Verslag van een commissiedebat, gehouden op 10 september 2025, over Luchtvaart

Tweede Kamer der Staten-Generaal2Vergaderjaar 2025–202631 936LuchtvaartbeleidNr. 1248 VERSLAG VAN EEN COMMISSIEDEBATVastgesteld 2 oktober 2025 De vaste commissie voor Infrastructuur en Waterstaat heeft op10 september 2025 overleg gevoerd met de heer Tieman, Minister vanInfrastructuur en Waterstaat, en de heer Tuinman, Staatssecretaris vanDefensie, over:−de brief van de Minister van Infrastructuur en Waterstaatd.d. 21 februari 2025 inzake programma Luchtruimherziening:schetsontwerp en startnotitie Hoger Naderen (Kamerstuk31 936, nr. 1218);−de brief van de Minister van Infrastructuur en Waterstaatd.d. 28 februari 2025 inzake reactie op een burgerbrief overhet lozen van kerosine boven bewoonde gebieden (Kamerstuk31 936, nr. 1220);−de brief van de Minister van Infrastructuur en Waterstaatd.d. 3 maart 2025 inzake onderhoud banenstelsel Schiphol2025 (Kamerstuk 29 665, nr. 533);−de brief van de Minister van Infrastructuur en Waterstaatd.d. 5 maart 2025 inzake handhavingsrapportages Schiphol,Maastricht Aachen Airport, Rotterdam The Hague Airport enLelystad Airport (Kamerstuk 31 936, nr. 1221);−de brief van de Minister van Infrastructuur en Waterstaatd.d. 27 februari 2025 inzake rapport DroneBoost (Kamerstuk30 806, nr. 58);−de brief van de Minister van Infrastructuur en Waterstaatd.d. 12 maart 2025 inzake reactie op verzoek commissie overdoor de gemeenteraden aangenomen moties van de gemeen-ten Castricum, Heiloo en Uitgeest met betrekking tot deaanpak van vlieghinder door Schiphol (Kamerstuk 29 665,nr. 537);−de brief van de Minister van Infrastructuur en Waterstaatd.d. 1 april 2025 inzake reactie op verzoek commissie over debrief van Stichting ABReL omtrent het afwijken van standaardvliegroutes (Kamerstuk 31 936, nr. 1224);−de brief van de Minister van Infrastructuur en Waterstaatd.d. 10 april 2025 inzake verzamelbrief luchtvaart (eerstekwartaal 2025) (Kamerstuk 31 936, nr. 1225); kst-31936-1248ISSN 0921 - 7371’s-Gravenhage 2025Tweede Kamer, vergaderjaar 2025–2026, 31 936, nr. 12481 −de brief van de Minister van Infrastructuur en Waterstaatd.d. 8 mei 2025 inzake reactie op verzoek commissie overinvoergegevens Balanced Approachprocedure (Kamerstuk29 665, nr. 557);−de brief van de Minister van Infrastructuur en Waterstaatd.d. 2 mei 2025 inzake reactie op het verzoek van het lid DeHoop, gedaan tijdens het commissiedebat van 9 april, overtoezending van een tabel met het aantal personen en huishou-dens dat minder geluid zal ervaren als gevolg van het maatre-gelenpakket van de Balanced Approachprocedure (Kamerstuk29 665, nr. 555);−de brief van de Minister van Infrastructuur en Waterstaatd.d. 9 mei 2025 inzake tiende voortgangsbrief ProgrammaOmgeving Luchthaven Schiphol (Kamerstuk 29 665, nr. 559);−de brief van de Minister van Infrastructuur en Waterstaatd.d. 16 juni 2025 inzake reactie op verzoek commissie overopenheid omtrent de besluitvorming ten aanzien van degeluidsreductie bij Schiphol in lijn met artikel 68 van deGrondwet (Kamerstuk 29 665, nr. 566);−de brief van de Minister van Infrastructuur en Waterstaatd.d. 19 mei 2025 inzake reactie op het verzoek van het lidPostma over openheid inzake advies landsadvocaat tenaanzien van geluidsreductie bij Schiphol (Kamerstuk 29 665,nr. 560);−de brief van de Minister van Infrastructuur en Waterstaatd.d. 27 juni 2025 inzake reactie op het advies van de Maat-schappelijke Raad Schiphol (MRS) over de wijziging van hetLuchthavenverkeerbesluit Schiphol (Kamerstuk 29 665,nr. 569);−de brief van de Minister van Infrastructuur en Waterstaatd.d. 10 juni 2025 inzake reactie op verzoek commissie over deoproep «Call Aviation to Action» van verschillende (oud-)luchtvaartprofessionals en een reactie op het rapport «Kli-maatimpact Luchtvaart – getallen in perspectief» van stichtingStop4deroute (Kamerstuk 31 936, nr. 1240);−de brief van de Staatssecretaris van Landbouw, Visserij,Voedselzekerheid en Natuur d.d. 4 juni 2025 inzake uitspraaknatuurvergunning Schiphol (Kamerstuk 29 665, nr. 565);−de brief van de Minister van Infrastructuur en Waterstaatd.d. 3 juni 2025 inzake verzamelbrief luchtvaart (Q2) (Kamer-stuk 31 936, nr. 1238);−de brief van de Minister van Infrastructuur en Waterstaatd.d. 3 juni 2025 inzake vervolg op tweede InventarisatieKwetsbaarheden Uitval Satellieten (IKUS II) (Kamerstuk24 446, nr. 92);−de brief van de Minister van Infrastructuur en Waterstaatd.d. 3 juni 2025 inzake reactie op verzoek commissie overafschrift brief aan Samenwerkende Actiegroepen TegenLaagvliegen (SATL) met betrekking tot luchtvaart en deMinisteriële Commissie Economie en Natuurherstel (Kamer-stuk 31 936, nr. 1237);−de brief van de Minister van Infrastructuur en Waterstaatd.d. 28 mei 2025 inzake roadmap Schiphol (Kamerstuk 29 665,nr. 564);−de brief van de Minister van Infrastructuur en Waterstaatd.d. 23 mei 2025 inzake reactie op verzoek commissie overeen afschrift brief aan de gemeenten Zaanstad en Wormerlandmet betrekking tot de zorgen van deze gemeenten over hetprogramma Luchtruimherziening (Kamerstuk 31 936, nr. 1232);Tweede Kamer, vergaderjaar 2025–2026, 31 936, nr. 12482 −de brief van de Minister van Infrastructuur en Waterstaatd.d. 21 mei 2025 inzake reactie op verzoek commissie overeen afschrift van de brief aan de vereniging Bewoners tegenVliegtuigoverlast (BTV) over een ingebrekestelling en hetuitblijven van het Luchthavenbesluit voor Rotterdam TheHague Airport (Kamerstuk 31 936, nr. 1231);−de brief van de Minister van Infrastructuur en Waterstaatd.d. 18 augustus 2025 inzake halfjaarverslag milieu en externeveiligheid Schiphol (Kamerstuk 29 665, nr. 574);−de brief van de Minister van Infrastructuur en Waterstaatd.d. 13 augustus 2025 inzake Handhavingsrapportage Gronin-gen Airport Eelde. Gebruiksjaar 2024–2025 (Kamerstuk31 936, nr. 1244);−de brief van de Minister van Infrastructuur en Waterstaatd.d. 22 juli 2025 inzake antwoorden op vragen commissie overversneld LVB Schiphol (Kamerstuk 29 665, nr. 556) (Kamerstuk29 665, nr. 573);−de brief van de Minister van Infrastructuur en Waterstaatd.d. 18 juli 2025 inzake beslissing over MER-beoordelingMaastricht Aachen Airport (31 936, nr. 1242);−de brief van de Staatssecretaris van Landbouw, Visserij,Voedselzekerheid en Natuur d.d. 11 juli 2025 inzake vervolg-stappen uitspraak natuurvergunning Schiphol (Kamerstuk29 665, nr. 572);−de brief van de Minister van Infrastructuur en Waterstaatd.d. 4 juli 2025 inzake gebruik secundaire banen op Schiphol(Kamerstuk 29 665, nr. 571);−de brief van de Minister van Infrastructuur en Waterstaatd.d. 3 juli 2025 inzake verlenen verklaring van geen bezwaarvoor 438 woningen Kronenburg (Kamerstuk 32 847, nr. 1371);−de brief van de Minister van Infrastructuur en Waterstaatd.d. 8 september 2025 inzake elfde voortgangsbrief Pro-gramma Omgeving Luchthaven Schiphol (Kamerstuk 29 665,nr. 577);−de brief van de Minister van Infrastructuur en Waterstaatd.d. 5 september 2025 inzake stand van zaken over LelystadAirport (Kamerstuk 31 936, nr. 1245).Van dit overleg brengt de commissie bijgaand geredigeerd woordelijkverslag uit.De voorzitter van de commissie,P. de GrootDe griffier van de commissie,SchukkinkTweede Kamer, vergaderjaar 2025–2026, 31 936, nr. 12483 Voorzitter: NordkampGriffier: KoerselmanAanwezig zijn tien leden der Kamer, te weten: Bamenga, Boutkan,Eerdmans, Grinwis, Peter de Groot, De Hoop, Kostic´, Nordkamp, Pierik enPostma,en de heer Tieman, Minister van Infrastructuur en Waterstaat, en de heerTuinman, Staatssecretaris van Defensie.Aanvang 14.00 uur.De voorzitter:Goedemiddag allemaal, welkom bij het commissiedebat met alsonderwerp luchtvaart. Allereerst welkom aan de Minister van Infra-structuur en Waterstaat en welkom aan de Staatssecretaris van Defensie.Welkom aan de Kamerleden en welkom aan iedereen op de publieketribune. Wat goed om te zien dat dit onderwerp leeft en dat jullie hiervandaag in groten getale zijn gekomen. Ik stel aan de Kamerleden voor –dat is ook met jullie besproken – om in de eerste termijn vijf minutenspreektijd per fractie te doen. Laten we vier losse interrupties doen in deeerste termijn. Ik begin altijd iets strakker. Dan kunnen we wellicht aan heteind ook even kijken hoe het debat gaat. Wellicht is er wat meer ruimte ophet einde.Ik stel voor dat we beginnen. Dan geef ik het woord aan de heer Grinwisvan de ChristenUnie.De heer Grinwis (ChristenUnie):Voorzitter, dank u wel. En ook namens mij welkom aan de Minister ennatuurlijk ook aan de Staatssecretaris. Ik heb even dit handdoekje hierspreekwoordelijk neergelegd, omdat ik ook plenair in het stikstofdebat zit.Het is geen desinteresse dat ik hier even snel binnenvlieg en weer uitvliegom het plenaire debat te vervolgen. Dan weet u dat.Dan begin ik nu aan mijn bijdrage. De luchtvaart moet verduurzamen,moet minder geluidsoverlast veroorzaken, moet een eerlijke bijdrageleveren aan stikstofreductie, moet eerlijk belast worden, en ga zo maardoor. Maar eerlijk gezegd lijkt de voortgang op al deze dossiers minimaal.Gaat deze nieuwe Minister zijn schouders eronder zetten om dezenoodzakelijke verduurzaming van de luchtvaart op alle terreinen voorelkaar te krijgen? Ons vieste jongetje van de klas verdient een schoon-maakbeurt. Deze Minister heeft in ieder geval al lef getoond met defietshelmplicht voor 18-minners op een elektrische fiets. Hulde. Laat hemdat lef hier voortzetten en ook tonen.Laat ik beginnen met Lelystad Airport. Helaas treedt deze Minister in devoetsporen van zijn ambtsvoorganger, als ik het goed zie. Hij zet weeralles op alles om de luchthaven te openen voor burgerluchtvaart, inweerwil van een meerderheid van deze Kamer. Daar is al een motie overaangenomen en er ligt nog een motie klaar om over te stemmen. In debrief over Lelystad Airport wordt opnieuw gedweept met het uitplaatsenvan vluchten vanaf Schiphol, maar dat is nog steeds onmogelijk.Maatschappijen kunnen niet gedwongen worden om naar Lelystad uit teplaatsen. En toch benoemt de Minister dat opnieuw in zijn brief, tegenbeter weten in. Staat hij achter de garantie dat er geen autonome groeivan de luchtvaart plaats kan vinden op Lelystad Airport? Hoe gaat hij datgaranderen? Nu wordt ook gesproken over geluidsreductie op Schipholals doel voor uitplaatsing, maar hoe gaat de Minister dat garanderen?De regio – dan heb ik het over de provincie – kan alleen instemmen metF-35’s op Lelystad Airport als Lelystad Airport ook opengaat voorhandelsverkeer. Dat is een verbazingwekkend onverstandig standpunt,wat de ChristenUniefractie betreft. Ik vrees voor de veiligheidssituatie enTweede Kamer, vergaderjaar 2025–2026, 31 936, nr. 12484 voor geluidsoverlast. De Minister lijkt beide zaken ook aan elkaar teknopen. Dat is dus onverstandig. Reken maar op bezwaar en beroep alsnaast F-35’s ook de burgerluchtvaart een plaats krijgt op Lelystad. En ja,voor de ChristenUnie is het geluid van de F-35 het geluid van de vrijheid,maar tegen de overbodige herrie van te veel nutteloze vakantievluchtenzeggen wij dus nee. Wil de Minister zich uitspreken tegen de verknopingvan burgerluchtvaart met defensie?Voorzitter. Overigens trappen verschillende partijen in deze Kamer vol inde val en lijken ze te draaien op Lelystad Airport. Als ik de verkiezingspro-gramma’s van 2025 vergelijk met die van 2023 – dat doen we natuurlijkgraag – zie ik dat BBB, CDA en SGP opeens voor de opening van LelystadAirport voor de burgerluchtvaart zijn, of in ieder geval de deur daarvooropenzetten. Ik pleit natuurlijk voor bekering. Compenseer de regio vanLelystad met een degelijk pakket aan investeringen, bijvoorbeeld indefensie, in de Lelylijn en in hoogwaardige bedrijvigheid, in plaats van deweg van de burgerluchtvaart op Lelystad Airport te bewandelen.De voorzitter:U heeft een interruptie, allereerst van de heer De Groot.De heer Peter de Groot (VVD):De VVD draait niet op Lelystad. We vinden al jaren dat Lelystad open moeten dat vinden we nog steeds. Dat zouden we liever vandaag dan morgenzien. Laat dat helder zijn. Maar daar gaat mijn vraag aan de heer Grinwisniet over. Ik zou het niet hypocriet willen noemen, maar het is wel iets watgewoon speelt in Nederland, namelijk dat miljoenen Nederlandersinmiddels de grens over reizen, vaak met de auto, soms met de trein maarvaak met de auto, met alle uitstoot van dien, om op vakantie te gaan.Miljoenen vakantievliegers gaan naar Düsseldorf, Frankfurt, Weeze enBrussel Zaventem, omdat de kosten te hoog zijn, maar vooral omdat er inNederland geen plek is voor de vakantievliegers. We zien dat in Europa devraag naar die vluchten stijgt. Wat zegt de ChristenUnie tegen diemiljoenen Nederlanders die daarvandaan gaan vliegen? Daar zittenmisschien ook wel ChristenUniestemmers tussen; dat weet ik eigenlijkniet. Maar wat zegt u tegen die mensen?De heer Grinwis (ChristenUnie):Dan zeg ik allereerst: Nederland is ook prachtig. Het is niet aan mij om tezeggen «dit mag wel en dit mag niet», maar het is wel aan mij als politicusom ordening te scheppen en daar waar schaarste is, goed te kiezen inschaarste. Als het gaat om de schaarste qua stikstofruimte, de schaarstequa geluidsruimte en de schaarste qua leefbaarheid, kiezen wij voorburgers, voor ondernemers die graag hun bedrijf in Nederland willenuitbreiden en kiezen wij dus voor minder vliegen. Dat is inderdaad eennormatieve keuze en daar loop ik niet voor weg, meneer De Groot. In diezin is de VVD een stabiele partij en de ChristenUnie ook, want wij staanhier al jarenlang stabiel tegenover elkaar. Dat zijn de feiten. Er zijn eenaantal partijen in dit huis die van een beetje flipperkastbeleid houden. Datis mijn antwoord.Wat de vraag over vakantievluchten betreft: er is ook een relatie met hetaanbod. Als er op een gegeven moment in Europa niet meer slotsbeschikbaar zijn, dan moet je wel heel ver gaan fietsen om ergens in eenvliegtuig te kunnen stappen. Het heeft dus niet alleen met beprijzen temaken of met de wens om ver weg op vakantie te gaan, effe snel. Nee, hetheeft ook met het aanbod te maken. Het aanbod reguleren we via slots enNederland hoeft niet, omdat we toevallig Nederlanders hebben die netover de grens rijden, het aantal slots uit te breiden. Dat is het verhaal, endat is inderdaad een normatief verhaal.De voorzitter:Tweede Kamer, vergaderjaar 2025–2026, 31 936, nr. 12485 Duidelijk. De heer De Groot.De heer Peter de Groot (VVD):Ik twijfelde of ik mijn tweede interruptie hiervoor zou gebruiken. Mijnvraag ging over wat u tegen die Nederlandse vliegers wil zeggen die voorvakantie wel over de grens gaan. U duwt ze over de grens. Overigens zegtBelgië: «We zijn er superblij mee; goed voor onze ondernemers, goedvoor onze banen. Kom maar hierheen met die mensen, dan brengen wijze wel naar de Middellandse Zee». Want daar gaat het over. In deomliggende landen zien we ook dat er geïnvesteerd wordt in vliegcapa-citeit, in slots. De heer Grinwis zegt «dat is niet het geval», maar we zienom ons heen dat dat ruimschoots wordt gedaan. U heeft het erover dathet ook gaat over aanbod van slots. We zien dat dat in Europa toeneemt,behalve in Nederland. Dat is precies de reden waarom we dat uitvloei-effect hebben in Nederland. Mijn vraag is dan ook: wat zegt u tegen diemensen? Die maken extra kosten om naar het buitenland te gaan omdatwe in Nederland zeggen: laat dat vliegveld dat al klaarligt en zo open kan,waarvan we gebruik kunnen maken ... Ja, dat kan open, daar kunnen wegebruik van maken. Wat zegt u dan tegen de mensen? Ga maar lekker verrijden om op vakantie te gaan? Dat is wel wat u doet.De heer Grinwis (ChristenUnie):Dan kan ik terugverwijzen naar mijn vorige antwoord. Ik leg hier open optafel hoe wij erin zitten. Dat is een vrij stabiel standpunt, dat we al jarenverkondigen. Het is ook een respectabel standpunt. Wij kiezen namelijkvoor het belang van de leefbaarheid van de mensen die daar wonen,werken of hun bedrijf hebben. Wij kiezen inderdaad voor minder ruimtevoor de luchtvaart. Aan vliegen zit natuurlijk ook nog een klimaataspect;daar kom ik in mijn bijdrage nog wel op terug. Uiteindelijk is het aanmensen zelf, individueel, om keuzes te maken in waar ze naartoe reizen.Maar ik zou een hartelijke aanbeveling willen doen voor Nederland en eenfijne straal daaromheen, zonder mensen het recht te willen ontzeggen omte gaan vliegen. Maar «bezint eer ge begint» als we de komende kerstva-kantie weer eens de vakantie gaan plannen voor de volgende zomer.De voorzitter:U heeft ook een interruptie van de heer Pierik.De heer Pierik (BBB):De heer Grinwis had het erover dat ook de BBB een draai zou hebbengemaakt als het gaat om het openen van Lelystad. Ik heb het verkiezings-programma dat ongeveer een paar weken geleden gepubliceerd is, er nogeens even bijgehaald. Daar staat eigenlijk vrijwel dezelfde tekst in als inhet programma van twee jaar geleden, namelijk dat er pas over hetopenen van Lelystad gepraat kan worden op het moment dat dePAS-melders volledig gelegaliseerd zijn. De heer Grinwis zit ook in eenplenair debat over PAS-melders, dus ik zou zeggen: probeer in dat debatenergie te zetten op het volledig legaliseren van die PAS-melders. Dat ishet verhaal dat de BBB altijd heeft gehad en daarop hebben we nog geenmillimeter prijsgegeven. Is de heer Grinwis het met mij eens dat de BBBdus geen draai gemaakt heeft op dit dossier?De heer Grinwis (ChristenUnie):Ik ben het met de heer Pierik eens dat de teksten in het CDA-verkiezings-programma en het SGP-verkiezingsprogramma voor opening vanLelystad Airport voor burgerluchtvaart ruimhartiger zijn dan die in hetprogramma van de BBB. Maar ik ben het er niet mee eens dat er niksveranderd zou zijn. In het programma van 2023 stond: «Lelystad Airportzal niet opengaan voor commercieel vliegverkeer.» Nu staat het er tochwat meer omfloerst: als aan de randvoorwaarde van het volledigTweede Kamer, vergaderjaar 2025–2026, 31 936, nr. 12486 legaliseren van de PAS-melders is voldaan. De heer Pierik kan dan zeggendat dat met dit beleid toch duurt tot sint-juttemis – daarop geef ik megraag gewonnen – maar dat is wel een andere zin.De voorzitter:Oké. De heer Pierik?De heer Pierik (BBB):Weet je, het kan net iets anders geformuleerd zijn in het verkiezingspro-gramma, maar in het debat hebben we altijd de opening van Lelystadgekoppeld aan het legaliseren van de PAS-melders. Dat hebben we nunog eens bevestigd. Ons standpunt is dus geen millimeter gedraaid. Datwil ik toch even genoemd hebben.De voorzitter:De heer Grinwis vervolgt.De heer Grinwis (ChristenUnie):Oké, maar dan zijn we het dus eens dat de verwoording wel degelijkanders is en dat het verkiezingsprogramma 2023 in dezen net iets beter enhelderder was dan het huidige, maar oké. Ik weet niet of er nog ruimte isvoor amendementen? Ik denk het niet, hè? Maar oké, tot zover op dit punt.Ik ga door met natuurvergunningen. Schiphol mist een ...De voorzitter:Ik had u niet gezien, meneer Boutkan, excuus.De heer Boutkan (PVV):Dat kan gebeuren, voorzitter, ik ben niet zo groot hè. Dan zie je me snelover het hoofd.Meneer Grinwis van de ChristenUnie zegt dat natuurlijk met zijn landelijkepet op, maar het is hem natuurlijk niet onbekend dat de ChristenUnie deeluitmaakt van het college van Flevoland en dat in dat collegeprogrammawel degelijk de voorwaarde van opening van het vliegveld staat. Dat geldtniet alleen voor de collegepartij ChristenUnie, de fractie binnen deprovinciale staten, maar ook voor de gemeenteraad van Lelystad, waar deChristenUnie ook in zit. Die pleit voor opening van het vliegveld. Kunt udan niet beter naar het lokale bestuur luisteren in plaats van vanuit deivoren Haagse toren het dictaat op te leggen «u moet naar ons luisteren»,vraag ik de heer Grinwis.De heer Grinwis (ChristenUnie):Heerlijk toch, zo’n democratische partij met interne discussie enverschillen van inzicht? Heerlijk toch dat we daarover vrijelijk kunnendiscussiëren en van mening kunnen verschillen en dat we daaroveramendementen bij verkiezingscongressen kunnen indienen? Ik zouzeggen tegen meneer Boutkan: dat beveel ik u van harte aan! Dat teneerste. Ten tweede. Ja, het is al jarenlang duidelijk dat onze broeders enzusters in Lelystad, in de Staten van Flevoland en in de gedeputeerdestaten van Flevoland er net een tikkeltje anders over denken dan wij hierlandelijk en de rest van de ChristenUnie. Tegelijkertijd, onze gemeente-raden in Zeewolde en Almere zitten meer op de landelijke lijn. Dus ja, wijzijn een levendige partij met een levendige discussie. Wij hebben aljarenlang landelijk het standpunt dat Lelystad Airport openen voorburgerluchtvaart een onverstandige zet is. Wij zouden wel alle ruimtewillen bieden aan de F-35. Dat is het standpunt van de ChristenUniefractielandelijk. Daarover heb ik eerder van gedachten gewisseld met meneerBoutkan. Dat is geen dictaat, dat is een democratisch tot stand gekomenstandpunt binnen de ChristenUnie. Ik zou zeggen, neem er een voorbeeldaan.Tweede Kamer, vergaderjaar 2025–2026, 31 936, nr. 12487 De voorzitter:Duidelijk. Ik zie verder geen interrupties. Gaat u verder.De heer Grinwis (ChristenUnie):Maar dank voor de vragen, collega’s.Natuurvergunningen. Schiphol mist er ook nog eentje en daarmee zijn weweer terug bij af. Voor de zomer werd de vergunning afgeschoten. Hetverzoek tot niet-handhaven werd vorige maand geweigerd door derechter. Ik kan me voorstellen dat milieuorganisaties geïnspireerd zijndoor die uitspraak en nu wel een handhavingsverzoek gaan indienen. Hoegaat de Minister zo’n handhavingsverzoek dan tegemoet treden? Is hetnog mogelijk niet te handhaven, gegeven het additionaliteitsvereiste?Voorzitter, als u in mijn hart kijkt, zeg ik: goed dat dit gebeurd is. Het wasniet goed dat de stikstofjacht van Schiphol doorging zonder dat er voor dePAS-melders – ik debatteer daarover in een andere zaal – iets is gebeurd.De eerste prioriteit van deze regering hoort daar te liggen, en niet bij deluchtvaart. Dat is de Minister van BBB-huize toch met mij eens? Evenwelis het hard nodig dat Schiphol een milieuvergunning krijgt, een natuurver-gunning. Deze illegale situatie laten voortbestaan is immers nietwenselijk. Maar dan wel op een eerlijke manier, met bronmaatregelen enemissiereductie. Is de Minister dat met mij eens? Helaas ligt er nog steedsgeen plan voor hoe de luchtvaart een evenredige bijdrage aan stikstofre-ductie gaat leveren. Waar blijft dat? Elektrisch taxiën is echt ruimonvoldoende.Wat vindt de Minister van de in dit geval uitstekende plannen envoornemens van zijn collega Wiersma om over te schakelen van stikstof-depositie als leitmotiv naar stikstofemissiereductie? Voor de luchtvaartbetekent dit overigens een enorme uitdaging. De neerslag door deluchtvaart is veel kleiner dan het aandeel in de uitstoot: 0,2% ...De voorzitter:Rondt u af?De heer Grinwis (ChristenUnie):... onder de 3.000 voet en 0,1% met die 3.000 voet en de uitstoot vanstikstofoxide is in totaal 13,6%. Dus ik ben zeer benieuwd.Wat zei u, voorzitter?De voorzitter:Rondt u langzaam af?De heer Grinwis (ChristenUnie):O, ik moet even afronden.Ik ben benieuwd wat de Minister daaraan gaat doen.Dan wil ik nog twee vragen stellen, ten eerste over biobrandstoffen enbijmengen. Dat gaat niet echt lekker. Nu stopt de Shell ook nog eens metbiobrandstoffenfabriek. Hoe gaan we het doel voor 2030 alsnog halen?Want het ziet er nu niet naar uit dat we dat gaan halen.Het laatste puntje gaat over het normenstelsel voor milieu, dat losgelatenlijkt te zijn voor een normenstelsel dat alleen op geluid stuurt: het NNHS.Klopt dat? Hoe gaan we dan sturen op zwaveloxide, zeer zorgwekkendestoffen, pfas en ultrafijnstof? Wanneer komt de wetgeving naar de Kamer?Tot zover, voorzitter.De voorzitter:Dank u wel. Ik zie geen interrupties. Ik wens u veel succes bij het plenairedebat. Ik geef het woord aan de heer Pierik van de BBB.De heer Pierik (BBB):Tweede Kamer, vergaderjaar 2025–2026, 31 936, nr. 12488 Dank, voorzitter. Wie naar de luchtvaart kijkt, ziet vaak dat het debatgedomineerd wordt door Schiphol. Niet onlogisch natuurlijk. Maar wiebuiten de Randstad woont, weet dat er meer is. Regionale luchthavenszoals die van Maastricht, Den Helder en Groningen zijn onmisbaar voor debereikbaarheid en de regionale economie en leefbaarheid. Ze vervullenfuncties die Schiphol nooit alleen aan zou kunnen. Regionale luchthavensspelen een cruciale rol als het gaat om zaken als vrachtverkeer, oplei-dingen, onderzoek naar vliegen op waterstof en medische vluchten.Bovendien zorgen ze voor spreiding van mobiliteit en banen in de regio.Daarom is het goed deze waardevolle infrastructuur niet vol te bouwen.Dit doet geen recht aan de regio.BBB koestert de regionale luchthavens juist, omdat ze bijdragen aanregionale ontwikkeling en omdat ze ruimte bieden aan innovatieveverduurzaming, die onmisbaar is voor de toekomst van de luchtvaart.Toch ziet BBB ook dat het in bepaalde gevallen lastig kan zijn om eenbalans te vinden tussen enerzijds de belangen die ik eerder opsomde enanderzijds het reduceren van hinder en het beperken van de CO2-uitstoot.Maastricht laat zien hoe ingewikkeld deze balans is. Uit de MER bleek datde plannen om meer vrachtvluchten toe te staan zouden leiden tot eenfors hogere CO2-uitstoot en extra hinder. De Minister heeft terechtbesloten dat er eerst een volledige milieueffectrapportage moet komen.Dat laat zien hoe belangrijk het is om zorgvuldigheid in acht te nemen enalle belangen goed te wegen.De heer De Hoop (GroenLinks-PvdA):Ik hoorde collega Pierik van de BBB over het economische belang vanMaastricht Airport. Ik ben benieuwd of hij weet hoeveel winst MaastrichtAirport het afgelopen jaar heeft gemaakt.De heer Pierik (BBB):Dat zijn natuurlijk geen fraaie cijfers, maar we moeten wel proberen omdie regionale luchthavens in de lucht te houden, om zo te opereren dat hetverdienmodel van zulk soort luchthavens weer zwarte cijfers laat zien.De heer De Hoop (GroenLinks-PvdA):Collega Pierik noemde natuurlijk bewust niet hoeveel het was. Het waseen verlies van 11,5 miljoen. Op dit moment is Maastricht Airport dus eenverlieslatende luchthaven. Er worden maatschappelijke kosten-baten-analyses gedaan. Als je daar bijvoorbeeld kiest voor industrie ofwoningbouw, zou dat aan baten veel meer opleveren voor de regio. Denktde heer Pierik dan niet: als het de regio op die manier veel meer baten kanopleveren, moeten we daar dan niet over nadenken?De heer Pierik (BBB):Dank voor de vraag. De luchthaven van Maastricht opereert natuurlijk nietsolitair. Je hebt altijd van die uitlekeffecten. Als mensen een luchthavenzoeken en niet in Maastricht terechtkunnen omdat die luchthaven geslotenis, gaan ze verder reizen. Als het gaat om de klimaatdoelstellingen denk ikdat je er uiteindelijk veel meer bij gebaat bent om achter zulke regionaleluchthavens, of het nou gaat om Eelde of Maastricht, een fatsoenlijkverdienmodel te bouwen. Dan kun je de lekstromen richting luchthavensin het buitenland in ieder geval beperken. Dat is niet alleen goed voor deregionale economie, maar ook voor het klimaat, want anders gaanmensen veel verder Duitsland in rijden om gebruik te kunnen maken vaneen luchthaven.De voorzitter:U vervolgt uw betoog, meneer Pierik.De heer Pierik (BBB):Tweede Kamer, vergaderjaar 2025–2026, 31 936, nr. 12489 Voorzitter. Dan nog enkele zaken die belangrijk zijn voor Den Helder. Devliegtuigen van de Kustwacht zijn nu nog gevestigd op Schiphol-Oost,terwijl vrijwel alle maritieme operaties en partners zich rond Den Helderbevinden. De Kustwacht zelf wil naar Den Helder verhuizen om dichter bijhet werkveld te zitten, de samenwerking met de marine en de reddings-diensten te versterken en de operationele slagkracht te vergroten. Ziet deMinister deze voordelen van een verhuizing ook? Wil hij die stimuleren?Verder is er een lacune in de wetgeving rond de beveiliging van helikop-terverkeer van en naar de Noordzeeplatforms. In Den Helder wordenpassagiers wél gecontroleerd, maar elders ontbreekt die controle. Terwijlde Noordzee-infrastructuur steeds belangrijker en kwetsbaarder wordt,ontbreekt een wettelijke verplichting tot beveiligingschecks. Mijn vraag isof de Minister kan aangeven of overal dezelfde minimale veiligheidseisengelden en hoe dit wettelijk is verankerd.Voor de nieuwe faciliteiten van de Kustwacht zou het Rijksvastgoedbedrijfgrond overdragen aan Den Helder Airport. De gesprekken daaroververlopen positief, maar er is nog geen definitieve beslissing genomen. Hetis van belang dat dit proces niet vertraagt en dat er nu snel duidelijkheidkomt. Kan de Minister aangeven wat de stand van zaken is?Voorzitter. De luchtvaart staat voor een enorme verduurzamingsopgave.De SAF-roadmap laat zien dat Nederland koploper kan zijn. De grootsteSAF-fabriek van Europa staat nu in ons land. In 2027 zal zelfs de grootsteSAF-fabriek in de wereld worden geopend, gewoon hier in Nederland, inons eigen Rotterdam. Tegelijkertijd horen we dat Shell de plannen juistafbouwt. Dat roept de volgende vragen op. Hoe kan de Minister ervoorzorgen dat investeringen in SAF aantrekkelijk blijven en er meer markt-vraag komt? Kan de Minister meer doen dan alleen draaien aan de knopvan de bijmengverplichting? Welke rol krijgt onze agrarische sector? Kanregeneratieve landbouw in de toekomst duurzame grondstoffen leveren,aanvullend op afval- en reststromen die al gebruikt worden? Ziet deMinister mogelijkheden om de teelt van landbouwgewassen die kunnenbijdragen aan een hogere SAF-productie te stimuleren?Tot slot, voorzitter, de discussie over Schiphol. Die laat zien hoe kwetsbaarons beleid is. De natuurvergunning is vernietigd, de regels voor baange-bruik zijn complex en omwonenden worden keer op keer teleurgesteld.BBB zegt: zorg voor duidelijkheid en eerlijkheid. Geen valse beloftes maarheldere keuzes die draagvlak hebben. Laat daarbij de regio niet in desteek. Nederland is groter dan de Randstad. Onze regionale luchthavenszijn daarvan het bewijs.Tot zover, voorzitter.De voorzitter:Dank u wel.Mevrouw Postma (NSC):Ik had even tot het einde van het betoog gewacht. Ik ben benieuwd naareen verdere verdieping van het standpunt over Lelystad, want in hetverkiezingsprogramma van BBB zien we wel degelijk een verschuiving inhet standpunt. Ik weet nog dat de BBB, de BoerBurgerBeweging, in 2023echt de zorgen van de burgers over de mogelijke geluidsoverlast heeftmeegenomen. Die geluidsoverlast gaat er echt wel komen als je10.000 kisten laat opstijgen en landen op Lelystad. Door aan te geven datje hiermee wel akkoord gaat als de PAS-problematiek is opgelost, vergeetje die hele burger. Is de BBB nu opeens de «BB», de «BoerBeweging»,geworden? Staat die hele burger nu buitenspel? Hoe ziet de heer Pierikdit?De heer Pierik (BBB):Dank voor de vraag. Mevrouw Postma weet dat we niet alleen dePAS-melders als belangrijk item naar voren schuiven als het gaat om eenTweede Kamer, vergaderjaar 2025–2026, 31 936, nr. 124810 eventuele opening van Lelystad Airport, maar ook kijken naar delaagvliegroutes en de hinder die het oplevert. Zodra die dingen op eenacceptabel niveau gebracht zijn, dus ten eerste het legaliseren van dePAS-melders en ten tweede het zodanig terugdringen van de hinder vande laagvliegroutes dat de opening van het vliegveld draagvlak vindt in deomgeving van Lelystad, gaan we ons standpunt heroverwegen.Mevrouw Postma (NSC):Nu wordt het wel interessant, want wanneer is dat moment dan? Ik zouzeggen: als er niets vliegt, heb je geen overlast. Dan heb je geen burgersdie opstaan en zeggen: dit gaat niet boven mijn huis; ik wil mijn nachtrusthebben. En dat is een terecht punt. Maar de heer Pierik zegt nu dat het toteen minimum moet worden beperkt. Wat is dat minimum dan? Mogen er10.000 huishoudens last van hebben, of misschien maar 4.000? Is datalleen ’s nachts of is dat alleen overdag? Hoe zit dat nou specifiek? Ik vindhet een heel kwetsbaar standpunt.De voorzitter:Misschien kunt u uw vraag nog even kort samenvatten?Mevrouw Postma (NSC):Kan de heer Pierik specifieker zijn over wanneer het moment is aange-broken waarop hij zegt dat het goed is? Is de heer Pierik het met mij eensdat geen vluchten geen geluidsoverlast geven en dat dat een stuk beter isdan die 10.000 vluchten?De voorzitter:Dank u wel.De heer Pierik (BBB):Het is natuurlijk een logische stellingname, maar als het gaat om overlasten luchtverkeer ... We hebben het ook over het openen van Lelystad voormilitair vliegverkeer, met F-35’s. Als we daar ook tegen zijn ... Ik bedoel ...Natuurlijk levert het openen van welke luchthaven dan ook een bepaaldevorm van geluidsoverlast op. We hebben dat te overwegen. We willen datzo veel mogelijk beperken, maar het zal altijd enige overlast opleveren.Dat kan iedereen op zijn klompen aanvoelen.Kamerlid Kostic´ (PvdD):Wat betreft die boeren hebben we inderdaad parallel een debat over dePAS-melders. Het gaat over boeren die vast zijn komen te zitten doorverkeerd overheidsbeleid en weigeren te doen wat nodig is om destikstofuitstoot naar beneden te brengen. Wij zien nu dat het heel moeilijkwordt om die boeren nog uit de problemen te helpen. Daar gaat de helediscussie over. Wat doet de BBB-Minister? Die gaat vervolgens stappennemen om een vliegveld te openen dat voor meer stikstof gaat zorgen engaat het dus nog moeilijker maken voor die boeren om uit de shit tekomen. Dus hoe verantwoordt de BBB deze stap, terwijl ze weten dat derechter het echt niet gaat laten gebeuren dat er zogenaamd intern ofextern gaat worden gesaldeerd met de rechten die Lelystad nog zouhebben?De heer Pierik (BBB):Ik herhaal toch het standpunt. BBB zal nooit akkoord gaan met het openenvan Lelystad voor commerciële vluchten als de PAS-melders nietgelegaliseerd zijn. BBB is een partij voor boeren en burgers. Het isonverkoopbaar als de agrarische sector moet krimpen en de luchtvaartkan uitbreiden. We willen dat allemaal in balans wegen. Volgens mij is heteen opdracht voor heel Nederland. We moeten van het stikstofslot af. DePAS-melders zijn slechts een van de elementen van het stikstofprobleemTweede Kamer, vergaderjaar 2025–2026, 31 936, nr. 124811 dat we in Nederland hebben. We willen ook huizen bouwen. We willenook infrastructurele projecten weer vlot trekken. We willen dus heel veel.Dat betekent dat we als volksvertegenwoordigers een buitengewoneverantwoordelijkheid hebben om Nederland zo snel mogelijk van hetstikstofslot af te halen. Daarna kunnen we op heel veel dossiers weerstappen zetten en dan zouden er ook mogelijkheden zijn om nog iets tedoen aan Lelystad.Kamerlid Kostic´ (PvdD):BBB blijft wel zeggen dat ze voor boeren en burgers zijn, maar ik zie hetnog niet in daden. Ik probeer dus even op tafel te krijgen welke stappenBBB daarin wil nemen. Heel concreet heb ik mijn collega Pierik net horenzeggen dat ze gezondheid heel belangrijk vinden en dat ze daar enigeeisen richting de burgers aan stellen. Ook andere maatschappelijke batenvinden ze belangrijk, ook economisch et cetera. Maar dan zou ik zeggendat dat op papier moet komen. Er is nog geen maatschappelijke kosten-batenanalyse van Lelystad Airport die deugt, om te kijken wat het zouopleveren, of het überhaupt zin heeft et cetera, et cetera. Er is ook noggeen advies van de Gezondheidsraad wat betreft de vraag of het allemaalwel verstandig is en wat de grenzen van de luchtvaart zijn. Mijn vraag aande heer Pierik is: zou hij een motie van de Partij voor de Dieren willensteunen waarin om die twee dingen gevraagd wordt, namelijk een MKBA,een eerlijke maatschappelijke kosten-batenanalyse over Lelystad, en watmij betreft ook over Schiphol, en ten tweede een advies van deGezondheidsraad?De heer Pierik (BBB):Dank voor de vraag. Wat betreft de overwegingen die meespelen ombepaalde economische activiteiten al dan niet uit te breiden, zoalsluchtvaart, heb je altijd een scala van dingen die een rol spelen. Dan kijk jenaar de economische belangen, de gezondheidseffecten en de milieu-impact. In dat hele speelveld probeer je een balans te vinden. Dat gaatBBB zonder meer doen. BBB zegt ook altijd: je kan niet groen doen als jerood staat. Je moet dus wel bepaalde economische activiteiten hebbenom überhaupt iets te kunnen doen aan de milieu-impact. Maargezondheid staat echt altijd voorop bij BBB.Kamerlid Kostic´ (PvdD):Dit is zonde van mijn interruptie, want ik moet mijn vraag gewoonherhalen. BBB beantwoordt mijn vraag niet. Juist als je wil weten wat deimpact van Lelystad en van de luchtvaart op de gezondheid is en als je datzwart-op-wit wil hebben om te kunnen overwegen ... Natuurlijk is eenoverweging uiteindelijk politiek, maar je wil eerst de feiten op tafelhebben. Juist als je wil weten wat netto en onder aan de streep daadwer-kelijk de maatschappelijke baten zijn, wil je zo’n MKBA-analyse hebben.Dan is mijn concrete vraag: wil BBB ons voorstel daarvoor steunen, ja ofnee? Het is heel simpel.De voorzitter:Ja of nee, meneer Pierik?De heer Pierik (BBB):Op dit moment nog niet. Ik wil eerst weten wat voor antwoorden deMinister geeft.De voorzitter:Duidelijk. Ik zie verder geen interrupties. Dan geef ik het woord aan deheer Eerdmans van JA21.De heer Eerdmans (JA21):Tweede Kamer, vergaderjaar 2025–2026, 31 936, nr. 124812 Voorzitter, dank u wel. De luchtvaart is een cruciaal onderdeel van onzewelvaart. Op Schiphol werken 115.000 mensen en bij KLM ruim 30.000.Wij hebben 500.000 vliegtuigen die elk jaar opstijgen en landen voor zo’n70 miljoen reizigers.Voorzitter. Maar de luchtvaartsector staat onder grote druk en Schipholdreigt zijn positie als internationale mainport te verliezen, met name doorexploderende belastingen en door krimpambities vanwege de geluids-overlast. Krimp is niet alleen slecht nieuws voor de luchtvaart zelf, maarnatuurlijk ook voor alle passagiers die moeten worden vervoerd, voor hetoverstapverkeer en uiteraard voor de hele logistieke keten daaromheen.Voorzitter. Mensen zullen altijd blijven vliegen. We vliegen zelfs alweerveel meer dan vóór corona. Tegelijkertijd wordt er door Schiphol hardgewerkt aan het terugdringen van het aantal ernstig geluidgehinderdenmet 20% in 2026. Schiphol en KLM doen er alles aan om die doelen tehalen. Dat is ook niet zo gek, want ze investeren 7 miljard euro in nieuwe,schonere en stillere vliegtuigen. Mind you, met stillere vliegtuigen in denacht en een verbod op de meest lawaaiige toestellen wordt een reductievan ruim 30% in de nacht gerealiseerd.In de Balanced Approachaanpak moeten de nachtvluchten omlaag van32.000 naar 27.000 vluchten tussen 0.00 uur ’s nachts en 6.00 uur’s ochtends. Is de Minister ervan op de hoogte dat Transavia dankopje-onder gaat? Transavia vliegt drie keer per etmaal in de randen vande nacht: ze vertrekken heel vroeg en komen heel laat terug. Het is primaals dat niet meer mag, maar dan gaan ze uitwijken: dan hebben we temaken met meer CO2-uitstoot en meer hinder, want mensen moeten danveel meer gaan reizen. Bovendien is er juist meer verstoring in de randenvan de nacht: dan worden er veel meer mensen wakker van. Kortom: eennachtslot klinkt hartstikke leuk en aardig, maar het werkt averechts. Nuweten we dat aan het eind van dit jaar 50% van de toestellen vanTransavia bijvoorbeeld een Airbus zal zijn; stil en zuinig dus.Voorzitter. Naar ik heb begrepen, is het ministerie dus een beetje overstaggegaan wat betreft die laatste 5% geluidsreductie – dat las ik in de brief –en neemt het daar dus wel die stillere vliegtuigen in mee. Daar zijn weheel blij mee. Wat JA21 betreft is dat ook een mooi resultaat, dat rechtdoet aan de inspanningen van de maatschappij, de luchtverkeersleidingen Schiphol in hun zoektocht naar verstilling en verduurzaming.Voorzitter. Als ik zeg «we moeten uiteindelijk weer terug kunnen gaan naardie 500.000 vliegbewegingen per jaar», wat kan de Minister dan zeggenqua perspectief? Wat vindt het kabinet daarvan? Kunt u toezeggen dat ditperspectief ook juridisch kan worden vastgelegd in een nieuw Luchtha-venverkeerbesluit?Voorzitter. Dan ga ik naar Lelystad. Lelystad Airport is inderdaad door deStaatssecretaris aangewezen als voorkeurslocatie voor een stationeringvan de F-35’s. Wat JA21 betreft is dat volkomen logisch. Maar Lelystadzegt: «Hartstikke prima, maar als wij die F-35 toestaan, willen we er ookwat voor terug, namelijk passagiersvluchten. Daar profiteert namelijk dehele provincie van. Anders blokkeren we het.» Dat las ik vandaag in DeTelegraaf. Erkent de Minister dat de Tweede Kamer en de provincie welrecht hebben op een hele duidelijke besluitvorming in deze zaak en dat ersnel duidelijkheid moet zijn over de vraag of die passagiersvluchten nouwel of niet worden toegestaan? En ziet de Minister in dat wanneer hetkabinet wederom niet besluit tot toekenning van passagiersvluchten opLelystad Airport, dit ook draagvlak gaat kosten in de provincie en dat zode synergievoordelen wegvallen?Voorzitter. Dan ga ik naar de belastingen. Daar sluit ik ook mee af. Zoalsbekend hebben wij de hoogste nationale vliegbelasting van heel Europa.Je ticket bestaat nu voor 60% uit belastingen. Over vijf jaar is het nogerger: dan bestaat 74% van je ticket eigenlijk uit belastingen. Het gaat nuom € 30 per ticket. Dat bedrag is veel hoger dan bijvoorbeeld in België. InDuitsland is er inmiddels al een discussie gaande om dat bedrag teTweede Kamer, vergaderjaar 2025–2026, 31 936, nr. 124813 verlagen. In Zweden heeft men net besloten om de vliegbelasting af teschaffen. Kortom: passagiers gaan vertrekken. Dan bedoel ik niet viaSchiphol, maar die gaan dus over de grens. Die gaan dan vertrekken vanafDüsseldorf of Brussel.Dan koerst het kabinet ook nog aan op – ik heb dit nog eens gecheckt inde Voorjaarsnota; ik vrees dat dit ook met Prinsjesdag naar buiten komt –nog eens een keer een extra 1,1 miljard euro aan vliegbelastingen voor2027. Als dat waar is, is dat absurd hoog! Dat gaat er zo meteen voorzorgen dat een vliegvakantie onbereikbaar wordt voor de man met desmalle beurs. Ik wil echt graag van het kabinet, en van beide bewinds-lieden, weten hoe we gaan voorkomen dat vliegen een luxe wordt dieonbereikbaar is.Kortom, JA21 wil heel graag van die hele nationale vliegbelasting af, geletop het level playing field in Europa. We willen trouwens ook de haven-gelden op Schiphol verlagen om vliegen vanuit Nederland voor iedereenbetaalbaar te houden.Tot slot. Ik heb nog twintig seconden. Die transferbelasting of overstapbe-lasting lijkt geen enkel positief milieueffect te gaan realiseren, terwijl diewel een hoop gaat veroorzaken, ook op internationaal gebied, en de KLMbehoorlijk gaat verzwakken. Deelt het kabinet de mening dat het moetstoppen met de invoering, als enige land in Europa, van een transferbe-lasting? Kent de Minister het onderzoek van de TU Delft uit 2023 dat ditook aantoont? Graag hoor ik daar nog een reactie op. Daarmee sluit ik af.Dank u wel.De voorzitter:Keurig. Dank u wel. Dan geef ik het woord aan het lid Kostic´.Kamerlid Kostic´ (PvdD):Voorzitter. Bij de Partij voor de Dieren staat gezondheid van mensen,dieren en planeet boven de winsten van de luchtvaartelite. Sommigemensen horen op piekdagen bijna elke minuut een vliegtuig boven hunhoofd razen. Ze worden er helemaal knettergek van. Bijna 1 miljoenmensen ervaren overlast. Dat heeft ook effect op hun gezondheid.Ik heb het vaker gezegd: partijen als de VVD hebben de mond vol overvrijheid, maar je hoort ze nooit over het feit dat burgers door de luchtvaartde vrijheid wordt ontnomen om veilig in hun eigen huis te zitten of in hunslaapkamer te slapen. De luchtvaart neemt ook ruimte in die ten kostegaat van woningbouw. VVD en BBB kiezen voor de belangen van deluchtvaartelite boven het recht van mensen op gezond wonen. We zittenzelfs in een situatie waarin Schiphol illegaal werkt, zonder vergunning.BBB en VVD kijken gewoon weg. Probeer een keer als kroeg zondervergunning te werken! Dan krijg je al snel de handhaving op je dak. Welkeboodschap geef je af aan ondernemers en burgers als je niet handhaaft,vraag ik de Minister.Voorzitter. De klimaat- en stikstofcrisis bedreigt onze veiligheid. Iedereenwordt verwacht bij te dragen aan de oplossingen. We vragen veel van deboeren. Maar ook een grootvervuiler als Schiphol moet leveren. Dat isrechtvaardig, want alleen zo herstelt het vertrouwen in de overheid weer.Het moet echt afgelopen zijn met de privilegepositie van de luchtvaart. Deluchtvaart moet weer met respect voor de grenzen van de gezondheid vanmens, dier en natuur gaan functioneren.Daarom pleit de Partij voor de Dieren voor de volgende maatregelen. Eén.Het handhaven van die illegale situaties. Iedereen moet zich in Nederlandaan de regels houden. Dus kom op, die luchtvaart ook. Twee. Stop met dienachtvluchten. Drie. Schiphol kan prima krimpen en toch voldoen aan devraag van de Nederlandse reizigers. Je moet wel afstappen van dieoverstappers, die alleen maar schade veroorzaken aan Nederland eneigenlijk niks opbrengen. Vier. Het verbieden van privéjets. Vijf. Het opkorte termijn invoeren van een CO2-plafond. Volgens mij is daar behoorlijkTweede Kamer, vergaderjaar 2025–2026, 31 936, nr. 124814 veel draagvlak voor. Zes. Verbied frequentflyerprogramma’s die mensenstimuleren om meer te vliegen. Voer in plaats daarvan een belasting invoor «veelvliegers». Daarmee krijgen mensen meer rust in hun eigen tuinen slaapkamer en ontstaat er meer ruimte voor natuur en wonen.Voorzitter. Ik wil nog drie punten aanstippen. Eerst de gezondheid. Partijenzeggen hier altijd de gezondheid van burgers écht te willen borgen. Maarer zitten hier in de zaal burgers en zorgmedewerkers die het kabinet aljaren vragen om de Gezondheidsraad een onafhankelijk advies op te latenstellen over de impact van luchtvaart op de gezondheid van Nederlanders,naar het voorbeeld van België. Het laatste onderzoek dateert uit 1999. Isde Minister hiertoe bereid? De Partij voor de Dieren heeft eerdervoorstellen hiertoe ingediend. 70 zetels waren hiervoor. We missen er nogeen paar. Dan kijk ik dus toch weer naar JA21, BBB, VVD, CDA, PVV, SGPen Forum voor Democratie. Kom op!Dan het tweede punt. Zoals de Minister al aangaf, is er nooit een volledigeMKBA gemaakt ter onderbouwing van een eventuele opening vanLelystad Airport. Dat geldt eigenlijk ook voor Schiphol en voor de totaleluchtvaart in Nederland. Er liggen wel rapporten die laten zien dat eenkrimp van de luchtvaart juist in het maatschappelijk belang is. Is deMinister bereid om een MKBA uit te laten voeren? Zo nee, waarom niet?Voorzitter. Ten slotte Lelystad Airport. De Kamer heeft, met een voorzetvan de Partij voor de Dieren, gewoon een motie aangenomen die stelt datLelystad Airport niet open moet gaan voor burgerluchtvaart. Maar ditkabinet is die gewoon weer keihard aan het negeren. Het wil gewoondoorgaan met de voorbereiding van een eventuele opening. Ik vraag ditkabinet: waarom deze verspilling van tijd en belastinggeld? Dit is gewooneen middelvinger naar de Kamer, naar de omwonenden, naar woningzoe-kenden en naar de boeren. Ik weet niet wat erger is, die middelvinger ofde totale onzin die het kabinet uitkraamt om de opening van LelystadAirport goed te praten.Ik kom er niet aan toe om alle punten die de bewindspersonen hebbengedeeld in de brief te ontkrachten, maar kom op! Een van de argumentenis: «Flevoland heeft een opgave om 120.000 woningen te bouwen.Daarom moet er ook werk zijn in Lelystad.» Hallo! We hebben eenstikstofcrisis. De luchtvaartsector draagt bij aan die stikstofcrisis. LelystadAirport verder openen draagt dus niet bij aan de woningbouw. Hallo! Wehebben ook een supergoede arbeidsmarkt. Dat betekent dat er heel veelvraag is naar personeel in de zorg, in andere maatschappelijk relevantesectoren en in de techniek. Er is voldoende werkgelegenheid. LelystadAirport gaat daar niets aan bijdragen ...De voorzitter:Rondt u af?Kamerlid Kostic´ (PvdD):... en zal alleen maar totale schade veroorzaken. Heb tenminste het lef omeen brede maatschappelijke kosten-batenanalyse op te leveren, zodat weeerlijk kunnen bekijken wat dit echt zou opleveren, in plaats van maargewoon door te zetten. De Kamer was duidelijk: stop met deze onzin enbescherm klimaat, dier, natuur en milieu.De voorzitter:Dank u wel. Ik zie geen interrupties. O, ik zie één interruptie, van mevrouwPostma.Mevrouw Postma (NSC):Ik heb een interruptie voor het lid Kostic´. Ik moet zeggen dat het lid Kostic´zich hier nog van haar vriendelijke kant uit. Ik lees in die brief die wehebben gekregen over Lelystad Airport, en ik citeer even om te laten zienwaar het over gaat: «Om besluitvorming over Lelystad Airport op eenTweede Kamer, vergaderjaar 2025–2026, 31 936, nr. 124815 later moment niet te vertragen, gaat het ministerie door met de lopendevoorbereiding voor besluitvorming en eventuele ingebruikname van deluchthaven voor 10.000 vliegtuigbewegingen handelsverkeer». Dit staatlijnrecht tegenover de motie die uw collega, mevrouw Teunissen, heeftingediend. Die motie heeft een Kamermeerderheid gehaald. Ook wijhebben die ondersteund. Dat is niet de afspraak die wij met elkaarhebben. Ik vind het van een compleet disrespect getuigen dat hier eenkabinet voor ons zit dat gewoon tegen de wil van de Kamer ingaat.De voorzitter:Wat is uw vraag?Mevrouw Postma (NSC):Mijn vraag is: zou het lid Kostic´ hierop willen reflecteren? Is zij dit vakertegengekomen?De voorzitter:Graag een korte reflectie van het lid Kostic´ hierop, kort.Kamerlid Kostic´ (PvdD):Dank, voorzitter. Ik snap dat u een korte reflectie wil, maar dit is wel eenterecht punt van mijn collega van het NSC. Dit is zo’n schoffering van deKamer. Dit is gewoon totaal niet mee willen denken of bewegen met watde Kamer wil. Dit is schofferen en gewoon je eigen wil door willendrukken. Het kan niet meer. Niet alles kan, dat was allang de conclusie vanRemkes. De luchtvaart heeft al alle grenzen van gezondheid, natuur,milieu en klimaat overschreden. Pas op de plaats. Stop gewoon met eensoort verlengsnoer van de luchtvaartlobby te zijn aan die kant. Het is echtschandalig. Ik sluit me dus volledig aan bij die woorden en ik zou willenzeggen: als je toch wil doorpakken met de voorbereidingen van een enander, stop dan met de voorbereidingen van deze onzin rondom LelystadAirport, want het gaat rechtstreeks in tegen de Kamer, en start met devoorbereidingen om het CO2-plafond zo snel mogelijk te regelen.De voorzitter:Dank voor deze reflectie. Dan geef ik graag het woord aan de heer DeHoop van GroenLinks-Partij van de Arbeid.De heer De Hoop (GroenLinks-PvdA):Dank u wel, voorzitter. De luchtvaart kent grenzen, milieugrenzen maarook maatschappelijke grenzen. Die zijn jarenlang fors overschreden.Mensenrechten zijn geschonden. De overlast van Schiphol moet krimpen:minder overlast, minder gezondheidsschade, minder milieuvervuiling.Omdat de politiek zelf geen grens trok, kwam het tot meerdere rechterlijkeuitspraken. Zowel het kabinet als Schiphol zelf nam hier geen genoegenmee en ging in beroep, terwijl eenieder kon zien dat dat kansloos was.Voormalig Minister Madlener sloeg werkelijk alle adviezen van zijnministerie in de wind, terwijl hij dondersgoed wist dat het problemenopleverde. En wat zagen we afgelopen week wederom? We weten al heellang dat Schiphol zich al jaren niet aan de wet houdt. En toch werd ditjarenlang gedoogd. Voor elke boer, voor elke burger zou dit consequentieshebben. Maar voor Schiphol leek dat maar niet te gelden.Ook het kabinet ging dus weer in hoger beroep. Dat leidde alleen nogmaar tot meer stilstand. Nu de Raad van State in een spoedzaak wederomde conclusie heeft getrokken dat de natuurvergunning terecht vernietigdis, moet er gehandhaafd worden. Dan is het tijd dat de sector ook zijnbelofte nakomt. Dat betekent in ieder geval 20% reductie. Het lijkt erinmiddels op dat KLM haar aandeel wederom niet gaat realiseren. DeMinister schreef zelf dat uit eerdere ervaringen blijkt dat om naleving vande afspraken met KLM af te dwingen, maatregelen noodzakelijk zijn. DieTweede Kamer, vergaderjaar 2025–2026, 31 936, nr. 124816 les is eigenlijk nog steeds niet opgevolgd. We hebben nog steeds geenconvenant over de vlootvernieuwing. We hebben nog steeds geen verderesancties. Ik verwacht dat de Minister, als hij zelf zulke woorden gebruikt,daar ook naar handelt. Mijn vraag aan de Minister is: hoe gaat uafdwingen dat de sector zijn belofte nakomt?Voorzitter. Aan ons en omwonenden is ook beloofd dat we voortaan meergaan kijken naar de ervaren overlast, en minder naar Lden. Nu blijkt dat wetot 2028 of 2029 moeten wachten tot dit af is. Ook is er nog steeds geenintegrale analyse van alle gezondheidseffecten in combinatie met elkaar.Is de Minister daartoe bereid? Wat GroenLinks-Partij van de Arbeid betreftis dat een voorwaarde voor alle toekomstige besluiten. Kunnen we hetCO2-plafond dan ook eindelijk verwachten in het nieuwe LVB? De heerGrinwis heeft natuurlijk gelijk: het gaat niet alleen over het CO2-plafond,maar ook over andere gezondheidseffecten, de ZZS en noem maar op. Deheer Grinwis heeft het hele rijtje ook al genoemd.Voorzitter. Groei is geen optie. Het fijne is wel dat dit ook niet noodzakelijkis voor onze welvaart. Mijn fractie heeft al meermaals verwezen naar hetrapport van ESB. Hierin wordt helder uiteengezet dat krimp van deluchtvaart zorgt voor meer welvaart als je dat gematigd doet. Ook in eeneerdere studie van het ministerie zelf uit 2022 staat – ik heb het er nogeven bij gepakt – dat 396.000 tot 438.000 vluchten nodig zijn voor debereikbaarheid van Nederland, niet meer. Een gematigde krimp van deluchtvaart geeft bovendien ook vele mogelijkheden voor woningbouw enindustrie, en levert vanzelfsprekend ook nog heel veel gezondheidswinstop. Een gematigde krimp heeft ontzettend veel maatschappelijke baten,meer dan maatschappelijke kosten. Toch wordt in de handreiking voor deMKBA’s nadrukkelijk uitgesloten dat er wordt gekeken naar dat soortalternatieve functies. Is de Minister bereid om voortaan ook andereruimtelijke mogelijkheden te betrekken bij de maatschappelijke kosten-batenanalyses? Dan hebben we met elkaar gewoon een beter beeld vanalle kosten, alle baten en alle alternatieven.Voorzitter. Dan heb ik nog twee laatste punten.De voorzitter:Meneer De Hoop, u heeft een interruptie van de heer De Groot.De heer Peter de Groot (VVD):Ik heb een vraag aan de heer De Hoop van GroenLinks-Partij van deArbeid over zijn nieuwe hobby, of althans de nieuwe hobby vanGroenLinks-Partij van de Arbeid, namelijk bouwen op of rondomluchthavens. De heer De Hoop hield net een warm en stellig pleidooi overdat we vooral omwonenden moeten beschermen tegen luchtvaart. Draagtmeer bouwen rondom Schiphol daaraan bij? Dat moet je toch juist op dieplek niet willen? Dat staat even los van de discussie over groter, kleiner,over wat de maat van Schiphol moet zijn, maar je gaat toch niet zeggen:laten we daar nog meer woningen toevoegen? Dat doe je dan toch op eenandere plek? Dan kunnen we in ieder geval toekomstige problemenvoorkomen. Dat is toch een – ik zou bijna zeggen – oerdomme nieuwehobby?De heer De Hoop (GroenLinks-PvdA):Ik heb ontzettend veel hobby’s. Ik zou ook graag meer bouwen inNederland. Dat helpt. Als de VVD andere keuzes had gemaakt, hadden weer allemaal wat aan gehad. Ik had ook gehoopt dat het de hobby van deheer De Groot zou zijn dat we meer woningen in Nederland krijgen. Maareven zonder gekkigheid: we weten allemaal dat er, als je zorgt voor krimprondom Schiphol, in de omgeving meer ruimte ontstaat voorwoningbouw. We kennen natuurlijk allemaal de studentencomplexen inde buurt van Amstelveen. We weten: als je iets krimpt, komt daar ruimtevoor woningbouw. Op het moment dat je rondom Schiphol meer krimpTweede Kamer, vergaderjaar 2025–2026, 31 936, nr. 124817 hebt, ontstaat er daarmee ook ruimte voor woningbouw. Dat is fysiekeruimte, maar het is ook stikstofruimte. Dat weten we.We hebben het niet alleen over Schiphol gehad, maar bijvoorbeeld ookover Rotterdam The Hague Airport. Als je dat zou sluiten, zou je daar opkorte termijn, binnen tien jaar, 10.000 woningen kunnen bouwen. Dat zouzelfs tot 20.000 woningen kunnen leiden. Op langere termijn levert dat je3 miljard aan maatschappelijke baten op. Dan denk ik: een partij die zegtmeer woningen te willen bouwen – bouwen, bouwen, bouwen – moettoch ook dat soort keuzes durven te maken in de ruimte? Blijkbaar is hettoch meer: vliegen, vliegen, vliegen. Je kunt niet alles tegelijk doen. Ik zouvan de VVD verwachten dat er in de schaarse ruimte keuzes wordengemaakt.De heer Peter de Groot (VVD):Dat is een ander debat, het wonendebat. Dat doe ik ook graag met meneerDe Hoop. De afgelopen drieënhalf jaar heb ik heel veel moties ingediendvoor woningbouwplekken in Nederland, die vaak ook niet gesteundwerden door GroenLinks-Partij van de Arbeid. Dus laten we dat maar ineen ander debat doen. Maar even terug naar de discussie over of je meerwoningen moet bouwen rondom luchtvaart. Laten we wel zijn:GroenLinks-Partij van de Arbeid stelt ook voor om op Maastricht AachenAirport te gaan bouwen. Weet u wel wat daar in de grond zit wat danallemaal gesaneerd moet worden en hoe duur dat is? Misschien komenwe nog wel bommen tegen; wie zal het zeggen? Wat is dat nou voor planom op luchthavens te gaan bouwen? Ik kan er gewoon met mijn gezondeverstand niet bij waarom dat in het verkiezingsprogramma van de heer DeHoop geland is. Het is hartstikke duur om die plekken te saneren. Er zijnecht betere plekken in Nederland.De heer De Hoop (GroenLinks-PvdA):Ik denk dat dat mee zal vallen. En wat maakt dat je op luchthavens goedzou kunnen bouwen, is dat de infrastructuur er al ligt. Daar is ontzettendveel ruimte voor infrastructuur, of de infrastructuur ligt er al. Dat scheeltontzettend veel geld. Tja, grond saneren kost altijd geld en je weet nooitprecies wat je tegenkomt. Natuurlijk weet je rondom luchtvaart niet altijdprecies wat daar in de grond zit. Maar als ik een aantal jaren vooruitkijk enbedenk hoe we Nederland willen inrichten, dan denk ik: je moet een aantalruimtelijke keuzes maken. Dan denk ik dat het beter is om een aantalluchthavens te sluiten dan dat we er nog meer gaan openen, want danweet ik in ieder geval één ding zeker: dan zijn er nog minder mogelijk-heden om te bouwen. Het komt eigenlijk allemaal neer op dit punt, dat hetkabinet nooit keuzes durft te maken. Je kunt GroenLinks-Partij van deArbeid veel kwalijk nemen, maar niet dat wij in de ruimtelijke ordeninggeen keuzes durven te maken.De voorzitter:Dank. Vervolgt u uw betoog.De heer De Hoop (GroenLinks-PvdA):Ik zet ondertussen mijn tijd weer even aan, voorzitter, zodat ik weethoelang ik nog heb.Voorzitter. Dan heb ik nog twee laatste punten. In de stukken lezen wij datde belofte om het aantal grondafhandelingsbedrijven te verminderen vanzes naar drie pas wordt ingelost in 2027, terwijl de belofte was om dat in2024 te doen. In 2022, toen ik net Kamerlid was, zijn er al verschillendemoties over aangenomen, van het CDA, van de heer Harry van der Molen,van Alkaya van de SP en ook van mijn hand. Er zijn meerdere motiesaangenomen om de afhandelingsbedrijven te laten krimpen. Ik vind hetecht onbestaanbaar dat dat pas na vijf jaar gerealiseerd gaat worden, alsje al ziet wat er elke dag bij die medewerkers terechtkomt. We zienTweede Kamer, vergaderjaar 2025–2026, 31 936, nr. 124818 vandaag ook weer demonstraties rondom Schiphol. Daar kun je van allesen nog wat van vinden. Maar als al deze rechtse partijen hier in de Kamerzeggen dat de luchtvaart zo ontzettend belangrijk is voor onze economie,dan zeg ik: zorg dan ook dat die medewerkers fatsoenlijke rechten hebben.Zorg dan ook dat er geen race to the bottom is. Zorg dan dat mensen eenvast contract krijgen, dat er minder afhandelingsbedrijven zijn. Mensenzijn er de dupe van. Dat weten we al vijf jaar lang. We weten ook welkeproblemen dat kan veroorzaken. We hebben hier hoorzitting na hoorzittingin de Kamer gehad, omdat er te weinig personeel was en we problemenhadden in de luchtvaart. Dus ik vraag de Minister om op korte termijn ingesprek te gaan met de vakbonden, om de problemen die er nu zijn op telossen. Ga sneller in actie om die grondafhandelingsbedrijven te latenafnemen. En zorg dat de werknemers ook echt een positie aan tafelhebben. Er werken daar 14.000 mensen die de grondafhandeling doen, dieontzettend belangrijk werk doen.Helemaal ten slotte, Lelystad. Ik moet toch zeggen dat de grote afwezigein dit debat het CDA is, dat ineens een enorme draai heeft gemaakt opLelystad Airport. Ik vind het werkelijk onbegrijpelijk. Ik zou tegen dezebeide bewindspersonen willen zeggen: tel even het aantal zetels. U heefter 32. De meerderheid in de Kamer zegt al jaren dat zij Lelystad Airportniet wil openen. Het zou u een beetje sieren, met 32 zetels, om naar deKamer te luisteren, zeker in een demissionaire periode.Dank.De voorzitter:Dank u wel. Ik zie geen interrupties. Dan geef ik graag het woord aan deheer De Groot van de VVD.De heer Peter de Groot (VVD):Dank u wel, voorzitter. De Nederlandse luchtvaart staat op een kruispunt.Terwijl de wereld groeit en landen om ons heen hun luchthavensuitbreiden, is Nederland het enige land dat spreekt over krimp. Schiphol,KLM en onze regionale luchthavens zijn van cruciaal belang voor onzebanen, ons vestigingsklimaat en onze internationale positie. In de onsomringende landen zien we dat zij dat snappen. Sociaaldemocraten in hetVerenigd Koninkrijk gaan 95 miljard investeren in Heathrow. In Spanjegaan ze voor flinke groei. En in Scandinavië schaffen ze vliegbelastingenjuist af. Toch hoor ik partijen zeggen dat ze de luchtvaart het liefst kleinerwillen maken, duurder willen maken, of zelfs willen sluiten. Dat is geenbeleid; dat is economische zelfdestructie.GroenLinks-Partij van de Arbeid, D66 en inmiddels ook de ChristenUnie –daar ging mijn interruptiedebatje net over – verkopen dit als klimaat-beleid, maar de realiteit is dat reizigers juist uitwijken naar luchthavens inDuitsland en België. Het gevolg is dat er banen verdwijnen, economischewaarde verdwijnt en de CO2-uitstoot juist blijft, terwijl je juist zou moeteninzetten op de verduurzaming van de luchtvaart. Dat is pas effectief. DeVVD wil daarom geen nieuwe vliegbelastingen en geen nieuwe verhogingvan bestaande heffingen. Daarnaast moeten luchthaventarieven gerichtblijven op efficiëntie en kwaliteit op het gebied van uitstoot en geluid. Zemoeten niet bedoeld zijn om extra geld uit de zakken van reizigers enbedrijven te trekken. Schiphol en de regionale luchthavens moetenconcurrerend blijven en Lelystad Airport moet eindelijk open.De voorzitter:Meneer De Groot, u heeft een interruptie van de heer De Hoop.De heer De Hoop (GroenLinks-PvdA):Ja, op dit punt, want ik hoor het de heer De Groot vaak noemen. Om eveneen beeld te schetsen: op dit moment reizen er per jaar 12.000 Neder-landers vanaf Düsseldorf. Weet de heer De Groot hoeveel reizigers uit hetTweede Kamer, vergaderjaar 2025–2026, 31 936, nr. 124819 buitenland vanaf Schiphol reizen? Er zijn 24 miljoen overstappers. Er zijnongeveer 30 miljoen buitenlandse reizigers vanaf Schiphol. Als je deredenatie van de heer De Groot zou doortrekken, dat je niet met de auto ofop een andere manier naar een ander land mag reizen om daarvandaan tevliegen, en we in Nederland alleen aan de Nederlandse behoefte zoudenvoldoen, zouden we een enorme krimp hebben van Schiphol. Wat is nouhet steekhoudende punt van deze redenatie? Want er gaan helemaal nietveel reizigers vanuit Nederland naar het buitenland. Er zijn veel meerbuitenlanders die reizen vanaf Nederland.De heer Peter de Groot (VVD):Dit laat precies zien dat de heer De Hoop niet goed begrijpt wat voorreizigers dat dan zijn. Het punt is dat de mensen die vanaf Schiphol reizen,naar Noord-Amerika, Zuid-Amerika en Afrika reizen. Zij reizen ver weg. Demensen die eerst de auto pakken, met wel of geen CO2-uitstoot, en naarDüsseldorf, Frankfurt of Zaventem reizen, gaan op vakantie. Zij gaan naarde Middellandse Zee of gaan naar familie elders in Europa. Dat zijn metname bestemmingen die we kunnen accommoderen vanaf bijvoorbeeldLelystad Airport of Groningen Airport Eelde, of misschien wel vanafAachen, waar u woningen wilt gaan bouwen. Dat is nog lastig, want het iseen commercieel bedrijf waar je de grond van af wilt pakken, maar goed.Dus het zijn heel andere vliegers waar we het hier met elkaar overhebben. Die vliegers die vanaf Schiphol gaan of aankomen, zorgen ervoordat we wereldwijd die bestemming hebben. Zij zorgen voor ons vesti-gingsklimaat. Zij zorgen ervoor dat wij al die banen hier hebben. Zijzorgen ervoor dat we een ASML in Nederland hebben, met 16.000 mkb-bedrijven die een bijdrage leveren aan de toegevoegde waarde vanNederland. Het zijn gewoon twee verschillende grootheden die utegenover elkaar zet, die niet bestaan.De voorzitter:Meneer De Hoop, uw laatste interruptie.De heer De Hoop (GroenLinks-PvdA):Juist die hubvluchten kosten ons maatschappelijk heel veel. Die leverenons veel minder op. Dat is de afgelopen periode meermaals bewezen ineconomische rapporten. Je hebt veel minder aan die vluchten metoverstappers dan aan vakantievluchten. Ik vind dat dus ook niet direct eensteekhoudend argument van de heer De Groot. Maar wat ik een beetjemis, is de VVD van de heer Harbers, die wel rekening hield met rechter-lijke uitspraken, die wel rekening hield met wat er kon. Ik merk toch weldat de VVD daar in de afgelopen periode behoorlijk van afgeweken is. Ikvind het toch een beetje dogmatisch van de heer De Groot. Hij kijkt ooknaar de rechterlijke uitspraken. Als je duidelijkheid wilt geven, wil je tocheen nieuw LVB waarin je een grens stelt aan het aantal vluchten? Wantanders komen we er toch niet uit met elkaar? Eigenlijk doe ik dus vooraleen beroep op de bestuurlijke verantwoordelijkheid – ik hoop dat die ernog is bij de VVD – van de heer De Groot. Ik hoop dat hij daar ook naarkijkt. Zijn eigen Minister heeft niet voor niks toen dat krimptraject ingezet.De heer Peter de Groot (VVD):Ik weet dan niet wat we de afgelopen maanden hier in deze Kamerhebben zitten doen. We hebben een mini-LVB vastgesteld op478.000 vluchten, met 20% geluidsreductie op Schiphol. Dat is onsgezamenlijke doel. Daar staat de VVD volledig achter. Dat is ook nodig.Dat doen we ook. Er zijn gedifferentieerde vliegtarieven. We gaan in denacht ... Nou, ik ga niet het hele lijstje opnoemen dat de heer Eerdmanshier ook al heeft voorgelezen, want dat is een herhaling van zetten. Maarer ligt een heel uitvoeringspakket om ervoor te zorgen dat we stiller enschoner gaan vliegen. Wat de VVD betreft is dat ook de enige wegTweede Kamer, vergaderjaar 2025–2026, 31 936, nr. 124820 voorwaarts. De weg voorwaarts is dat we inzetten op stiller en schonervliegen en op die manier verduurzamen, en zo de luchtvaart hier houden.Bij de heer De Hoop hoor ik daar helemaal niets over. Ik hoor alleen maarover krimp. Terwijl de sociaaldemocraten om ons heen in Europainvesteren in duurzame luchtvaart, zegt de heer De Hoop van GroenLinks-Partij van de Arbeid hier in Nederland, alsof mensen hier niet vliegen: wijzijn echt een ander land. Nou, daar is de VVD het niet mee eens. We staanervoor dat we die geluidsreductie halen. We staan voor die 478.000 vluch-ten vanaf Schiphol. We staan voor sterke regionale luchthavens. Dat iswat we in Nederland nodig hebben.De voorzitter:Vervolgt u uw betoog.De heer Peter de Groot (VVD):Ik dank u wel.De voorzitter:Oh, excuus, mijn fout. Er is een interruptie van het lid Kostic´.Kamerlid Kostic´ (PvdD):De VVD zegt altijd een bestuurderspartij te zijn die internationaleafspraken en wet- en regelgeving respecteert en staat voor law en order.Maar wat zien we? We hebben een klimaat- en natuurcrisis. We hebben erafspraken over gemaakt om die te bestrijden, want deze zorgt op delangere termijn voor nogal wat veiligheidsproblemen in Nederland. Wezien dat Schiphol illegaal opereert. Ik ben vooral benieuwd waarom deVVD dit laat gebeuren. Waarom doet de VVD alsof er niks aan de hand isen laat ze de luchtvaart gewoon groeien? Waarom grijpt de VVD niet in,terwijl er een illegale situatie aan de hand is? Als het om de gemiddeldekroeg op de hoek zou gaan, zou de VVD ook zeggen: geen vergunning,grijp maar in. Maar bij Schiphol mag het wel doorgaan. Leg het uit. Leghet uit, aangezien alle experts zeggen dat je de klimaat- en natuurcrisisniet gaat oplossen zonder een duidelijke krimp van de luchtvaart. Daarhebben we hier een rondetafel over gehad. Waarom blijft de VVD danwegkijken?De heer Peter de Groot (VVD):De VVD staat echt pal voor het feit dat Schiphol een vergunde luchthavenmoet zijn. Waar het dat nog niet is, moet het dat worden. Maar de Partijvoor de Dieren heeft ook altijd de mond vol over het Europees speelveld.Wat zegt de Partij voor de Dieren daar dan over? Ik kan het antwoord welraden, want waarschijnlijk is het antwoord dat in alle andere landen deluchtvaart ook moet krimpen omdat luchtvaart heel slecht is voor hetklimaat. Maar die landen doen dat dus niet. Ze groeien allemaal. Dat komtomdat de vraag naar luchtvaart er is. Wij duwen die klimaateffecten nuzelfs de grens over. Dat kan toch niet? Dat kan toch niet waar zijn? Het lidKostic´ zegt buiten de microfoon dat ik antwoord moet geven op de vraag,maar dat heb ik in het eerste stuk al gedaan. De VVD wil dat Schipholvergund is. Dat is het standpunt van de VVD. Dat vinden we al jaren. Dat isprecies de reden waarom ik net geantwoord heb op de heer De Hoop. Wezijn niet voor niks bezig met een nieuw Luchthavenverkeerbesluit, hetaantal vluchten, geluidsreductie en alles wat daarbij hoort. Daar staat deVVD volledig achter.Dan ga ik naar mijn vraag aan de Minister die hoort bij wat ik net zei overde luchtvaart. Die gaat met name over de regionale luchthavens. Deregionale luchthavens, vooral in Eelde en Maastricht, hebben last vanconcurrentie van net over de grens. Daar gaat mijn hele pleidooi ook over.Ik zou graag van de Minister willen horen hoe hij aankijkt tegen het ideeom hen te helpen door bijvoorbeeld naar de vliegtaks te kijken. Die zorgtTweede Kamer, vergaderjaar 2025–2026, 31 936, nr. 124821 daar voor een nogal grote ongelijkheid. Het speelveld is daarmee nietgelijk. Het lukt dus niet om vanaf Eelde of Maastricht die vluchten teorganiseren, want de mensen gaan gewoon over de grens in Duitslandvliegen.Voorzitter, dan Lelystad Airport. Er ligt een motie van afgelopen maandagwaarin de regering wordt verzocht om bij definitieve besluiten over hetNPRD, waaronder het stationeren van jachtvliegtuigen op LelystadAirport, ook te besluiten dat Lelystad wordt geopend voor groot handels-verkeer. Uitstel is namelijk geen optie meer. Er ligt een kant-en-klaarvliegveld terwijl miljoenen mensen vertrekken van luchthavens net overde grens, zoals ik net ook zei. Lelystad is noodzakelijk voor die betaalbareverbindingen uit ons eigen land en voor onze Defensiecapaciteit. Zoalsgezegd zetten partijen die dit tegenhouden de regionale wens vanuitFlevoland, de regionale economie, de werkgelegenheid en betaalbaarvliegen op het spel. Ik vraag de Minister hoe het staat met de voorberei-dingen tot opening en met de natuurvergunning. Hoe houdt u Schipholaan boord? Aan de Staatssecretaris stel ik de vraag of hij het belang vande koppeling van jachtvliegtuigen en burgerluchtvaart nog steeds kantoelichten en onderstrepen.Voorzitter. Dan nog over de Balanced Approach. De luchtvaart levert meerdan 400.000 banen op en is een onmisbare motor voor de economie.Tegelijkertijd moeten we hinder voor omwonenden structureel vermin-deren; ik noemde dat net ook al. Daar zet de VVD op in door innovatie envlootvernieuwing. Luchtvaartmaatschappijen investeren miljarden inschonere en stillere vliegtuigen, maar dan moet het beleid daar wel opaansluiten. De VVD vraagt aan de Minister hoe het staat met de uitvoeringvan de motie van de VVD om autonome vlootvernieuwing mee te nemenin fase 2. Mag de VVD ervan uitgaan dat de Minister bij het meten van deresultaten van fase 1 ook de inzet van deze verstilling mee meet?De Balanced Approach is namelijk de weg vooruit. Minder hinder enruimte voor groei: dat is wat de VVD wil. Met het Luchthavenverkeerbe-sluit is eindelijk een stap gezet richting rechtszekerheid. Nu is het zaak datde uitvoering daadwerkelijk leidt tot minder hinder voor omwonenden entot voldoende ruimte voor Schiphol om de hubfunctie te behouden.Tariefdifferentiatie naar geluid is een nuttig instrument om vlootver-nieuwing verder te versnellen. Maar bovenal willen wij geen aanvullendemaatregelen en geen nationale CO2-heffing naast Europese afspraken. Diezouden Nederland schaden terwijl de uitstoot gewoon elders plaatsvindt.Voorzitter, afsluitend. De keuze is helder: óf we kiezen voor partijen dieluchtvaart kapotreguleren en wegbelasten en daarmee banen, bereik-baarheid en onze internationale positie opofferen, óf we kiezen voor delijn van de VVD. Dat is voorspelbaar beleid, geen extra lasten, ruimte voorinnovatie en groei, en een sterke concurrerende en duurzame luchtvaart-sector die Nederland verbindt met de wereld.Mevrouw Postma (NSC):Ik hoor de heer Peter de Groot concluderen dat de VVD minder hindervoor omwonenden wil. Dat is eigenlijk ook waar Harbers mee gestart was.Hij nam de uitspraak van de rechter serieus en is daarmee aan de slaggegaan. Maar wat schetst mijn verbazing: we hebben debat na debatgevoerd over luchtvaart, maar minder hinder werd voor de VVD steedsminder. Nu hoor ik de heer Peter de Groot alleen nog maar over tariefdif-ferentiatie op Schiphol. Maar we hebben het niet over de autonomevlootvernieuwing, want daar heeft hij een draai aan gegeven. We hebbenhet niet over die andere dingen. Ik ben dan wel benieuwd wat «minderhinder» precies en concreet inhoudt voor de heer Peter de Groot. Kunnenwij ook dit debat weer een motie verwachten waardoor dat nog verderafbrokkelt?De heer Peter de Groot (VVD):Tweede Kamer, vergaderjaar 2025–2026, 31 936, nr. 124822 Nee, er komt helemaal niet een nieuwe motie. Ik vraag naar de stand vanzaken in de uitvoering. Ik vind namelijk dat als we met elkaar besluiten datdie 20% geluidsreductie de norm is, we het klusje dat we met elkaar teklaren hebben ook pas gedaan hebben als we die 20% halen. Dat betekentniet dat we het een wel en het ander niet meetellen. Bij elkaar opgeteld ishet namelijk allemaal minder hinder, minder geluidshinder. Het is allemaalverstilling. Het lijkt daardoor een wat technische discussie door technischetermen als «autonoom» en «additioneel», maar minder hinder is gewoonminder hinder. Er bestaat niets anders dan minder geluid. Ik heb voor ditdebat geen extra motie op die 20% geluidsreductie, want daar staat dehandtekening van de VVD gewoon onder. Maar ik wil wel dat partijen, alszij miljarden investeren in nieuwe vliegtuigen, er ook van op aankunnendat ze de slots kunnen behouden als de geluidsreductie behaald is. Voordat evenwicht staat de VVD; daar zetten we zeker onze handtekeningonder.De voorzitter:Een korte interruptie van het lid Kostic´.Kamerlid Kostic´ (PvdD):De VVD gedraagt zich gewoon als rupsje-nooit-genoeg. In het vorigekabinet leek het alsof ze hadden geleerd van het verleden door grenzen testellen aan groei. Maar nu is het weer: alles moet kunnen in Nederland. Ikprobeer eigenlijk vooral te vragen aan mijn collega of hij beseft dat deVVD Nederland weer in de problemen gaat brengen – in nog grotereproblemen – omdat we tegen de grenzen van klimaat, natuur en stikstofaanlopen.De heer Peter de Groot (VVD):Misschien vindt het lid Kostic´ het niet fijn om te horen, maar als we stilleren schoner kunnen vliegen, waarom zouden we dan niet stiller en schonervliegen? Dat is hetzelfde als met elektrische auto’s. Als we meerelektrische auto’s krijgen, hebben we geen uitstoot. Dat geldt natuurlijkook als je minder ... Ik ga mezelf herhalen, voorzitter, en dat lijkt me nietnodig.Kamerlid Kostic´ (PvdD):Ik wilde nog even zeggen dat ik weg moet, voorzitter.De heer Eerdmans (JA21):Dat hoef je niet te vragen; dat mag gewoon. Ik ben het met heel veelpunten die de heer De Groot van de VVD noemt eens. Waar ik wel graagde mening van de VVD over zou willen horen, is die transfertaks, dus dieoverstapbelasting voor mensen die Schiphol gebruiken als hub om doorte gaan met hun reis. Die hangt volgens mij boven de markt. Als ik hetgoed begrijp, is mogelijk zelfs dinsdag al, op Prinsjesdag, duidelijk watdaarmee gebeurt. Ik weet wat de gevolgen kunnen zijn voor KLM. Die zouzeer verzwakken. Dat geldt ook voor Schiphol. Het punt is dat hetonderzoek dat ik aanhaalde, laat zien dat het totaal geen milieueffect metzich meebrengt. Mijn vraag is dus of de VVD zo’n nieuwe overstapbe-lasting ook tegen wil houden als daar sprake van zou zijn.De heer Peter de Groot (VVD):Laat ik vooropstellen dat ik niet weet ... De heer Eerdmans verwijst naariets wat misschien komt. We weten dat er een langeafstandsbelasting aankomt. Wat de VVD betreft gaat die ook echt over langeafstandsreizigers,want daar is die op geënt. Ik zou het heel onverstandig vinden als die opdie transferbelasting wordt geplakt, want we weten allemaal wat hetbelang is voor het langeafstandsnetwerk om die overstappers hier tehebben. Dat heb ik ook zojuist benadrukt in het interruptiedebatje met deTweede Kamer, vergaderjaar 2025–2026, 31 936, nr. 124823 heer De Hoop. Het netwerk van Nederland en de hub hebben groteeconomische waarde. Ik zou die knop niet graag inzetten, zeg ik tegen deheer Eerdmans.De heer Eerdmans (JA21):Mij lijkt 800 miljoen aan belastingen erbij ook genoeg. Maar wordt het1,1 miljard of blijft het bij 800 miljoen? Dat is volgens mij de vraag. Ik benblij dat daarover in ieder geval een aarzeling te horen valt bij de VVD. Ikhoop werkelijk waar dat er dinsdag in het koffertje van de Minister vanFinanciën niet een nieuwe dure grap van 300 miljoen zit voor de mensendie graag willen vliegen en overstappen. Laten we komende dinsdaghopelijk onze zegeningen kunnen tellen.De voorzitter:Dan geef ik het woord aan de heer Boutkan van de PVV.De heer Boutkan (PVV):Dank u wel, voorzitter. Wij zijn trots op onze nationale luchthavenSchiphol en op onze regionale luchthavens. Luchtvaart is van grootbelang voor ons vestigingsklimaat, onze economie en onze internationalehandelspositie. Maar deze trots wordt getemperd doordat de afgelopenjaren bijna elke postzegel groen bestempeld is als Natura 2000 en hetprobleem van stikstof is gecreëerd, wat ook weer nadelig uitpakt tenopzichte van onze buurlanden. Door het jarenlang ingezette beleid omkoploper en het braafste jongetje van de klas te willen zijn, worden we nugeconfronteerd met rechterlijke natuur- en stikstofuitspraken die het landop slot zetten. Door deze koploperpositie zetten we onszelf zelfs weer opachterstand.Voorzitter. Gisteren is vanuit de provincie Flevoland het signaal afgegevendat de provincie niet zal meewerken aan de komst van F-35-straaljagersnaar vliegveld Lelystad als de luchthaven niet tegelijkertijd wordtopengesteld voor commerciële burgerluchtvaart. Ons bekruipt het gevoeldat er geen uitspraak wordt gedaan over deze combinatie en dat dit uitelectorale overwegingen over de verkiezingen heen wordt getild door debetrokken BBB-bewindspersonen. Mijn vraag aan de Minister: waaromlevert het BBB-smaldeel niet?Voorzitter. Op 8 september ontvingen wij de elfde voortgangsbriefSchiphol van de Minister met daarin actualisaties, monitoring, voortgangen technische wijzigingen. Maar wat wij misten in de brief was eenverwijzing naar aanleiding van de uitspraak van de Raad van State metbetrekking tot de natuurvergunning. Gezien deze uitspraak vragen wij deMinister welke rol en activiteiten er voor de Minister zijn weggelegd metin het achterhoofd de elfde voortgangsbrief.Voorzitter. Dan de zonnepanelen rondom Schiphol. De Minister schrijftons dat hij voornemens is om 6,84 miljoen euro via een decentralisatie-uitkering aan de gemeente Haarlemmermeer te verstrekken. Dit wordt danopgenomen in de begroting voor 2026. Dit roept bij de PVV een aantalvragen op. Uit de door de PVV opgevraagde tijdlijn blijkt dat er eenomgevingsvergunning is verleend voor het gebruik van een ander typepaneel dan in de oorspronkelijk aangevraagde omgevingsvergunning.Deze wijziging ten opzichte van de oorspronkelijke aanvraag heeft er niettoe geleid dat betrokken partijen in de luchtvaartsector bij de nu toege-paste zonnepanelen zijn geconsulteerd. Als oplossing worden dezonnepanelen die de vliegveiligheid in gevaar brengen, voorzien van eenfolie. Ik heb hierover de volgende vragen. Waarom trekt de Minister deportemonnee? Is het plakken van folie voldoende om op de lange termijnde vliegveiligheid rondom Schiphol te garanderen? Is met het aanbrengenvan folie op deze panelen het veiligheidsrisico weggenomen en daarmeede vliegveiligheid veiliggesteld? Kan de Minister garanderen dat devliegveiligheid niet in gevaar wordt gebracht met de nog aan te leggenTweede Kamer, vergaderjaar 2025–2026, 31 936, nr. 124824 zonneparken van in totaal 185 hectare – succes! – rondom de luchthaven?Als de Minister dit niet kan garanderen, wat zijn daarvan dan de conse-quenties voor de vliegveiligheid, voor de te verwachten overlast voor deomwonenden, voor de bedrijfsvoering van Schiphol en voor de reizigers?Voorzitter, dan het gebruik van de secundaire banen, een onderwerpwaarvoor de PVV meermaals aandacht heeft gevraagd. Wij hebbenhierover een mooie brief ontvangen. In deze brief lezen we dat er een snelonderzoek is uitgevoerd naar met name de hinder in de zuidwesthoek vanSchiphol. Een van de oplossingsrichtingen is onderzoeken of het mogelijkis om de Aalsmeerbaan te ontlasten. Maar wat lezen wij nu? Doorcapaciteitsgebrek bij LVNL blijft de Aalsmeerbaan voorlopig ingezetworden onder het strikt preferentieel baangebruik. Dit roept de volgendevragen op. Doordat er vermoedelijk een vacature niet wordt ingevuld, zijnomwonenden daarvan de dupe. Klopt dit, Minister? Zo ja, was het danniet beter geweest om die 6,84 miljoen te besteden aan werving?Voorzitter. De PVV heeft de situatie rondom overlastgevende passagiers aleerder benoemd. Graag horen wij van de Minister waarom uitwisselingvan gegevens wel kan plaatsvinden bij verkeersovertredingen via dekentekenregistratie. Als er wel gegevens gedeeld kunnen worden in hetkader van verkeersveiligheid, waarom dan niet in het kader van vliegvei-ligheid?Voorzitter. Bij het laatste tweeminutendebat Luchtvaart mocht de PVV vande collega’s geen motie indienen die zei dat Extinction Rebellionbestempeld zou moeten worden als een terroristische organisatie. Bij hetkomende tweeminutendebat zal de PVV opnieuw deze motie indienen,want het houdt niet op met deze radicaal extreemlinkse organisatie. Netvrijgesproken bekladden ze de bekende KLM-cockpit op Schiphol Plazamet roze verf en wordt er alweer een massa-actie tegen KLM aange-kondigd op 24 oktober. «De grootste tot nu toe», dreigen ze. Dit zalongetwijfeld weer leiden tot extra inzet van allerlei organisaties die temaken hebben met de vliegveiligheid op Schiphol. Mijn vraag aan deMinister ...De voorzitter:Meneer Boutkan, we hebben een punt van orde van de heer De Hoop.De heer De Hoop (GroenLinks-PvdA):De heer Boutkan doet het weer. Burgers die zich niet eens kunnenverdedigen, die gewoon binnen het recht protesteren, waarop de rechteringrijpt als dat niet gebeurt, worden hier als terrorist weggezet. Ik vind datniet kunnen. Ik vind het niet kunnen dat dit in een debat gebeurt. Ik vinddat daar wat van gezegd mag worden.De voorzitter:Punt gemaakt. Gaat u verder, meneer Boutkan.De heer Boutkan (PVV):Waarvan akte. Is de Minister het met de PVV eens dat het wederomverstoren van de openbare orde, waardoor de vliegveiligheid in hetgeding kan komen, hard aangepakt moet worden?Tot zover, voorzitter.De voorzitter:Dank u wel. Dan gaan we verder met het lid Postma van Nieuw SociaalContract.Mevrouw Postma (NSC):Ik hoorde volgens mij de heer Boutkan zeggen dat hij zich zorgen maaktover de overlast voor omwonenden bij de Aalsmeerbaan. Klopt dat?Tweede Kamer, vergaderjaar 2025–2026, 31 936, nr. 124825 De voorzitter:U wordt aangesproken, meneer Boutkan.Mevrouw Postma (NSC):Ik vind het heel mooi dat hij geluidsoverlast voor omwonenden in deze zinserieus neemt. Ik vraag me dan wel af hoe hij eigenlijk ...De voorzitter:Een moment, mevrouw Postma. Dit is uw eigen termijn, geen interruptieop de heer Boutkan.Mevrouw Postma (NSC):Nee, dit is een interruptie op de heer Boutkan.De voorzitter:Nee, want u heeft geen interrupties meer.Mevrouw Postma (NSC):Echt waar niet?De voorzitter:Nee. Maar misschien kunt u het creatief vervlechten in uw eigen inbreng.Ik denk dat dat wel moet lukken.Mevrouw Postma (NSC):Sorry, dan doe ik dat tot slot. Mag ik dan opnieuw beginnen?De voorzitter:Nee, u gaat door en dan zien we wel hoever we komen.Mevrouw Postma (NSC):Nou, voorzitter, dan begin ik gewoon met mijn verhaal en dan kijk ik tothoever ik kom.Voor veel mensen in Nederland voelt de luchtvaart niet als vooruitgang,maar als een bron van zorg. Bewoners rond Schiphol, Rotterdam enMaastricht liggen wakker van lawaai, maken zich zorgen om hungezondheid en zien dat de regels vaak niet worden nageleefd. Onder-tussen lijkt de luchtvaart steeds een uitzonderingspositie te hebben: voortrein of auto betaal je btw en accijnzen, maar voor vliegen niet. Voor CO2zijn er geen bindende doelen. Voor bewoners voelt dat oneerlijk. Deproblemen met geluid zijn groot. ILT laat zien dat Schiphol de normenoverschrijdt. Ook Maastricht en Rotterdam bieden bewoners onvoldoendebescherming. Toch presenteert het kabinet een roadmap met 15% mindergeluid, nog eens 5% en daarna weer groei. Maar de natuurvergunning isvernietigd en deze week is ook het verzoek om die tijdelijk terug te krijgenafgewezen. Schiphol opereert dus zonder vergunning. Hoe kan deMinister in deze situatie al spreken over groei? En is hij bereid eerst eenstevig en wetenschappelijk onderbouwd normenstelsel te maken dat ookecht wordt gehandhaafd, voordat hij ruimte biedt aan extra vluchten?Dan de duurzaamheid. Sinds 1990 is de CO2-uitstoot van de luchtvaartmeer dan 150% gestegen. Andere sectoren hebben harde reductiedoelen,de luchtvaart niet. De SAF-roadmap schrijft 6% duurzame brandstof in2030 voor, met in Nederland een extra doel van 14%. Maar de grond-stoffen zijn schaars, de kosten hoog en fraude ligt op de loer. Grotebedrijven hebben investeringen al afgeblazen. Ambitie is goed, maarzonder randvoorwaarden blijft het bij woorden. Hoe realistisch acht deMinister de 14% nu investeringen wegvallen? Welke maatregelen neemthij om fraude te voorkomen en hoe gaat hij inzetten op synthetischekerosine in plaats van halfslachtige oplossingen? Komt er voor hetherfstreces een kabinetsreactie op de SAF-roadmap met duidelijkheidTweede Kamer, vergaderjaar 2025–2026, 31 936, nr. 124826 over wie de regie voert? En kan de Minister toezeggen dat we degrondstoffenbasis niet verbreden, dat de Europese RED III-eisen altijdgelden en dat opschaling van e-kerosine prioriteit krijgt?Dan kom ik op de niet-CO2-effecten. Onderzoeken tonen aan dat deze deklimaatimpact verdubbelen of verdrievoudigen. Blijft het bij onderzoek ofkomt de Minister dit jaar met maatregelen die nu effect hebben, zoalskerosine met minder zwavel en aromaten en routes die contrailsvermijden? Kan hij informatie over dit onderscheid tussen direct doen enverder onderzoek expliciet naar de Kamer sturen?Dan het groeipad. De Minister spreekt nu vooral over een nieuw stelselvoor geluid, maar bewoners hebben ook te maken met luchtkwaliteit enniet-CO2-effecten. Kan hij bevestigen dat er een integraal normenstelselvoor milieu komt en niet alleen voor geluid? Hoe voorkomt hij dat20% herrievermindering na 2028 meteen wordt uitgedeeld als groei-ruimte? Wordt de grens van 478.000 vluchten niet het vertrekpunt? Ookzijn er afspraken met KLM en Schiphol aangekondigd. Waarom liggen dieconvenanten er nog niet? Wanneer ontvangt de Kamer de volledige setafspraken, inclusief inzet op stille toestellen in de nacht, vlootvernieuwingen tariefdifferentiatie?En dan wil ik het graag hebben over Lelystad Airport. Ons standpunt isduidelijk: Lelystad gaat niet open voor commerciële burgerluchtvaart. Delage aanvliegroutes zorgen voor nieuwe overlast. De maatschappelijkekosten zijn groot en de baten gering. Nu Defensie zijn rol daar uitbreidt,wat wel op onze steun kan rekenen, wordt commerciële luchtvaart nogminder realistisch. In de brief die de Minister heeft gestuurd, schrijft hijdat de reductie van het aantal vluchten op Lelystad zorgt voor mindervliegtuigbewegingen op Schiphol. Dat is alleen de korte termijn. Voor delange termijn geldt die stelling alleen als er een cap op het aantal vluchtenop Schiphol wordt geplaatst. Betekent dit dat als de Minister voornemensis Lelystad voor commerciële luchtvaart te openen, wat hij dus blijkbaargaat onderzoeken – ik had al eerder aangegeven wat ik daarvan vond – ereen cap komt op de vluchten die hij weghaalt op Schiphol? Dan komt erdus in de toekomst niet een toename van luchtvaart op Schiphol omdat jevluchten verplaatst naar Lelystad en die ruimte toch weer gaat invullen.Voorzitter, ik kijk even hoelang ik nog heb.De voorzitter:U wordt wel verzocht om af te ronden. U heeft nog twintig seconden.Mevrouw Postma (NSC):O, dat gaat goed. Dan even kort de vliegbelasting. Die klopt nu niet.Iedereen betaalt € 29, of je nou naar Londen vliegt of naar Bali, entransferpassagiers en privéjets betalen niets. CE Delft laat zien dat eenafstandsafhankelijke belasting wel eerlijker werkt. Lange vluchten wordenduurder, korte vaak goedkoper en de uitstoot daalt, terwijl het effect oppassagiers klein is.Voorzitter.De voorzitter:Tot slot.Mevrouw Postma (NSC):Wij zijn benieuwd wanneer de uitwerking van dit voorstel richting deKamer komt.De voorzitter:Dank u wel. Ik zie een interruptie van de heer Boutkan.De heer Boutkan (PVV):Tweede Kamer, vergaderjaar 2025–2026, 31 936, nr. 124827 Tijdens het betoog van mevrouw Postma van NSC hoorde ik haar in haarverhaal over Lelystad spreken over de laagvliegroute. Misschien kanmevrouw Postma dat nog even kort nader toelichten, want bij mijn wetenis er in de gesprekken en in het overleg met het ministerie en LVNL juistgekozen voor andere routes en is er geen sprake meer van eenlaagvliegroute.Mevrouw Postma (NSC):Voor ons is het bij Lelystad van belang dat de luchthaven gewoon nietopengaat voor commerciële vluchten, voor vakantievluchten, om ze maareven zo te noemen. In de tijd dat die discussie speelde – dat was al vervoor 2023 – waren laagvliegroutes een optie waarnaar gekeken werd. Watons betreft is geen enkele van die banen een optie en komen er gewoongeen vluchten.De heer Boutkan (PVV):Dan concludeer ik dat mevrouw Postma van NSC hier gewoon het framevan een laagvliegroute over Schiphol neerlegt, terwijl er dus geen sprakemeer is van die laagvliegroute. Voor NSC is het kennelijk: nee, het magniet open en dan gebruiken we gemakshalve de laagvliegroute maar alsargument. Ja, daar mag ze best nog even op antwoorden.De voorzitter:Prima. Mevrouw Postma, kort.Mevrouw Postma (NSC):Ik dacht dat ik vrij duidelijk was. NSC wil gewoon niet dat Lelystad Airportopengaat voor commerciële vluchten. «Vakantievluchten» worden ze ookwel genoemd. Punt.De voorzitter:Ik kijk even rond. De heer Bamenga van D66.De heer Bamenga (D66):Ja, ik ben er ook nog, voorzitter.Voorzitter. Aan de orde is vandaag het commissiedebat Luchtvaart. Ik wilgraag drie onderwerpen uitlichten: vliegbelasting, duurzame vliegtuig-brandstoffen en de naleving van de wet door Schiphol.Voorzitter. De luchtvaart groeit nog steeds. Steeds meer mensen stappenin het vliegtuig. Voor sommigen is veel vliegen normaal. Het is prachtigdat reizen de wereld opent en mensen steeds dichter bij elkaar brengt,maar de keerzijde is groot. De klimaatimpact neemt toe en de overlastvoor omwonenden groeit mee. Helaas stranden belangrijke verduurza-mingsinitiatieven. Vliegen op een verantwoordelijke manier, eenduurzamere luchtvaart, zonder onnodige last voor omwonenden, binnende kaders van de wet: ik geloof dat dat wél kan. Maar dat vraagt om eeninspanning van het kabinet. Daar wil ik het vandaag over hebben.Ten eerste wil ik het hebben over een gedifferentieerde vliegbelasting. Ikvind dat dat een goed idee is. Op die manier kunnen we de korteafstands-vluchten die prima met de trein of auto kunnen, ontmoedigen. Op diemanier zal de prijs voor langere vluchten de werkelijke milieu-impactweerspiegelen, zodat de vervuiler betaalt. Dat is eerlijk en effectief omCO2-uitstoot tegen te gaan. Minister, aan welk bedrag denkt u voorlangeafstandsvluchten, zodat het effect op het klimaat daadwerkelijkmerkbaar is?Ook zien we dat een klein deel van de reizigers verantwoordelijk is vooreen groot deel van de uitstoot, de veelvliegers. Wie vaak vliegt, sloot veelCO2 uit. Daar kan een prima reden voor zijn, maar daar mag wat D66betreft ook een prijskaartje aan hangen. Minister, hoe denkt u over hetTweede Kamer, vergaderjaar 2025–2026, 31 936, nr. 124828 invoeren van een dergelijke heffing, zodat de grootste vervuilers hetmeeste betalen?Voorzitter, tot slot op het punt van de vliegbelasting. Schiphol is eenluchthaven waar veel buitenlandse reizigers overstappen. Die onnodigetussenstops veroorzaken extra uitstoot en zorgen voor overlast bijomwonenden van Schiphol. Ik las in het rapport van CE Delft een variantwaarbij transferpassagiers € 2,50 per overstap betalen. Dat lijkt me eerdereen symbolisch bedrag. Minister, is dit bedrag volgens u voldoende omonnodige tussenstops in Amsterdam te voorkomen of overweegt u eenhoger tarief?Voorzitter. Ik had u beloofd niet alleen over belastingen te praten, dus nukom ik bij een leuker onderdeel van mijn inbreng. Ik wil het hebben overduurzame vliegtuigbrandstoffen. In 2030 komt er een verplichting vanuitde EU waardoor bedrijven SAF moeten gaan bijmengen. We zien inNederland bedrijven al anticiperen op die kans. Volgens mij is dit eengeweldige kans voor de toekomstige industrie van Nederland: Nederlandals voorloper in de productie van sustainable aviation fuel. Maar debusinesscase is nog lastig. De vliegtuigmaatschappijen zijn niet gewendlangetermijndeals te sluiten over brandstof. Ik vraag de Minister dus hoehij zijn rol ziet in het aanjagen van de ontwikkeling van SAF en e-SAF. Ishij bereid in een vroege fase met bedrijven, vliegtuigmaatschappijen enproducenten om tafel te gaan om te kijken waar hij kan helpen om deketen op gang te brengen?Tot slot, voorzitter. We zien steeds meer hoe belangrijk het is dat onzenatuur en ons klimaat stevig worden beschermd. Nu de natuurvergunningvan Schiphol is vervallen, overtreedt Schiphol structureel de Natuurwet.Het is een ingewikkelde situatie, die we zo snel mogelijk moeten oplossen.Ik heb twee simpele vragen aan de Minister. Gaat u de regels van deNatuurwet daadwerkelijk handhaven? Zo nee, welke stappen zet u dan omervoor te zorgen dat Schiphol uit de illegaliteit komt?Voorzitter. Het is tijd om verantwoordelijkheid te nemen, innovatie testimuleren en duurzame keuzes de norm te maken. Ik roep de Ministerertoe op om deze kansen te grijpen en Nederland voorop te laten lopen inde duurzame luchtvaart. Het kan wél.En als aller-, allerlaatste punt: ik heb vandaag een petitie mogenontvangen, het Manifest Gezondheid en Luchtvaart. Daarin staan tweeoproepen. Geef de Gezondheidsraad opdracht om een onafhankelijkadvies op te stellen over de impact van luchtvaart op de gezondheid vanNederlanders. Neem dit advies serieus en vertaal het naar effectief beleiddat primair gericht is op de bescherming van de gezondheid en deleefomgeving, nu en in de toekomst. Ik kan dit manifest straks aan deMinister geven. Ik zou graag van hem willen weten hoe hij hierin staat.Graag een reactie van de Minister dus.Dank u wel.De voorzitter:Dank u wel.De heer Pierik (BBB):Ik hoorde de heer Bamenga een warm pleidooi houden voor de inzet vanSAF. Kan de heer Bamenga aangeven hoe D66 de productie van SAFverder wil stimuleren?De heer Bamenga (D66):Goede vraag, dank u wel hiervoor. Volgens mij waren we allebei bij eenbijeenkomst waarin het hierover ging. Het gaat om het belang vanzekerheid voor de industrie, om te zorgen dat die hierin kan investeren. Ikvraag de Minister dus om te kijken, niet alleen met die industrie, maar ookdaaromheen, wat er verder nodig is om de infrastructuur te creëren, zodatmensen hierin gaan investeren. Ik denk dat dat heel belangrijk is. In hetTweede Kamer, vergaderjaar 2025–2026, 31 936, nr. 124829 verleden hebben we ook moties ingediend, ook zelfs met de heerDe Groot, om ervoor te zorgen dat we veel meer gaan investeren induurzame luchtvaart.De heer Boutkan (PVV):Volgens mij hoorde ik de heer Bamenga het hebben over een kleinebelasting. Die wil hij ook loslaten op transferpassagiers. Nou is D66 eenpartij die altijd loopt te pronken met haar Europese beleid en dergelijke.Dit zou betekenen dat wij als enige Europese land die belasting voortransferpassagiers gaan invoeren. Dat ten eerste. Ten tweede betalentransferpassagiers in het land van vertrek al een belasting. Zij zoudenhierdoor een extra belasting moeten gaan betalen. Ik ben toch heelbenieuwd hoe meneer Bamenga ... Nou, ik ga niet zeggen «zich hieruitweet te kletsen», maar ik vraag of hij hier gewoon een toelichting op kangeven.De voorzitter:We gaan het horen.De heer Bamenga (D66):Volgens mij hoef ik dat zeker niet te doen. Volgens mij is het juist heelsimpel. Wij vinden, vanuit het principe dat de vervuiler betaalt, dat zekerook mensen die een transfer, een overstap, hebben, een bijdrage kunnenleveren, al helemaal omdat zij uiteindelijk niets gaan nuttigen inNederland. Wij hebben daar niet heel veel aan in Nederland. Ik hoorde netcijfers van collega De Hoop, die het had over miljoenen overstappers diehierheen komen. Die overstappers komen hier, maar nuttigen verderhelemaal niks hier. Maar er is nog een ander argument. Als iemand vanuitwaar dan ook naar Schiphol komt en vervolgens de trein naar Brusselneemt, betaalt hij ook extra belasting op het moment dat hij de treinneemt. Waarom zou dat anders zijn voor een overstap met het vliegtuig?Dat vind ik oneerlijk. Daarom vinden wij als D66 het belangrijk om dieoverstapbelasting in te voeren.De voorzitter:Dank u wel. Dan sluit ik het eerste deel van deze vergadering. We gaan om16.00 uur verder.De vergadering wordt van 15.28 uur tot 16.03 uur geschorst.De voorzitter:Goed, als iedereen wil gaan zitten gaan we langzamerhand beginnen methet tweede gedeelte van dit commissiedebat. Mijn voorstel zou maximaalvier interrupties voor de Kamerleden zijn, om mee te beginnen. Hebbenwe wat meer tijd, dan is er flexibiliteit, maar dan kunnen we op dit aantalterugvallen. Ik verwacht dat de Staatssecretaris en de Minister in blokjeswerken. Ik stel voor dat we de interrupties aan het einde van de blokjesdoen. Ik geef graag het woord aan de Minister.Minister Tieman:Dank u wel, voorzitter. We spreken vandaag over het luchtvaartdossier. Ikheb een algemene inleiding. Daarna heb ik de volgende blokjes: toekomst-bestendige luchtvaart, dus het SAF-dossier, waarbij SAF staat voorsustainable aviation fuel; de regionale luchthavens; Lelystad Airport;Schiphol; overig. Dat zijn mijn mapjes.Maar ik wil eerst een aantal woorden spreken – dat zijn er niet veel – bijwijze van algemene inleiding. Het luchtvaartdossier is een onderwerp datveel invalshoeken kent. Sinds mijn vertrek uit de OmgevingsraadSchiphol, waarin ik zo’n twee jaar heb mogen acteren, moet ik constaterendat het een enorm gejuridificeerd traject is geworden. Aan alle kantenTweede Kamer, vergaderjaar 2025–2026, 31 936, nr. 124830 zitten we met allerlei procedures en daar moeten we heel zorgvuldig meeomgaan.Wat dat betreft wil ik hier ook het beeld neerzetten, en dat meen ikoprecht, dat wij ons echt aan de wet zullen houden. Er komen een aantalzaken naar voren om dat steviger te maken, want op dit moment is hetniet stevig genoeg. Dat blijkt ook wel uit de LVB’s die eraan zitten tekomen. Voor Q1 van volgend jaar wordt dat voorgehangen bij de TweedeKamer. Er komen ook meer meetpunten. Ik laat de ILT, die onafhankelijk is,daarin meekijken; die zal mij verder van repliek dienen, gevraagd enongevraagd, over de vraag of we hier een solide traject met elkaarhebben. Daar zit bijvoorbeeld ook een convenant in, want ik wil echt eenborging hebben. Ik wil eigenlijk nog niet eens zozeer praten over groeitotdat die 20% is gerealiseerd. De rechtszekerheid van de omwonendenvind ik van groot belang.Aan de andere kant is er aan de andere kant van de oceaan – u heeftwellicht ook de media bekeken – ook nog steeds een zienswijze. Ookonder de administratie-Biden was er al een fijne lijn. Als dat verkeerd gaat,zullen de economische gevolgen ook aanzienlijk zijn. Dat is een balans dieik probeer te zoeken. Weet dat ik op het punt stond om in het vliegtuig testappen naar de andere kant van de oceaan om dat gesprek te beslechten,maar soms moet je het ook niet groter maken dan het is. Dit zeg ik naaraanleiding van een aantal artikelen van mijn collega in de VerenigdeStaten.De luchtvaart is belangrijk voor Nederland. Ik ben vorige week langsgeweest bij de bestuurlijke raad van Schiphol. Ik ben ook bij deMaatschappelijke Raad Schiphol geweest, met de voormalige Kamervoor-zitter als voorzitter. Ik stam nog uit de tijd van Pieter van Geel, die daartoen voorzitter was. Ook heb ik voor een stukje nog Eddy van Hijummeegemaakt. Er zijn punten die daar echt leven. Ik heb net het ManifestGezondheid en Luchtvaart overgedragen gekregen. Dat verzoek neem ikmee. Ik ga kijken wat we kunnen doen om een kader te schetsen voor deGezondheidsraad, of dat opportuun is en welke zaken daar nu al lopen.Maar daar kom ik zo meteen misschien nog wat meer over te spreken.De luchtvaart speelt een belangrijke rol in onze economie. Tegelijkertijd ishet altijd zoeken naar de balans tussen het belang van de luchtvaart voorNederland aan de ene kant en de leefomgeving van de omwonenden aande andere kant. Ik zet me echt voor beide in. U heeft mij vorige week aleen reeks vragen gesteld over de vliegveiligheid. De heer Boutkan heeftook vandaag vragen gesteld over de zonnepanelen. Daarvoor wil ikeigenlijk naar een schriftelijke reactie verwijzen. Die komt zo spoedigmogelijk. Die zit vanavond al in mijn inbox. Die antwoorden krijgt u dusop papier. Anders kan ik er misschien zo een paar dingen over duiden,maar daar staan echt heel veel zaken in ten aanzien van de verdeling ende zonnepanelen.Het debat van vandaag gaat over andere luchtvaartdossiers, zoalsSchiphol, Lelystad en de regionale luchthavens, en daarnaast ook over deinzet van innovatie en het verbeteren van de kwaliteit van de leefom-geving. De afgelopen maanden heb ik gemerkt hoe mooi, maar ookcomplex het uitgebreide luchtvaartdossier is. Misschien nog iets over hetNLR. Ik ben optimistisch en ik geloof er heilig in dat ... Dat is misschienniet zozeer ten aanzien van de reductie van 3 decibel die de nieuwevliegtuigtypen nu realiseren – dat is natuurlijk qua geluid een enorm iets,wellicht op papier, maar je moet het ook echt kunnen ervaren op degrond, en daarover verschillen de meningen – maar het NLR is ook albezig met de volgende generatie vliegtuigen. Ik mag op 1 oktober naarToulouse gaan, naar de Airbusfabriek. Het moet altijd wetenschappelijkgetoetst zijn, zodat het door bepaalde fabrikanten niet wellicht rooskleu-riger wordt voorgesteld dan het daadwerkelijk is.Tweede Kamer, vergaderjaar 2025–2026, 31 936, nr. 124831 Ik begin daarom ook met de toekomstbestendige luchtvaart en de vragendie u daarover heeft gesteld. Het belang van de luchtvaart voor Nederlanden de Nederlandse economie ...De voorzitter:Minister, zou u misschien kunnen opnoemen welke mapjes u heeft? Danweet de Kamer wanneer ...Minister Tieman:Ja. Ik heb hier het mapje toekomstbestendige luchtvaart en SAF.De voorzitter:Ja, en wellicht zijn er nog meer mapjes. O, ik hoor dat u die al heeftgenoemd, excuus.Minister Tieman:Ja, heb ik gedaan.We werken hard aan de energietransitie van de luchtvaart. Ik heb eentijdje in de Botlek mogen werken, bij een groot chemiebedrijf voorsustainable aviation fuel. Dat is heel erg uitdagend, zeker gelet op watShell deze week bekend heeft gemaakt. Aan de andere kant heb ik op ditmoment geen signalen ontvangen – ik houd natuurlijk behoorlijk devinger aan de pols – dat wij in het jaar 2050 geen 70% SAF hebbenbijgemengd. Het gaat natuurlijk in fases. Nederland loopt daarin voorop.Op dit moment heeft het besluit van het betreffende oliebedrijf –«energiemaatschappij» moet ik tegenwoordig eigenlijk zeggen – nog geenconsequenties. Het is echt een mondiale markt; zo moet u dat bekijken.Innovatie is de beste manier om de luchtvaart toekomstbestendig temaken, ook qua decibellen. Dat gaat mij ook na aan het hart. Ik benopgegroeid in Alphen aan den Rijn, waar die vliegtuigen regelmatigdraaiden. Het geluid moet met gemiddeld 0,5 decibel per jaar afnemen.Dat is het wenkende perspectief. Maar nogmaals, op dit moment moetenwe eerst die 20% realiseren alvorens we over groei kunnen spreken. Datzeg ik ook in reactie op de vraag van de heer Grinwis.Ik begin met de vragen van de heer Grinwis. Hoe gaan we het doel van2030 halen ten aanzien van het bijmengen van biobrandstoffen? Want hetziet er nu niet goed uit, zei hij. Die vraag heb ik eigenlijk net al beant-woord. Op dit moment is er geen indicatie dat we de doelen, ook die van2030 – ik had het net over 2050 – niet zullen gaan halen. Als anderebedrijven, zoals een Neste of een Alco Energy, ook dergelijke signalengaan afgeven, hebben we natuurlijk een andere discussie met elkaar,maar op dit moment heb ik, gelet op de mondiale markt, die signalen niet.De heer Bamenga vroeg: hoe ziet de Minister zijn rol in de ontwikkelingvan sustainable aviation fuel en e-SAF? Is de Minister bereid in eenvroege fase met bedrijven, vliegtuigmaatschappijen et cetera om de tafelte gaan om deze keten op gang te brengen? Nou, ik kan u vertellen dat ervanuit het Klimaatfonds 60 miljoen euro beschikbaar is gesteld en dat er150 miljoen euro is gereserveerd voor de ontwikkeling, de opschaling, vane-SAF. We gaan kijken hoe zich dat ontwikkelt, maar het geld is er. Begood and tell about it als we nog meer kunnen dissemineren en commu-niceren naar de markt dat dit er is, maar ik heb goede aanleiding om tegeloven dat iedereen weet dat deze middelen er zijn en dat er aanvragenzullen binnenkomen.Samen met de sector is er eerder al een SAF-roadmap gemaakt. Die ligtook in de Kamer. Daarin zijn concrete initiatieven opgenomen om ditmogelijk te maken. Hier gaan we later – daar moet u mij iets meer tijdvoor geven dan het herfstreces – op reageren. Dat is voorzien voor beginvolgend jaar. Dan zullen wij een appreciatie van die routekaart geven.Daar zitten belangrijke elementen in om de doelstellingen in 2050 eneerder al te realiseren. Er zit ook al een puntje in ten aanzien van deTweede Kamer, vergaderjaar 2025–2026, 31 936, nr. 124832 grondstoffen, want we zijn ook bezig met een grondstoffentransitie. Desuikerbiet is daar een mooi voorbeeld van, maar je kunt zelfs vanrioolwater, van afvalwater, kerosine maken. Dat zijn hoopvolle signalen,maar dat moet wel opgeschaald worden, want er moet een markt voorzijn. Op dit moment staat het vaak nog onder water wat de kosten betreft.De heer Pierik vroeg: hoe gaat de Minister ervoor zorgen dat de investe-ringen in SAF aantrekkelijk blijven en dat er voldoende marktvraag komt?Kan de Minister meer doen dan alleen draaien aan de knop van debijmengverplichting? De Europese bijmengverplichting creëert eenoplopend bijmengproces. Het vergroten van de productie is in deze fasewel een uitdaging. We werken er met veel partijen aan om dit aantrekke-lijker te maken. Ik heb net wat financiën genoemd. Daarbij kijk ik echt naarde grondstoffen, de feedstocks, die in de sustainable aviation fuels zitten,want daar heb je ook nog een aantal smaken in. De ene is wellicht watduurzamer dan de andere en er kan sprake zijn van dubbeltellingen. Datgaat allemaal via de Nederlandse Emissieautoriteit.Dan kom ik op een vraag van mevrouw Postma: hoe zit het eigenlijk metfraude? Via de NEa, de Nederlandse Emissieautoriteit, zijn diversekeurmerken neergezet waar een bedrijf aan moet voldoen. Met massa-balansen wordt dat iedere keer geaudit. Dat is geen 100%-garantie, maarin mijn optiek – ik heb zelf met de methodiek gewerkt – is dat echt aanheel veel stringente wet- en regelgeving gebonden. Het is wellicht eentechnische sessie hoe zo’n Nederlandse Emissieautoriteit werkt omdubbeltellingen, waar op papier wat meer fraude zou kunnen plaats-vinden, tegen te gaan, maar ik heb zelf de ervaring dat dat goed geregeldis in Nederland in vergelijking met andere landen. Het heeft wel deaandacht, want met dubbeltellingen kun je vrij snel de verkeerde kantopgaan. Als mij de tijd gegund is, wil ik met de Nederlandse Emissieauto-riteit verder de gesprekken ingaan. Afijn, daarvoor is een methodiekneergezet.Dan een vraag over het inzetten op SAF. Mevrouw Postma vroeg: hoe gaatde Minister inzetten op synthetische kerosine in plaats van ophalfslachtige oplossingen? Ik heb net al een aantal bedragen genoemd.Dat zijn dus mijn volledige oplossingen om dat neer te zetten: dereservering van 150 miljoen euro en de reservering van 60 miljoen eurovoor de e-SAF’s, om die verder te brengen. Dat is geregeld in hetReFuelEU Aviationprogramma.Nog een vraag van mevrouw Postma. Op dit moment vindt eenbijmenging van biobrandstoffen van zo’n 2% plaats. Hoe gaan we ooit deambitie van 14% in 2030 halen? Het behalen van de ambitie van 14% iseen gezamenlijke uitdaging. Daar werken wij hard aan. We houden metallerlei zaken in de gaten of we op koers liggen of niet. We hebbennatuurlijk het signaal van Shell gekregen. Nogmaals, ik heb op ditmoment geen signalen gekregen dat het niet gaat lukken, maar wekunnen wellicht wat vaker of op gezette tijden met de Kamer delen of wemoeten bijsturen of niet, ook ten aanzien van de financiële middelen. Wehebben wel een meetmethode om dat te kunnen doen, om dat groeitrajectin 2050 op 70% en wellicht al veel meer te krijgen, want we hebben deBotlek vlak bij ons. Hoe mooi is het dat je vanuit Rotterdam het vliegveldvan Amsterdam, maar ook Rotterdam The Hague Airport zou kunnenvoorzien van deze e-sustainable aviation fuels?De heer Pierik vroeg naar de agrarische sector. We werken samen met deMinisteries van LVVN en KGG aan een biogrondstoffenstrategie. Daar hebik net al het een en ander over gezegd. De toepassing van agrarischegrondstoffen en restproducten in de productie van SAF zal hier dan ookeen plek in krijgen. Op dit moment heb ik daar echter nog geen tijdlijnvoor, maar het ligt niet jaren verder. We werken er op dit moment aan. Alsu vraagt of dat volgende week klaar is, kan ik daar geen antwoord opgeven; die informatie heb ik op dit moment niet. Maar er wordt aangewerkt. Geeft u ons daar nog eventjes de tijd voor. Anders kom ik er nogTweede Kamer, vergaderjaar 2025–2026, 31 936, nr. 124833 bij u op terug wat precies de tijdlijn is voor het werkproces dat wedoorlopen.Over sustainable aviation fuels en fraude heb ik net het een en andergezegd. Als u daar nog meer over wilt weten, kunnen we een keer eendeep dive doen met massabalansen, want het is vrij complex. Veelbedrijven hebben experts op dit gebied in dienst, evenals auditors die devinger aan de pols houden op dit vlak, ook gelet op een aantal incidentendie in het verleden hebben plaatsgevonden en waarvoor NEa heeftbijgestuurd.Inzake de grondstofeisen en de prioriteit van e-SAF vroeg mevrouwPostma: kan de Minister toezeggen dat we de grondstoffenbasis nietverbreden, dat de Europese RED III-eisen altijd gelden en dat opschalingvan e-kerosine prioriteit krijgt? We sluiten zo veel mogelijk aan bij deEuropese kaders. Zowel synthetische kerosine als biokerosine moet dekomende jaren flink worden opgeschaald.De heer De Hoop vroeg: kunnen we een CO2-plafond verwachten in hetnieuwe LVB? Het antwoord is nee. De Tweede Kamer heeft hetCO2-plafond controversieel verklaard.Inzake de niet-CO2-klimaateffecten vroeg mevrouw Postma: blijft het bijonderzoek naar niet-CO2-effecten of komt de Minister eerder metmaatregelen die nu al effect hebben? Sinds 2025 zijn de monitoring, derapportage en de verificatie van de niet-CO2-effecten, zoals zwavel enaromaten, binnen de EU verplicht. Eind 2027 zal de Europese Commissiehierover rapporteren en eventuele aanvullende wetgeving in overwegingnemen. Daar sluiten we dan bij aan voor de niet-CO2-achtige zaken.Tot zover de sustainable aviation fuel. Dan wil ik, met uw permissie,doorgaan naar de regionale luchthavens.De voorzitter:Ik heb gezien dat er inmiddels wat vragen zijn. Allereerst mevrouwPostma.Mevrouw Postma (NSC):Ik dank de Minister voor zijn antwoorden. Ik vind het wel mooi; we hebbenMinister Tieman en Staatssecretaris Tuinman, dus dat gaat af en toe inmijn hoofd wat verkeerd, dus mocht ik uw naam verkeerd uitspreken,vergeeft u mij dat dan.U begon heel mooi. Ik wil het eerst even over de SAF’s hebben. Wehebben fraude geconstateerd, en niet alleen in de dubbeltelling. Het gaatook om de certificaten die we krijgen door bijvoorbeeld biogrondstoffen teimporteren van andere landen. Ik ben zelf op werkbezoek geweest in deRotterdamse haven. Er is een enorme internationale handel, waarbij wede meeste biogrondstoffen halen uit ons «favoriete land», en dat zet iktussen aanhalingstekens, namelijk China. Ik geloof dat 80% tot 90% vanalle biogrondstoffen daarvandaan komt. Vandaar mijn vraag: hoe kunnenwij ervoor zorgen dat we daar wel de juiste dingen vandaan halen?Daarnaast hebben we het ingroeipad. Ik zag Minister Tieman toch ook eenbeetje schrikken toen hij moest oplezen dat we nu op 2% zitten en dat weverwachten dat we in 2030 op 14% zitten. Ik heb het cv van de Ministerbekeken. Ik heb gezien dat hij in het bedrijfsleven heeft gewerkt, zoals hijnet zelf al zei. Het is toch wat onrealistisch, Minister, om nu ... Het is 2025.We mengen 2% bij. Als je meer biogrondstoffen wilt produceren ofmaken, meer kerosine, zul je toch echt je productiecapaciteit moetenopschalen, en dat moet je binnen vijf jaar doen. Dat is toch vragen omproblemen? Mijn vraag is of de Minister daar nog antwoord op wil geven.Daarna heb ik nog een korte vraag over het verminderen van zwavel enaromaten. Mooi dat de Europese Unie dat in kaart brengt, maar het gaatmijn fractie er natuurlijk om dat we daar maatregelen voor nemen. Als2027 het jaartal is waarin Europa misschien met iets gaat komen, wil ik deTweede Kamer, vergaderjaar 2025–2026, 31 936, nr. 124834 Minister vragen om nu al in gang te zetten dat Europa met iets gaatkomen om te zorgen dat het minder wordt.Minister Tieman:Ik hoor het u zeggen. Ik moet echt nog even wat meer informatie hebbenover waar die grondstoffen precies vandaan komen. U zegt dat 80% tot90% van de biogrondstoffen uit China komt. Dat neem ik nu even van uaan. Ik moet die massabalansen nog even bekijken, in hoeverre dat soortcertificeringen ook daar van toepassing zijn of dat we zeggen «dat is geengecertificeerde regio» en of daar dan een verhoogd risico is. Is daar een100% auditverplichting? Dat moet ik echt nog even tot me nemen. Dezetechnische informatie heb ik nog niet. U overvraagt me een beetje op datonderwerp, mevrouw Postma.De uitdaging is wel de 6% in 2030. Dat is wel een uitdaging ten aanzienvan waar we nu zijn. Het hoeft hier niet allemaal geproduceerd te worden.Het is een mondiale markt. We zijn net begonnen. Ik zie ook een exponen-tiële curve. Ik zie dat ook bijvoorbeeld op CO2-reductie af en toe, als wenaar bepaalde data gaan. Laten we daar ook gewoon de vinger aan depols houden. We moeten niet lang wachten, dus ik kom niet pas over eenjaar bij u terug. Misschien dat we al eerder wat kunnen zien. Het kan opeen gegeven moment ook heel snel gaan. Zeker met de kruisbestuivingtussen een aantal platforms in de Rotterdamse haven of in de Amster-damse haven – denk bijvoorbeeld aan de werknemersverenigingen aldaar– kan het vrij snel gaan, kunnen we daar een stap gaan zetten. Dus ik houdhet nog even in de gaten. We moeten die curve wel gaan maken, want hetis geen lineair iets als je nu vanaf dit punt in 2030 al daar moet zijn.Mochten we daar een versnelling in aanbrengen, wil ik even kijken welkeik ruimte ik dan nog heb. We hebben net de Miljoenennota vastgesteld.Daar kan ik eigenlijk nog niet zo veel over zeggen, maar er zijn misschiennog een aantal interessante incentives die je dan in een latere fase neerkunt zetten om een vliegwieleffect te krijgen. Wellicht gaat dat ten kostevan de wat minder ambitieuze brandstoffen, maar het is mogelijk dat jetoch meteen zegt: ik ga voor de wat meer ambitieuze brandstoffen. Dat isdan even de puzzel die ik moet gaan leggen.Tot zover even ten aanzien van die extra vragen, voorzitter.Ik ga ook aan de slag met zwavel en aromaten, want 2027 EU. Mijn eerstedebat in Brussel moet nog plaatsvinden. Ik heb een netwerk daar. Ik gamijn voelsprieten uitsteken: wat kunnen we qua huiswerk hier al doen enga ik daar wellicht een coalition of the willing krijgen?Mevrouw Postma (NSC):Dank voor deze antwoorden. Kan ik die laatste als een toezeggingnoteren? Ik vind het namelijk heel belangrijk dat de Minister aangeeft datwe hier als Nederland aan de slag gaan, een coalition of the willing gaanvormen en gaan zorgen dat de zwavel ...De voorzitter:We kijken even naar de Minister.Minister Tieman:Ja hoor.De voorzitter:Dan de heer Bamenga.De heer Bamenga (D66):Dank voor de reactie van de Minister over het Klimaatfonds, over hetstimuleren van SAF/e-SAF. De vraag die ik stelde, had ook betrekking opwat de Minister nog extra kan doen bovenop het Klimaatfonds. Wat kande Minister meer doen om te zorgen dat het zeker wordt gesteld, zodatTweede Kamer, vergaderjaar 2025–2026, 31 936, nr. 124835 mensen ook daadwerkelijk gaan investeren? We weten dat dit kabinet metde grootste vervuilers in gesprek gaat en ook maatwerkafspraken maakt.Het zou zo fijn zijn als dat dit kabinet en in dit geval deze Minister ook aande slag gaat met de duurzame topindustrie om te kijken welke maatwerk-afspraken gemaakt kunnen worden. Is de Minister bereid om dat te doen?Minister Tieman:De maatwerkafspraken vormen natuurlijk een enorm dossier. We zien eenaantal bedrijven die zijn ingestapt, maar we zien ook een aantal bedrijvendie zijn uitgestapt. Dat is dus best fragiel, als we kijken naar dehoeveelheid bedrijven dat zo’n maatwerkafspraak heeft gemaakt. Aan deandere kant begonnen we vrij optimistisch. Het is echt ook een kwestievan economie. Ik kan hier zeker toezeggen dat ik in gesprek zal treden metde bedrijven, die ik ken, maar ik denk ook dat ik hier bij limieten van demondiale markt ga komen. Het is goed dat Nederland een aantal zaken wilneerzetten, maar je hebt hier echt te maken met een mondiale kerosine-markt waarop het een en ander gaat gebeuren. Dus of ik dat dan allemaalin bedwang heb, is even vers twee. Maar als ik bepaalde afspraken metbedrijven zou kunnen maken om het hier vlot te trekken, dan zal ik datzeker niet nalaten.Ik geloof in dat vestigingsklimaat van Nederland. De Botlek is op ditmoment in zwaar weer. Wij proberen als kabinet echt nog een stap tegaan zetten om de investeringen in verduurzaming in de Rotterdamsehaven, maar ook in de andere chemische clusters, vlot te trekken gelet opde situatie die we nu hebben op het gebied van stikstof. Ik ben er hoopvolover dat dat gaat gebeuren. Binnenkort meer, zou ik bijna willen zeggen. Ikdenk dat je dan hier ook wel weer een mogelijkheid hebt voor dit typegrondstoffen, productieprocessen nabij de luchthaven, zodat je het nietvan heel ver hoeft te halen. Zover kan ik gaan, meneer Bamenga.De heer Bamenga (D66):Dank weer voor de reactie. Volgens mij hoorde ik een toezegging over diemaatwerkafspraken. Ik zou dan wel graag willen weten wanneer we daareen terugkoppeling van kunnen verwachten. Dat zou fijn zijn, want danweten we in ieder geval wat de opbrengst is geweest tot dan.De voorzitter:Oké. Tweede toezegging. Wat is de toezegging dan?Minister Tieman:Ik ga het toch heel even wat duidelijker maken, want anders heb ik welheel veel toezeggingen. Ik ga een ronde maken bij de bedrijven die ik alken die in dit traject zitten, de paar bedrijven die een maatwerkafspraakhebben, over of daar ook een koppeling met de e-fuels gemaakt kanworden. Geeft u mij nog heel even de tijd daarvoor, alvorens ik met eene-fuel/e-SAF-maatwerkafsprakenpakket ga komen. Ik denk dat het nog teprematuur is om dat nu neer te zetten. Als er een koppeling is en als wijmisschien dan toch gaan voor een aparte maatwerkafspraak voorspecifieke e-fuels, zoals SAF’s, dan kom ik daarop terug bij u. Het is dusnog even geen toezegging dat ik nu binnen zes maanden eenvijftal bedrijven hier op het vinkentouw heb zitten om e-fuelstandaardenneer te zetten, om dat aan te zwengelen. Fijn dat u veel vertrouwen in mijheeft, maar dat is nog net iets te veel gevraagd. Ik ga mij inspannen,meneer Bamenga.De voorzitter:De heer Bamenga. Kort, alstublieft.De heer Bamenga (D66):Tweede Kamer, vergaderjaar 2025–2026, 31 936, nr. 124836 Inspannen is altijd goed. Dat is altijd een eerste stap, dat de wil er in iedergeval is om het te gaan doen. Daar ben ik heel erg blij mee, maar ik zouhet dan wel graag willen volgen. Het zou dus toch fijn zijn – dat scheeltmisschien een motie of wat dan ook – als de Minister, als hij er zo positiefin staat, toch kan toezeggen wat de eerste stap is, zodat we dat gewoonkunnen gaan volgen. Dat geeft wat meer vertrouwen, zeg maar. Ik zou hetdus fijn vinden als de Minister daar een toezegging over doet, wantvolgens mij zitten we op dezelfde lijn. Het gaat volgens mij niet alleenmaar over het maken van afspraken met vervuilers, maar juist met deduurzame topindustrie. Volgens mij moeten we dat juist stimuleren metafspraken.Minister Tieman:Ik ga toch een koppeling maken met de grondstoffenstrategie die eraan zitte komen. Ik denk dat ik daar meer slagkracht mee zou kunnen krijgen.Dan kunnen we daarna naar de stappen gaan die u voor ogen heeft ommij te volgen. Ik denk dat ik dan een goed ijkpunt heb voor wat mogelijk isen op welke knoppen we kunnen drukken. Ik heb hier nog echt watgesprekken nodig met de experts in het team en ook met Financiën, om tekijken wat we kunnen doen om het aantrekkelijker te maken. Dus op ditmoment toch nog even geen toezegging van mijn kant, tot mijn spijt,maar we zitten dezelfde kant op te denken, meneer Bamenga.De voorzitter:Helder. Dat is uw goed recht uiteraard.De heer Pierik (BBB):Mevrouw Postma gaf ook aan dat de doelen voor de inzet van SAF bestambitieus zijn. De Minister had het erover dat er bij LVVN op dit momentwordt gewerkt aan een biogrondstoffenstrategie. Daar wilde ik tocheigenlijk wel wat meer van weten. Misschien kunnen we dat wel alstoezegging noteren. Ik wil graag niet alleen die tijdlijn hebben, maar ookweten wat er allemaal wordt voorzien in Nederland. Dus wat gaan wedoen binnen de Nederlandse grenzen en wat gaan we nog importeren aanbiogrondstoffen? Ik wil eigenlijk ook nog weten welke grondstoffen wedan vooral gaan inzetten en welke landbouwgewassen daar een rol inkunnen spelen.Minister Tieman:LVVN is hier in the lead. Ik kan u die informatie geven zodra ik die heb. Ikwil niet graag doorverwijzen, maar wat betreft de grondstoffentransitiestaan zij echt even in the lead. Ik neem ’m mee naar mijn collega.De voorzitter:Ik kijk even rond of er bij dit blokje nog interrupties gewenst zijn. Dat isniet het geval. Dan verzoek ik u om met het tweede blokje door te gaan.Minister Tieman:Dank u wel. De heer Pierik zei: «Het Rijksvastgoedbedrijf is bezig met degrondoverdracht ten behoeve van Den Helder Airport. De gesprekkendaarover lopen positief, maar er is nog geen definitieve beslissing. Kan deMinister de stand van zaken aangeven?» Ik kan u op dit moment daargeen verdere informatie over geven. Ik kan er wel samen met mijn collegavan Defensie bij partijen op aandringen dat hierover voor het einde vanhet jaar een beslissing wordt genomen. Er ligt ook een verantwoorde-lijkheid bij de Minister van VRO. Tot zover even de reactie.De heer Pierik vroeg ook: ziet de Minister ook de voordelen van eenverhuizing van de kustwachtheli’s en wil hij die stimuleren? Ik geloof datde vraag ook ging over de fixed wings. Op dit moment is er geenaanleiding om de gehele Kustwacht te verplaatsen. Dat heeft ook teTweede Kamer, vergaderjaar 2025–2026, 31 936, nr. 124837 maken met de aanvliegtijden. Daarvoor is een spreiding van de toestellenover de kustlijn essentieel, ook ten aanzien van de momenten waarop ergeland kan worden. Ik ga hierover nog in gesprek met de heer Tuinmanom te kijken welke mogelijkheden we daar hebben. Er is wel eenonderscheid tussen fixed wings versus heli’s waar het gaat om de vraagof de spreiding goed is. De heli’s hebben een bepaalde reikwijdte, maar defixed wings moeten ook in de nacht bij een calamiteit de lucht in kunnenen kunnen landen. Daar heb je wellicht ook wat infrastructuurzaken voornodig die er op dit moment alleen op Amsterdam zijn.De voorzitter:Dank. Meneer De Groot wil graag een punt van orde maken.De heer Peter de Groot (VVD):Eigenlijk is het meer een vraag over de orde van het debat. Ik hoor deMinister zeggen dat hij daarover in gesprek gaat met de heer Tuinman.Staatssecretaris Tuinman zit hier toevallig; dat is hartstikke fijn. Hetantwoord zou dus ook gelijk kunnen komen. Maar misschien is het meereen vraag in bredere zin. De Minister heeft aangegeven welke blokjes hijheeft, maar we weten eigenlijk niet of de Staatssecretaris ook nog gaatantwoorden, en in welke vorm, wanneer en hoe hij dat dan doet. Dat zouik dus graag ook willen weten, want anders ga ik straks allemaal vragenaan de Minister stellen die misschien voor de Staatssecretaris zijn.De voorzitter:Dat is een terecht punt. Het lijkt me verstandig om even te horen welkeblokjes de Staatssecretaris heeft, zodat de Kamer bij elk onderwerp weetmet welke vraag ze bij wie moeten zijn. Ik zou graag de Staatssecretariswillen verzoeken even toe te lichten wat zijn deel is.Staatssecretaris Tuinman:Jazeker, voorzitter. Mijn deel bestaat uit Lelystad, alle vragen metbetrekking tot de F-35 en de vraag met betrekking tot het maritiemevliegkamp De Kooy, dus militair vliegveld Den Helder met civiel medege-bruik. Je hebt daar dus eigenlijk twee zaken. Je hebt er een militairvliegveld dat militaire openingstijden kent en een civiel deel, waarop eenciviele operateur functioneert. Op dit moment is dat de Kustwacht. Dehelikopters zijn gegund aan Bristow. Dat is een Engels civiel bedrijf. Datvalt onder verantwoordelijkheid van de heer Tieman. Bristow maaktgebruik van het militaire deel en de militaire openingstijden van vliegveldDe Kooy. Op dit moment hebben wij een gezamenlijke stuurgroep, waarinzowel IenW als Defensie als een aantal anderen zitten, waarin we kijkennaar de middellangetermijn- en de langetermijntoekomst van vliegveld DeKooy, waarbij de basisinsteek van dit kabinet is dat het een militairvliegveld met civiel medegebruik is.De voorzitter:Het gaat er even om dat u aangeeft wat uw onderwerpen zijn.Staatssecretaris Tuinman:Ja, voorzitter. Ik beantwoord de vragen met betrekking tot het militairedeel van Lelystad. De vraag had betrekking op De Kooy, begreep ik, dus ikprobeer daar op dit moment antwoord op te geven.De voorzitter:Nee, u hoeft nu nog geen antwoord te geven. Dat kan u in uw eigentermijn doen voor de Kamer.Staatssecretaris Tuinman:Ja, voorzitter. Dan doen we dat.Tweede Kamer, vergaderjaar 2025–2026, 31 936, nr. 124838 De voorzitter:Dan is dat duidelijk; dan hebben we dat inzicht. Ik verzoek de Minister omdoor te gaan.Minister Tieman:Dan ga ik verder met de heer Pierik. In Den Helder worden passagiers welgecontroleerd, maar elders niet. De olie- en gasindustrie hanteert zelf ookaanvullende veiligheidseisen, maar de minimale veiligheidseisen voorluchtverkeer op de Noordzee zijn overal gelijk. Als u daar dus signalen vanheeft, hoor ik die ook graag; die zijn hier dan nog niet bekend. Op ditmoment bedient Den Helder de Noordzee, namelijk de offshore die vandaaruit wordt bevoorraad. Die eisen zijn wat dat betreft daarin gelijk. Maarals u signalen heeft dat er wordt opgestapt op een heliplatform ergens inNederland en dat men dan naar een oil rig gaat, dan hoor ik die graag. Dieinformatie hebben wij op dit moment niet ontvangen.Dan ga ik verder met Lelystad Airport.De voorzitter:En is Lelystad een nieuw blokje?Minister Tieman:Een nieuw blokje.De voorzitter:Oké. Dan gaan we nu even kijken aan de kant van de Kamer. Eerst de heerBoutkan en dan meneer De Groot.De heer Boutkan (PVV):Ik hoor de Minister zeggen dat de informatie over overzettingen naarplatforms vanuit heli’s, en dan met name vanuit Den Helder, niet bij hembekend is. Dat vindt de PVV merkwaardig, want eerder hebben wij als PVVal aandacht gevraagd voor de financiële situatie van vliegveld Den Helder,in samenwerking met De Kooy, met name over de huurverhogingenvanuit het Rijksvastgoedbedrijf, maar ten tweede ook voor de manierwaarop de beveiliging van ons Noordzeegedeelte precies gaat; toenhebben wij dat punt ook ingebracht. Misschien is het dus ergens iniemands tas blijven zitten, of is het ergens onderin een la terechtgekomen,maar ik zou dan toch aan de Minister willen verzoeken om nog eens evenin de catacomben van het ministerie te gaan kijken, want het moet bekendzijn dat die vraag eerder is gesteld. Dat wou ik toch even als een soortpuntje van de orde aanmerken.De voorzitter:Prima. Ik heb geen vraag gehoord. Ik denk dat dit voldoende is. Zo ja, ishet woord aan de heer De Groot.De heer Peter de Groot (VVD):Ik heb ook geen interruptie, maar ik heb nog een vraag gesteld over devliegtaks voor regionale luchthavens. Komt u daar nog op terug? Ik vraaghet omdat u het blokje regionale luchthavens nu afrondt.Minister Tieman:Daar kom ik nog op terug bij de overige vragen.De voorzitter:Kijk, dan hebben we dat ook opgehelderd. Ik zie geen interrupties. Volgensmij kunt u door met het volgende blokje.Minister Tieman:Tweede Kamer, vergaderjaar 2025–2026, 31 936, nr. 124839 Dank u wel. De heer Grinwis vroeg: wil de Minister zich uitspreken tegenverknoping van de burgerluchtvaart en Defensie? Op dit moment werkenwij aan een aantal zaken. We hebben nog te maken met een MER, eenmilieueffectrapportage. We hebben nog te maken met een financieelaspect dat we aan het onderzoeken zijn. Dat krijg ik eind oktober tot mij.De Staatssecretaris van Defensie zal dieper ingaan op de koppeling van deburgerluchtvaart met waar dat voor Defensie van belang is. Ik stel voordat die vraag dan bij hem wordt neergelegd.Het negeren van de motie-Teunissen. «Schoffering», hoorde ik ook. Datzijn grote woorden van de Kamer. Het betreft een kwestie van voor ditkabinet, dus wat dat betreft hebben wij het echt opgenomen in hethoofdlijnenakkoord en regeerakkoord. De motie van Teunissen is daneigenlijk van voor die tijd. De Partij voor de Dieren heeft die vraag gesteld,dus mevrouw Kostic´.Hoe staat het met de voorbereidingen van Lelystad Airport en specifiekmet de natuurvergunning? Dit is dan de vraag van de heer De Groot. Ookvroeg hij: hoe houdt u Schiphol aan boord? Er zijn regelmatig gesprekkenmet Schiphol; wat dat betreft is dat één groep. Die gaan in goedeharmonie. Maar er moet nog wel echt het een en ander gebeuren opLelystad Airport zodat het in gebruik kan worden genomen voor het groothandelsverkeer. Aan de andere kant zijn wij nu heel veel zaken aan hetvoorbereiden. Denk bijvoorbeeld aan een LVB, dat verder geactualiseerdwordt. Wij willen daar dit jaar echt een besluit over nemen, zoals u ook inde brief heeft kunnen zien. Er moet nog echt een aantal zaken gerealiseerdworden, waaronder de natuurvergunning; ik hoef u niet te zeggen hoeveeljuridische zaken er op dit moment lopen. Op dit moment lopen wegelijktijdig op; dat is de koppeling waar de heer Tuinman het zo meteenover gaat hebben. Er is dus synergie tussen de 10.000 vluchten groothandelsverkeer en de 2.300 vluchten, zoals ik begrijp, van de F-35-sorties,die dan op Lelystad komen. Dat is dus een gelijktijdige stap op dat gebied.Daar is veel synergie mee te halen.U vraagt of dit het einde van het blokje is, mevrouw Postma, maar ik bennog niet zover. Ik dacht dat ik een interruptie zou krijgen, maar dat is niethet geval; dat was even een mismatch in mijn hoofd.Inzake de autonome groei op Lelystad Airport werd gevraagd: staat deMinister achter de garantie dat er geen autonome groei van de luchtvaartplaats kan vinden op Lelystad Airport, hoe gaat hij dat garanderen en hoeis de koppeling van de uitplaatsing? De koppeling van de uitplaatsing kanik niet verplichten, maar er is wel een arrangement dat je een slot krijgt opLelystad Airport wanneer je een slot loslaat op Schiphol en dat ook binnende groep het een en ander verdisconteerd kan worden. Met anderewoorden: het wordt eigenlijk best wel aantrekkelijk om naar Lelystad tegaan. Ik kan het dus niet verplichten. Om het aantrekkelijk te maken voorde luchtvaartmaatschappijen is er in Nederland een verkeersverdelingsre-geling gepubliceerd; daar verwijs ik dus naar. Binnen de strikte kadersvoor slotverdeling en vrije markt wordt hiermee maximaal gestuurd op deoverloop van Schiphol naar Lelystad. De verkeersverdelingsregeling diewe inzetten is geen garantie op geluidsreductie of op het voorkomen vande autonome groei.Mevrouw Postma vroeg: wat gebeurt er met de vrijgevallen plekken alsLelystad Airport commercieel open zou gaan en er vanuit Schipholvluchten naar Lelystad verplaatst zouden worden; worden die dan alsnogniet ingevuld? De maximale capaciteit hebben we nu echt neergezet op478.000. Voor de nacht geldt er ook een reductie. Ik heb er hele goedesignalen over gekregen dat de tariefdifferentiatie daar echt zoden aan dedijk zet. Dat wordt echt vastgelegd in het LVB, dat op dit moment inwording is. Ik had net Q1 genoemd, maar we hebben ook een versneldLVB, dus dat is wel geborgd. Op dit moment wil ik echt die 20% binnen-halen alvorens we überhaupt spreken van groei. Maar als Lelystad Airportopengaat, is de kans groot dat de vakantievluchten vanuit SchipholTweede Kamer, vergaderjaar 2025–2026, 31 936, nr. 124840 daarnaartoe gaan. De vrijgevallen slots op Schiphol kunnen dan ingezetworden voor hubvluchten, die de economische positie van Schipholverbeteren.Mevrouw Kostic´ vroeg: kan de Minister een nieuwe MKBA voor LelystadAirport laten opstellen? Zoals ik in de Kamerbrief heb aangegeven, isbegin dit jaar een motie afgewezen die vroeg om een nieuwe MKBA voorLelystad Airport. Lelystad Airport maakt wel gebruik van een nieuweeconomische onderbouwing die hoort bij 10.000 vliegtuigbewegingen.Deze uitkomsten worden meegenomen in de wijzigingen van hetluchthavenbesluit. Ik zal de economische onderbouwing laten toetsendoor een onafhankelijk bureau en die te zijner tijd met u delen. Ik heb dezeeconomische onderbouwing echter nog niet ontvangen, maar die neem ikwel mee bij het besluit dat dit kabinet gaat nemen inzake Lelystad Airport.Tot zover het kopje Lelystad Airport.De voorzitter:Dank u wel. Dan gaan we naar de kant van de Kamer. Dan geef ikallereerst het woord aan de heer De Hoop.De heer De Hoop (GroenLinks-PvdA):Ik vind het toch wel stuitend dat de Minister een uitspraak van de Kamerzo aan de kant schuift, want de uitspraak van de Kamer staat nog steeds.Een meerderheid van de Tweede Kamer is tegen de opening van LelystadAirport. Tegenover mij zit een demissionaire Minister die daar doorheenrijdt. Ik vind dat ongepast richting de Kamer. Er is op geen enkele maniereen uitspraak in de Kamer gedaan die de motie-Teunissen naar deprullenbak heeft verwezen. Die uitspraak staat nog steeds. Er is misschienover gestemd voordat het kabinet er zat – dat is waar – maar er is op geenenkele manier ooit een afwijkende uitspraak in de Kamer gedaan. Ook inhet regeerakkoord stond alleen dat er een besluit zou worden genomen,maar niet dat er werd afgeweken van die motie. Die motie staat dus nogsteeds. Begrijpt de Minister dat?Minister Tieman:Ik begrijp dat de heer De Hoop ... Wij gaan ons opmaken voor een nieuwbesluit in het najaar. Dat antwoord moet ik geven.De heer De Hoop (GroenLinks-PvdA):De Minister mag zich opmaken voor een nieuw besluit, maar dat is echtwat anders dan de suggestie die de Minister net wekte, namelijk dat deuitspraak van de Kamer niet meer zou bestaan, omdat er een nieuwkabinet zat. Dat was de bewoording van de Minister. Dat is bijna een klapin het gezicht van de motie van de Kamer. Ik hoop dus toch dat deMinister daar afstand van neemt. En inderdaad, de Minister kan hetbesluit voorleggen aan de Kamer, maar ik hoop dat hij zich realiseert datde verhouding zo is dat er nog steeds een meerderheid tegen die openingis en dat de Minister met maar 32 zetels een demissionair kabinet heeft. Ikweet dus niet precies wat hij dan van plan is, maar dit lijkt me tochbuitengewoon ingewikkeld.Minister Tieman:Dan neem ik die interpretatie ten aanzien van de motie, die eerder heeftplaatsgevonden, even terug. Een nieuw besluit wordt dan dit jaarvoorgelegd aan de Kamer.De voorzitter:Fijn.De heer Eerdmans (JA21):Tweede Kamer, vergaderjaar 2025–2026, 31 936, nr. 124841 Wat is nou precies het hangende punt bij het niet afgeven van denatuurvergunning voor Lelystad Airport? Wat zit er dwars?Minister Tieman:Kijk nu bijvoorbeeld naar de uitspraken rondom Schiphol. Een natuurver-gunning is echt een complex aspect. Ik kan nu zeggen dat u bij de heerRummenie moet zijn; dat is één antwoord. Dat is ook echt wel hetantwoord dat ik moet geven. Het is heel complex. Hij is een puzzel aan hetleggen; hij legt die puzzel as we speak. Ik moet dus echt verwijzen naarwaar de schoen daar wringt. Maar laat ik een beeld geven. We hebben temaken met verschillende luchtlagen en we hebben te maken metverschillende modellen die gebruikt worden om daarover voldoendehouvast te krijgen. We willen ook niet weer in een situatie verzanden datwe zo meteen iedere dag van de week bij een rechter staan. De Staatsse-cretaris heeft dus ook wat tijd nodig om die puzzel te leggen, maar erkomt op korte termijn duidelijkheid over de vraag of het past of dat hetniet past.De heer Eerdmans (JA21):Ik dacht dat het zou passen, omdat de stikstofruimte was verkregen viahet opkopen van diverse boerderijen aldaar met hun stikstofuitstoot, maardat zullen we dan verder bij meneer Rummenie moeten aankaarten.Mijn andere vraag is de volgende. Ik begrijp dat er geluiden zijn datSchiphol het niet accepteert dat Lelystad duaal gebruikt gaat worden endat Lelystad Airport dan misschien wel moet vertrekken uit de SchipholGroup. Kent de Minister deze geluiden? Kan hij er even op reflecteren?Want ik geloof dat het best zwaar wordt opgenomen.Minister Tieman:Die signalen zijn mij bekend. Die zijn afgegeven door de Schiphol Group.Ik heb ook kennisgenomen van Flevoland. Gisteren heeft dat eenstatement gemaakt. Wij zijn daar echt mee in overleg. Wat dat betreft hebik het dus meegenomen. Ik ben in mijn hoofd ook al een beetje aan hetrekenen geslagen, want er heeft ook een investering plaatsgevonden, overwelke consequenties het zou hebben als Schiphol Group het niet verderzou kunnen exploiteren. Die berekeningen heb ik nog even in mijn hoofd –die zijn nog niet op papier gezet – maar zo ben ik wel op dit moment eenaantal zaken aan het bekijken. Er komt meer daarover wanneer we hiereen besluit over nemen. Dan wordt dat allemaal meegenomen. Schipholkent ook de tijdslijnen. Daarom gaat dit niet al te lang meer duren.Mevrouw Postma (NSC):Van het antwoord dat ik net kreeg, werd ik eigenlijk heel verdrietig. Ik wil uwel een compliment geven, want u bent wel een eerlijke Minister; dat isook heel fijn om te horen. Hiervoor werd gewoon gezegd: als we Lelystadgaan openen, hebben we minder vluchten op Schiphol, dus, besteomwonenden van Schiphol, u heeft dan minder ...De voorzitter:Mevrouw Postma, er is even een punt van orde van de heer De Groot.De heer Peter de Groot (VVD):Sorry, maar ik vind het eigenlijk niet kunnen dat een collega zegt dat hiervandaag wél een eerlijke Minister zit, want dat zegt er toch iets over dat erheel veel niet eerlijke Ministers zouden zijn?De voorzitter:Punt gemaakt.Mevrouw Postma (NSC):Tweede Kamer, vergaderjaar 2025–2026, 31 936, nr. 124842 Daar even op reagerend: dat waren mijn woorden niet.De voorzitter:Ik begrijp de heer De Groot. Hij heeft zijn punt gemaakt. Volgens mij kuntu gewoon door.Mevrouw Postma (NSC):Mijn punt was gewoon ... Het was als een compliment aan de Ministerbedoeld.De heer Boutkan (PVV):Maar ja, er zit wel een onderlaag in.Mevrouw Postma (NSC):Nee, nee, nee, het was echt bedoeld zonder onderlaag; dat wil ik hier echteven gezegd hebben.De heer Boutkan (PVV):Ja, dat zeggen wij ook.Mevrouw Postma (NSC):Ja. Maar ik wou zeggen dat het heel lang zo gepresenteerd is dat alsLelystad opengaat, we dan Schiphol gaan ontlasten, dus, besteomwonenden ... Want we hebben te maken met de uitspraak van derechter waarbij we de luchtvaart meer in balans gaan brengen met deoverlast voor omwonenden, dus minder hinder krijgen. Maar nu hoor ikdat het toch betekent dat die slots daar gewoon weer worden opgevuld.We gaan dus echt toe naar meer vliegbewegingen en meer overlast, en nudus ook in de buurt van Lelystad Airport.De voorzitter:Ik heb geen vraag gehoord, maar dat kan aan mij liggen.Minister Tieman:Ik kan nog even reageren. De reductie valt echt in de Balanced Approach.Daarmee gaan we de reductie op Schiphol realiseren. We gaan naar die478.000. We moeten eerst die 20% inboeken. Daarna is er wat mij betreftpas ruimte voor gesprekken. In die gesprekken wordt dan ook echtgeborgd hoe we dat gaan doen, met de extra handhavingspunten die erzijn. De geluidsreductie voor Schiphol moet je dus echt zoeken in deBalanced Approach en niet zozeer in het weghalen van vluchten. Je moethet echt gaan zoeken in de Balanced Approach, ook met de nachtvluchten,in combinatie met de tariefdifferentiatie, in combinatie met de stillerevliegtuigen et cetera, et cetera.De heer Peter de Groot (VVD):De VVD kijkt wel uit naar het besluit om Lelystad Airport te openen,misschien anders dan andere partijen hier in de Kamer. Daar gaat mijnvraag ook over. Wanneer kunnen we dat besluit verwachten? De Ministerzegt dat er onderzoeken worden gedaan en dat alles gereed wordt gezetvoor dat besluit, maar het is natuurlijk wel fijn om te weten wanneer wehet dan kunnen verwachten. Als ik de Minister zo hoor, dan wil hij ereigenlijk op aansturen, dus waarom keren we het niet om en zeggen wedat we dat vliegveld gaan openen, hoewel er nog wel een paarvoorwaarden moeten worden ingevuld? Dat is een andere benadering,maar dat is eigenlijk dezelfde weg, toch?Minister Tieman:Ik wil echt nog even een aantal puzzelstukjes hebben ten aanzien vangoed bestuur en ten aanzien van een goede discussie, ook in de minis-Tweede Kamer, vergaderjaar 2025–2026, 31 936, nr. 124843 terraad, om dit besluit voor te gaan leggen. We zijn daar vlakbij. Het zit ’min de MER, het zit ’m in de financiële aspecten en het zit ’m in de natuur-vergunning, dus daar is net nog even wat meer tijd voor nodig. Tenaanzien van de financiën krijg ik ook echt pas eind oktober ... Ik hoorde netook iemand zeggen: dat is met de verkiezingen wel erg handig. Mijnboeken zijn open; dit is even wat ik ook aangeleverd krijg. Dat wil ik welecht hebben alvorens we een vlucht naar voren moeten nemen op ditonderwerp. Ik wil echt zorgvuldig een aantal stappen zetten, maar er moetook duidelijkheid komen. Die duidelijkheid kan de heer Tuinmanmisschien nog even geven ten aanzien van de koppeling die net gemaaktwerd.De voorzitter:Dat zal hij dan in zijn eigen blokje doen, vermoed ik. Ik kijk even rond of erverder nog vragen zijn aan de Minister over dit onderwerp.De heer Peter de Groot (VVD):Ik kreeg nog geen antwoord op het tweede deel van mijn vraag: waaromdraai je het dan niet om? Ik bedoel: alles lijkt erop dat de Minister bezig ismet de voorbereiding om een besluit te nemen om Lelystad Airport teopenen voor burgerluchtvaart. Dat lijkt de VVD een heel goed idee.De voorzitter:Volgens mij is uw vraag wel beantwoord, maar goed, de Minister krijgtnog even kort het woord.Minister Tieman:Ik wil echt nog even een aantal zorgvuldige stappen nemen. Dat is echtvan belang, volgens mij. Dat is echt nodig op dit zeer gevoelige dossier,ook naar iedereen in het land toe.De heer Boutkan (PVV):Vliegveld Lelystad: hoe eerder hoe beter, wat de PVV betreft. Dat roepenwe al vanaf het begin. Maar ik heb een vraag over de beantwoording vande schriftelijke vragen over de synergie die door de collega’s van de VVDzijn gesteld. Daar heeft de PVV toch wel wat vragen over, want in debeantwoording schrijft de Minister dat er bij het huidige gebruik ooksynergievoordelen zijn. De PVV vraagt zich af: waar is dat dan opgebaseerd? Op dit moment is er namelijk al geen verantwoorde combi-natie mogelijk. Dus hoe komt u dan op dat antwoord? Wij horen graagwelke synergievoordelen u dan voor u ziet in de huidige situatie. Heeft deMinister dan ook aan de Schiphol Group gevraagd of deze optiebespreekbaar is? Want die is altijd heel duidelijk geweest dat synergie kanworden geboden als er ook passagiersvluchten zijn, zo is onze informatie.Minister Tieman:Deze vraag, over de synergie voor zowel militair als civiel, zou ik graagnaar de heer Tuinman willen doorgeleiden.De voorzitter:Dan stel ik voor dat u doorgaat met uw volgende blokje.Minister Tieman:Dan Schiphol. Daarover heb ik een stukje tekst, waarin ook antwoorden opverschillende vragen verwerkt zijn. U heeft veel vragen gesteld overSchiphol. Schiphol is ook in de afgelopen jaren veelvuldig onderwerp vandebat geweest in deze Kamer.Er is veel gesproken over de noodzaak van het stoppen met het antici-perend handhaven en over het herstel van de rechtspositie van deomwonenden. Dit was ook een onderwerp van gesprek tijdens mijnTweede Kamer, vergaderjaar 2025–2026, 31 936, nr. 124844 bezoek aan de MRS. We hebben ook een reactie gezien van de heer Eddyvan Hijum daaromtrent. Dit is iets waar ik me voor inzet, want wij hechtenhier veel belang aan. Ik zal dan ook niet slechts één bezoek aan de MRSbrengen, zo van: de Minister heeft zich even laten zien. Als mij de tijdgeboden wordt, zal ik daar regelmatig, op gezette tijden, terugkomen,zodat we een traject met elkaar kunnen ingaan aan de hand van de vraag:wat betekent dat dan voor het verbeteren van de rechtspositie van deomwonenden?Een en ander valt samen met het LVB waaraan we werken en dat we in Q1zullen voorleggen. Daarin kunnen we een aantal zaken borgen. Dat stemtmij hoopvol voor de toekomst. Ik denk ook dat heel veel omwonendendaar erg tevreden over zullen zijn.Er is ook veel gesproken over de juiste balans tussen de economischebelangen van de luchthaven en de bescherming van de omwonenden. Ikben in juni als demissionair Minister op een rijdende trein gestapt. Ik vindhet belangrijk om aan te geven dat mijn hoogste prioriteit ligt bij het oporde brengen van de juridische basis. Die is op dit moment in mijn optiekte wankel. Ik wil graag een beknopt overzicht geven van waar we nustaan. We hebben immers zeker niet stilgezeten. Daarnaast zal ik uwvragen beantwoorden.Alle inzet is erop gericht om de rechtsbescherming van de omwonenden –ik heb het net al even aangegeven – en de juridische basis van Schiphol zosnel mogelijk op orde te brengen. Daarbij heeft het kabinet zich ten doelgesteld om een geluidsreductie met 20% te bewerkstelligen. De doelenblijven overeind, ook voor dit dubbel demissionaire kabinet. Voor deeerste stap van 15% zal zoals u weet de Europese Balanced Approachpro-cedure voor Schiphol doorlopen zijn.Op 7 mei van dit jaar is een versneld LVB gepubliceerd. Dat gaat uit van478.000 vliegbewegingen, waarvan 25.000 in de nacht. De laatste cijfersdie ik gekregen heb, stemmen mij ten aanzien van de nachtvluchten erghoopvol dat de tariefdifferentiatiesystematiek die nu op Schiphol islosgelaten ook echt functioneert. Ook is een ministeriële regeling voor hetweren van lawaaiige vliegtuigen gepubliceerd. Ik wil niet te veel hallelujaroepen, maar dit zijn in mijn optiek wel echte mijlpalen. Als we kijken naarde laatste twintig jaar, dan doet dit ertoe. Ik hoorde ook de heer De Grootdat zeggen. Laten we dus niet onderschatten wat dit betekent.Beide regelingen treden op 1 november 2025 in werking. Daarmee zijn deeerste maatregelen van de Balanced Approach een feit. Dat is echt vrijuniek in vergelijking met de situatie in de rest van de wereld. We hebbendaar ook heel veel kritische reacties op mogen ontvangen – laat dat ookeven gezegd zijn – maar we zetten daarmee wel echt een mijlpaal neermet elkaar. Wellicht dat ook andere luchthavens zullen volgen.Daarnaast heeft Schiphol per 1 april 2025 de nieuwe tarieven vastgesteld.De maatregel inzake tariefdifferentiatie is daarmee ingevoerd.Tot slot maken we bindende afspraken – daar ging een van de vragen over– met de KLM over stillere vliegtuigen in de nacht en over additionelevlootvernieuwing. Mevrouw Postma en de heer De Hoop hebbengevraagd hoe het hiermee staat en wanneer de Kamer die afsprakentegemoet kan zien. De gesprekken met de KLM hierover lopen. Ikverwacht de Kamer binnen nu en enkele weken daarover te kunneninformeren. Naar verwachting wordt op deze manier in totaal 15% van hetgeluidsdoel van 20% ingevuld.Intussen wordt de laatste hand gelegd aan de algehele wijziging van hetLVB. Hierin leggen we extra handhavingspunten vast – ik heb het al eenpaar keer genoemd – mede naar aanleiding van de RBV-uitspraak, waareen tijdlijn mee gemoeid is die op dit moment overschreden wordt.Ook wordt met de milieueffectrapportage een zogenaamde passendebeoordeling uitgevoerd, waarbij wordt gekeken of er aantasting van denatuurlijke kenmerken van de Natura 2000-gebieden plaatsvindt. Dat isnodig, zeker nu de natuurvergunning voor Schiphol door de rechtbank inTweede Kamer, vergaderjaar 2025–2026, 31 936, nr. 124845 Den Haag is vernietigd. Een verzoek van Schiphol tot schorsing van deuitspraak van de rechtbank is door de Raad van State afgewezen, omdatde belangen van Schiphol kunnen worden afgewogen bij het eventuelebesluit tot handhaving.Over de vernietiging van de natuurvergunning en de afwijzing moet ikecht verwijzen naar mijn collega, de Staatssecretaris van LVVN, de heerRummenie. Hij is het bevoegd gezag ten aanzien van dit onderwerp.Er werd door verschillende partijen gevraagd naar de PAS-melders. Hetoplossen van deze problematiek heeft voor het kabinet nog steeds dehoogste prioriteit. Het Ministerie van LVVN heeft hierin het voortouw.Terug naar het geluidsdoel en wat daarbij komt. Als uit monitoring blijktdat de 15% is gehaald, wordt gekeken welke maatregelen nodig zijn omde resterende 5% van het geluidsdoel te halen. Voor de invulling daarvantelt de volledige vlootvernieuwing als maatregel mee. De heer De Grootvroeg hiernaar. Ik kan hem daarom geruststellen. Door deze beleidswij-ziging komt naar verwachting het resterende percentage van het nieuwegeluidsdoel sneller in zicht.De heer De Groot vroeg ook naar de monitoring van fase 1. Diemonitoring ziet op het maatregelenpakket uit de Balanced Approachpro-cedure. Dit maatregelenpakket komt boven op de autonome ontwikke-lingen. Deze ontwikkelingen worden dus niet meegenomen in demonitoring van het maatregelenpakket. In november 2025 ontstaat eeneerste inzicht in welk percentage geluidsreductie met welk maatregelen-pakket wordt behaald. Vervolgens komt er in april 2026 een tussentijdsmonitoringsmoment en in november 2026 een definitief resultaat. Hetplan van aanpak voor de monitoring zal ik binnenkort naar de Kamersturen. Van de resultaten houd ik de Kamer uiteraard op de hoogte. Weetdat dit echt heel veel werk is, dat op het ministerie wordt verricht op ditonderwerp.Wanneer het geluidsdoel van 20% is behaald, ontstaat er perspectief voorverdere verstilling voor de omgeving en voor een beheerste groei – ikherhaal: beheerste groei – van de luchtvaartsector. Meerdere leden, vanonder andere JA21, NSC en de VVD, hebben hierom gevraagd en hebbenvragen gesteld over de timing hiervan. Ik begrijp de vragen, maar ik hoopook dat ik uw zorgen kan wegnemen. Het kabinet houdt vast aan derealisatie van de 20%-doelstelling. Pas als die behaald is, ontstaat erruimte voor groei van de sector. Daarbij wil het kabinet de geluidsruimtedie ontstaat door verdere verstilling van de vloot gelijkelijk verdelen overde luchtvaartsector en de omgeving. Er zal dus ook na het behalen van degeluidsreductie van 20% sprake zijn van een verder dalende lijn. Ik ben bijhet NLR geweest, waar ik allerlei cijfers te zien kreeg. Ik kan het u echtaanbevelen: ga daar ook een keer kijken, mocht u daar nog niet geweestzijn. Het is in mijn optiek geen sciencefiction.Mevrouw Postma maakt zich er zorgen over dat de behaalde 20% reductieweer opgevuld zou worden met groei. Dat is dus niet aan de orde. Met dedoelstelling van 20% brengen we de geluidsbelasting een flinke stap naarbeneden. Het startpunt voor mogelijke groei is in die zin dus niet hetaantal van 478.000 vluchten, waar mevrouw Postma naar vroeg, maar hetresultaat nadat het totale geluidsdoel van 20% behaald is. Hoe dezegroeiverdiensystematiek precies moet werken, wordt op dit moment dooralle betrokken partijen uitgewerkt.Speerpunt voor de komende maanden is, zoals gezegd, om de juridischebasis zo snel mogelijk te herstellen en de rechtsbescherming vanomwonenden te verbeteren. Gezien het langjarige achterstalligeonderhoud op dit vlak wil ik als Minister alles op alles zetten om dealgehele LVB-wijziging zo spoedig mogelijk voort te zetten. Dit zal leidendzijn in mijn keuzes. Ik hoop dat ik kan rekenen op de medewerking van uals Kamer om dit eindelijk echt recht te zetten. De partijen willen eentoekomst, maar de basis moet eerst kloppen.Tweede Kamer, vergaderjaar 2025–2026, 31 936, nr. 124846 Dan ga ik naar de vragen die nog zijn overgebleven. De heer Eerdmansvroeg: is de Minister ervan op de hoogte dat Transavia kopje-onder gaatdoor de vermindering van het aantal nachtvluchten? We hebben op ditmoment een maximum van 27.000 nachtvluchten en ...De voorzitter:Minister, even een verhelderende vraag. Dit is nog steeds hetzelfde blokje,toch?Minister Tieman:Ja, dit is nog hetzelfde blokje, Schiphol. De reductie van het maximum-aantal toegestane nachtvluchten is onderdeel geweest van de BalancedApproach. Transavia heeft tijdens deze procedure input geleverd voor deplannen. Transavia kan komend winterseizoen al zijn historische slotsopereren. Ik heb verder geen signalen op dat gebied.Dan het integraal normenstelsel. NSC en de ChristenUnie vroegen: komter een integraal normenstelsel voor milieu en niet alleen voor geluid? Hetnormenstelsel voor milieu lijkt nu te zijn losgelaten voor een normen-stelsel dat alleen op geluid stuurt, het NNHS; klopt dat? Het nieuwe stelselvoor de regulering van vliegtuiggeluid richt zich in eerste instantie op hetsturen op milieunormen en niet op geluid. Voor andere milieueffecten,zoals luchtkwaliteit, wordt parallel wetgeving gemaakt. Dat wordtmeegenomen in de diverse luchthavenbesluiten. Daarin zit dus de borgingten aanzien van de andere milieueffecten. Dat is in mijn optiek iets omwellicht te onderstrepen, want dat is ook heel wat. Zo gelden er in het LVBSchiphol grenswaarden voor emissies van een aantal luchtverontreini-gende stoffen en worden er aanvullende maatregelen genomen om deluchtkwaliteit op en rond het platform te verbeteren.De heer De Hoop vroeg: hoe kan het dat de beperking van het aantalafhandelingsbedrijven nog niet is geregeld? Daarmee heeft de heerDe Hoop in mijn optiek een zeer goede vraag gesteld. We zitten hier echtbovenop met SZW. Het is in mijn optiek een zeer fragiel en gevoeligonderwerp. Dat erkent u ook. Schiphol is nu aan zet voor het starten vaneen aanbesteding. Daarna dient er minimaal nog zes maanden eenovergangstermijn in acht te worden genomen. Weet dat een aantalpartijen in beroep zijn gegaan. Daar is het wachten nu ook even op, maardit heeft mijn volledige aandacht, want dit proces moet heel goed enzorgvuldig doorlopen worden. Dat is eigenlijk het antwoord dat ik de heerDe Hoop nu kan geven. We zijn in goed contact met de vakbonden en hetis een zorgvuldig proces, maar weet dat een aantal partijen in beroep zijngegaan. Het is in gang gezet, maar we moeten goed kijken wat hetberoepsproces precies betekent.De heer Boutkan vroeg naar het gebruik van de secundaire banen. DeKamer is hierover behoorlijk geïnformeerd op 4 juli 2025. Meer verkeer opde secundaire banen hangt samen met een groter aantal vluchten opSchiphol. Dat is het antwoord dat ik u daarop moet geven.Tot zover dit blokje.De voorzitter:Dit was het blokje Schiphol?Minister Tieman:Ja. Dan heb ik alleen nog het blokje overig.De voorzitter:Maar ik kan me voorstellen dat er nog vragen zijn over dit onderwerp. Ikgeef eerst het woord aan de heer De Groot.De heer Peter de Groot (VVD):Tweede Kamer, vergaderjaar 2025–2026, 31 936, nr. 124847 Allereerst zou ik de Minister willen danken voor de uitgebreide beant-woording. Die was zeer straight forward; hartstikke mooi om te horen. Ikzat even na te denken. Ik hoorde de Minister zeggen: 25.000 nachtvluchtenop Schiphol. Volgens mij zijn het er 27.000, maar dat dan misschien terverheldering. Ik had vragen gesteld over fase 1 en fase 2. Voor fase 2 ishet antwoord conform verwachting, zou ik bijna willen zeggen. Voor fase1 was mijn vraag om de verstilling ook te meten. Ik snap dat het, geziende systematiek van het geluidsplan, niet meetelt, maar het is wel goed omte weten wat de autonome verstilling in fase 1 is.De Minister zei dat hij bezig is met de voorbereidingen voor het LVB. Alswe de 20% gehaald hebben – dat is een aanvullende vraag – neemt deMinister dan ook in het LVB op dat als het perspectief ontstaat, dit ookgeborgd wordt in het LVB? Het gaat dan om de verdeling tussenomwonenden en de luchtvaart, voor het perspectief voor de luchtvaart.Minister Tieman:Naar het perspectief moet ik dan nog gaan kijken. Dat is het antwoorddaarop. De monitoring van fase 1 ziet op het maatregelenpakket uit deBalanced Approachprocedure, zoals eind vorig jaar gepubliceerd. Datmaatregelenpakket komt boven op de autonome ontwikkelingen. Het isvrij complex. Geeft u me nog een paar maanden, dan zit ik er helemaal in.Maar de autonome ontwikkelingen worden niet meegenomen in hetbepalen van de effecten van het maatregelenpakket.De heer Peter de Groot (VVD):Met het risico dat ik mijn interrupties eraan verbrand, maar dat was mijnvraag niet. Ik zal het anders formuleren. Waarom wordt er, los van hetbepalen van die 15%, niet gekeken naar wat de autonome verstillingoplevert? Dat wil je toch weten? Dat staat even los van de vraag of hetmeetelt of niet. Je wilt toch weten wat het heeft gedaan?Minister Tieman:Ik kan de toezegging doen dat ik hier nog even goed naar ga kijken en datwe schriftelijk terugkomen op wat hiervoor de mogelijkheden zijn. Ik hebdie technische achtergrondinformatie op dit moment onvoldoendescherp, meneer De Groot.De voorzitter:Oké, dank u wel.De heer De Hoop (GroenLinks-PvdA):Ik hoorde de Minister in zijn bijdrage een aantal verschillende dingenzeggen. Allereerst zei hij: mijn hoofddoel op korte termijn is om voor eenjuridische basis te zorgen. Hij zei dat dat zijn prioriteit was. Daarna zei hijdat rechtsherstel voor omwonenden ook zijn prioriteit is. Daarna had hijhet al over een groeipad. Dat zijn drie dingen die elkaar best wel bijten. Ikzou van de Minister willen weten waar zijn prioriteit nou echt ligt. WatGroenLinks-PvdA betreft zou de prioriteit op korte termijn het rechts-herstel voor omwonenden moeten zijn. Als de Minister dat met mij eensis, hoor ik graag waarom hij toch nog, wederom, in hoger beroep gaat,terwijl dat volgens mij eigenlijk kansloos is.Minister Tieman:Het is echt een kabinetspositie geweest om in hoger beroep te gaan. Deprioriteiten liggen bij het beter borgen van de rechtsbescherming van deomwonenden, maar ook bij de rechtszekerheid voor Schiphol, gelet op devergunningen die we daar nu hebben. Dat zijn de prioriteiten die ik wilneerzetten. Wanneer we de 20% gerealiseerd hebben, valt er te sprekenover groei. In die volgorde wil ik het neerzetten, meneer De Hoop.Tweede Kamer, vergaderjaar 2025–2026, 31 936, nr. 124848 De heer De Hoop (GroenLinks-PvdA):Met alle respect, maar dan concludeer ik dat in ieder geval het rechts-herstel van omwonenden niet op één staat. Als dat namelijk echt hetgeval zou zijn, zou de Minister sneller die 20% willen bereiken en zou hijniet zeggen: we gaan naar een groeipad toewerken. In de stukken van deMinister zelf staat dat er niet meer dan tussen de 396.000 en 438.000vluchten nodig zijn voor de economische status van Schiphol. Dat heeftIenW zelf geschreven in 2022. En toch is de Minister nu op zoek naar eengroeipad waarbij 50% wordt verdeeld tussen de omwonenden en deluchtvaartmaatschappijen. Daarmee onderkent de Minister niet dat er nuongelofelijk veel bij omwonenden terechtkomt; eigenlijk te veel, zegt derechter. Dat zeg ik niet, dat zegt de rechter. En dan wil de Minister nu alweer zo’n deel van de impact van geluidshinder bij omwonendenneerleggen. Dan kan hij toch niet anders dan het met mij eens zijn dat hetrecht van omwonenden niet op één staat?Minister Tieman:Die reductie is al een vorm van rechtsherstel. Het is echt 20%. Stapt u daaralstublieft ook niet te makkelijk overheen. We hebben hier echt te makenmet een mijlpaal ten aanzien van de groei. Daarna ben ik bereid om tekijken hoe dat traject eruit zou moeten zien. Dat moet dan ook geborgdzijn. We hebben hinder, we hebben het aantal vluchten, we hebbengeluidsaspecten die daarin meegewogen worden. Dat moet ik op datmoment, met u, gaan bekijken. Ik hoor u zeggen dat er een bepaald aantalvluchten is neergezet in 2022. Dat is een eerdere uitspraak van deoverheid in 2022. Ik moet nog even verifiëren hoeveel vluchten er preciesvoor nodig zijn, maar ik richt me in deze periode als demissionair Ministerecht op die 20%. Daarin wil ik stappen zetten. Op dit moment is deborging voor groei nog niet aan de orde, omdat die 20% verder uitgewerktmoet worden. Dan kom ik bij u terug op het traject. Dan ga ik er met uvoor zitten om te kijken naar een traject voor eventuele groei, maargehinderden zijn daar echt een onderdeel van. Dat is het antwoord dat ikkan geven, meneer De Hoop.De voorzitter:Echt heel kort nog.De heer De Hoop (GroenLinks-PvdA):Ja, want één deel ontbreekt dan nog in de beantwoording. Mijn laatstevraag was: erkent de Minister dat je, wanneer je kiest voor groei, met een50%-verdeling, waarbij een deel dus weer bij de omwonendenterechtkomt, ook weer meer geluidshinder krijgt voor de omwonenden endat je je daarmee dus niet aan de rechterlijke uitspraak houdt?Minister Tieman:Daar moet ik ook even op terugkomen. Het is een behoorlijk juridischverhaal dat ik dan moet geven, dus misschien kan ik u in tweede termijnwat beter van repliek dienen, meneer De Hoop.De heer Boutkan (PVV):De Minister gaf net een antwoord waarin hij verwees naar zijn brief, maardaar ging mijn vraag juist over, dus daar heb ik geen antwoord opgekregen. Ik zei dat door capaciteitsgebrek bij LVNL de Aalsmeerbaanvoorlopig ingezet blijft worden. Mijn vraag was: klopt het dat omwo-nenden de dupe worden van het niet invullen van een vacature bij LVNL?Dat was mijn vraag en daar heb ik geen antwoord op gekregen.De voorzitter:Klopt dat, Minister?Tweede Kamer, vergaderjaar 2025–2026, 31 936, nr. 124849 Minister Tieman:Dat klopt niet, meneer Boutkan.De voorzitter:Duidelijk.De heer Boutkan (PVV):U schrijft het zelf, in die brief. Daar staat in dat door capaciteitsgebrek bijLVNL de Aalsmeerbaan voorlopig ingezet blijft worden onder het striktpreferentieel baangebruik. In die brief staat dat een vacature niet wordtingevuld. Als je die vacature wel had ingevuld, had je nu dus aan de slagkunnen gaan en was er minder Aalsmeerbaangebruik geweest. Dat is mijnpunt. Wat die Boutkan zegt, klopt dus wél.De voorzitter:Een korte reflectie van de Minister.Minister Tieman:We zoeken dit uit voor de tweede termijn, meneer Boutkan. Ik wil u dejuiste antwoorden geven.De voorzitter:Duidelijk. Dan de heer Pierik.De heer Pierik (BBB):De Minister verwijst als het gaat om de PAS-melders een paar keer naarhet Ministerie van LVVN, en terecht. Als het gaat om de natuurvergunning,ligt die daar natuurlijk in eerste instantie. Toch is er ook een ministeriëlecommissie die zich met stikstof en natuur bezighoudt. Daar zitten ook heelveel bewindspersonen in. Ik wil de Minister daarom toch vragen of hij eeninschatting kan maken wanneer er meer duidelijkheid komt over hetlegaliseren van de PAS-melders. Dat ligt natuurlijk primair bij LVVN,maar ...De voorzitter:Meneer Pierik, ik vermoed niet dat de Minister hier antwoord op kangeven.De heer Pierik (BBB):Nee, maar goed, ik wil die vraag wel gesteld hebben. Ik bedoel ...De voorzitter:Dan stelt u die vraag.De heer Pierik (BBB):Ik hoef geen exacte datum, maar heel veel dingen zijn afhankelijk van ditbesluit. Het gaat natuurlijk niet alleen om de PAS-melders, maar wemoeten heel snel van het stikstofslot af. Wanneer komt daar wat meerduidelijkheid over?De voorzitter:Minister, ik zou het kunnen begrijpen als u zegt: dit is een luchtvaartdebat;ik laat het hierbij. Dat zou ik heel goed begrijpen. Oké. Dan stel ik voor datde Minister doorgaat met zijn laatste blokje. Ik wil niemand hier opjagen,maar we moeten met elkaar wel een beetje tempo maken om in de buurtvan de eindtijd te komen. Maar voelt u zich ook niet opgejaagd. DeMinister.Minister Tieman:Tweede Kamer, vergaderjaar 2025–2026, 31 936, nr. 124850 Prima. Het blokje overig: gezondheidseffecten, vliegveiligheid, vliegbe-lasting, MKBA algemeen. Ik begin met de gezondheidseffecten.De heer De Hoop zei: er is beloofd om vaker te kijken naar de ervarenoverlast en minder naar de Lden; nu blijkt dat we tot 2028/2029 moetenwachten totdat dit af is. Het luchtvaartbeleid is gericht op het verminderenvan de negatieve effecten van luchtvaart in de omgeving van luchthavens.Er is de afgelopen jaren al veel onderzoek gedaan naar de impact van deluchtvaart op de gezondheid, zowel van de emissies als van het geluid. Deresultaten van de onderzoeken worden meegenomen in het luchtvaart-beleid. Tegelijkertijd loopt er ook nog het nodige onderzoek, waar ik graagde resultaten van wil afwachten. Mochten daar nieuwe inzichten uitvoortkomen, dan zal bezien worden hoe we dat beleid daarop kunnenaanpassen. Dit is ook afgestemd met VWS.De heer Bamenga en lid Kostic´: kunt de Gezondheidsraad om adviesvragen over de gezondheidsrisico’s voor omwonenden? Ik begrijp dat erbij de omwonenden zorgen zijn. Ik ben ook bij de MRS geweest, zoals uweet. Daar heb ik deze vraag, dit verzoek ook gekregen. Ik neem ditverzoek ook echt serieus. Het is belangrijk dat we de effecten van deluchtvaart inzichtelijk maken, maar het huidige beleid is gericht op hetverminderen van de negatieve effecten op de gezondheid. Daarbij wordende eerdere adviezen van onder meer de Gezondheidsraad en de Wereld-gezondheidsorganisatie, de WHO, betrokken. Dat wil ik eerst evenintegraal wegen, dus ik heb nu een stukje huiswerk om te kijken hoe ikmet dat verzoek omga. Maar dat is nog geen concrete toezegging. Wemoeten ook een kader schetsen voor wat we eventueel willen latenuitzoeken. Ik moet daar echt nog een slag gaan maken om te kijken watwe met SZW en VWS hierop kunnen doen wat additioneel is ten aanzienvan de onderzoeken die al lopen.Vliegveiligheid. De heren Pierik en Boutkan hebben een aantal vragengesteld over het zonnepanelenpark bij Schiphol, Extinction Rebellion opSchiphol en de ordeverstorende passagiers. U heeft deze vragen ookschriftelijk gesteld via het overleg over vliegveiligheid, van 4 september.In de schriftelijke beantwoording neem ik mee hoe we daarmee omgaan.Ten aanzien van de ordeverstorende passagiers: begin volgend jaar heb iker meer duidelijkheid over wat we daaraan doen. Dat staat op het netvlies.Bij het MIRT-overleg heeft u mij daar ook op gewezen, dus dat nemen wezeker mee. Er zit ook het een en ander in de pen. Dat zal ook zo gecommu-niceerd worden in de beantwoording van de schriftelijke vragen.De heer Eerdmans, mevrouw Postma en de heer Bamenga spraken overde vliegtuigbelasting. De plannen voor vliegtuigbelasting worden in hetBelastingplan op Prinsjesdag met de Kamer gedeeld. Het kabinet voerteen afstandsafhankelijke vliegtuigbelasting in. U heeft de onderzoekendaartoe gekregen. De onderzoeken zijn met u gedeeld. De heer Eerdmansheeft het over een transferbelasting, maar ik kan daar echt helemaal niksover zeggen. Dat is het spijtige van dit antwoord. We kunnen daarna welhet debat gaan voeren over de gekozen vormgeving, maar dat is echteven het antwoord dat ik nu moet geven.Inzake het bereikbaar houden van vliegen. De heer Eerdmans vroeg hoewe gaan voorkomen dat vliegen een luxe wordt en onbereikbaar wordt enzei dat er een balans moet worden gevonden tussen het eerlijk beprijzenvan de uitstoot en het toegankelijk houden van vliegen. Met deaanstaande invoering van de afstandsafhankelijke vliegbelasting wordenlangere afstanden eerlijker beprijsd, omdat die meer vervuilen. Dat is mijnantwoord. De differentiatie kunt u tot u nemen op de derde dinsdag vandeze maand.Dan inzake de belasting voor veelvliegers – de heer Bamenga. Het kabinetacht die niet realistisch. De heer Bamenga vroeg: is de Minister bereid omeen veelvliegerbelasting in te voeren? Dit is een grote inbreuk op deprivacy van de burger en vraagt een enorme administratielast. We kunnenTweede Kamer, vergaderjaar 2025–2026, 31 936, nr. 124851 het hier in de toekomst wellicht over hebben, maar op dit moment vindenwij dit niet handig, gezien onze demissionaire status.Vliegbelasting. Mevrouw De Groot vroeg ... Sorry, de heer De Grootvroeg: kan de Minister Maastricht Aachen Airport en Groningen Eeldehelpen met de discussie rondom de vliegtaks? Ik heb binnenkort eengesprek op Eelde Airport, dus ik wil het er daar zeker over hebben om tekijken wat we daar zouden kunnen doen. Maar op dit moment kan ik nogeven niet iets concreets neerzetten van wat we wel of niet gaan doen. Tenaanzien van de omliggende landen: het ligt inderdaad nabij de Duitsegrens. Aan de andere kant zie ik ook weer positieve geluiden vanuit Eeldekomen, ook in de media. Hier kunnen we op de derde dinsdag meer oververtellen, ook ten aanzien van de belasting. Tot zover even mijn reactie opdit onderwerp.Dan de MKBA algemeen. We kijken voortdurend naar een mogelijkeverbetering in de werkwijze voor de maatschappelijke kosten-batenanalyses. Daarbij betrekken we ook wetenschappers van diverseuniversiteiten en onderzoeksbureaus. Daarin vragen we ook experts voorhun blik. Tot zover mijn reactie daaromtrent.Dat zijn mijn antwoorden, voorzitter.De voorzitter:Dank u wel. Ik kijk even of er nog vragen zijn aan de Minister. Dat is niethet geval. Fijn. Dan kunnen we door naar de Staatssecretaris. Fijn dat u erbent. U heeft lang moeten wachten, maar dit is het moment. Toch ook devraag aan u: geef antwoord met wat noodzakelijk is voor het antwoord opde vraag; houd de voorbeelden beperkt. Gaat uw gang.Staatssecretaris Tuinman:Voorzitter, ik ga mijn best doen. Allereerst dank aan de commissie om mijhier vandaag ook het woord te gunnen. Ook dank aan de Minister vanIenW. We werken op deze dossiers innig samen.De afgelopen jaren is er veel veranderd in de wereld en in Europa.Dreigingen, onzekerheden zijn eigenlijk alleen maar toegenomen. Ookvannacht hebben we het gezien: toen hielpen onze F-35-vliegers om Polenen Europa te beschermen. Niet alleen onze F-35’s hebben daadwerkelijkRussische drones uit de lucht gehaald, maar we hebben uiteindelijk ooknog ondersteuning geleverd met tankvliegtuigen, die over het algemeenvanaf vliegveld Eindhoven opereren. Onze mannen en vrouwen zijn echtprofessionals, die de meest complexe, geavanceerde machine op aardebesturen: de F-35. Ik denk dat nog nooit zo duidelijk geweest is wat denoodzaak is van een geoefende en getrainde luchtmacht, van F-35’s dieparaat staan als het nodig is en van voldoende oefenruimte om uitein-delijk ook te kunnen trainen. Dat is waarom Defensie naar Lelystad Airportwil. Defensie moet meer oefenen op land, op zee, maar ook in de lucht.Dat luchtruim beheren de Minister van IenW en ik, Defensie, samen. Ikvind het daarom ook belangrijk om vandaag bij u in de commissie aan tesluiten en uw Kamer en uw commissie te woord te staan. De uitbreidings-behoefte van Defensie heeft namelijk ook haar weerslag op het luchtruim.Defensie zal hier ook uiteindelijk meer gebruik van moeten gaan maken.Zo heeft Defensie een grotere behoefte om te trainen met jachtvlieg-tuigen, ook hier in Nederland. In ieder geval wordt het oefengebied in hetNoorden uitgebreid in het programma Luchtruimherziening, waar u het inuw commissie al even over heeft gehad. Het kabinet heeft eind meiLelystad Airport aangewezen als de voorkeurslocatie voor de stationeringvan jachtvliegtuigen. Dan gaat het over 2.300 sorties in het NationaalProgramma Ruimte voor Defensie. Het kabinet zal hier aan het eind vanhet jaar een definitief besluit over nemen. Afgelopen maandag heb ik hiermet de commissie voor Defensie over gesproken – niet hier, maar in eenandere zaal. In de afgelopen anderhalf jaar is er heel veel werk verzet, ookmet de andere departementen. Er is een uitgebreide planMER vanTweede Kamer, vergaderjaar 2025–2026, 31 936, nr. 124852 9.000 pagina’s. Voor uw inlevingsvermogen: dat zijn vijf schoenendozen,of eigenlijk papierdozen, vol met alleen al het onderzoek naar milieu enruimtelijke thema’s en raakvlakken met de andere ruimtelijke plannen diewe met z’n allen hier in Nederland willen. Er is intensieve afstemming metde verschillende departementen over de ruimtelijke ordening, met VRO,maar voornamelijk ook met IenW.Met mensen die mogelijk direct geraakt worden zijn door heel Nederlandheen informatiebijeenkomsten, webinars, toelichtingen en een-op-eengesprekken aan keukentafels en op werklocaties in het land. Er zijndiverse rondes van bestuurlijke overleggen, ook in Flevoland, met alleprovincies en betrokken gemeenten. Dat heeft ook resultaat gehad. Voorhet overgrote deel van de defensiebehoeftes hebben we uiteindelijk eenvoorkeurslocatie kunnen vinden. Zoals ik al zei, is Lelystad Airport datvoor de jachtvliegtuigencapaciteit. Maar ook het programma Luchtruim-herziening hebben we met het departement van IenW intensief aange-lopen. Ik ben ontzettend blij dat we begin dit jaar het schetsontwerpdaarvan hebben kunnen publiceren. Dat is een belangrijke mijlpaal voorDefensie, voor Nederland en voor onze bondgenoten. Zo hebben we ookhet spook van die vierde route richting Schiphol kunnen wegnemen.Laat me dan nog een aantal specifieke vragen beantwoorden, voorzitter.Eentje heb ik al geprobeerd te beantwoorden. Ik moest even wennen aande mores hier in uw commissie, maar daaraan pas ik me graag aan. Detweede vraag gaat over de behoeften, hoe het precies zit met desamenhang en de loop naar de verschillende besluiten en uiteindelijk ietsover synergievoordelen. De Kooy is een militair vliegveld met civielmedegebruik; zo staat het uiteindelijk ook in de boeken. We hebben daareen stuurgroep voor opgezet met verschillende partijen, ook met deprovincie en de gemeente Den Helder, om te kijken hoe we dat vliegveldverder gaan ontwikkelen voor de toekomst. Het mag duidelijk zijn dat heteen militair vliegveld is met een divers civiel medegebruik. Dus daarkijken we naar. Op dit moment vliegen er twee helikopters van Bristow,een bedrijf dat ingehuurd wordt door de rijksoverheid voor de Kustwacht-taken. Dat gebeurt op dit moment al.Laat ik dan doorstappen naar Lelystad. De heren Grinwis en Eerdmans enmeerdere andere Kamerleden, onder wie de heer De Groot, hadden eenaantal vragen over hoe dat uiteindelijk zit. Bij de start van het ProgrammaRuimte voor Defensie is naast andere opties ook nadrukkelijk gekekennaar de bestaande civiele velden voor de behoefte aan de uitbreiding vande jachtvliegtuigcapaciteit. We zijn gestart door te kijken naar de huidigemilitaire vliegvelden. Dat hebben we gedaan op verzoek van juist demedeoverheden en provincies, die hebben gezegd: kijk niet alleen naarwat je hebt wat militair is, maar kijk ook specifiek naar civiele vliegveldenmet militair medegebruik. Daar hebben we een trechtering in gehad en nadie trechtering zijn we op basis van wat er uit de planMER komt, maar ookop basis van bestuurlijk en maatschappelijk draagvlak en de militairestrategische positionering, uiteindelijk hierop uitgekomen. Alleen al opbasis van de planMER, die we het meest hebben laten doorwegen, wat ikook proef in het sentiment van uw Kamer, moeten we ervoor gaan om zomin mogelijk mensen in de hindersituatie te krijgen. Daarin is er echt eenheel groot, significant verschil tussen Lelystad Airport, waarbij je het hebtover tientallen, ten opzichte van wat nog over was van Groningen AirportEelde en bijvoorbeeld De Peel, waar het echt om duizenden ging, met ookeen historie van overlast.Ook speelt de locatie mee. Er zijn op dit moment twee vliegvelden voorjachtvliegtuigen. Eentje is in Leeuwarden, het andere is in Volkel. Als jedan gaat kijken wat een strategisch goede plek daarvoor is, kom jeeigenlijk ook in Lelystad uit. Er is bestuurlijk en maatschappelijkdraagvlak. Er zijn de afgelopen maanden ook een aantal opiniepeilingengeweest. Je ziet gewoon dat draagvlak voor Lelystad groot is, zowel inNederland als in Flevoland zelf. Ook speelt mee dat we belangrijk vinden –Tweede Kamer, vergaderjaar 2025–2026, 31 936, nr. 124853 daar zal ik straks nog op terugkomen – dat we bestuurlijk draagvlakhebben. De gemeente Lelystad en de provincie zijn daar uitgesprokenover. Ik heb in mijn bestuurlijke overleggen een aantal rondes gehad. Innovember gaan we ook weer een ronde maken. Daarin hebben zeaangegeven wat het bestuurlijk draagvlak is. Zo meteen kom ik op hoe wedat verder meewegen en wat het betekent. Ik wil wel zeggen dat hetDefensie en mij niet gaat om een besluit of het aanwijzen van een locatie,maar het gaat ons erom dat we zo snel mogelijk F-35’s kunnen latenopstijgen, landen en trainen en dat ze inzetgereed zijn. Daarvoor heb ik degemeente en de provincie nodig, want er moet heel veel gebeuren. Ermoet participatie plaatsvinden. Deels kan ik dat doen, maar daar heb ik degemeente en de provincie voor nodig. Er zal vergunningverlening moetenplaatsvinden; daar heb ik ze voor nodig. Er zullen ook allerlei andere zakenmoeten plaatsvinden. De provincie en de gemeente heb ik ook nodig bijhet uitwerken van de plannen en het voorzien in die behoeften.Wat is er nou uiteindelijk besloten? 23 mei heb ik uw Kamer een briefgestuurd met al die behoeftes. Tot op de letter hebben we de tekstneergezet met betrekking tot Lelystad Airport. Dat is het voorkeursalter-natief van het kabinet voor de F-35’s, ongeacht wat de andere keuzes zijn.Dat is het eerste. Het tweede. We hebben er ook in aangegeven dat hetmaatschappelijk en bestuurlijk draagvlak zeer zwaarwegend is in dekeuzes die we moeten maken. We hebben niet afgesproken dat het eengecombineerd of een geschakeld besluit is. Wel hebben we daarinafgesproken – daarover ben ik altijd heel duidelijk in de communicatie –dat er altijd samenhang is en dat we die zaken samen moeten bezien. Zometeen kom ik op de details terug. Ook hebben we altijd afgesproken datwe de besluitvormingsprocessen parallel laten lopen. Daar heeft deMinister van IenW ook naar verwezen, en ook de Minister van VRO wijstdaar heel goed en duidelijk op. Dat doen we nu ook. We zorgen dat het bijmekaar komt. Daarover zijn we in de brief heel duidelijk geweest: aan heteinde van dit jaar nemen we dit besluit.Als ik dan kijk naar het voorkeursalternatief Lelystad voor jachtvliegtuigca-paciteit, is dit het voorkeursbesluit. Dat hebben we met u besproken. Vande week hebben we daar met de vaste Kamercommissie ook overgesproken. Er is een breed draagvlak voor dat dit de juiste keuze is vanhet kabinet. Daarin hebben we ook afgesproken dat we ergenshalverwege december – eind december is de Kamer met reces – hetdefinitieve besluit met mekaar nemen en dat dit ook naar uw Kamer gaat.Ook hebben we met mekaar afgesproken – dat staat ook in het regeerpro-gramma – dat dit kabinet dit jaar een besluit gaat nemen over de openingvoor groot handelsverkeer. We zorgen er uiteindelijk voor dat wat erin ziten het proces uiteindelijk parallel lopen en samenhangen. Zo spreken wezowel naar alle belanghebbenden, alsook binnen onze verschillendedepartementen binnen de rijksoverheid met één mond. Dan is het ookeenduidig wanneer welk besluit uiteindelijk ook gaat plaatsvinden.Laat me dan nog wat tijd pakken om uit te leggen waarom de combinatietussen jachtvliegtuigcapaciteit en opening voor groot handelsverkeer eenslimme combinatie kan zijn. Dat heeft ermee te maken dat er draagvlak isvoor die combinatie in de regio – daar hebben we het al eerder overgehad – en het heeft ook te maken met de synergievoordelen, waar u ooknaar heeft gevraagd. Die synergievoordelen en -kansen zie je bijvoorbeeldin de samenwerking op het gebied van personeel, maar ook gedeeldefaciliteiten. Waar heb je het dan bijvoorbeeld over? De brandweer. Waarheb je het nog meer over? Bijvoorbeeld de bevoorrading via de supply-chains, ook als je het hebt over bijvoorbeeld de brandstofvoorziening voorvliegtuigen. Verder gaat het om het ontwikkelen van technologie,bedrijfsvoering civiel en militair en dat soort zaken meer. Daarin zie je datdie synergie wel degelijk groot en belangrijk is.We hebben niet onderzocht, ook niet in de planMER, en de behoefte is ookniet gesteld, of het mogelijk is om Lelystad Airport als militair vliegveld inTweede Kamer, vergaderjaar 2025–2026, 31 936, nr. 124854 te zetten. Nee, het gaat over een civiel vliegveld met militair medegebruik.Daar zitten wat dingen in. Vaak is daar onduidelijkheid over. Gaat het danover F-35’s met general aviation, dus zoals nu plaatsvindt? LelystadAirport is op het gebied van starts en landingen het tweede vliegveld vanNederland: meer dan 80.000 starts en landingen per jaar. Als het alleenover general aviation gaat, dus níét de combinatie met groot handels-verkeer, dan biedt het slechts beperkte synergievoordelen. Dus met alleengeneral aviation zie je dat er geen noodzaak is voor een verlengde baan.De verlengde baan hebben wij nodig voor F-35’s. Dat synergievoordeelmis je dan.Hetzelfde geldt met betrekking tot de luchtverkeersverleiding. U gaf ookeen aantal zaken aan, meneer Boutkan, over de luchtverkeersleiding. Datwil je uiteindelijk combineren. De Minister van IenW en ik zijn ook drukbezig met één ATM, dus om de militaire luchtverkeersleiding en de civieleluchtverkeersleiding samen te voegen. Daar zitten ook die synergie-effecten in. Dat is ook superbelangrijk. Maar op het gebied van debrandweer en op het gebied van ov-verbindingen zijn die eigenlijk zeerbeperkt. Daar heb je een beetje synergie, maar je hebt niet demogelijkheid om dat uiteindelijk ook te onderhouden. Ik heb al aange-geven – daar heeft u het ook al over gehad – dat het belangrijk is dat jeuiteindelijk de medewerking hebt van zowel vliegveld Lelystad alsook deSchiphol Group. Daar ziet u uiteindelijk ook in wat de synergie-effectenzijn. Als je dat niet doet, wordt het uiteindelijk een lastig verhaal.De voorzitter:Keurig, dank u wel. Dan kijk ik of er vragen zijn aan de kant van de Kamer.Dat is het geval. Ik begin bij mevrouw Postma. Zij was als eerste.Mevrouw Postma (NSC):Ik denk dat vandaag heeft laten zien hoe belangrijk het is dat onze F-35’ssnel paraat zijn. Daarom is het ook zo belangrijk dat we ruimte geven aande F-35’s op Lelystad Airport en ook in het luchtruim. Ik hoor voordelenvan synergie, maar ik wil vanuit de controlerende taak van de Kamereigenlijk ook kijken naar wat de nadelen zijn. We zien echt dat die F-35’skeihard nodig zijn op dit moment. Ik verwacht dat we ze over een paar jaarhelaas ook nog nodig hebben. Maar wat is het nadeel als je ze combineertmet handelsverkeer op een vliegveld?Staatssecretaris Tuinman:We hebben daar ook goed naar gekeken, maar wij zien eigenlijk geennadelen. Ik kan me goed voorstellen dat u vragen heeft over de veiligheid.Dan verwijs ik naar bijvoorbeeld Eindhoven. In Eindhoven hebben we eenmilitair vliegveld met civiel medegebruik. Dat is eigenlijk alleen maar eenwin-winsituatie, ook op het gebied van veiligheid, want het wordt juistveiliger omdat je de toezichtregimes en de veiligheidsmaatregelenuiteindelijk bij mekaar brengt. Als je het hebt over bijvoorbeeld de ruimte,merk ik op dat het over 2.300 sorties gaat. Een sortie is iets anders daneen landingsrecht. Een sortie is één keer opstijgen of één keer landen. Die2.300 moet u dus door twee delen. Dat is een start en een landing. DeF-35’s stijgen eigenlijk op in setjes van vier. Dat doen we ook in Volkel enin Leeuwarden. Dan kunt u zelf de rekensom maken hoe vaak per dag eenset, een quattro van F-35’s de lucht in gaat en uiteindelijk ook weer landt.Naar aanleiding van de zorgen die er zijn of dat in te passen is, probeer ikaan te geven dát dit in te passen is. Als je het dan hebt over hoe de trackeruit moet zien om dat uiteindelijk bij elkaar te krijgen, zeg ik dat we daarnu goed naar aan het kijken zijn. Ja, dat moet nog ingepast worden in hetluchtruim. Wel kan ik erover zeggen – dat zien we nu; dat zeg ik niet, maardaar kijken we ook specifiek met de LVNL-organisatie naar – dat diteigenlijk wel te doen is. Met een F-35 kun je veel meer – hoe zeg je dat –maatwerk leveren in hoe je dat doet. Vliegtuigen kunnen best wel goedTweede Kamer, vergaderjaar 2025–2026, 31 936, nr. 124855 scherp dalen en scherp stijgen. De primaire locatie waar ze heen moeten,is de Noordzee. Dat gaat over het algemeen hoog en over het IJsselmeer.Dus nogmaals, wij zien niet waar de risico’s of de nadelen zitten. We zieneerder dat als we met mekaar de keuze maken ...De voorzitter:Ja, dank u wel, dank u wel.Staatssecretaris Tuinman:... om dat samen te doen, we eigenlijk een win-win hebben.De voorzitter:Dank u wel. De heer Boutkan.De heer Boutkan (PVV):Ik schrok ervan dat ik voor de heer De Groot mocht. Maar u bent devoorzitter, tenslotte. Ik heb toch nog even een vraag over de synergie. Erwordt gesproken over wat er nu plaatsvindt. Het gaat over grote aantallen.Maar het gaat natuurlijk om de synergie te zijner tijd met betrekking tothet militaire deel en het commerciële deel van de luchtvaart, de passa-giersvluchten. Mijn vraag gaat specifiek over de synergie met betrekkingtot die beide. Uit de beantwoording die nu werd gegeven op vragen vande collega van de VVD bleek nou niet echt helder dat u de toekomstigesituatie bedoelde. U ging uit van de huidige situatie. Bij mij is bekend datdaar voorlopig nog geen sprake is van synergie.Staatssecretaris Tuinman:Meneer Boutkan, dat lijstje met die synergie geldt uiteindelijk voor hetgroot handelsverkeer. Vervolgens heb ik dat geprobeerd te specificeren,omdat er vaak onduidelijkheid over is. Ik ga het nog een keer proberen tedoen. Het is vaak onduidelijk. Groot handelsverkeer is allemaal mooi enaardig, maar op dit moment is er General Aviation. Dat zijn kleinevliegtuigjes en daar zijn ook synergievoordelen. Mijn punt is dat desynergievoordelen zeer beperkt zijn, omdat die synergievoordelenvoornamelijk zitten in het hebben van en samenwerken met grotevliegtuigen.U geeft ook het volgende aan. Als u even uitzoomt en kijkt naar de heleregio, kunt u ook zien waar er nog meer synergievoordelen zijn. Defensierealiseert eigenlijk twee behoeftes in Flevoland. Enerzijds worden er F-35’sop Lelystad gezet. Anderzijds wordt er een centrale kazerne of megaka-zerne, net hoe u dat noemen wilt, gebouwd in Zeewolde. Met de provincieen de gemeente is de afspraak gemaakt dat de voordelen van de kazernein Flevoland komen, als er F-35’s op Lelystad komen. Daar geloven wij ookin. Dat is ook een hele logische combinatie. Ik wil hiermee het volgendeaangeven. Op dit moment hebben we, denk ik, twee of drie medewerkersin heel Flevoland. Flevoland is dus geen defensieprovincie; daar ziteigenlijk niks. De provincie wil dat ook graag. Het is dus de combinatievan die twee zaken. Je gaat uiteindelijk ook zien dat het technologischecluster omhooggaat. F-35’s zijn echt hoogwaardige technologie. Als jedaar die zaken gaat onderhouden en er komt ook groot handelsverkeer bij,ook op het gebied van onderhoud, eventueel zelfs met KLM, dan zitten erallerlei win-win en synergie-effecten aan vast.De voorzitter:Duidelijk, duidelijk.De heer Peter de Groot (VVD):Ik word helemaal blij van dit antwoord, want je kunt geen ander besluitnemen dan het gezamenlijke besluit. Als je de Staatssecretaris zo via devoorzitter hoort praten, dan hoor je dat er alleen maar synergievoordelenTweede Kamer, vergaderjaar 2025–2026, 31 936, nr. 124856 zijn. Ik hoor in het antwoord op vragen van de collega van NSC dat ergeen nadelen zijn. Dus dit gaat gewoon gebeuren, zou je denken. Maar deStaatssecretaris zei iets heel erg belangrijks. Hij zei: ik heb draagkrachtnodig van de provincie en van de eigenaar. Maar ik lees vandaag dat deprovincie boos is.Staatssecretaris Tuinman:Sorry?De heer Peter de Groot (VVD):De provincie is boos, lees ik vandaag in de krant. De provincie zegt: geenvakantievluchten, dan ook geen straaljagers. Waarom zou de SchipholGroup als eigenaar een civiel vliegveld in handen houden als daar straksalleen militaire stationering is? De Staatssecretaris droeg net zelf aan datdie twee redenen belangrijk zijn. Mijn vraag is, via de voorzitter: kan eenander besluit überhaupt wel genomen worden? Kan het besluit over destationering van de F-35, zonder civiel medegebruik en dus burgerlucht-vaart, überhaupt wel door de Staatssecretaris genomen worden?De voorzitter:Kan er een ander besluit genomen worden?Staatssecretaris Tuinman:Dat is een terechte vraag. Ik draag een verantwoordelijkheid als Staatsse-cretaris van Defensie. Aan de inzet van de F-35’s vannacht zien we dat ikgeen enkel risico kan nemen om die F-35’s niet te kunnen stationeren opLelystad Airport. We kunnen het groot handelsverkeer en de F-35’s nietknetterhard aan elkaar verbinden. Dat besluit hebben we ook in deministerraad genomen. Dat staat ook in de brief over het NPRD, die we23 mei naar de Kamer hebben gestuurd.De voorzitter:Dank u wel. Dan stel ik voor dat we doorgaan naar de tweede termijn vande Kamer. Ik zou zeggen: hoe korter, hoe beter. We zien namelijk allemaaldat de tijd vordert. Laten we proberen om het in één minuut per persoonte doen.De heer Pierik (BBB):Dank, voorzitter. Allereerst wil ik de Staatssecretaris bedanken voor zijnuitgebreide antwoorden. Het had misschien net iets beknopter gekundhier en daar. Ik wil ook de Minister hartelijk danken voor zijn antwoorden.Ik ben blij met de inzet van de Minister als het gaat om het stimuleren vanSAF. Ik denk dat dat heel belangrijk is.Ik heb hem ook horen zeggen dat er meer meetpunten komen. Het lijkt meook heel goed om op basis van de daadwerkelijke geluidsbelasting keuzeste maken. Dus daar ben ik ook blij mee.De Minister heeft ook geroepen dat het legaliseren van de PAS-melders dehoogste prioriteit heeft. Vandaar dat ik er nog even op inging en een vraagdaarover stelde. Maar ik snap ook dat dat formeel bij het Ministerie vanLVVN ligt.Dank u wel.De voorzitter:Dank u wel. De heer Eerdmans.De heer Eerdmans (JA21):Voorzitter, dank je wel. Dank aan de beide bewindspersonen voor deantwoorden. Ik ben benieuwd naar Prinsjesdag. Dan zullen we natuurlijkmeer te weten komen over de belastingen op de tickets. Voor nu dank.Overigens ook dank aan het publiek. Ik neem aan de bewoners veelTweede Kamer, vergaderjaar 2025–2026, 31 936, nr. 124857 zorgen en dergelijke hebben. Dat bleek ook uit het manifest. Maar ze zijnbest stil geweest, op die ene meneer na. Dat heb ik wel eens andersmeegemaakt met publiek op de tribune. Dank voor de belangstelling. Wijgaan door.De voorzitter:Goed. Meneer De Hoop.De heer De Hoop (GroenLinks-PvdA):Voorzitter, natuurlijk dank aan de bewindspersonen voor de beant-woording. Ik moet wel zeggen dat ik er niet veel gelukkiger van bengeworden, maar dat ben ik de afgelopen vier jaar sowieso niet zo vaakgeweest bij luchtvaartdebatten.Voorzitter. Laat ik beginnen bij de medewerkers. Ik was blij dat de Ministerde urgentie ook voelde als het gaat over de afhandelbedrijven. Ik zou opdat punt nog een aantal vragen willen stellen. De Minister schetste datdaar zo meteen een aanbestedingsproces start en dat dat een half jaarnodig heeft, of dat dat al gestart is. Hij schetste ook dat daar beroep opgedaan kan worden. Maar wat mij betreft hoeft dat niet tot 2027 te duren.Ik proef dat uit de woorden van de Minister. Ik zou van de Minister deurgentie willen voelen om daar zo snel mogelijk op door te pakken. Ik zougraag voor het volgende commissiedebat Luchtvaart een brief krijgenover de stand van zaken van die mindere afhandelaren. Ik zou ook graagde toezegging krijgen dat hij voor die tijd nog een keer in gesprek gaatmet de vakbonden.Ik verwacht van deze Minister echt dat er alles op alles wordt gezet voorhet rechtsherstel van omwonenden. De 50% die bij groei dan weer bijomwonenden terecht zou kunnen komen, zie ik echt als een toename vangeluidshinder die ontstaat. Ik vind dat onverteerbaar. Ik ga ervan uit datdat niet de bedoeling is.Dan mijn laatste punt: Lelystad Airport. Dit klinkt toch weer als degroeiagenda van Schiphol, de reden waarom Lelystad Airport ooitbegonnen is. Het is wat GroenLinks-Partij van de Arbeid betreft niet debedoeling dat de F-35’s daar nu het haakje voor zijn.De voorzitter:Rondt u af?De heer De Hoop (GroenLinks-PvdA):Ik vind echt dat het dit kabinet, dat dubbel demissionair is, niet past omdaar een besluit over te nemen, als men weet dat de meerderheid van deKamer daartegen is.De voorzitter:Dank u wel. De heer De Groot.De heer Peter de Groot (VVD):Dank, voorzitter. Dank aan de bewindspersonen voor de beantwoording.Ik heb nog drie punten. Het eerste punt gaat over de vraag over deregionale vliegtaks voor de twee vliegvelden die ik noemde. De Ministergaf aan dat die informatie op Prinsjesdag komt. Het was me een beetjeonduidelijk of ik daar dan gewoon op moet wachten, of dat dat eerderging over de langeafstandsbelasting. Het was dus eigenlijk onduidelijk.Maar ik ga ervan uit dat dat antwoord juist is.Als tweede wilde ik het nog hebben over het verankeren van hetperspectief in het aanstaande LVB. Het is voor de VVD wel belangrijk dathet goed in het Luchthavenverkeerbesluit verankerd zit dat we gaanverdelen en er iets mee gaan doen als we over die 20% heen zijn.Wat betreft Lelystad Airport zou ik willen zeggen dat ik het technischeantwoord van de Staatssecretaris snap. Maar het hele betoog ging eroverTweede Kamer, vergaderjaar 2025–2026, 31 936, nr. 124858 dat de synergie goed is en er draagvlak nodig is. Mijn vraag was: maardan kan je toch eigenlijk niet anders dan het gezamenlijk besluit nemendat het open moet? Ik snap het technische antwoord, maar ik wilde dittoch als reactie nog gezegd hebben, want het hele pleidooi van deStaatssecretaris ademt uit «we moeten dit gewoon doen, want het is goedvoor iedereen».Dank u wel, voorzitter.De voorzitter:De heer Boutkan.De heer Boutkan (PVV):Dank u wel, voorzitter. Ik begreep dat de Minister bij mijn vraag naaraanleiding van de overlastgevende passagiers en dat soort dingen,verwees naar de schriftelijke inbreng van de vliegveiligheid. Ik moet hetantwoord op de vraag over de overlastgevende passagiers daar dan integemoet zien.Mijn andere punt gaat over het platform en dat soort dingen. Ik ben heelblij dat de heer De Hoop dat onder de aandacht bracht. Mijn punt gaateigenlijk over de stand van zaken met betrekking tot de elektrificatie ophet platform. Daar heb ik het ook al eerder over gehad. Doordat datachterloopt in vergelijking met wat ingezet zou worden, krijgen we op hetplatform nog steeds problemen met de gezondheid van onze mede-werkers. Dat wou ik hier toch even noemen. Ik zie een reactie daarop in detweede termijn graag tegemoet.Dan Lelystad Airport en de combinatie met de JSF’s. Ook wij begrijpen hetantwoord, maar we vragen u ook om alstublieft de situatie in Flevoland tebegrijpen. Vijftien jaar geleden heeft het Rijk gevraagd om een vliegveld.Nu komt de JSF erbij. Prima, maar begrijp wel dat er meer is dan alleenhet vliegveld want we hebben straks ook nog onze drones in Marknesse.De voorzitter:Dank u wel. Mevrouw Postma.Mevrouw Postma (NSC):Dank, voorzitter. Ik was zo in gedachten verzonken dat ik niet zeker weet ofer een tweeminutendebat is aangevraagd, maar ik ga ervan uit dat dat welis gedaan. Als dat niet zo is, dan zou ik het graag willen aanvragen. Ik wilde Minister en Staatssecretaris bedanken voor de antwoorden. Dit zijnnooit makkelijke debatten, maar het is wel goed om die met elkaar tehebben. Dus, dank daarvoor.Ik zag een lichtpuntje bij de Minister met betrekking tot zijn inzet opduurzaamheid. Ik hoop echt dat hij in Brussel aan de slag gaat met hetweghalen van zwavel uit de brandstof.Ik ben een beelddenker. Ik zat even te denken aan wat nadelen van hetcombineren van defensie met burgerluchtvaart, maar misschien zie ik hetverkeerd. Als een F-35 op moet stijgen, moet dat heel snel zijn. Ik zie danal voor me dat net zo’n vakantievlucht op zo’n landingsbaan klaarstaat omte vertrekken naar Ibiza en dat die F-35 moet wachten totdat die vakan-tiekist vertrokken is en er plaats is om die F-35 te laten opstijgen. Ik begrijpde antwoorden van de Staatssecretaris, maar hij noemde oefenvluchtenen we zitten in een situatie waarbij we voorbereid moeten zijn op hetandere.De voorzitter:Dank u wel. Tot slot de heer Bamenga.De heer Bamenga (D66):Dank, voorzitter. Dank voor de antwoorden van de Minister. Ik heb eenaantal punten. De Minister heeft aangegeven dat hij de ontwikkeling vanTweede Kamer, vergaderjaar 2025–2026, 31 936, nr. 124859 e-SAF en SAF verder wil stimuleren en daar stappen op wil nemen. Hijheeft helaas geen toezegging gegeven. Wellicht kan ik hem met een motiestimuleren om wel die concrete toezegging te doen, tenzij de Minister inde tweede termijn alsnog een concrete toezegging zou willen doen. Dansta ik daar natuurlijk voor open en dan hoef ik die motie niet in te dienen.Wellicht zal de Minister dat als een zetje zien.Dank voor de reactie op het manifest. Dank dat de Minister dat inontvangst wilde nemen en daar inhoudelijk op heeft gereageerd. DeMinister heeft aangegeven dat hij met SZW en VWS zal uitzoeken watgedaan kan worden met het verzoek aan de Gezondheidsraad voor eenonderzoek. Wanneer komt de Minister daarop terug? Kan de Ministeraangeven of hij een integraal onderzoek laat doen door de Gezond-heidsraad?Dat was het. Dank u wel.De voorzitter:Dank u wel. Ik heb vernomen dat men aan de zijde van het kabinet vijfminuten wil schorsen. We gaan over vijf minuten verder. Mijn verzoek isnog om echt alleen te reageren op de vragen die u specifiek heeftgekregen. Houd het straks kort. Tot zo dadelijk.De vergadering wordt enkele ogenblikken geschorst.De voorzitter:Goed, dan stel ik voor dat we verdergaan met het laatste deel van dezevergadering. Graag even stilte op de publieke tribune. Mensen, we willenverder. Ik geef het woord aan de Minister.Minister Tieman:Dank u wel, voorzitter. Een aantal vragen zal ik nog verder verduidelijken.De heer Boutkan vroeg naar de elektrificatie van het grondmaterieel. Hetdoel voor Schiphol is nog steeds: in 2030 zero emissie. Op dit moment is50% van het grondmaterieel van de Nederlandse luchthavens elektrisch.We moeten dus nog wel even goed bekijken hoe we in die tred meegaan.Nog heel even ten aanzien van de heer Eerdmans, die ons heeft verlaten.Hij sprak over signalen van Schiphol. Laat helder zijn dat het niet zo is datik nu gesprekken voer over een eventuele verkoop of dat soort zaken. Datzeg ik voordat er allerlei zaken de wereld in worden geholpen. Ik heb hetsignaal gekregen dat de exploitatie lastig zou zijn. Dan gaan er watrekensommetjes plaatsvinden in mijn hoofd. Maar dat is dan gewooneven in mijn hoofd, ter beeldvorming. Het is nu geen kwestie van: wegaan een verkoopproces in. Dat is zeker niet het geval.De heer Bamenga sprak over het stimuleren van e-SAF. Ik heb aange-geven dat ik met de bedrijven in gesprek ga. Dat ga ik ook doen.De heer Boutkan ging in op overlastgevende passagiers. In het schriftelijkoverleg kom ik inderdaad op dat punt terug. In die reactie ziet u ook watwe aan het doen zijn ten aanzien van het belangrijke onderwerp overlast-gevende passagiers. De beantwoording van die vragen volgt volgendeweek.De heer De Hoop vroeg: klopt het dat de geluidshinder weer omhooggaatmet een 50/50-regeling; dit is toch in strijd met het RBV-vonnis? Nou, hetbeleid is gericht op een voortdurende vermindering van geluidsbelasting.Eerst is er het pakket van de Balanced Approachprocedure. Daarna wordtnaar verwachting 15% gereduceerd. Daarna moet het resterendepercentage worden ingevuld. Pas daarna komt er het perspectief op groei.Daarbij blijft de geluidsbelasting afnemen. Alleen als toestellen stillerworden, ontstaat er ruimte voor groei. Zoals ik u heb gezegd in de eerstetermijn, moet eerst de 20% worden bereikt.Ik kom ook nog bij u terug ten aanzien van het punt van de heer De Groot.Dat gaat over het groeiperspectief al in het komende LVB neerzetten ofTweede Kamer, vergaderjaar 2025–2026, 31 936, nr. 124860 niet. Ik zit daarbij met een tweetal zaken. Het is best wel complex. Wil jedaardoor mogelijk een vertraging oplopen of schuif je dit er in een laterefase – ik wil echt geen zicht op afstel geven – in? Hier moet ik nogtechnisch over bijgepraat worden. Dat wordt op korte termijn gedaan.Daar zit dan nog wel een weging bij. U heeft op dit onderwerp een motieingebracht, heb ik begrepen. Ik neem die aangenomen motie daarin welmee. De afweging ten aanzien van de groei is dan even of dit al kan in Q1van volgend jaar, terwijl we hebben aangegeven dat mijn prioriteit ookecht ligt op die 20%.De heer Peter de Groot (VVD):Mijn motie gaat over het meenemen van autonome verstilling. Dat is echtwat anders dan het moment dat die 20% verstilling bereikt is, waarbij devraag is hoe je dan omgaat met verdere verstilling. Dat zijn echttwee verschillende onderwerpen. Anders overweeg ik echt een motie omdat mee te nemen in het aankomende LVB.De heer De Hoop (GroenLinks-PvdA):Ik heb toch wat zorgen over het groeimodel en de fiftyfiftyverdeling overinwoners en de luchtvaartsector zelf. Als ik het goed begrijp, moet er eerst20% hinderreductie zijn. Vanaf dat moment is er met stillere vliegtuigenweer groei mogelijk. Voor zover begrijp ik de Minister. Maar dat betekenttoch in de praktijk dat er, als er extra vluchten worden toegestaan diemisschien minder geluid produceren, vanaf dat punt weer meer geluids-hinder ontstaat, en dat die ook nog eens voor 50% bij de omwonendenterechtkomt? Als dat zo is, dan lijkt mij dat toch niet de bedoeling.Minister Tieman:Dit is een behoorlijk technische discussie. Dit is ook de Aldersparadox. Hetgaat op dit onderwerp echt om de geluidsbelasting. Maar ik kan me ookvoorstellen dat ik dit ook gewoon nog een keertje op papier zet, want hetis echt een technisch aspect. Ik snap de verwarring ook, want die treedt nuook een beetje bij mij op, moet ik zeggen, ondanks dat ik toch al wat jarenin deze materie zit.De voorzitter:Gaat u verder.Minister Tieman:De heer De Hoop sprak over grondafhandeling. De aanbesteding is aanSchiphol. De regelgeving daarvoor wordt in positie gebracht. Ik zal u overdit zeer delicate proces ook een brief doen toekomen met de stand vanzaken en hoe we het voor ons zien ten aanzien van de grondafhandeling.Die brief wordt dan ook gegeven voor het volgende debat.De voorzitter:Kort, de heer De Hoop.De heer De Hoop (GroenLinks-PvdA):Dank daarvoor. Mijn laatste vraag daarbij was of u voordat u die briefverstuurt ook nogmaals over de stand van zaken met de vakbonden ingesprek wilt gaan, en dat ook wilt meenemen in die brief.Minister Tieman:Dat is een toezegging.De voorzitter:Gaat u verder.Minister Tieman:Tweede Kamer, vergaderjaar 2025–2026, 31 936, nr. 124861 De heer Boutkan vroeg: wordt de Aalsmeerbaan vaker ingezet wegensgebrek aan capaciteit bij LVNL? LVNL geeft aan conform de afspraken hetverkeer af te handelen. De capaciteit is geen beperkende factor bij de inzetvan verschillende banen. In de brief is aangegeven dat LVNL op ditmoment geen capaciteit heeft om nieuwe hinderbeperkende maatregelenvoor de Aalsmeerbaan te onderzoeken.De voorzitter:De heer Boutkan, kort.De heer Boutkan (PVV):Maar mijn vraag was of, doordat er een vacature is die niet ingevuld is,omwonenden de dupe zijn. In de brief staat gewoon: «Omdat op ditmoment de capaciteit bij LVNL ontbreekt om dit op te pakken, blijft deAalsmeerbaan voorlopig ingezet worden zoals in de afgelopen jarenonder het strikt preferentieel baangebruik». Ik lees voor wat er letterlijk indie brief staat. Met andere woorden, iemand kan die klus niet aanpakken,dus blijft het onder het preferentieel baangebruik in gebruik. Daardoorwordt dus onnodig hinder gecreëerd. De simpele vraag is: klopt dat?De voorzitter:«Klopt dat?»Minister Tieman:Ik kom hier bij de volgende voortgangsbrief schriftelijk op terug, om ditecht heel duidelijk toegelicht te krijgen. Hier mag geen misverstand overbestaan.De voorzitter:Dat lijkt me goed. Gaat u verder.Minister Tieman:De heer De Groot zei: breng in kaart wat de autonome ontwikkeling is infase 1. Dat is op dit moment geen onderdeel van het plan van aanpak vande monitoring voor fase 1. Daar monitoren we sec wat de maatregelenvan fase 1 doen. De heer De Groot vraagt, als ik het goed heb begrepen,om aanvullende monitoring. Ik ga bekijken of dat kan. Ik beloof hier nunog even niets, maar ik wil eerst goed weten of dit qua techniek ookmogelijk is. Ook dit is een vrij complex onderwerp. Ik kan eventueel ookschriftelijk terugkomen op de mogelijkheden voor die additionelemonitoring.De heer Peter de Groot (VVD):Misschien is het goed om te vragen om dat te doen voorafgaand aan hettweeminutendebat dat is aangevraagd, als dat de Minister lukt.Voor het tweede deel moet ik de Minister wel wat credits geven. Ik heb inapril een motie ingediend over het onderwerp waarover we het nethadden, namelijk de vraag: wat als het 20%-doel bereikt is? Daarbij heb ikniet expliciet gevraagd om het verankeren in het LVB. Dat ging overalgemene wet- en regelgeving. Nu ging mijn specifieke vraag daar welover. De Minister heeft toegezegd daar ook op terug te komen. Ik zou datwel graag voor het tweeminutendebat willen weten, als dat lukt.De voorzitter:Wellicht, Minister, kunt u zelf met een suggestie komen voor wat utoezegt.Minister Tieman:Ik heb daar echt meer tijd voor nodig, dus die tien dagen gaat mij nietlukken. Ik heb hier een maand voor nodig.Tweede Kamer, vergaderjaar 2025–2026, 31 936, nr. 124862 De voorzitter:En waarover informeert u dan de Kamer?Minister Tieman:Dan informeer ik dus of het mogelijk is dat er aanvullende monitoring kanplaatsvinden.De voorzitter:Oké, gaat u verder.Minister Tieman:De heer Bamenga vroeg wanneer we terugkomen op het onderzoek vande Gezondheidsraad. Ik maak eerst een inventarisatie samen met mijncollega’s van VWS. Daarna kom ik met een reactie ten aanzien van hetmanifest en wat we daarbij voor kader kunnen meegeven.De voorzitter:En voor wanneer doet u dat?Minister Tieman:Geeft u mij daar ook een maand de tijd voor.De voorzitter:Ik heb geen vragen specifiek aan de Staatssecretaris gehoord. Dan stel ikvoor dat we nu gaan proberen om te bekijken of we het met elkaar eenszijn over de gedane toezeggingen. O, nee, de afsluiting is voor de heerBoutkan!De heer Boutkan (PVV):Dat wil ik niet claimen, voorzitter, want dat is aan u, maar er staat nog eenvraag open waarop ik geen antwoord heb gehad.De voorzitter:En de vraag is?De heer Boutkan (PVV):Is de Minister het met de PVV eens dat het wederom verstoren van deopenbare orde, waarmee de vliegveiligheid in het geding kan komen, hardaangepakt moet worden?De voorzitter:Ja of nee?Minister Tieman:Dat ben ik volmondig met u eens.De voorzitter:Oké, dan gaan we nu over naar de toezeggingen.−De eerste toezegging is als volgt. De Kamer ontvangt begin volgendjaar de appreciatie van de Minister van de Roadmap SAF.−Dan de tweede toezegging, aan het lid Postma, die er nu niet is. DeKamer wordt geïnformeerd over de mogelijkheden om zwavel enaromaten in kerosine uit te faseren, nadat de Minister in Brussel heeftgeprobeerd om een coalition of the willing te vormen.−De Kamer wordt binnen enkele weken geïnformeerd over de wijzewaarop de sector de afspraken uit het maatregelenpakket Schiphol zaluitvoeren.−Dan een toezegging aan de heer De Groot. De Minister komt nogbinnen een maand schriftelijk terug op de vraag waarom de autonomeTweede Kamer, vergaderjaar 2025–2026, 31 936, nr. 124863 groei in fase 1 niet wordt meegenomen ten aanzien van de geluidsre-ductie, en over de vraag of hierover monitoring kan plaatsvinden.−De vijfde toezegging, aan de heer De Hoop. De Minister komtschriftelijk bij de Kamer terug op in hoeverre het groeiperspectief opSchiphol na de realisatie van de 20%-geluidsreductie al dan niet eenverslechtering van de situatie van omwonenden betekent.−Dan een toezegging aan meneer Boutkan. In de volgende voortgangs-brief wordt de Kamer geïnformeerd over de consequenties van decapaciteit bij LVNL voor het secundaire baangebruik op de Aalsmeer-baan.−Dan een toezegging aan meneer De Hoop. De Kamer wordt voor hetvolgende commissiedebat Luchtvaart geïnformeerd over de grondaf-handelingsbedrijven op Schiphol en over de uitkomsten van hetgesprek hierover met de vakbonden.−Dan de laatste toezegging, aan meneer Bamenga. Binnen een maandkomt de Minister met een reactie op het Manifest Gezondheid enLuchtvaart.Het lid Postma heeft een tweeminutendebat aangevraagd.Dit was het commissiedebat. Dank allemaal voor jullie constructievebijdrage. Dank ook aan de mensen op de tribune.Het moet echt hoognodig zijn, meneer Boutkan.De heer Boutkan (PVV):Ja, het is hoognodig. Ik mis in het rijtje van toezeggingen dat de Ministerschriftelijk terugkomt op de vragen over zonnepanelen. Die mis ik in hetoverzicht. Deze vragen heb ik vandaag gesteld en niet in het schriftelijkoverleg, dus ...De voorzitter:Het is aan u of u die toezegging doet.Minister Tieman:Daarop komen we terug bij het schriftelijk overleg, check.De voorzitter:De vragen worden beantwoord bij het schriftelijk overleg. Dat is volgensmij wat hierover overeengekomen is. Ik heb het niet genoteerd. Ik hoopmaar dat jullie zelf met elkaar zo volwassen zijn.Iedereen bedankt. Het was een mooi debat. Tot een volgende keer.Sluiting 18.07 uur.Tweede Kamer, vergaderjaar 2025–2026, 31 936, nr. 124864