij»-systeemeenprimaideezouzijn,watbetekentdatmensennietgereanimeerdworden,tenzijzijexpliciethebbenaangegevendatdatwelmoetgebeuren.IkwileerstaangevenwaardeVVDstaatendanhebikeenpaarvragenoverdebriefvandestaatssecretaris,diezijoponsverzoekheeftgeschre-ven.DeVVDvindthetheelbelangrijkdatzorginstellingengoednadenkenoverreanimatie.Wijvindenhetbelangrijkdatartsendaaroverregelmatigmetdepatiëntsprekenenzekermetpatiëntenvoorwiereanimatieweleensaandeordezoukunnenzijn.Inverzorgings-enverpleeghuizenmoetoverreanimatiebeleidgesprokenworden,ookmetdebewoners.Datvindenwijeengoedezaak.Beslissingenoverreanimatiekunnenalleengenomenwordeninonderlingegesprekkentussendebehandelaarendecliënt.DatmoetaltijdeenartszijnendaarisdeWetopdeGeneeskundigeBehandelingsovereenkomst(WGBO)ookheelduidelijkover.Alleeneenartskanereenbesluitovernemennaonderlingoverlegmetzijncliënt.TweedeKamerderStaten-Generaal2Vergaderjaar2008–2009KST1230390809tkkst31700XVI-14ISSN0921-7371SduUitgevers’s-Gravenhage20081Samenstelling:Leden:VanderVlies(SGP),Kant(SP),Snijder-Hazelhoff(VVD),Ferrier(CDA),ondervoor-zitter,Joldersma(CDA),JandeVries(CDA),Smeets(PvdA),voorzitter,VanMiltenburg(VVD),Schippers(VVD),Smilde(CDA),Kos¸erKaya(D66),Willemse-vanderPloeg(CDA),VanderVeen(PvdA),Schermers(CDA),VanGerven(SP),Wolbert(PvdA),Heerts(PvdA),Zijlstra(VVD),Ouwehand(PvdD),Agema(PVV),Leijten(SP),Bouwmeester(PvdA),Wiegman-vanMeppelenScheppink(ChristenUnie)enSap(GroenLinks).Plv.leden:VanderStaaij(SGP),VanVelzen(SP),Neppérus(VVD),Atsma(CDA),Aasted-Madsen-vanStiphout(CDA),Ormel(CDA),VanDijken(PvdA),Verdonk(Verdonk),DezentjéHamming-Bluemink(VVD),Vietsch(CDA),VanderHam(D66),Uitslag(CDA),Gill’ard(PvdA),Omtzigt(CDA),Langkamp(SP),Vermeij(PvdA),Arib(PvdA),Kamp(VVD),Thieme(PvdD),Bosma(PVV),Luijben(SP),Tichelaar(PvdA),Ortega-Martijn(ChristenUnie),Halsema(GroenLinks)enDeWit(SP).TweedeKamer,vergaderjaar2008–2009,31700XVI,nr.141 Hetkannooitzozijndateenverzorgingshuiszo’nbeleidheeft,wanteenverzorgingshuisheeftgeenbehandelendefunctie.Allepatiëntendiedaarverblijven,hebbenhuneigenhuisarts.Hetkanwelzozijndatzo’nverzorgingshuisaandeartsenvraagtomhierovermethuncliëntentespreken.Wijzijnervooromnooiteen«nee,tenzij»-systeemtehanteren,wantmenmoetervanuitgaandateropmedischegrondeneenbeslissingwordtgenomenendatmensenaltijdgereanimeerdmoetenworden,indienzijdaarovernietshebbenaangegeven.DatisookhetalgemeneuitgangspuntgeweestindeWGBO.GelukkighebbennuookdeverpleeghuisartsenenActiz,dekoepelorganisatievoorzorgondernemers,bepaalddatalleeninonderlingoverlegtussenartsencliënteenbeslissinggenomenkanworden.Hetisalleenmaargoeddateractiefnaargevraagdenovergesprokenwordt.Debriefvandestaatssecretarisisopeenpuntonduidelijk.Indeeerstealineaschetstzijeenalgemeenbeeld.Opeengegevenmomentgeeftzijaandatjaofneealleeneenbeslissingkanzijndiegenomenwordtdoordeindividuelearts,debehandelaarenzijncliënt.Indetweedealineazegtzijdat:«Dedirectievaneenzorginstellingkandaaroverstappennemenenspreekterovermetdecliëntenraad.»Eencliëntenraadisgeenvertegen-woordigervanindividuelepatiënten.Ikwilgraagdatdestaatssecretarisopditpuntduidelijkheidverschafteneigenlijkexplicietuitspreektdatdebeslissingoverwelofnietreanimerenuiteindelijkalleengenomenkanwordenalseenpatiënteneenbehandelaardaaroveringezamenlijkheidtotovereenstemmingzijngekomen.Ikzougraagwillendatdestaatssecretarisookanderezorginstellingendanwaarenkelouderenverblijven,oproeptofaanspoortomditsoortgesprek-kenoverreanimerenactieftevoerenenomdebeslissingvanindividuelepatiëntenwanneerdezekenbaarisgemaakt,nateleven.Ineerderedebattenoverdeeuthanasiewetgevingisheelvaakgeblekendatmensenactiefaangevennietgereanimeerdtewillenworden,maardatindeprak-tijkdaargeengehooraanwordtgegeven.Datiseigenlijkweerdetegen-overgesteldesituatie.Wijvindeneenleeftijdsgrensteallentijdeondenkbaarengelukkigisdestaatssecretarisdatmetonseens,zoblijktuitdebrief.MevrouwAgema(PVV):Voorzitter.AlseenvandeeerstereactiesophetnietreanimerenbeleidinhetSt.PietersenBloklandsGasthuis(PBG)sprakeenmevrouwovereenopruimmentaliteitofovereenopruimbeleid.Snoeihard,maarnabestuderingvandematerienietgeheelonterecht.Ookismijnfractievanmeningdatdestaatssecretarisopnieuw,naeendebatoverdeembryoselectie,deimpactenmaatschappelijkeonrustrondomeenonderwerponderschatendathaarlauweenlaconiekereactiemisplaatstis.Opnieuwwordtdeimpactvaneenethischekwestieonder-schat.Ergo,destaatssecretarismeentdathetverzorgingshuishetniet-reanimerenbeleidopeenongelukkigewijzezouhebbengecommuniceerd.Voorzitter,erishiergeensprakevanzoietsalseencommunicatiepro-bleem.Eristerechteonrustoverdeonbestaanbarewijzigingvanbeleidofbedoeltdestaatssecretarissomsdatouderenmetanderegekozenwoordeneennietreanimatiebeleidopgedrongenmoetenkrijgen?GerryvanderListschreefterechtindeElsevierdevolgendewoorden.Ikciteer:«Hetgasthuiszegtdusdatvanreanimatiewordtafgezien,omdateengereanimeerdlevenmogelijkerwijsminderwaardisdandedood.Enmetdezeabsurderedeneringroetsjtehetrazendsnelvaneenhellendvlakeenmoreleafgrondin.»Ikzouhetniettreffenderkunnenzeggen.InhetAlge-meenDagbladzegtmevrouwDraijervandeNederlandseVerenigingvoorVerpleeghuisartsen(NVVA)enikciteer:«Verpleeghuizenzijnmeestaleeneindstation,maareenverzorgingshuisisvaneenheelandereorde.Daarwonennogveelvitaleouderen.»Destaatssecretarissteltindelaatstealineavanhaarbriefdatverzorgingshuizenvooralgoedmoetencommu-TweedeKamer,vergaderjaar2008–2009,31700XVI,nr.142 nicerenenuitmoetenleggenwatdekansopbehoudvanlevennareani-matiezalzijn.Hetgaatnietoverkwaliteit.Nochdestaatssecretaris,nochdeverzorgingshuizengaanoverdekwaliteitvanleven.Alleendemensenzelfgaandaarover.MevrouwVanDrenthvandeNederlandseHart-stichtingzegtenikciteer:«Alsikindesupermarktloopenikzieeen90-jarigeeenhartstilstandkrijgen,danzalikmeteenbeginnenmetreani-meren.Wiebenikomdatniettedoen,ookalisdeman90jaar?Misschienwilhijzijnkleinkindnogzienafstuderen.»Watgebeurterstraksnuunietheeftgehandeldindezediscussie,mevrouwBussemaker,alseenouderedaadwerkelijkvaltineensupermarkt?Laatmaarliggen?UitonderzoekvanhetAcademischMedischCentrum(AMC)isvolgensdeNederlandseHartstichtinggeblekendat89%vandeoverlevendennareanimatienogzelfstandigkanfunctioneren,zelfsmensenvanbovende70jaar.Dusvoorzitter,waarhebbenwijhetover?Wijhebbenhetovereendiscussiemeteenbedenkelijkkantje.Hebbendeverzorgingshuizenookmaarietsvaneenfinancieelbelangbijdoorstroming?Ikgavandaagnietwegzondereenantwoordopdievraag.Hetisdestaatssecretarisnietgeblekendatdezorgmedewerkersinverzorgingshuizenonvoldoendewetenhoetehandeleninacutesituaties.Laatikdievraagdanandersstellen.Kunnenalleverpleegkundigeninverzorgingshuizenreanimeren?Zonee,waaromniet?Wanneerpersoneelnietisopgeleidomtereanimereneniemandkrijgteenhartstilstand,heeftdiebewonerdanzoietsalsdommepech?Destaatssecretarissteltdatinstellingen,zodrahelderiswathunbewonerswillen,ervoorzorgmoetendragendathunzorgmedewerkershiertoebekwaamzijn.Danpas,enhoeishetdannu?Kunnenwijdeabsurdeconclusietrekkendatdezediscussieafdwaaltvanheteigenlijkeprobleem,namelijkeentekortaanpersoneel,teweinigzorgmedewerkersdiekunnenreanimerenenteweinigreani-matieapparatuur?Watmoetenverpleegkundigendoendieweleendiplomahebbenvoorreanimatie?Zijvoelenzichverplichtomtereani-merenalshetgevalzichvoordoet,maarzijwerkenineenhuismeteenniet-reanimerenbeleid.Hetzouvanbelangkunnenzijnomoverhetreanimatiebeleiddebewonerbijopnameteinformeren,zodatdezeeenanderhuiskankiezenalsmenhetdaarmeenieteensis.Hetzoumooizijnalsmensendiekeuzezoudenhebben,maardepraktijkleertechterdatmensenalblijmogenzijnalserergensplekisineenhuisindebuurtvandefamilie.Kunnenzijzomaaropgescheeptwordenmeteenbeleidwaarzijhetfundamenteelmeeoneenszijnendathandeltoverhuneigenleven?Klopthetdaterverzorgingshuizenzijndieeen«nee,tenzij»ofzelfseen«nee»-beleidvoerenzonderdatdebewonersdaarvanopdehoogtezijn?Uiteenonderzoekonder65-plussersisgeblekendatouderendiemoestenbeslissenom,wanneerzijincomazoudenliggenzonderkansopherstel,langdurigsondevoedingtekrijgen,ditlietenvastleggenineenwilsver-klaring.Toenzijeenjaarlateropnieuwwerdenondervraagdoverdezevitalelevenskwesties,bleekdatongeveereenderdevandemensenvanmeningwasveranderd.Betekentditnudathet«nee,tenzij»of«ja,tenzij»reanimatiebeleidmeerderekerenperjaargecontroleerdenaangepastwordt?Hetblijktdateenderdevandemensenereenjaarlaterandersoverdenkt.Wijkennennudesituatiedatalsmensennietgereanimeerdwillenworden,zijdatopeenkaartjeschrijvenenophunborsthangen.Wijmoetenniettoenaareensituatiewaarinouderenmetbriefjesgaanrond-lopenmetdetekst«reanimeermijwel».MevrouwVanMiltenburg(VVD):Ikhebeenvraagoverdecommuni-catie,omdatudezeeerderineenspoeddebatookstelde.Uhebtkritiekophetfeitdatdestaatssecretariszegtdatergoedovergecommuniceerdmoetworden.Vindtunietdatmensenhetrechthebbenomtewetenwatreanimatieisenwatdeconsequentieszoudenkunnenzijn,zodatzijeenTweedeKamer,vergaderjaar2008–2009,31700XVI,nr.143 daadwerkelijkekeuzevrijheidhebben?Ofmoetikaanuwlaatsteopmer-kingverbindendatdiekeuzevrijheidopvoorhandalhelemaalnietbestaat?Datmensenaltijdgereanimeerdmoetenworden,ofzijdatnuwelofnietwillen?MevrouwAgema(PVV):Zoligthetnietenvolgensmijhebikdatduidelijkuitgelegd.Ineersteinstantiemoeteraltijdduidelijkgecommuniceerdworden.Mensenmoeteneenkeuzehebben.Wijzijnduidelijkvoorstandervan«ja,tenzij».Iemandgeeftduidelijkaanwanneerhijnietgereanimeerdwilworden.Daarzullenwijonsdanbijneerleggen.Waarhetwelomgaatbijdecommunicatieisdatervolgensdestaatsse-cretarisonrustontstaanzouzijndooreenonzorgvuldigecommunicatie.Datisniethetgeval.Mensenzijnonrustig,boosenookverdrietigvan-wegedeinhoudendeimpactvandeveranderingvanhetbeleidvanwelreanimeren,tenzijmendatnietwil,naarnietreanimeren,terwijlwordtaangegevendatmendatwelwil.Datiseenglijdendeschaal.Daarzijndemensenboosoverendatveroorzaaktdeonrust.Datstaatlosvancommu-nicatie.Jekuntjebestdoenomdatopzogoedmogelijkewijzetecommuniceren,maarhetblijfteenverwerpelijkvoorstel.MevrouwKos¸erKaya(D66):Voorzitter.Ineersteinstantiebegreepikooknietdatdekeuzevrijheidaandepatiëntwas.Ikbenblijdatdatnuhelderis.IkhoordemevrouwAgemaophetlaatstookzeggendatergeenpenningenmoetenkomen.Ophetmomentdatjekeuzevrijheidbiedt,moetmennaareensysteemtoewaarinjealsoudereheldermaaktdatjenietgereanimeerdwiltworden.Hoewiltuhieraanvormgeven?MevrouwAgema(PVV):Datisprecieszoalshetnuookis.Bijeen«ja,tenzij»-beleidkomthetnuvoordatermensenzijndienietgereanimeerdwillenworden.Daarvoorzijnpenningenbeschikbaar.Ikvindhetgoeddatmensendatzelfaangeven.Ikwilnietdeanderekantopdatmenmoetaangevendatmenwelgereanimeerdwilworden.Datlijktmijeenverschrikkelijkeverandering.MevrouwWolbert(PvdA):Voorzitter.Enkelewekengeledenstondereenverzorgingshuisindekrant.Hieroverhebbenwijalgesproken.Onbedoeldheeftditeenwezenlijkediscussiedoenlosbarsten.Mijnfractieisvanmeningdatdebeslissingoverwelofnietgereanimeerdwillenwordenaltijdeenindividueleafweginghoorttezijn,alofnietsamenmetdefamilieofmantelzorgers.Eriseenrichtlijnnodigalssteuninderugvoorprofessionals,maarenkelenalleeninhetgevaldatmendewensvandebewonernietkent.Sectoraleafsprakenzoalshet«nee,tenzij»-beleid,doenmijnfractievermoedendathetindepraktijkergtegenvaltmetdieindivi-duelebeslissingenvanbewoners.Alshetdegewoonstezaakisdatmensenindividueelbeslissen,waaromzijnerdansectoraleafsprakennodig?Sectoralebeleidsafsprakenzoalshet«nee,tenzij»-beleid,staanopgespannenvoetmetdeindividuelebenaderingdiedePvdAvoorstaat.Wijvragenonsafofdeverpleeghuisartsennietdeverkeerderoutehebbengekozentoenerinhetvelddevraagkwamnaareenrichtlijn.Hadmenzichnietmoetenafvragenhoedatkwam?Hadmenzichindeberoepsgroepniethardmoetenmakenvoorhetmeeruitvoerenvaneenbeleidwaarinergesprokenwordtmetpatiënteninplaatsvantehandelenvolgenseenrichtlijn?Traptdestaatssecretarismethaarvraagaandeprofessionalsnunietindezelfdevalkuil?Denktookzijhetgebrekaancommunicatiemetbewonersofmetcliëntentekunnenondervangendooreenvolgenderichtlijnvandeprofessionalstevragen?Hoedanook,inhetgevalnietbekendiswatdebewonerwil,moetdeprofessionaltochkunnenhandelen.Ikbegrijphetwelenvandaardierichtlijn.WatdePvdAbetreft,kandatslechtsinuitzonderingenhetgevalzijn,namelijkalleenwanneerdebehandelendartsnognietheeftkunnenTweedeKamer,vergaderjaar2008–2009,31700XVI,nr.144 sprekenmeteenbewoner.Dusvoorzitter,watonsbetreftzitteneraandeperiodedatmennognietweetwatdebewonerwil,welgrenzen.Deeerstewekendatdebewonerineeninstellingzit,zijnemotioneelbewogen.Mensenmoetenwennenenhetafscheidvanhunoudehuisverwerken.Ikbegrijpgoeddatjeindieeerstewekennietwiltsprekenoverzakenalslevenendood.Daarnagetuigthetvanrespecteneenwaar-digebenaderingdatdebehandelendartsmetdebewonersspreektoverdebeslissingomwelofnietgereanimeerdtewillenworden.Diebeslis-singhoortinelkzorgplanthuis.Mijnfractiewilwetenofdestaatssecre-tarisvanplaniseentermijntestellenaandeperiodewaarbinnenzorg-huizenenhuisartsenmethuncliënthebbengesproken.DanderolvandeInspectievoordeGezondheidszorg(IGZ).DeInspectieheeftinhetbetreffendehuisinAmersfoortgeenongeregeldhedenkunnenvaststellenbehalvedegenoemdeslechtecommunicatie.Voorzitter,uzultnahetvoorgaandebegrijpendatdaarvanmijdeharentebergezijngerezen.Hetuitgangspuntisdaterindividueelwordtgecommuniceerdendatistochechtietsandersdaninformeren.DitisheteerstepuntvanderichtlijnenvandeNVVAenookpunteeninhet«nee,tenzij»-beleid.Alsdeinstellingdatnunietgedaanheeft,enikhebdeinvulbriefjesmetjaofneereanimerengewoongezien,hoekandeInspectiedanmetdrogeogenzeggendathetalleeneencommunicatiefoutwas?Dekernvanhetbeleidwasnujuistdecommunicatiemetcliënten.Voorzitter,daaromdevolgendevraag.IsdestaatssecretarisbereideengesprektevoerenmetdeInspectieomdituiterstpijnlijkemisverstandoptelossen?WildestaatssecretarisdeKamermeteenbriefoverdeuitkomstenvanditgesprekopdehoogtebrengen?DePvdAwilvandestaatssecretariswetenofzijbijhetverzoekvoornieuwerichtlijnenheeftnagedachtoverdegevolgenvanhetscheidenvanwonenenzorgvoorhetvolledigepakket.Graageenreactievandestaats-secretaris.Totslot,voorzitter.DePvdAvindtdatmenmoetstoppenmettesprekenoverhet«ja,mits»of«nee,tenzij»-beleid.Wijvindenhetbetervoortaantesprekenoverheteigenbeslissingenbeleid,zodatdemedewerkerszichgaanrealiserendatmeneigenlijknietweetwatdebeslissingvandebewonerszouzijnendooriedereenindeorganisatiewordtaangedron-genopeengesprekmetdecliëntuitrespectvoordebewonerenteronderbouwingvanheteigenprofessionelehandelen.MevrouwAgema(PVV):Voorzitter,betekenthetlaatstevoorstelvandePvdAdatzijhet«ja,tenzij»-beleidofhet«nee,tenzij»-beleidopgelijkevoetschaart?MevrouwWolbert(PvdA):Uhebtmijongelooflijkhelderhorenzeggendathetwatmijbetreftgaatoverindividuelebeslissingenvancliënten.Datkomtopdeallereersteplaats.Erkunnensituatieszijndatprofessionalsnietwetenwatdecliëntwildatergebeurt,namelijkwelofnietreani-meren.Datzijnwatonsbetreftuitzonderingen.Slechtsindieuitzonde-ringsgevalleniseenprofessionelerichtlijnnodig.Destaatssecretarisheeftaandeprofessionalsgevraagdomderichtlijnteherzienendezeuittebreidenmeteendiscussiemetdehuisartsen.WatmijbetreftwordthierookdeNederlandseHartstichtingbijbetrokken,wantdieheefterinderdaadheelandereopvattingenover.Ikdenknietdathetaandepoliticiiszichtemengenindediscussievanprofessionals.Maarhetgaateromdaterveeltegemakkelijkwordtgesprokenoversectoraleafspraken,terwijleigenlijkdesectoraleafspraakisdatelkebewonerbinnendekortstekereneengesprekheeftmetdebehandelendarts,waarinwordtbepaaldwathetbeleidzalzijn.TweedeKamer,vergaderjaar2008–2009,31700XVI,nr.145 MevrouwAgema(PVV):Ikvroeguinhetkadervanuwvoorstelvoorheteigenbeslissingenbeleidofudaarmee«ja,tenzij»en«nee,tenzij»opeenlijnschaart.MevrouwWolbert(PvdA):Datisinalleeerlijkheideenbizarrevraagalsumijnredenatietrendvolgt.Wijvindennamelijkdatergeensectoraleafsprakenmoetenzijn.Inalleeerlijkheidmoethetnietuitmakenofjenuthuiswoont–vandaarookmijnvraagoverhetscheidenvanwonenenzorg–ofineenverpleeg-ofverzorgingshuisofdatjeopstraatneervalt,ookalbenje90jaar.Inprincipemoetiemandnagedachthebbenoverwatmenwil.Ikkanmijookvoorstellendatjedatineenthuissituatiemindersneldoet,maaralsjeineeninstellingwoont,danvindikdatdeinstellingdaaroverafsprakenmoethebbengemaaktmetdebewoners.Ikkanmijookvoorstellendatinprincipedeprofessionals,enzostaathetoverigensookinderichtlijnvandeNVVA,uiteindelijknietmeerverant-woordkunnenreanimerenomdatdegevolgenvoordecliëntvervolgensnietmeerteverantwoordenzoudenzijn.Datisookeenindividueleafwe-gingvoordecliënt.DeheerVanderVlies(SGP):IkzoumevrouwWolberthetvolgendewillenvragen.Ikbegrijphetpuntvandeindividuelebeslissing.Daarzalikstraksookwatoverzeggen.Tochdenkikdatvoorhetinzichtindesituatieophetmomentdatdezaaktoeslaat,demeningvandeprofessionalvangrotebetekeniskanzijn.Diecomponentzouiktochnogevenbesprokenwillenzien.MevrouwWolbert(PvdA):Datbegrijpikheelgoed.Natuurlijkzijnerrichtlijnennodigalsruggensteunvoordeprofessional.Richtlijnenzijnietsandersdaneensectoraalbeleid.Daarhebbenwijhetnuover,overeen«nee,tenzij»-beleidinverpleeghuizen.Datbetekentdusindatgevalendatwiliktochwelevengezegdhebben,datwijnietzittentewachtenopeenuitspraakdatmenheeftgehandeldvolgensde«nee,tenzij»-richtlijn.Datkantochnietzozijn.Jekunthooguitzeggendatwijdecliëntniethebbenkunnensprekenomdieendiereden,duszijnwijteruggevallenopdeoptievanhet«nee,tenzij»-beleidofderichtlijn.Hetallereersteuitgangspuntmoetzijndatheteenbeslissingisdiegenomenwordtineengesprektussendeartsencliënt.Vervolgensishetaltijdzodatalshetonbekendis,deprofessionalmoethandelenconformdedoordeprofessionalsvastgestelderichtlijnen.Hetisnietaanonsalspolitici,datzegtdestaatssecretarisheelgoed,omonsindieprofessionelediscussietemengen.Datmoetenwijoverlatenaanprofessionals.Hetgaatmijomhetpuntdatwijnupratenovereen«nee,tenzij»eneen«ja,mits»-beleid,terwijlikdenkdathetuitgangspuntvanhetbeleidisdatwijhethieroverindividuelebeslissingenhebben.DeheerVanderVlies(SGP):MijnworstelingmetdepositievanmevrouwWolbertisofjedepatiëntofcliëntdaarmeeinfeitenietover-vraagt.Zijvragenzichaf:hoeintensoffataalisdatwatermetmijgebeurt?Datlaatjetochalgauw,ookindiebeslissingvooraf,aanhetinzichtvandemedicusterplekkeover.Hoemoetjedaarmeeomgaan?MevrouwWolbert(PvdA):Datdenkikook.Datisookprecieswatermoetgebeurenineengesprektusseneenbehandelendartseneencliëntofeenbewoner,namelijkdateroverenweergesprokenwordtoverdekansen.Eencliëntofbewonermoetinderdaadgoedgeïnformeerdwordenoverdegevolgenvanreanimatie.Hetisookdeverantwoordelijkheidvaniede-reen,ookvanons.Jekuntnietzeggendatjegeenbeslissingkuntnemenendatu,dokter,datdanmaarmoetdoen.Ikvinddatjeinalleoprechtheiddatgesprekmoetvoeren.TweedeKamer,vergaderjaar2008–2009,31700XVI,nr.146 Alsmensenuiteindelijknietwillenbeslissen,danblijfternietsandersoverdandatdebehandelendartseenbeslissingneemtindesituatiezoalsdieopdatmomentisenzoalsdegezondheidstoestandvandecliëntis.Datmagnooitheteerstepuntvanbeleidzijn.Datprobeeriktezeggenoverhet«ja,tenzij»en«nee,mits»-beleid.MevrouwKos¸erKaya(D66):Dekeuzevandepatiëntstaatvooronsookvoorop.Tegelijkertijdvindikdatereenrichtlijnmoetkomen,waarineenaantalzorgvuldigheidseisenopgenomenwordtnaastdeherkenbaarheiddoormiddelvaneenbandomjearmofkettingaanjehals,alseenpatiëntervoorheeftgekozenomnietgereanimeerdtewillenworden.Ermoetweleenrichtlijnvoorhetreanimatiebeleidkomenmeteenaantalzorgvuldig-heidseisendatdoorlopenmoetwordennaastdekeuzevandepatiënt.AlsikgoednaarmijncollegavandePvdAluister,danpleitzijtochookvoordierichtlijn.Ikwilzekerwetenofdattochhetgevalis.MevrouwWolbert(PvdA):Dierichtlijnligtergewoon.PuntééninderichtlijnvoordeNVVAisdatereersteengesprektussendebehandeldartsencliëntis.Ikhebernstigetwijfeloverhetfeitofdithetuitgangspuntisbijhetbeleidinalleverzorgings-enverpleeghuizen.Anderswasdediscussienietzohoogopgelaaidentoevallighebikdezezomerinmijnprivésituatieeenaantalmalentemakengehadmetdezesituatie.Ikhebgewoongeconstateerddathetgeenstandaardbeleidisdatereenindivi-dueelgesprekplaatsvindtmetbewonersofcliënten.Menverwijsternaardatmenhiereen«nee,tenzij»-beleidheeft.Voorzitter,datvindiknupreciesdeomgekeerdewereld.MevrouwKos¸erKaya(D66):Mijnpuntisookpreciesdatalseencliëntdaarvoorheeftgekozenenereengesprekheeftplaatsgevonden,jedathelderenduidelijkneerlegt.MevrouwWolbert(PvdA):Helderenduidelijkneerleggenenvervolgensgrenzenstellenaanhoelangeeninstellingmagbewerendatmendecliëntnietheeftkunnenspreken.Hetkannietzozijninmijnbelevingdatjeergensdriemaandenwoontendaternoggeengesprekheeftplaatsge-vondenoverhetaldannietreanimeren.Datkaninmijnbelevingnietzozijn.Alserindiesituatieswordtteruggevallenophetfeitdatmenhetindividuelegesprekniethoefttevoeren,wanteristocheen«nee,tenzij»-beleid,danvindikdatwijaandeverkeerdekantvandestreepstaan.Ikbenerzofelopomdatwijinverzorgingshuizenmetouderenaltijdopeenglijdendeschaalzitten.OveralinNederlandwordtforsgediscussieerdoverwelofnietachtergeslotendeurenopvangenvanmensen,terwijlwijhetinverpleeg-ofverzorgingshuizenallemaalnormaalvindendatereentiptoetssysteembijdedeurzitenmensengewoonwordenopgesloten,ommaareenswattenoemen.Ikbenwelheelscherpopditpunt,omdatikvinddatinhetouderenbeleiddeschaalsnellerglijdtdaninalleanderetakkenvansport.MevrouwVanMiltenburg(VVD):Ubentheelscherp.Ubenttegeneensectoraalbeleid.Uzegtzelfeenaantalmaleninuwantwoorddathetgaatomouderen.Daarwaarouderenzijn,moetditgesprekplaatsvinden,ofdatnouisineeninstelling,ineenverpleeghuis,ineenverzorgingshuisofineenthuissituatie.Indiezinpleituzelfvoorsectoraalbeleid,namelijkmetouderenmoetdatgesprekplaatsvindenenmetalleanderenniet.Ikvoeghiereenkortevraagaantoe.Hebbenmensenookhetrechtomtezeggendatzijdezebeslissingaandeartsoverlatenophetmomentdathetzichvoordoetenzijhetzelfnietkunnenbeoordelen?.MevrouwWolbert(PvdA):Natuurlijkhebbenmensendatrecht.Datisookderedenendatbegrijpikheelgoed,waaromdeprofessionalsietsmeerTweedeKamer,vergaderjaar2008–2009,31700XVI,nr.147 steunnodighebbenindevormvaneenrichtlijn.Ikhebindeeerstereac-tiestoenditdezezomerspeelde,gezegddathetwatdePvdAbetreftnietmaguitmakenwaarjewoontofhoeoudjebentalshetgaatoverdebeslissingomwelofnietgereanimeerdteworden.Daaromstelikookaandestaatssecretarisdevraagomeroptelettenhoemenhetgaatdoen,alsstrakshetvolledigepakketthuisbestaatenwonenenzorggescheidenworden.Watmijbetreftishetwatmindergemakkelijkdanhetlijkt.MevrouwVanMiltenburg(VVD):Inuweerdereantwoordenheeftusteedsgefocustopouderen,terwijlunuzegtdatditverhaaleigenlijkvooriedereengeldt.ElkehuisartsinNederlandmoetvanzijnpatiëntenwetenofzijwelofnietgereanimeerdwillenworden.Hijmoetiniedergevalhebbenvastgelegddathijdaareenkeerovergesprokenheeft.MevrouwWolbert(PvdA):Daarhebiknatuurlijkookovernagedacht.Hoegaathetdanalsstraksalleouderenthuiswonen?Erzitweleenverschiltussenmensendieineenverpleeghuiswonenenmensendiethuiswonen.Misschienstrakssteedsminder,maarhetisiniedergevalzodathetvoordehandligtditsoortgesprekkentevoerenmetmensendieeenkwetsbareoffragielegezondheidhebben.Hetligtmeervoordehandomditgesprekmetouderenofkwetsbarentevoerendanmetmij.Laatikhetzozeggen.Ikbenhetmetueensdatdatnietgemakkelijkzalzijn.Jeweetiniedergevalzekerdat,alsjeverantwoordelijkbentvoorhetbehandelendbeleidinverpleeg-enverzorgingshuizen,jeiniedergevaldatgesprekgevoerdmoethebben.Alsjezegtdatikoverouderenpraat,danzegikdatdaartoevalligouderenwonen.Jeweetiniedergevaldatjeinverpleeg-enverzorgingshuizentemakenhebtmeteengroepmensenwaareendergelijkgesprekmeervoordehandligtdanmetanderebewonersinNederland.Iniedergevalbenjealsinstellingdiezorgaanbiedt,verantwoordelijkvoorhetbeleidinjeinstellingenalleendaaromalzoujehetmoetenweten.MevrouwKos¸erKaya(D66):Voorzitter.Zorgvuldigheidisbijhetreanimatiebeleidvangrootbelang,zowelindecommunicatietussencliëntenbehandelendartsalsindecommunicatienaarverzorgendenenverpleegkundigenoverdewensenvandecliënt.Eenduidelijkerichtlijnwaarovergeenmisverstandenkunnenontstaan,isvolgensmijnoodza-kelijk,zodatdewensvandecliëntdaadwerkelijkvervuldwordtenergeenonzekerheidbestaatbijdeverzorgendenenverpleegkundigen.Ikkrijgvaaktehorendatverpleegkundigenbangzijndatzijstrafrechtelijkvervolgdkunnenworden.Juistomaldieonzekerheden,onduidelijkheidenangstishetnodigdatereenrichtlijnkomtvoorhetreanimatiebeleid.Alseersteishetcruciaaldatdebehandelendartsdecliëntgoedinfor-meertoverdekwaliteitvanhetlevennareanimatie.Ditisperpersoonverschillendenkannietopgrondvanleeftijdofziektevastgesteldworden.Eenartsdientpercliëntdeafwegingtemakenofreanimatiemedischgesprokeneenzinvollebehandelingis.Alleendankandecliënteengoedeafwegingmakenenzijnofhaarwensentenaanzienvanreani-matievastlatenleggeninhetzorg-enleefplan.Tevensmoeterbijveran-deringindegezondheidvandecliëntregelmatigmetdecliëntbekekenwordeninhoeverredenieuwegezondheidssituatiedekwaliteitvanhetlevennareanimatieverandert,zodateventueeldewensaangepastkanwordeninhetzorg-enleefplan.Vooropblijftstaandatdewensvandecliëntleidendis.Zorgvuldigheidis,zoalsgezegd,indezekwestievangrootbelang.Hetgaatommensenlevens.Verpleegkundigen&VerzorgendenNederland(V&VN)steltvooromnaastopnamevandekeuzevandecliëntinhetzorgenleefplan,decliëntookeenzichtbaarSOS-armbandjetelatendragen.Eenanderalternatiefisdeniet-reani-merenpenningvandeNederlandseVerenigingvooreenVrijwilligLevens-einde(NVVE),eenkettingwaarmeedecliëntaangeeftdathijofzijnietTweedeKamer,vergaderjaar2008–2009,31700XVI,nr.148 gereanimeerdwilworden.D66vindtditeengoedinitiatief.Voordeverzorgendenenverpleegkundigenisdirectduidelijkwieerwelenwienietgereanimeerdwilworden.Alsdecliëntwelgereanimeerdwilworden,kanerookdirectgehandeldworden,waardoordekansenvoordecliëntverhoogdworden.Voordecliëntisbijvoorbeeldhetdragenvandeniet-reanimerenpenningeenbewusteenduidelijkekeuze.Mogelijkemisverstandenoverdewensvandecliëntwordenopdezemanieruitge-sloten.Meerdereinitiatievenzijndenkbaar.Ikdenkdathetveldzelfdebestemanierenkanbedenkenomdewensvandecliëntzichtbaartemaken,omookdeonzekerheidbijdeverpleegkundigenwegtenemenzodatookdezekerheidbijdeverzorgendenenverpleegkundigennogmaalsgewaarborgdis.Hoestaatdestaatssecretarisdaartegenover?DepositievanD66zalgeenverrassingzijn.Mijnfractiestaatvoorkeuze-vrijheidenwiliedereeninstaatstellenzelftebeslissenofhijofzijgere-animeerdwilworden.Welkekeuzemenookmaakt,wijhebbenhierrespectvoor.DeaankondigingvandeNVVAomdezerichtlijnmethuis-artsenopnieuwterdiscussietestellen,heeftdesteunvanD66.DeNVVAsteltop10septemberophaarwebsitedatzijnogzoekennaardefinancie-ringvanditproject.Isdestaatssecretarisbereidbijtedragenaanhetmogelijkmakenvanditprojectenomtekomentoteenrichtlijn?Zoja,hoegaatdestaatssecretarisditinvullen?Zonee,waaromniet?Kandesecretarishieropreageren?Tenslotte,voorzitter,moeterconstantgewerktwordenaandekennisenkundevandeverzorgendenenverpleegkundigenophetgebiedvanonderanderereanimatie.Deverzorgendenenverpleegkundigenmoetenopdehoogtezijnvanhetreanimatiebeleidbinnendeinstelling.Ditbeleidmoettijdigenduidelijkgecommuniceerdworden.Eenduidelijkengoedreani-matiescholingsbeleidzouonderdeelmoetenzijnvanhetreanimatiebeleid.D66staatvoorkeuzevrijheidenbijeenheelzorgvuldigenhelderbeleidkandekeuzevandecliëntvooropstaan.MevrouwWillemse-vanderPloeg(CDA):Voorzitter.AfgelopenzomerbereikteonsviademediahetberichtdateenverzorgingshuisinAmers-foortbeslotenhadommensenouderdan70jaar,nietmeertereani-meren.Datberichtzorgdevoorveelcommotieenresulteerdeinhetverzoekaandestaatssecretarisomeenbrief.Gelukkig,zoblijktuitdebriefvandestaatssecretaris,washetkrantenberichtqualeeftijdscriteriumtekortdoordebochtgeformuleerd.Uitdebriefendebeantwoordingvanvragenblijktdatdeleeftijdvan70jaaropongelukkigewijzebinnendeinstellingisgecommuniceerd.Erisgelukkiggeensprakevanalgemeeninstellingsbeleidopbasisvanleeftijd.LeeftijdzouookvoorhetCDAgeencriteriummogenzijn.Voorzitter,inditalgemeenoverlegiserruimteomindebreedtevanhetonderwerpnogeenaantaldingentezeggen.Laatikbeginnenmethetvolgende.NaardemeningvandeCDA-ledenishetnietdebeslissingvandeinstellingofiemandgereanimeerdwordt.Dekeuzeisaandepersoonzelf.Hoedeinstellingenditoppakkeneninbeleidvastleggen,iseentweede.Wijhechten,voorzitter,grootbelangaaneengoedeenzorgvul-digecommunicatiehierovermetbetrokkenen.Instellingenmoetenhetgesprekdurvenaangaanmetbewonersenhunverwanten.Nietalleenmoethetbeleidmetbetrekkingtotreanimatievanafhetbeginhelderzijnvoordebewoners,maarookmoethetgesprekzodanigopenplaatsvindendatbewonerskunnenaangevendatzijnietofjuistwelgereanimeerdwillenworden.Indezeopensfeerkaneeneerlijkeafwegingplaatsvinden.Dezeoptimalevormvankeuzevrijheidisvanonschatbarewaarde.Alsereenmaaleenreanimatiebeleidisvastgesteld,ishetvangrootbelangdatditookmetdenieuwebewonersgoedwordtgecommuniceerddooreendeskundigemedewerkeropditgebiedendatbetrokkenedetijdkrijgteenafgewogenbesluittenemenoverdezebelangrijkematerie.MevrouwWolbertzeihieralheteenenanderover.OokishetvanbelangTweedeKamer,vergaderjaar2008–2009,31700XVI,nr.149 datgedurendeeenverblijfineeninstellingerruimtewordtgegevenomhetbesluitalofnietaantepassenopbasisvandesituatieofveranderdeinzichtenvanbetrokkene.Ikontvanghieropgraageenreactievanstaats-secretaris.Wijzijnhiervandaagnietbijeenomdestaatssecretariseenpasklareoplossingtegevenenooknietomaantegevenwanneererwelofnietgereanimeerdmoetworden.Deartsheeftterechteenbelangrijkerolindeuiteindelijkebesluitvorming.Ditonderschrijvenwij.DerichtlijnenMedischHandelenwordenookdoordeartsenopgesteld.WijstellenhetopprijsdatdeNVVAengeriaterssamenmetdehuisartsenderichtlijndienugeldtinverpleeghuizen,opnieuwterdiscussiestelt.Wijstellenditopprijs,nietalleenomdatereengesprekgestartwordt,maarookomdatdenieuwerichtlijnontwikkeldwordtvoorzoweldeverzorgings-alsverpleeg-huizen.Indezerichtlijnzoubijvoorbeeldookopgenomenkunnenwordenwatervastgelegdmoetwordenmetbetrekkingtotdedossiervorming.Voorzitter,wijmoetenbeseffendatmenseneroverhetalgemeenvanuitgaandatdezorgverleneraltijdhelpt.Juistdaaromishetvanbelangdateroverditonderwerpgoedgecommuniceerdwordt.Hoeishetduidelijkwievandebewonersnuwelofnietgereanimeerdwilworden?Datiszekervanbelang,omdatheteenkwestievanminuteniswaarbinnengehandeldmoetworden.Kandestaatssecretarishieropreageren?Zoalsikinmijninleidingalzei,laghetverhaalindepersoverhetleef-tijdscriteriumtochietsandersdandestaatssecretarisnuinhaarbriefnuanceert.Alsalleaandachtvandemediaertoeheeftgeleiddatartsenkritischnaarderichtlijnzullenkijken,alsverpleeg-enverzorgingshuizenhetgesprekmethunbewonersenverwantenopendurvenaangaan,alsdekeuzevrijheidduidelijkinhetbeleidwordtvastgelegd,danisertochuitdecommotieietspositiefsnaarvorengekomen.MevrouwVanMiltenburg(VVD):Ikschrikeigenlijk.Hetbeelddatuoproept,isdatvooralverpleeg-enverzorgingshuizenhetbeleidmogenhebbendatblijkbaardezebelangrijkegesprekkennietgevoerdhoeventewordentussenbehandelaarenpatiënt,maardatdatincollectiviteitkangebeuren,zekerwanneeruooknogzegtdatermeteendeskundigemedewerkergesprokenmoetworden.DeWGBOisvolkomenhelderopditpunt.Datkannamelijkalleendooreenartsenverpleegkundigenhebbendaargeenpositieinandersdandatzijdeartseropmoetenwijzenwanneerhijdatgespreknietvoert.IkwilgraaghelderheidvanuofhetCDAvindtdatereenindividueelgesprekmoetplaatsvindentusseneenbehandelaar,artseneenpatiënt.MevrouwWillemse-vanderPloeg(CDA):Ikhebinmijnverhaalalleengezegddatdeinformatiedooreendeskundigemedewerkergegevenmoetworden.Bijhetintakegesprekalsjebinnenkomtineenverzorgings-huis,hoeftnietmeteenmeteenchecklijstjevastgesteldtewordenofereenantwoordopdievraagkankomen.Hetgesprekoverdesituatievandecliëntmoetnatuurlijkdoordebetrokkenartsplaatsvindenendatkandehuisartszijnofdeverpleeghuisarts.MevrouwVanMiltenburg(VVD):IksteltochvastdathetCDAhierafwijktvandewet.Dewetisvolkomenhelder.Ditisprimaireengesprekvandeartsdiehetinitiatiefhoorttenemen.Deartsmoethetinitiatiefnemenomhetgesprektevoerenennietdeinstelling.MevrouwWillemse-vanderPloeg(CDA):Overhetbesluit.Datbenikhelemaalmetueens.MevrouwKos¸erKaya(D66):IkhoormijncollegavanhetCDAzeggendatzijdekeuzevrijheidvangrootbelangvindt.Depatiëntenmoetenprimairaangevenwatzijwelofnietwillen.OphetmomentdatiemandmoetTweedeKamer,vergaderjaar2008–2009,31700XVI,nr.1410 wordengereanimeerdenhetisnietduidelijkofdepatiëntditwelofnietwil,enzelfsalsereenpenningaanwezigis,kunnenzijtochdiekeuzenietmakenvanwegedeangstdienadrukkelijkaanwezigis.HoewilhetCDAdanhetprobleemverhelpendatdepenningalsnietreanimerenwordtgezien?MevrouwWillemse-vanderPloeg(CDA):Ikgaervanuitdatstraksgoedvastligtwatdecliëntwil,natuurlijkinoverlegmetdearts.Debeslissingmoetvastliggenendaarmoetnaargehandeldworden.Natuurlijkmoethetinhetdossiervastliggen.Datisnuniethetgevalendaarisdecom-motieoverontstaan.Hetenkelvastleggenvandebeslissinginhetdossieriswaarschijnlijkonvoldoendeombinnenenkeleminutenadequaatoptekunnentredenendaterwordtgehandeldconformdewensvandecliënt.DeheerVanGerven(SP):IshetCDAnuvooreen«ja,tenzij»ofeen«nee,tenzij»-beleid?Uhebtzeerforsgereageerdindepers,metnameoverdeleeftijdsdiscriminatie.Wijzijnheterallemaalovereensdatdatniettoege-staanis.WaarstaathetCDAprecies?MevrouwWillemse-vanderPloeg(CDA):HetCDAstaatervoordatdecliëntdekeuzemaakt.Datisniet«ja,tenzij»of«nee,tenzij».Alsdecliëntheeftgekozenofhijwelofnietgereanimeerdwilworden,danligtvastwatergebeurt.Klaaruit.DeheerVanGerven(SP):Datiseenuitkomstvaneenprocestussenartsenbetrokkene.Daarzijnwijhetallemaalovereens.Daargaattochnogeenalgemeenbeleidaanvooraf.Het«ja,tenzij»of«nee,tenzij»isweldegelijkalsuitgangspuntietsandersdanuiteindelijkdeindividueleafwe-ging.Diekanallekantenopgaan.Daartredenwijnietin.Vindtudathetalgemeneuitgangspunt«ja,tenzij»of«nee,tenzij»moetzijn?MevrouwWillemse-vanderPloeg(CDA):inzijnalgemeenheidwordterinprincipegereanimeerd,tenzijdecliënthetandersheeftvastgelegd.Wijgaanerstraksvanuitdatinverzorgings-enverpleeghuizen,wantdaarpratenwehiervandaagover,explicietisvastgelegdwatdecliëntzelfwenst.Endanligthetgewoonvast.DeheerVanGerven(SP):Misschienmagikhetnogeenkeerproberen,wantuverwoordtookwatdestaatssecretarisaangeeft,namelijkdatereenafwegingmoetkomendiedebewonermaaktmetdearts.Datmoetinallevrijheidgebeuren.Dankunjenogweleenalgemeenuitgangspunthebbenendatkanzijn,scherpgesteld,«ja,tenzij»of«nee,tenzij».WaarstaathetCDA?MevrouwWillemse-vanderPloeg(CDA):Alsernietsis,danishetnatuurlijk«ja,tenzij».MevrouwWolbert(PvdA):Hetvielmijopdatuzei:alsverpleeg-enverzorgingshuizendurventesprekenmetdebewoners.Waaromzoudenzijdatnunietdurven?MevrouwWillemse-vanderPloeg(CDA):Ikdenkdatbijditsoortmoei-lijkeonderwerpenervaaklanggewachtwordtvoordaterintensiefoverwordtgesproken.Ikweetnietofuuitdesectorkomt.Bijditsoortzakenduurthetlangvoordatditopenenintensiefmetdemensenbesprokenwordt.IkhebzelfontelbarelezingengehoudeninNoord-Hollandovervragenoverhetlevenseinde.Ikhebdieervaringgewoon,zowelmetdeverzorgendenalsmetdehuizen.Hetisgewoonwaar.TweedeKamer,vergaderjaar2008–2009,31700XVI,nr.1411 MevrouwWolbert(PvdA):Datbetekentdusdat,alsikdestaatssecretariszouvrageneentermijntestellenwaarbinneneenverpleeg-ofverzorgingshuismetzijnbewonersmoethebbengesproken,datdoorugesteundzouworden?MevrouwWillemse-vanderPloeg(CDA):Nuheeftuhetevenoverdeindividuelekeuze.Datmoetgewooniniederhuisgebeuren.MevrouwWolbert(PvdA):Ikhebhetoverhetfeitdatuzegtdatverpleeg-enverzorgingshuizenhetmoeilijkvindenomditgesprektevoerenenhetopdelangebaanschuiven.Ikhebdestaatssecretarisgevraagdomervoortezorgendatdetermijnnietalsmaarlangerwordtendatdaarpaalenperkaanwordtgesteld.Ikvraaguofudatsteunt.MevrouwWillemse-vanderPloeg(CDA):Uzegttegenmij:uschuifthetopdelangebaan.Datzijnuwwoordenendathebiknietgezegd.Ikhebgezegddatzehetmoeilijkvinden.Hetgaateromofjecollectiefmetdemensenoverdezemateriepraat,informeertencommuniceert,ofdatjeeenindividueelgesprekhebtmetelkebewoner.Datmoetwatmijbetreftopdezeerkortetermijngebeuren.Derestmoetgewoongebeuren.MevrouwAgema(PVV):HetistocheigenlijktegekvoorwoordendathetCDAnuvoorsteltomvaniedereenineenverpleeg-ofverzorgingshuisvastteleggenwatdiepersoonwilophetmomentdaterzoietsgebeurtalseenhartstilstand.Datkannatuurlijkhelemaalniet.Wiltuiedereenofmensendiehetnognietweten,daartoegaandwingen?Daarbijkomtdatuithetonderzoekblijktdateenderdevandemenseneenjaarlaterheelandersoverdatsoortdingendenktdaneenjaareerder.Dathaalttochookuwstandpuntonderuit?MevrouwWillemse-vanderPloeg(CDA):Uhebtkennelijknietgoednaarmijgeluisterd.Ikhebjuistgezegddathetmetdemensengecommu-niceerdmoetwordenendatzederuimtemoetenhebbenomerovernatedenkenvoordatzijeenbesluitnemen.Tijdenshunverblijfmoeterruimtezijnomhetbesluitbijtestellen.Dathebikletterlijkgezegd,dusalsugeluisterdhad,haduhetantwoordalgeweten.MevrouwAgema(PVV):Ikhebheelgoedgeluisterd.Uwiltdatiedereendaarovergeconsulteerdwordt.Alsmenuitgaatvan«ja,tenzij»,danhoeftdatnatuurlijkhelemaalniet.Danzijnhetalleendemensendiehetnietwillenendatuiteigenwilkenbaarmaken.Danhoefjenietallesvaniedereenvastteleggenwatuwilt.Uwiltdatmensengaannadenkenovereensituatiediezichaandient,waaroverzijeenjaarlaterandersdenkenenwaaroverzij,alsheteenmaalgebeurdis,helemaalandersoverdenken.MevrouwWillemse-vanderPloeg(CDA):Uhebtduidelijkmijnantwoordgehoord.Inhetdossiermoetduidelijkvastgelegdwordenwatdemensenwillen.DeheerVanderVlies(SGP):Voorzitter,hetwelofnietreanimerenvanmensenineenverpleeg-ofverzorgingshuisiseenzaakvanlevensernst.Iedermensenalleswatindenatuurleeft,heeftdedrangomteoverleven,afgezienvanbekendeuitzonderingenopditnormalepatroon.Datzouertoemoetenleidenominprincipetothetuiterstetegaanbijhetreani-merenofiniedergevaldatteproberenofteoverwegen.Moetdittotelkeprijs,kostewathetkost?Nee,wanterkunneninderdaadmedischegrenzenzijn.Demedischewenselijkheidkanzeerterdiscussiestaan.Ishetmedischmogelijkenverantwoordenwatishethoogst-waarschijnlijkeniveaudaarna?OokindeoptievandeSGP-fractiekunnenmedischeredenenaanleidingzijnomvanreanimatieaftezien.IsdeTweedeKamer,vergaderjaar2008–2009,31700XVI,nr.1412 beslissingdaarovernugeheelenuitsluitendaandepatiëntofcliënt?Bijinterruptiehebiklatenmerkendatikdaarnogalwatmoeitemeehebindiezindatmendaarmeedepatiëntofcliëntmisschienovervraagt.Waarblijftnouhetinzicht,naareerengewetenbepaald,vandeprofessional?Enhoegeefjedatnoueenplek?Alsjedathelecomplexinricht,komtmijnfractietotdeconclusiedatjehetprincipemoethebbendaterwordtgereanimeerd,tenzij.Erkunneninderdaadcontra-indicatieszijnendiezijnerquadoelgroepenwaarschijnlijkmeerinhetverpleeghuisdaninhetverzorgingshuis.Zoishetinonzegedachtendatineenverpleeghuismindervaakwordtgereanimeerddanineenverzorgingshuis.Onzefractieheeftproblemenmetstandaardiseren.OnzefractieheeftzeerdewenkbrauwengefronsttoenaanvankelijkhetberichtoverAmersfoortnaarbuitenkwam.Laterisdatgelukkigwatgenuanceerd.Nietreanimerenalsuitgangspuntvoorbepaaldecategorieënistekortdoordebocht.Ermoetwatonsbetreftsprakezijnvanhet«ja,tenzij»-beleid.Indetweedeplaatsgaatheteromvoorhetreanimerenheldereafsprakentemakenoverdeinachttenemenlichamelijkeconditievanbetrokkeneennietoverdeleeftijd.Wijvindeneenleeftijdsgrensvan70jaar,alszoudateenzinvolonderscheidopleveren,helemaalverkeerd.Wijwetenmetelkaardateen80-jarigedienogkerngezondis,betereperspectievenheeftdaneen60-jarigediehelaas,omwelkeredendanook,heelzwakis.Datmoetverdisconteerdwordenendaarommoetmennaareenmedischonderscheidtoeennietnaareengeobjectiveerdonderscheidalsbijvoor-beeldleeftijd.Wiezijnwijeigenlijk,alswijdiegedachtealeenplaatszoudengeven,omtedenkendatwij,verwaandalswijzijn,kunnenoor-delenoverdezinvolheidvaniemandsverdereleven?Datisnietaanons.Probleempuntbijdediscussieoverdesituatieinverzorgingshuizenisnogweldatveelalineenverzorgingshuisdeeigenhuisartsdecrucialerolspeeltendedirectievanhetverzorgingshuisdaarnietzondermeertussenkankomen.Daarovermoetenheldereafsprakengemaaktwordenenhiervoormoetendeprotocollenklaarliggen.Hetverschaffenvanduide-lijkeinformatieisnatuurlijkvangrootbelang.Hetgaataltijdomeennood-procedure,diehelaasnietaltijdmeerbaat.Datneemtnietwegdat,ookalzijndeslagingspercentagessomber,menniettegemakkelijkmagveron-derstellendatiemandnietmeergereanimeerdwilwordenOokalsdepersooninkwestiezelfbeslistoverwatermoetgebeurenineenbepaaldesituatie,vindtmijnfractiedateenarts,eenprofessional,naareerengewe-teneenzekereeigenruimteheeftomtebeslissenoverwatergebeurtindesituatiediehijaantreft.Depenningofhetbandjeomdearmisnietbepalend,maaruiteindelijkisdatdemedischesituatie.Ikvinddatdestaatssecretarisnietalteafwachtendmoetdoen–ikzegnietdatzijdatdoet,maarhetiseenalgemenelijn–maarmoettoezienophetdeugdelijktotstandkomenvaneenminimumaannoodzakelijkeafspraken.MevrouwKos¸erKaya(D66):Alsjealdiezorgvuldigheidseisensteltenjehebteenrichtlijnopgesteld,zoalsuenikverzochthebben,danvindikdateropeengegevenmomenteenniet-reanimeerpenningmoetkomenalsdatdewensvaneenpatiëntis,ooknaherhaaldelijkegesprekken.Dankanhetnietzozijndatineensituatiedatergereanimeerdmoetworden,wordtvoorbijgegaanaandepenning.DeheerVanderVlies(SGP):Datisinderdaadeenheleprincipiëlevraag.Uredeneertvanuithetzelfbeschikkingsrechtvanmensen.Zokennenwijelkaar.Datisvoormijniethetenige–natuurlijknietonbelangrijk–maarhetinzichtvandeprofessional,demedicus,hetvertrouwendatjeaanhemofhaargeeft,isookcruciaal.Hijofzijmoetookeeninschattingmakenvanuitdeeeddieafgelegdisomzolangmogelijktegaanvoorhetbehoudvanleven.NatuurlijkzijnerallerleimitsenenmarenaanTweedeKamer,vergaderjaar2008–2009,31700XVI,nr.1413 verbonden,datzieikookwel.Dienuancewilikdaarbijwelaanbrengen,datiseenverschiltussenuwenmijnbenadering.Datklopt.MevrouwWiegman-vanMeppelenScheppink(ChristenUnie):Voor-zitter.Nuhetstofvandeheftigediscussieoverhetreanimatiebeleidinaugustuswatisneergedaald,ishetgoedomineenalgemeenoverlegstiltestaanbijhetreanimatiebeleidinverpleeg-enverzorgingshuizen.HetuitgangspuntvandeChristenUnieisdathetnietaandeoverheidisomtebepalenofhetbeleidmoetuitgaanvan«ja,tenzij»of«nee,tenzij».Hetgaatommedischeafwegingendieeenartsinoverlegmetdecliëntmoetmaken.Alsverpleeg-enverzorgingshuizenhetreanimatiebeleidstoelenopgeneriekeuitsprakenals«wijreanimerenaltijd»of«wijreani-merenniet»,daniserietsgrondigmis.Debehandelendartszalaandehandvandemedischevoorgeschiedenisendeactuelesituatievandecliënt,eenpatiënt,eeninschattingmoetenmakenoverdehaalbaarheidendeteverwachtenuitkomstenvanreanimatieenditmoetenbesprekenmetbetreffendecliënt.Dezepersoonlijkebeoordelingenafwegingzijnvanhetgrootstebelang.Betreftheteentijdelijkeopnamevoorrevali-datie?Gaathetomernstigesomatischeproblematiekbijiemanddiewordtopgenomen?Hetzouheelbizarzijnalseenverpleeghuispatiënten,dietijdelijkrevalideren,nietzoureanimeren.Hetisookminstenszokwalijkdataanbijvoorbeeldpatiëntenmeteenernstigesomatischeproblematiek,meerschadeenlijdenwordttoegebrachtdandaterwordtopgelostdoorreanimatie.Menmoetwetenwanneererbehandeldengereanimeerdmoetwordenenmenmoetwetenwanneerdezorgzichenkelmoetrichtenopbijvoorbeeldpijnbestrijdingenverzorging.Danpasisersprakevangoedezorg.Nuerookinverzorgingshuizensteedsmeerkwetsbareouderenwonen,willenverzorgingshuizenbeleidgaanontwikkelenvoorreanimatie.Datisbelangrijk.Hetvaststellenvaneenreanimatiebeleidisineenverzorgings-huislastigerdanineenverpleeghuis.Omdatdeverpleeghuisartstegelijkdebehandelendartsisvandepatiënt,kunnenerduidelijkeafsprakenwordengemaakt.Daarkomtbijdatderelatietussendedirectievaneenverpleeghuisendeverpleeghuisartsenveeleenduidigerisdanderelatietussenhuisartsenendedirectiesvanverzorgingshuizen.Dehuisartsisdanverantwoordelijkvoorhetmedischebeleid,terwijldedirectievaneenverzorgingshuisgarantmoetstaanvoordewoon-enzorgfunctievandeinstelling.DestaatssecretarisspreektinhaarbriefoverdemogelijkeherzieningvaneenrichtlijndiedoordeNVVAisaangekondigd.Watkunnenwijvandezeherzieningpreciesverwachtenenwathoudtdezeherzieningin?HetlijktdeChristenUniegoeddaterinelkverpleeg-enverzorgingshuiseenprotocolbestaatwaarinvastgelegdwordthoeproceduresverlopenenwelkezorgvuldigheidseisenvankrachtzijn.Belangrijkemomentenzijndeintake,decommunicatie,maarookderolvanhetzorg-,leef-enbehandel-plandataandeordeis.Zaldeherzienerichtlijnhieropaansturen?Watisderolvandestaatssecretarisinhetbewakenvandekwaliteitvandezorgalshetomreanimatiegaat?DeheerVanGerven(SP):Voorzitter.BijhetbekendwordenvanhetnieuwsoverdereanimatiestopbijhetPBGteAmersfoort,wasmijneerstereactiedatikmijkanvoorstellen.datdemensenzichrotschrikken.Mensenmoetenerinprincipevanuitkunnengaandatdebestmogelijkezorgwordtgebodenzonderonderscheiddespersoonsonafhankelijkvanhoeoudiemandis.Terechtleiddedattotberoering.Nietrelevantisdeleeftijd,maardemedischezinvolheidvanhetreanimeren.Hetmoeteenindividueleafwegingzijntussenartsenpatiënt.Hethandelenvanhetverzorgingshuiswasongelukkig,maarongetwijfeldmetdebestebedoelingen.HetgelukkigeisdatditonbedoeldebeleidgeleidheefttoteendebatoverdevoorsentegensvanreanimatieineenTweedeKamer,vergaderjaar2008–2009,31700XVI,nr.1414 verzorgingshuis.Wijmoetenonsvandaagbezinnenopdriemogelijk-heden.Opdeeersteplaatslatenwijinhetmiddenofheteen«ja,tenzij»of«nee,tenzij»wordt.Ditiseigenlijkhetstandpuntvandestaatssecre-taris.Opdetweedeplaatsishet«nee,tenzij»endederdemogelijkheidis«ja,tenzij».Destaatssecretarisschrijftinhaarbriefdathetnietaandeoverheidisomtebeslissenofhetreanimatiebeleid«ja,tenzij»of«nee,tenzij»moetzijn.Ditligtbijdemedischeberoepsgroep.DeSPvindtdatdeoverheidhierweldegelijkstellinginmoetnemen,wanthetisgoeddatdatuitgangspuntinhetlandoveralhetzelfdeis,inwelkverzorgings-ofverpleeghuisjeookverblijft.DatmaaktinprincipewatdeSPbetreftnietsuit.Bijeuthanasielatenwehetooknietoveraandeberoepsgroep,maariserlandelijkbeleidvastgesteld.Detoepassingisuiteraardaandeberoepsgroep.Eriseenverschiltussenenerzijdshetbeleidenanderzijdsdetoepassing.Detoepassingismensenwerkenkanvangevaltotgevalverschillen.Hetisookzodatinhetintermenselijkverkeertussenartsenpatiënteenogenschijnlijkgelijkesituatienietaltijdtotdezelfdebeslissingleidt.Ishetnietzodatdestaatssecretarishetfeite-lijkheeftoverdetoepassingvanhetbeleid,datinderdaadkanleidentot«ja,tenzij»of«nee,tenzij»ineenindividuelesituatie?EriseenduidelijkstandpuntgewenstwatdeSPbetreft.Bijdeverpleeghuizenistotophedenderichtlijnnietreanimeren,tenzij.Datiseigenlijkeenpragmatischstandpuntgebaseerdophetgegevendatbijdemeestepatiëntendiedaarverblijven,reanimerenopmedischegrondenzinloosis.Isechterdatgegeven,dathetvoorweinigcliëntenzinvolis,eenredenomuittegaanvanhet«nee,tenzij»-principe?DeSPvindtvanniet,wantalserkansisopsuccesendepatiëntheeftgeennon-reanimatieverklaring,danligtreanimatievoordehand.Datisookhetuitgangspuntvandearts:helpen,tenzij.Mensenzolangmogelijkeenzomenswaardigmogelijklevenbieden.Waaromeen«ja,tenzij»?Ditgeeftdemensenallereersthetvertrouwendateenartsofeenhulpverlenerinnoodsituatiesalhetmogelijkezaldoenomhulptebieden.Iedereenheeftrechtophulpinnood.HoogleraarMielRibbeheefthetheelgoedverwoord.Het«ja,tenzij»-principedwingtartsentoteenactievereopstel-lingdan«nee,tenzij».Datisheelergbelangrijkbijdezeproblematiek.Menmoethetgevoeldatbijveelouderenleeftdatzijoverbodigzijnofteduurvoordesamenleving,nietonderschatten.Ermaggeentwijfeloverzijndatdesamenlevingdeouderenenziekenookinhetverpleeg-ofverzorgingshuisallehulpwilbiedendieernodigis.Hetgevoeldateengroepindesamenlevingcollectiefwordtafgeschreven,magopgeenenkelewijzevoetaandegrondkrijgen.Erisnogeenredenomtekiezenvoor«ja,tenzij».Het«nee,tenzij»kanvoorintramuraleinstellingenredenzijnompersoneelniettescholenindereanimatie.Ikciteeruiteenfoldervaneenverzorgingshuis:«Dekeuzevanonsvoordit«nee,tenzij»-beleidbetekentdatonzemedewerkersnietgeschooldwordeninhetgevenvanreanimatie.Ookisindediensten-centrageenspecialereanimatieapparatuuraanwezig.Hetbeleidhoudtechtergeenstriktverbodopreanimatiein.Opdezemanierwillenwijdekwaliteitvanlevenvanonzecliëntenbewaken.»Ikwilhieropgraageenreactievandestaatssecretaris.DeSPisvoorstandervanja.Hoehetprincipeindepraktijkwordttoege-past,isvanwezenlijkbelang.Hetmagnooiteencollectievezaakzijnofcollectiefgeregeldwordendoordeinstelling.Hetiseenindividuelekwestievanarts,patiëntendiensnaasten.Hetmoeteenkeuzezijnopbasisvanadequateinformatie.«Informedconsent»omheteensduurtezeggen.Alsweuitgaanvanhet«ja,tenzij»-principe,dienenallemedewerkersineenbejaarden-ofverzorgingshuistekunnenreanimeren.Hieropmoetwordentoegezien.Vindtdestaatssecretarisdatook?Totslotvoorzitter,watgaatdestaatssecretarisondernemenomhetreani-mereninalleverzorgings-enverpleeghuizenmogelijktemaken?Onder-TweedeKamer,vergaderjaar2008–2009,31700XVI,nr.1415 schrijftdestaatssecretarisdedriegoudenregelsvanRibbe?Ikwildezetochevennoemen.Hijzegtdathetheelsimpelis.Opdeeersteplaatsgoedevoorlichtingaanpatiëntenfamiliezonderdepatiëntineenrichtingtesturen,opdetweedeplaatsdienteeninstellinggoedereanimatie-apparatuurvoorhandentehebbenenopdederdeplaatsmoetendehulp-verlenershetreanimatieprotocolkennenendaaringetraindworden.MevrouwKos¸erKaya(D66):IkbenheteensmetdeheerVanGervenalshijzegtdatalsdecliëntgeenkeuzeheeftgemaaktenergeengesprekisgeweestmetdecliënt,datjedanwelmoetreanimeren.Vervolgenszegik,steldataldiegesprekkengevoerdzijn,ookbijeennieuwmedischprobleem,eneenpatiëntblijftkiezenvoornietreanimeren,magdaarwatubetreftaangetorndworden?DeheerVanGerven(SP):Inprincipedientdatgerespecteerdteworden.Deartsmoeteeneigenafwegingmaken.Daardientenigeruimteteblijven,maarinprincipeishetantwoordja.MevrouwVanMiltenburg(VVD):Ueindigtuwinbrengmetdedrievuist-regelsvanRibbe.Hebbenmenseninuwogenhetrechtomgereanimeerdteworden?Daarmeebedoelikdathetuitgangspuntvanhet«ja,tenzij»-systeemisdatjemensenreanimeert.Somsissprakevaneenovermacht-situatie,ookineenverzorgings-ofverpleeghuis,ofopstraatofalsjeergenseenhartstilstandkrijgtwaargeenartsindebuurtis.VindtudatdaarruimtevoormoetblijvenofmoetoveralopelkehoekvandestraateenapparaathangenenmoetiedereeninNederlandkunnenreanimeren?Iserduseenrecht?DeheerVanGerven(SP):Wehebbenhetnuoverdeverpleeg-enverzorgingshuizen.Ikwildezebijelkaarnemen,wantikdenkdathetonderscheideigenlijkarbitrairis.Hetuitgangspuntisdan«ja,tenzij».Datgeldtinhetheleland,dusookalsjebuitenhetverzorgingshuisbent.Desituatiebuitenhetverzorgings-ofverpleeghuisisnatuurlijkeenanderedanwaarwijhetnuhieroverhebben.Nuhebbenwijhetoverwathetbeleidmoetzijnvandeinstellingenenwathetbeleidmoetzijnvandeartsenofhulpverleners.Wijvindendathetnietaandeinstellingisomtezeggenwathetmoetworden.Wijmoetengewoonlandelijkafsprekendathetis«ja,tenzij»,omdatdandesamenlevingweetdatonderalleomstan-dighedenermaximaleinspanningenwordengepleegdommensenzogoedmogelijktehelpen.Vervolgensdientergoedbeleidtezijnindeinstellingendatergesprokenwordttussenartsenbewoneroverwatmenopdatterreinwil.Hetistocheenrelevantevraagbijmensendieinderge-lijkeinstellingenverblijven.Datmoeteigenlijkdirectbijopnameineeninstellingofhuisbesprokenworden.AntwoordvandebewindsliedenStaatssecretarisBussemaker:Dankuwel,voorzitter.IkdenkdatdeKamerinhetalgemeendeingewikkeldheidvandekwestiegoedheeftverwoord,maarookheeftaangegevenwatdaarinderolvandeoverheidis.Deoverheiddienthierbijnaarmijnideeterughoudendtezijn.MevrouwWillemsezeiook,endaarwasikblijmee,datzijgeenpasklareantwoor-denvanmijverwacht,omdatiknietmoetwillenbeslissenenunaarmijnideenietmetmijmoetwillenbeslissenwaterinelkindividueelgevalgebeurt.MevrouwKos¸erKayahadhetoverhetgrotebelangvanzorgvuldigheid.Hierherkenikmijzelfin.Zorgvuldigheiddienthierbijvooroptestaan.MijnbriefdiedeKamereerderheeftgekregen,isgerichtopzorgvuldigheid.Daarinkangeenonduidelijkheidbestaanoverwieuiteindelijkbeslist.DatzegikrichtingmevrouwVanMiltenburgenmevrouwWolbert.DecliëntTweedeKamer,vergaderjaar2008–2009,31700XVI,nr.1416 beslist.Decliëntbeslistinoverlegmetdeartsenniemandanders,watderichtlijnenookbepalen.Zijnofhaarkeusgaataltijdbovendekeusdieeenberoepsgroepmaakt.Datbetekentdatdeoverheidterughoudendmoetzijn.IkbenhetooknietmetdeheerVanGerveneens.Hijwildatikmeerstuurenaangeefdathet«ja,tenzij»moetzijn.Datisnietaanmij.Ikbenhetwelmethemeensdaterbijtwijfelgereanimeerdmoetworden.Alsjenietweetwatiemandwil,danisermaaréénkeus:reanimeren.Eenanderekeusiserniet.Daarmeewillenwijdekernvanhetbeleidvastleggen,waarbijvooropmoetstaandatnietdeoverheidbeslist,maardatdeover-heidondersteunendmoetzijnvoordemedischeberoepsgroependiedatmoetendoen.MevrouwWiegmanzeidatterecht.Nietdeoverheid,maardeberoepsgroepenendewetenschappelijkeverenigingenmoetendelijnuitzetten,maardeuiteindelijkekeuzeom«weltereanimeren,tenzij»of«niettereanimeren,tenzij»,iswatisafgesprokentussenpatiëntendebehandelendarts.RichtingmevrouwWolbertzegikdatsectoraleafsprakennooitbovenindividueleafsprakenkunnengaan.RichtingmevrouwAgemazegikdatdatbetekentdatergeensprakekanzijnvanverplichtereanimatie.Bijtwijfelwordtwelgereanimeerd.Alsiemandduidelijkaangeeftdathijofzijdatnietwil,gaatdatvoor.TegendeheerVanderVlieszegikdatergeensprakekanzijnvanstan-daardiseren,wantookhiergeldtdeindividuelekeuze.RichtingdewoordvoerdersvanD66enCDAzegikdathetnooitopgrondvanleeftijdkangebeuren,wantookhierdientdeindividuelesituatievooroptestaan.MevrouwWillemseenenkeleandereledenvandecommissie,heeftaangegevendatcommunicatienietgenoegbenadruktkanworden.Ikwasduswelblijmethetinitiatiefvanhetbetrokkenverzorgingshuiswaarhetuiteindelijkallemaalombegonnenis,omheldereafsprakentemakenmetcliëntenenhunfamilieleden.Latenwijnietvergeteninallecommotiedieisontstaan,datdatweliswatzijwildendoen.Afsprakenmakenmetbewonersenhunfamilieledenoverwatzijmoetendoenindesituatiedatdecliëntinlevensgevaarkomt.Endatgesprekmoet,zoalsmevrouwWillemseheeftgezegd,terechtineenopensfeerplaatsvindenmeteeneerlijkeafweging.Daarmoetdatgesprekplaatsvinden.IkbenhetookmetdeheerVanGerveneensdatergeenenkeleindrukmagontstaanofbestaanbijmensendatzeeigenlijkgeenkeushebbenendatzehetnietwaardzoudenzijnomgereanimeerdteworden.Datluistertnauwendatvraagtveelvandeprofessional.Datvraagtheelveelvanbeslissingendiewordengenomen,zekerineenlangdurigezorgwaarjemetkwetsbaremensenwerkt.DievoorlichtingzoalsmevrouwAgematerechtzei,isvanheelgrootbelang.Hoedevoorlichtingerookuitziet,hetblijfteenindividuelekeuze.Erisgememoreerddateropditmomenteenrichtlijnvanverpleeghuis-artsenisdieuitgaatvan«nee,tenzij».Dieisgerichtopverpleeghuizen.Inzorginstellingenwaarinmetiederebewonerhetbeleidbesprokenis,kiestuiteindelijkongeveerdehelftvandebewonersvoorwelreanimerenendeanderehelftkiestdatniet.Ooknubetekentdatnietdathetuitgangspuntvandeberoepsgroepisdathetaltijdvanzelfsprekendwordtopgevolgd.Ermoeteenindividuelekeuzezijnendiewordt,voorzoverikkanbeoor-delen,ookgemaakt.DeheerVanGervenhadeenandervoorbeeld.Datvindikbuitengewoonzorgelijkalsdatzozouzijn.Datmagabsoluutnietgebeuren.AlsdeheerVanGervenmijdaarinformatieoverzoukunnenenwillengeven,danontvangikdiegraag.Ikconcludeeruitdezecijfersnietinalgemenezindatdaarmeetegemakkelijkwordtomgegaan.Hetdebatoverhetverzorgingshuiswaarhetallemaalombegonnenis,hetPBG,heeftdezerichtlijnenterdiscussiegesteldomdateropditmomentalleenderichtlijnvoorverpleeghuizenis.Uhebtzelfalgestelddatinverzorgingshuizenhuisartsenmedischverantwoordelijkzijn.DaarisTweedeKamer,vergaderjaar2008–2009,31700XVI,nr.1417 dusgeensprakevaneenalgemenerichtlijn.Deconstateringvanhetbetrokkenverzorgingshuisisdatbijhen,zoalsbijveelverzorgingshuizen,dezorgzwaartevanmensenzwaardermoetzijn.IkbenhetindiezinnietmetmevrouwAgemaeensdieeenheelprincipieelonderscheidmaaktetussenverpleeg-enverzorgingshuizen.IkdeelweldeopvattingvanmevrouwWiegman,diebenadruktedaterinverzorgingshuizenzwaar-derezorgkomt.Actizsteltbijvoorbeelddatzijomdieredensteedsminderoververzorgings-c.q.verpleeghuizenspreekt,maarsteedsmeeroverzorghuizen.Jezietdatdezemeernaarelkaartoegroeien.Hetisdaardoorlogischdatditsoortvragenookinverzorgingshuizenmeergesteldworden.Derichtlijnvoordeberoepsgroep,endatzegikooktegenmevrouwVanMiltenburg,heeftalsfunctieomalsleidraadtedienen.Derichtlijnmoethouvastbiedenbijhoeomtegaanmeteenvraagstukofprocedureenisdusnooitdwingend,maarkanweldienenalsuitgangspunt.Bijgebrekaaneenrichtlijnvoorverzorgingshuizenisdoorhetverzorgingshuisderichtlijnvoorverpleeghuizenalsuitgangspuntgenomen.Datisnuhetcrucialepuntvandiscussie,datdoormevrouwWiegmanookgoedverwoordwordt.Dediscussierichtzichopdevraagofdezerichtlijnwelpastinverzorgingshuizenendatderichtlijnzichmeermoetrichtenopdekansvaneengoedekwaliteitvanleveninplaatsvanopdeleeftijdsgrens.Ikkannietanderszeggendandatikvinddateennieuwerichtlijnzichveelmeermoetrichtenopdekansenopgoedekwaliteitenopdeuiteindelijkeindividuelevoorkeurvanbewonerofcliënt.Leeftijdmagdaarbijgeenrolspelen.Datwashetongelukkigewatbijhetbetreffendeverzorgingshuisgebeurde,wantdaarwashetgekoppeldaanleeftijd.Eenrichtlijnkannooitgekoppeldzijnaanleeftijd.Derichtlijnmoetprocedureelhelpenompatiëntenenfamilieinoverlegmetdeartsindegelegenheidtestellenomeenzorgvuldigeafwegingtemaken.Eenrichtlijnbiedthouvastbijethi-schekwesties,maarkannooitoverdeuitkomstgaan.Dezegaatoverdeprocedure,dezorgvuldigheid,maarhetgaatnooitoverdeuitkomstineenindividueelgeval.Dezekaninelkindividueelgevalanderszijn.Ookbijanderemedischethischekwestiesstellenwijnooitdeuitkomstcentraal,maarhetzorgvuldigeprocesdataaneenbesluitvoorafmoetgaan.MevrouwWiegmanvroegwatmenkanverwachten.Watmijbetreftprecieswatzijzei,namelijkduidelijkerprocedures,datergesprekkengevoerdwordenenwanneerdezegevoerdworden.Datzullendeverpleeghuisartsensamenmetdehuisartsengaandoen.Ikdenkdathetwenselijkisdatzijkomentoteeneenduidigerichtlijnvoorcliënteninverpleeg-enverzorgingshuizen,omhendathouvasttebieden,zonderdatiknualzegdatdierichtlijnuitmoetgaanvan«ja,mits»of«nee,tenzij».Misschienkanookdeconclusiezijndatereenrichtlijnkomtwaarinhele-maalgeengebruikmeerwordtgemaaktvandiebegrippen,maarwelvanzorgvuldigeprocedure-eisen.Ookmoetenermomentenzijnwaaropmetdepatiëntbesprokenwordtwathijofzijwil.Danmoetduidelijkzijnwelkevragenenelementen,zoalsdemedischesituatiejedaarbijeenrollaatspelen.Eenleeftijdsgrenskandaarbijnooitaandeordezijn.DaarbijisdesuggestiediemevrouwKos¸erKayadeedinteressant,ommeteensignaaltewerkenvoorbewonersdieeenduidelijkeopvattinghebben.Primavoorwiedatwilommeteenpolsbandjeofpenningtewerken.Datzoudanwelvooralgelden,endatvroegookmevrouwWolbert,voorsituatiesbuitenverpleeg-enverzorgingshuizen.Jemagaannemendatindemeesteverpleegenverzorgingshuizendeverpleegkundigenenverzorgendenwetenwatiemandwil.Omdaargeenmisverstandovertelatenbestaan,kanhetdaarook.Terechtisookgevraagdhetvolledigepakketthuisenhetscheidenvanwonenenzorg.Demensenhebbenweleenindicatie,maarhoevennietineeninstellingteverblijven.Danishetwelvangrootbelangdatdehuis-artsweetwatdecliëntwil,maardehuisartszalernietaltijdbijzijn.Ookdaargeldt,afhankelijkvandeovertuigingvandecliënt,datdeéénditeenTweedeKamer,vergaderjaar2008–2009,31700XVI,nr.1418 belangrijkerpuntvindtdandeander.Menkanervoorkiezenommeteenkaartje,polsbandjeofpenningaantegevenwatjewilt.Wijmoetenerwelvooroppassen,enikweetnietofhetookwenselijkis,datwijalleNederlandersgaanvragenofzijwelofnietgereanimeerdwillenworden.Bijmensendieineeninstellingverblijven,isernatuurlijkeenredenomteveronderstellendatzeineenkwetsbarepositiezitten.Dekansdaterietsgebeurt,isdanweldegelijkaanwezig.Ikvraagmeafofwijgeenonrustzaaienomdataaniedereentevragen,waardiegrensdanmoetliggen.Bijeenvolledigpakketthuisishetredelijkdaterwelbijtebetrekken,wantdatgaatovermensenmeteenindicatie.Ikzouhetdebatvoorlopignietverderwillenverbredendandathetgesprekwordtgevoerdmetdegenenmeteenindicatie.RichtingdeheerVanGervenhebikalgezegddatiknieteengroepcollec-tiefwilafschrijven.Hetblijfteenindividuelekeuze.IkbenhetmetdeuitgangspuntenvanRibbeeensdatheteenindividuelekeuzeis.Ermoetgoedereanimatieapparatuurzijnenmedewerkersmoetengetraindworden.DaaroverwarenookdoormevrouwAgemaenmevrouwKos¸erKayavragengesteld.Inhetverzorgingshuiswerkenmetnameverzorgenden,dielerenreani-mereninhetkadervandeopleidingvoordebedrijfshulpverlening.NaarmevrouwKos¸erKayakanikmeldendathetopgenomenwordt.Hetbete-kentindepraktijkdatnietelkemedewerkerhoefttekunnenreanimeren,maardateriniederedienstminimaaleenverzorgeraanwezigmoetzijndiehetkan.Ermoetaltijdiemandaanwezigzijndiehetkan,maarnietiedereenhoefthettekunnen.Vervolgensisookgevraagdwatdemogelijkhedenzijnvooreengesprek.MevrouwWolbertvroegwelketermijnikstelaanhetlatenvastleggenvanhetgesprektussenzorgverlenerencliënt.Datkangebeureninhetzorg-plan.Alsstraksdealgemenemaatregelvanbestuurvoorhetzorgplaneris,danzultuziendatdaareentermijnvanzeswekenvoorisgesteld.Ikbennietvanplanomspecifiekopditpuntaanvullendeeisentegaanstellen.Hetmoetonderdeelzijnvanhetzorgplan.RichtingmevrouwAgema,mevrouwWillemseenmevrouwKos¸erKayazegikerbijdatdatnatuurlijkwelaangepastkanworden.Erkansprakezijnvaneennieuwesituatieofeenanderewens.Alseenbewonerofcliënttoteenandereconclusieisgekomenenwiloverstappenvanheteennaarhetander,danmoetdataltijdgebeuren.Zo’nzorgplanzouookaangepastwordenbijeenverslechteringvandesituatieofeenindicatie.Danisditookeenmomentomdievraagmeetenemen.MevrouwWolbertvroegookofikdeInspectievoordeGezondheidszorg(IGZ)duidelijkkanmakendatermetinvulbriefjesniettegemoetwordtgekomenaandeindividueleafspraak.Alsjekijktnaarwateraanhetprocesvoorafisgegaan,danisdatzorgvuldigerverlopendandateralleenbriefjeszijningevuldbijhetPBG,wantmenwildegesprekkenvoerenmetindividuelebewoners.Allereerstisgesprokenmetdecliënten-raad.Vervolgensisergesprokenmetallecliëntenenhunfamilie.Vervol-genskondendebewonersnaeenbriefvandezorginstelling,aangevenwatzijwildenendatmoestopschriftgesteldworden.Datlijktmijookweldewegdiebegaanmoetwordenalsjeuiteindelijkeenkeuzemaakt.Daarinbeslistdeindividuelecliënt.DatisookdeconclusiediedeIGZhierbijgetrokkenheeft.DanvroegmevrouwWiegmannaarmijnrolbijhetbewakenvandekwali-teitvanzorgbijreanimatiebeleid.Ikzieeroptoedathetindividuelebelangenhetcollectievebelangvancliënteninhetkadervandekwaliteitvanzorggoedwordengeborgd.Deoverheidziettoeophetmakenvanafsprakentussenpartijenhieroverofdwingtdeafsprakenaf.Deoverheidmoeterookvoorzorgendaterrandvoorwaardenzijnwaarbinnendieafsprakengemaaktworden.Datvalteigenlijkonderhetalgehelekwaliteitsbeleid.HetIGZziettoeopinstellingenenbekijktofinstellingenhierverantwoordmeeomgaan.TweedeKamer,vergaderjaar2008–2009,31700XVI,nr.1419 MevrouwKos¸erKayavroegnognaardefinancieringvanderichtlijn.Datisprimairdeverantwoordelijkheidvandeberoepsgroepzelf.Datzitverdisconteerdindezorgrichtlijnen.Datlijktmijallereerstietswatbinnendesectorzelfmoetgebeuren.TotsloteenreactieopmevrouwAgema.MevrouwAgemazeidat89%vanpersonennareanimatiethuiskanwonen.DatzoublijkenuitonderzoekvanhetAMC.IkhebcorrespondentiegewisseldmetonderzoekerSophiadeRooij,diegepromoveerdisopdekwaliteitvanlevenvanouderenbovende80jaarnabehandelingopdeintensivecare.Zijheeftmijgege-vensgestuurduithetonderzoekvanhetAMC.Daaruitblijkt,endatrelati-veerthetheledebat,dat15%vanallereanimaties,jong,oud,dik,dun,evenlosvandegezondheidssituatie,succesvolis.Slechts15%.Die15%belandtdanopdeintensivecare.Vanmensendieouderzijndan80jaarenmeteenacuteaandoeningnaardeintensivecaregaan,isnaeenjaarnog10%inleven.Ookdatterrelativering.Haarconclusie,endatisookmijnconclusie,isdusdathetnietgaatoverwatzijnoemtdekalender-leeftijd,maardatdekansvooralafhangtvandebiologischeenmedischesituatie.Jezoukunnenzeggendatdelichamelijkestatusaanwijstofnareanimatieofeenacuteaandoening,mensennogkansopeenkwalitatiefgoedlevenhebben.Deuiteindelijkeconclusiedaarvanbevestigtalleenmaarwatikookinmijnbriefhebgeschreven,namelijkdatvanbelangisomopvoorhanddekeuzetebesprekenvoorreanimatieaandehandvandeteverwachtenkwaliteitvanleven,hetsuccesvandereanimatieenopgrondvanpersoonlijkevoorkeurenvanmensen,diedaarindividueleopvattingenoverkunnenhebben.Voorzitter,ditisdelijndieikinmijnbriefuiteenhebgezet.Ikhebmetzeerveelbelangstellingnaaruwinbrenggeluisterd.Ikgeloofdatwijditstand-puntnudoordesectormoetenlatenontwikkelen,waarmeewijonsnietteveelmoetenbemoeienenwaarwijnunietteveelbovenopmoetenzitten.Ikhebdeindrukdathetalgemenestandpuntbreedgedeeldwordtindesector,doordeIGZ,deklinischgeriatersendecliëntenorganisaties.Zijzijnerallemaalvanovertuigddathetvanhetgrootstebelangisommetindividuelebewonersafsprakentemakenendatdatzeerzorgvuldigmoetgebeurenopbasisvanvertrouwenenuitgangspuntenvangoedezorg.Ermagnooiteenanderekeuzegestimuleerdofopgelegdwordenommensenniettereanimeren,omdatdatgemakkelijkerofgoedkoperzouzijn,zoalsdeheerVanGervenzei.Hetmoetaltijdeenindividuelekeuzezijndieindegrootstmogelijkezorgvuldigheideninoverlegmetdeprofessionalsgemaaktmoetworden.NaderegedachtewisselingMevrouwVanMiltenburg(VVD):Voorzitter.Ikblijfeendubbelebood-schaphorenbijdestaatssecretaris.Ikbenblijdatzijaangeeftdathetechtdekeuzevandebehandelaarendecliëntis.DestaatssecretariszegtookinreactieopdeopmerkingvandeheerVanGerven,hetisnietaanmijomtevertalenofheteen«ja,tenzij»ofeen«nee,tenzij»-beleidmoetzijn,maarbijtwijfelmoethetwelgebeuren.Daarmeegeeftzijvolgensmijaandathet«nee,tenzij»-beleidhelemaalnietbestaat.Datgaaternamelijkvanuitdatineeninstellingdiedatbeleidhanteert,alsmenhetnietweeteniemandheeftnietexplicietaangegevendathijhetwelwil,dathetnietgebeurt.Ikwiltochhelderheidopditpuntdathet«nee,tenzij»-beleid,zoalsdatgeformuleerdwasenindepersbleekinanderehuizenzekertewordennageleefd,echtnietkan,wantermoeteenbeslissingonderliggenvandepatiënt.Anderskunjenietwetenwathijwil,danisertwijfel,endanmoethetnietgebeuren.IkbenhetermeeeensdatwijnietaanalleNederlandersmoetenvragenofzijwelofnietgereanimeerdwillenworden.IkwilvandestaatssecretarishorendatalsNederlandersvanwelkeleeftijddanook,hebbenaangegevendoormiddelvanhetdragenvaneenpenningofeenbandjedatzijnietgereanimeerdwillenTweedeKamer,vergaderjaar2008–2009,31700XVI,nr.1420 worden,hetdanooknietmoetgebeuren.Daarmeegebeurennogheelvaakraredingen.Integenstellingtotindeouderenzorggaathetbijjongemensenvaakverkeerdommis.MevrouwAgema(PVV):Voorzitter.Ikhebnooitgezegddatmensenonderdwanggereanimeerdzoudenmoetenworden.Ikwildewoordenvandestaatssecretarisrechtzetten.Ikhebookgeenprincipieelonderscheidgemaakttussenverpleeg-enverzorgingshuizen.Ikhebslechtshetstand-puntvanmevrouwDraijervandeNVVAaangehaalddatverpleeghuizenmeestaleeneindstationzijn,maardaterinverzorgingshuizennogveelvitaleouderenwonen.Ikhebnoggeenantwoordgekregenopmijnvraagofverzorgingshuizenookmaarietsvaneenfinancieelbelanghebbenbijdoorstroming.Datwilikpersenogweten.Ikvindhetgoeddatdestaatssecretarisheeftgeantwoorddatalhetperso-neelmoetkunnenreanimerenofdatertenminsteeenverpleegkundigeaanwezigisdiedatkan.Devraagisofdatookzois.Ikwildestaatssecre-tarisvrageneenkeerteinventariserenofhetwelüberhauptzoisdatervoldoendemensenzijninverpleeg-enverzorgingshuizendiekunnenreanimeren.Watmoeteenverpleegkundigedoendieeendiplomaheeftvoorreanimatiebij«nee,tenzij»,terwijlzijdatzelfwelzouwillen?Ikhebooknoggevraagdoferverzorgingshuizenzijndienietoverleggen,maarweleen«nee»-beleidvoeren.Ikhebnogeenvraagdieikineerstetermijnnietgesteldheb.IkhebhiereenvoorbeelduithetMedischContactvaneenhuisartsenpraktijkdieeendefibrillatorheeftaangeschaft.Menheeftdezeeenmaliggebruiktvoorreanimatie.Deaccuwasnoggeschikt,maarbepaaldepads,dieeenmaliggebruikkunnenworden,moestenopnieuwaangeschaftwordenvoordeprijsvan€63.Diekostenzittennietinhetvergoedingenpakket.Hetzoutochnietzomoetenzijndatmensenuiteindelijknietgereanimeerdwordenomdatdepadsnietvergoedworden.Ikzougraagvandestaats-secretarishorendatditallemaalgoedinordekomtendatmenseniniedergevalgereanimeerdkunnenwordenzonderdaterallerleiverzekeringspraatjesbijgehaaldworden.MevrouwWolbert(PvdA):Meeeens.Deprofessionalszijnnuaanzet.Ikbenblijdatikdestaatssecretariszichhoorafvragenofwewelbijdeherzieningvanderichtlijnenstrakstoemoetennaareen«nee,tenzij»ofeen«ja,mits»-beleid,maardatdemedischeoverwegingendaarbijeenbelangrijkerolspelen.Erzitgewoontocheensoortkronkelinhetdenken.DatbenikmetmevrouwVanMiltenburgeens.Wijzeggensteedsdatdebasisdeindividuelebeslissingisineenpersoonlijkgesprekmetdebehandelendarts.Alsiemandzegtdatmenhetnietwil,danishetduide-lijk.Danhoevenwehetdaarverdernietmeerovertehebben.Wijhebbeneigenlijkallemaalgezegddaterbijtwijfel,alshetniethelderis,welgere-animeerdmoetworden.Datverhoudtzichgewoonniettoteensoortvanberoepsrichtlijnenvanverpleeghuizendiezeggendaterbijtwijfelnietwordtgereanimeerd.Datiseenlastigespagaat.Daarkwamdestaatsse-cretarisinhaarantwoordnietopterug.Latenwijalsjeblieftstoppenmethet«nee,tenzij»of«ja,mits»-beleidenvaststellendatereenbeleidisopbasisvaneenpersoonlijkebeslissing.DatishetbeleidinNederland.Datwilikherhalen,wantdestaatssecre-tarisspreektzichzelfeenbeetjetegeninditgesprek.Iksnaphoemoeilijkhetisenikbegrijpookdatertegenstrijdighedenzijn.Ikconstateerdathetgoedisomdeprofessionalsaanhetwoordtelaten.Ikbenblijdatuzichafvraagtofwijnietvanditsectoralebeleidafmoeten.MevrouwKos¸erKaya(D66):Voorzitter.Ikdankdestaatssecretarisvoordeantwoorden.Dekeuzeisaandecliëntmetallewaarborgendiedaaromheengeformuleerdwordenzoalseenzorgplan,allezorgvuldigheids-TweedeKamer,vergaderjaar2008–2009,31700XVI,nr.1421 eiseneneenprofessioneleinvulling.Vervolgensblijktdatdestaatssecre-tarisookpositiefaankijkttegenhetpolsbandjeofpenning.Ikvindhetgeweldig.Diekeuzeimpliceertweldatophetmomentdatdezorgvuldig-heidseisenendieplannenenalleswatdaaromheenzit,gewaarborgdzijn,dekeuzedanleidendzoumoetenzijn.Erlooptnualeengroepmensenmetzo’npenningrond.Jezietindepraktijkdatdiekeuzenietgerespec-teerdwordtomallerleiredenen.Ikhebalaangegevendatdeangstgrootis.Strakskomtereennieuwerichtlijndiedoordeprofessionalsisingevuld.Danwilikweldatdekeuzevrijheidrichtinggevendis.Zoniet,danhebbenwehetnietovereenkeuze,maaroverhetbeslissenvoordecliëntwathetzoumoetenzijn.Alsdekeuzegemaaktwordt,moetdezegerespecteerdworden.Hoegaatdestaatssecretarisditvastleggen?MevrouwWillemse-vanderPloeg(CDA):Dankaandestaatssecretarisvoordeantwoorden.Heeftdestaatssecretarisalmetdeberoepsgroepoverlegdoverdetermijnwaaropzijdenkendatdienieuwerichtlijnerkanzijn?Zorgtdeberoepsgroeperookvoordaterindetussentijd,waarinereensoortvacuümbestaat,duidelijkheidisoverhetfeitdatdekeuzevandecliëntvooropmoetstaan?DeheerVanderVlies(SGP):Ikwildestaatssecretarisdankzeggenvoordebeantwoording.Ikvinddatwijopeeninhoudelijkeenprudentewijzedezetochbijzondereproblematiekbespreken.Ikzetevenwatstreepjesondertrefwoordendiemijaanspreken:zorgvul-digheid,geenstandaardisering,geenleeftijdscriterium,eengoedecommunicatieenvoorlichting,demedischeconditieisdoorslaggevend.Ja,datvindikookenikganietopdestoelzittenvandeprofessie.Desectormoethetinhogematezelfuitrollen.Mijnfractiezouallesoverwe-gendtochlieverbijhetbeginsel«ja,tenzij»danbij«nee,tenzij»uitkomenvanwegeonzeinvalshoekvanhetleven.Ikbenvergetenwieineeninterruptieheeftgesprokenoverofereenrechtopreanimerenbestaat.Datiserdusniet.Iserweleenrechtopnietreani-merenalsjedatzelfbeslotenhebt?Stelnudathettochandersgaat.Moetenprofessionelendanjuridischeconsequentiesvrezen?Ikvinddateenhamvraagwaaropikeenantwoordwilhebben.MevrouwWiegman-vanMeppelenScheppink(ChristenUnie):Ookvanmijnkanteenwoordvandankenwaarderingvoordebeantwoordingdoordestaatssecretaris.Ookmijnvragenoverderichtlijnenwatmendaarpreciesvankanverwachten,zijnduidelijkbeantwoord.IkgaervanuitdatdeNVVArekeninghoudtmetdeverschillenindeverantwoordelijkhedentussenverpleeg-enverzorgingshuizenendatditvoldoendetotuitdrukkingkomtinderichtlijn.Ikbennogwelevenbenieuwdnaardetermijnwaaropeenenandergeregeldzouzijn.HetzouontzettendjammerzijnalswijhierregelmatigalsKamerterugkomenomoverincidententespreken.Hetzouveelmooierzijnomregelmatigoverreanimatiebeleidtesprekenengewooneenstekijkennaarhoehetverlooptenofderichtlijninmiddelsgereedisenhoedezewordttoege-past.Destaatssecretarisheeftgezegdombijtwijfeltereanimeren.Ikdenkdathetgoedisomtochdeverantwoordelijkheiddieartsenhebben,teonder-strepenopgrondvandeeeddiezijhebbenafgelegd.CollegaVanderVliesroerdezojuistdekwestieaanhoehetnuprecieszitmethetrechtopreanimerenenhetrechtopnietreanimeren.Ikdenkdathetgoedisdatuittezoeken,maarikkanmijvoorstellendatergeenbehoefteisomdingentegenelkaaruittespelen,juistvanwegedeverant-woordelijkheiddieeenartshierinookmoetblijvenhebben.TweedeKamer,vergaderjaar2008–2009,31700XVI,nr.1422 DeheerVanGerven(SP):Voorzitter,ikhebnogdriepunten.Allereersthet«ja,tenzij»-principe.Destaatssecretarisheeftechtgezegddatalswehetnietweten,menmoetreanimeren.Danisdathetuitgangspuntendatishet«ja,tenzij»-principe.DatzegtoverigensdeInspectieook.Datbijtelkaarnieteniksnapnietdatmensteedszegtdatervolstrektindividuelevrijheidisomhetwelofniettereanimerenaftewegenineengesprekmetdeartsofhulpverlener.HettweedeisdatikblijbendatdestaatssecretarisderegelsvanRibbeonderschrijft.Zijzegtdatnietiedereenhoefttekunnenreanimeren.Ikvinddatprincipieeljuist.Alsjeverzorgendeofverpleegkundebentenjewerktmetmensen,danmoetjetochinstaatzijnomtereanimeren.Dathoortookbijdeopleidingenzekerindesettingvaneenverpleeg-ofverzorgingshuis.Ikzoudatwillenoprekkentotallemensendiemetmensenwerken.Hetderdepuntisdatdestaatssecretariszei–ikvatheteveninmijneigenwoordensamen–datalshetverzorgingshuiseenbriefhadgestuurdmetdaarinnietbijvoorbeelddeleeftijdsgrensenzovoorts,maardekeuzeminofmeerobjectiefofwatneutralerhadvoorgelegd,datdaneengoedehandelwijzezouzijngeweest.Ikdenkdatdatnietzois,wantdangajehettochweercollectiefproberenteregelen.Deinstellingisverplichtervoortezorgendathetgesprekplaatsvindt,maarhetmoetnietviacollectiefverzondenbriefjesgaan.Dangaathetmisenkanereenbepaaldedrukontstaan.Datmoetenwijnietwillen.Ermoetgewooneengesprekplaats-vinden,maardatmoetopeenanderemaniergeregeldwordendanhetPBGgedaanheeft.StaatssecretarisBussemaker:Voorzitter.Omtebeginnenbijhetingewik-keldevanbijtwijfelreanimerenenhet«ja,tenzij»of«nee,tenzij»:ikgaernietoverendatblijfikookzeggen.Deberoepsgroepisnuaanzet.Ikwilwelaanumeegevendathetonderscheidtussen«nee,tenzij»en«ja,mits»niethetmeestheldereenhanteerbarevertrekpuntisvoordetoekomst.Datzegikmetterughoudendheid,wantikbennietdegenediedaarovergaat.Misschienhelpthetalsikdehandreikingreanimatievoor-leesvandeNVVA.OverdeverplichtingomtereanimerenheeftookdeheerVanderVlieseenvraaggesteld.Hierstaatin:«Inhetalgemeenbestaatereenhulpverleningsplichtinhetgevaldatiemandinlevensge-vaarverkeert,artikel450WetboekvanStrafrecht.Dezeverplichtingvervaltuiteraardalseenreanimatiepoginggeenofeentegeringekansvanslagenheeftofalsduidelijkisdatbetrokkenenietgereanimeerdwilworden.»Daaruitmaguzelfdeconclusietrekkenofditnu«nee,tenzij»of«ja,mits»isofafhankelijkvandesituatiebijverpleeghuisbewoners,wantdaarhebbenwehetnuover.Ditiseenalgemeneformulering.Daarzittenpreciesdeelementenindiehierookgenoemdzijn.Allereerstgaatheteromofbetrokkenezelfheeftaangegevenwathijofzijwil.Vervolgensspeeltdemedischesituatieeenrol.Watisdekansopkwaliteitvanleven?Ikbenbereidommetdeberoepsgroepdaarnogeenkeeroverlegovertevoerenenditpuntmeetenemen.Daarzijnookeenpaaranderevragenovergesteld.Erzitookeeningewikkeldejuridischekwestieaanvast,zoalsookdeheerVanderVliesterechtzei.Erisgeenrechtopreanimeren.Erbestaatweleenhulpverleningsplichtvoorartsen.Indieziniserrechtopnietreani-meren.Alsjeietsbijjedraagt,moetdaarnaargekekenworden.Steldatdaarnietnaargekekenwordt,enjekomtermeternstigverliesvankwali-teitvanlevenuit,gajedandegenediejoumisschieninlevenheeftproberentehouden,voorderechterslepen?Datzijnelementenwaariknuhetdebatnietoverwilvoeren,maarditzijnvragendieikmeeneemnaardeberoepsgroep.Daaromisdeberoepsgroepbezigmetrichtlijnen,waarbinnendezorgvuldigheidvooropgesteldmoetwordenoverhetprocesdatmenvoertomtoteenbesluittekomen.TweedeKamer,vergaderjaar2008–2009,31700XVI,nr.1423 RichtingmevrouwWillemse,ikwilgraagoverleggenmetdeberoeps-groep.Ikkangeentermijnnoemen.Netzoalsbijandererichtlijnendieinontwikkelingzijn,denkaandeembryodiscussie,bepaaliknietwanneerderichtlijnklaaris.Deberoepsgroepbepaaltdat.Ikdenkweldatmenmeerdoordrongenisvanhetgrotebelangomhieroverhetgesprektevoerenendatheterbijhelptomintussentijdzominmogelijkincidententekrijgen.Ikkanhetnooithelemaalgaranderen.MevrouwWiegmanvroegooknaardetermijnenendeverantwoordelijk-heidvandeartsen.Daarhebikopgeantwoord.DeheerVanGervenenmevrouwAgemavroegenofikwilmonitorenofmensennuwelofnietkunnenreanimeren.Deverzorgendenlerenreani-mereninhetkadervandebedrijfshulpverlening.Inhetkadervanallerleiveiligheidsbeleid,bijvoorbeeldevacuatieenbrandveiligheid,isgestelddateriniederediensteenbedrijfshulpverlenermoetzijn.Datiswettelijkgeregeld.Ermoetaltijdeenbedrijfshulpverlenerzijndiekanreanimeren.Ikbennietgeneigd,zegikrichtingmevrouwAgema,omdatallemaalweerbijtegaanhoudenwantdatlevertenormebureaucratischelastenop.Ikhebuitgelegdhoedecontrolehieropisgeorganiseerd.Ditisgeenanderonderdeeldanoverigeonderdelenvanzorgenveiligheidbijzorg-instellingen.MevrouwAgemavroegmijnogofereenfinancieelbelangisbijdoorstro-ming.Zijbedoeldeeigenlijkoftehuizenerbelangbijhebbenommensentegenhunwiltelatensterven.Datbelangisernietenzekernietbijdeinvoeringvandezorgzwaartepakketten.Danisereerdereenprikkelommensenmetzwaarderezorg,endatzijnvaakdeoudstebewoners,zolangmogelijkinleventehouden.Hetlijktmijdatprikkeldegoedekantopstaat.Uvroegooknogoferinstellingenzijndieeen«nee,tenzij»uitvoeren.Wegaanhetnuoverdiediscussiehebbenendatmoetdeberoepsgroepdoen.Ikheberhetvolstevertrouwenindatdeprofessio-nalsdatgoedzullenuitvoeren.Ikweetnietofhetbedragvan€63vooreenpadverzekerdis,maarikmagtochaannemendatophettotalebudgetvanverzorgings-enverpleeg-huizeneenpadvaneenreanimatieapparaatnietzoduurisdatditeenrolmagspelen.Datzouenormveelbureaucratiemetzichmeebrengen.DeheerVanGerven(SP):Tochnogoverdie«ja,tenzij».Datdeberoeps-groepwerktaanhetaanpassenvanderichtlijnoverwanneerhetzinvolisomtereanimeren,datiseenanderediscussiedanhetalgemeneuitgangs-punt.Datwordtsteedsmetelkaarverward.Alshetnietduidelijkisofiemandgereanimeerdwilworden,danisdeinzetvandehulpverleneromtereanimeren.Deverzorgendekanheelmoeilijkafwegenhoegrootdekansisdatreanimatiesuccesvolis.Diegaatgewoonaandeslag.Datistocheenanderpuntdanhetpercentagedateffectiefis,jaofnee.Datiseenanderediscussie.StaatssecretarisBussemaker:Ikhebunetvoorgelezendatereenverplichtingbestaatbijreanimeren.Dieverplichtingvervaltalseenreanimatiepoginggeenofeentegeringekansvanslagenheeft.Bijtwijfelmoetjereanimeren.Ikdenkdatwijookeenbeetjedesituatieinogen-schouwmoetennemen.Ikweetnietofwijermeegediendzijnombijiemandvan98jaardiezeerzwakenkwetsbaaris,deeerstereactiereani-merenis.Hetuitgangspuntisdatjebijtwijfelenalsjehetnietweet,welreanimeert.Ikrefereerdevooralaandesituatiezoalsbijhetvolledigepakketthuis,waarmensenthuiswonenenooknogzoveelthuiskunnen.Ikdenkdatwijalsoverheidnietvoorelkeindividuelesituatieeenmalmoetenwillenmaken.Danmakenwijhetstraksalleenmaarergeralsergeenenkeleafwegingindepraktijkmeermogelijkis.Hetuitgangspuntmoetwelzijndatdebewonerofdecliëntaltijdmoetbeslissen.Datzouvooralgeldenalshijofzijaangeeftomabsoluutgereanimeerdtewillenworden.DaarTweedeKamer,vergaderjaar2008–2009,31700XVI,nr.1424 moetnaargeluisterdworden.Alshijofzijaangeeftdatniettewillen,danmoetdaarnaargeluisterdworden.Ikdenknietdatwijdesamenlevingenhetzorgveldbetermakendoornuhierpreciesallezorgverlenerstotindekleinstedetailsoptedragenwatzijmoetendoen.Zijmoetenwelzorgvul-digeprocessenvoeren.MevrouwAgema(PVV):Deredenwaaromikvroegnaarhetpersoneel,isdathetprimaisalsereenheleboelpersoneelsledenkunnenreanimeren,maariserdanvoldoendereanimatieapparatuur?Zijnergenoegmensendiedaarmeeomkunnengaan?Mijntweedevraagwasendaarwilikabsoluutduidelijkheidover,oververzorgingshuizendieeen«nee»-beleidzoudenvoeren.Ikhebeenkopieuiteendossiergekregen.InhetdossierstaatduidelijkNBNR.Datbetekentnietbehandelennietreanimeren.Dezepersoonisdaarzelfnietvanopdehoogte.Datvindikbijzonderkwalijk.Daaromhebikueenaantalmalengevraagdofuookzichtheeftopverpleeghuizendiezonderoverlegover-gegaanzijnop«nee,tenzij»ofop«nee»?MevrouwVanMiltenburg(VVD):Destaatssecretariswilnietietszeggenover«jatenzij»of«nee,tenzij»,maarwilzijdanwelietszeggenoverhetfeitdateenraadvanbestuurvaneenzorginstelling,dusnietdeartsmaarderaadvanbestuur,zegtdatzijeen«ja,tenzij»of«nee,tenzij»-beleidhebben.Ikneemtochaandatdestaatssecretariseendergelijkebeslissingdiewordtgenomendoorderaadvanbestuur,afwijst.StaatssecretarisBussemaker:Datkannooiteenraadvanbestuurofraadvantoezichtzijndiedatalgemeenbepaalt.Datmoetaltijdineengesprektussencliëntenprofessionalsplaatsvinden.Daardienthetzorgplanvoor.DatisookmijnantwoordaanmevrouwAgema.Preciesomdieredengaanwijeenzorgplanverplichtstellen,omdatwijwillendateringoedoverlegtussencliëntenprofessional,luisterendnaardecliënteninoverlegensamenspraakmetdecliënt,algemenezorgafsprakengemaaktworden.Ikgavoorreanimatiedaaropgeenuitzonderingmaken,wanterzijnveelaspectendiedaarbijaandeordemoetenkomen.TenslottedevraagvanmevrouwAgema.Verzorgendenlerenreanimereninhetkadervandebedrijfshulpverleningenerisdusaltijdiemandaanwezigdiehetkan.Ikmagervanuitgaandateenzorginstellingdiegoedezorglevert,deapparatuurinhuisheeft.Alsdatnietzois,zaldatbijeenbezoekvandeInspectie,endeKamerweetdatdietegenwoordigookonverwachtkomtenonherkenbaar,geconstateerdworden.MevrouwKos¸erKaya(D66):Overhetrechtomnietgereanimeerdtewordenwilikmeerhelderheidvandestaatssecretarisontvangendannuhetgevalis,enzekerinrelatietotartikel11vandeGrondwet.Datiscruciaalvoorhetzelfbeschikkingsrecht.Depraktijkblijktweerbarstigerdanmendenkt.Verplegerszijnbangomreanimatienatelatenvanwegejuridischeconsequenties,danwelstrafrechtelijkevervolgingofschade-loosstelling.Daarovermoethelderheidoverkomen.Devoorzitter:inmijnbelevingheeftdestaatssecretarisnetgezegddatzijditmeegaatnemeninhetoverlegmetdeberoepsgroep.IkdenkdatmevrouwWolbertdevraagkanstellenendankandestaatssecretarisineenkeerantwoordenendansluitenweaf.MevrouwWolbert(PvdA):IkbenblijdatermeermensenverbaasdzijnoverhetoptredenvandeInspectiebijditverzorgingshuis.Hetgaatmijnietomderel,maarikhebmeerechtoververbaasddatdeInspectiezeidaternietsaandehandwasendatheteencommunicatiefoutwas.Mijgingheteromdatoverderuggenvandemensenheenwerdgesproken.TweedeKamer,vergaderjaar2008–2009,31700XVI,nr.1425 Ukuntdanzeggendaterbeleidisuitgesproken,maarikhebmijechtverbaasdoverdehoudingvandeInspectieindezezaak.Maardatterzijde.Ikheberaangeërgerddatoverdehoofdenvandemensendiezichzorgenmakenoverditpuntheeneensoortdiscussietussenprofessionalswordtgevoerd,hetliefstindekranten.DaarbijgaathetonderandereoverdehoudingvandeNederlandseHartstichtingendeverpleeghuisartsen.DeHartstichtingzegtdathetreanimerentesomberwordtafgebeeld,wanterkomeneenheleboelmensengoeduit.Alsudezeprofessionalsnuaanhetwoordlaat,kuntuerdanopaandringendatzegewooneenpublieks-voorlichtingofeenversiemaken,zodatmensengewoonwetenwatdeprofessionalsmetelkaarbedachthebben.Alsjezodapperbentomindekrantenonrusttezaaien,vindikdatjeookzodappermoetzijnomditweerineenrustigvaarwatertebrengen.StaatssecretarisBussemaker:Ikdenkdatprofessionalsindezorgnooitmetelkaaruitgesprokenzijnenmetelkaaropallerleimanierenhetdebatzoeken.Datismisschienmaargoedook.Daarwordenwijmetelkaarookveelwijzervan.Ikdenkdatzijhieroverookhetdebatmetelkaarzullenblijvenzoeken.Daarmeegaikmijnietbemoeien.Ikhebalgezegddatikmetdeberoepsgroepgapratenendatikhetvanbelangvindominhetzorgplanafsprakenoptenemen.Mensenmoetenwelweten,endaaromhebikhierookdecijfersgenoemduithetonder-zoekvanhetUMC,watdekansis.Datmoetenwijookwelonderogenzien.Latenwenietdoenalsofwijdemaakbaarheidvanhetlichaamhierkunnenregelenendatalswijopeenknopdrukken,iedereendanindegoedekwaliteitengezondheidkanblijvenleven.Devoorzitter:Ikdankdestaatssecretarisendeambtelijkeondersteu-ning.Ikdankdemensenopdepublieketribuneeniksluitdezevergade-ringvandevastecommissievoorVolksgezondheid,WelzijnenSport.DevoorzittervandevastecommissievoorVolksgezondheid,WelzijnenSport,SmeetsDegriffiervandevastecommissievoorVolksgezondheid,WelzijnenSport,TeunissenTweedeKamer,vergaderjaar2008–2009,31700XVI,nr.1426