Halfjaarverslag milieu en externe veiligheid Schiphol

Tweede Kamer der Staten-Generaal2Vergaderjaar 2023–202429 665Evaluatie SchipholbeleidNr. 516 BRIEF VAN DE MINISTER VAN INFRASTRUCTUUR ENWATERSTAAT Aan de Voorzitter van de Tweede Kamer der Staten-GeneraalDen Haag, 8 augustus 2024Hierbij ontvangt u het halfjaarlijkse overzicht van de resultaten van hettoezicht van de Inspectie Leefomgeving en Transport (ILT) op de nalevingvan de (vigerende) normen en regels voor milieu en externe veiligheidvoor Amsterdam Airport Schiphol. In het overzicht wordt u daarnaastgeïnformeerd over zaken die van belang zijn voor de handhaving van deregels voor preferentieel baangebruik in het nieuwe Normen- enHandhavingstelsel Schiphol (NNHS), zoals die zijn opgenomen in deontwerpwijziging Luchthavenverkeerbesluit Schiphol (LVB).In deze brief wordt verslag uitgebracht over de eerste helft van hetgebruiksjaar 2024, de periode van 1 november 2023 tot en met 30 april2024.De halfjaarresultaten van het toezicht en de acties vanuit de ILT luiden alsvolgt:•De gerealiseerde aantallen vliegbewegingen blijven achter bij degebruiksprognose: voor het etmaal is 47% en voor de nacht is 30% vande geprognotiseerde vliegtuigbewegingen gerealiseerd. Ten opzichtevan de eerste 6 maanden van het voorgaande gebruiksjaar is hetaantal vluchten in het hele etmaal met 14% en het aantal nachtvluch-ten met 6% toegenomen.•Volgens de wettelijke handhavingspunten is de geluidruimte halver-wege het gebruiksjaar voor minder dan 50% verbruikt, met uitzonde-ring van de handhavingspunten 19, 20, 24 en 25. De geluidruimte indeze vier handhavingspunten is halverwege het gebruiksjaar voormeer dan 50% verbruikt. De verbruikte geluidsruimte is gebaseerd opde vervangende grenswaarden die voor gebruiksjaar 2024 zijnvastgesteld vanwege groot onderhoud aan de Kaagbaan. Deze zijn op14 februari 2024 van kracht geworden. Aan het einde van het gebruik-sjaar zal de ILT beoordelen of er een overschrijding van de grenswaar-den op de handhavingspunten heeft plaatsgevonden. kst-29665-516ISSN 0921 - 7371’s-Gravenhage 2024Tweede Kamer, vergaderjaar 2023–2024, 29 665, nr. 5161 •De verwachting is dat de grenswaarden voor de uitstoot van stoffen(emissies) en voor de externe veiligheid aan het einde van gebruiksjaar2024 onder de geldende grenswaarden zullen blijven.•In de eerste helft van gebruiksjaar 2024 hebben er 9.595 nachtvluchtenmet handelsverkeer plaatsgevonden. Het maximumaantal toegestanenachtvluchten handelsverkeer bedraagt 32.000 per gebruiksjaar. Hettotaal aantal vliegtuigbewegingen bedroeg het eerste half jaar 228.138vliegtuigbewegingen.•De ILT heeft een waarschuwingsbrief en een voornemen tot last onderdwangsom aan een luchtvaartmaatschappij gestuurd in verband methet zonder geldige reden afwijken van vertrekroutes voor de nacht.•De Luchtverkeersleiding Nederland (LVNL) heeft de regels voor hetroutegebruik die voor hen gelden niet overtreden.•Vanwege het groot baanonderhoud was de Kaagbaan vanaf 19 febru-ari 2024 tot en met 25 april 2024 niet beschikbaar voor starts enlandingen. De ILT heeft 51 vluchten geconstateerd die vielen onder eenvrijstellingsbepaling van de Tijdelijke Regeling groot onderhoudbanenstelsel Schiphol 2024. Daarvan vielen 40 starts onder devrijstellingsbepalingen voor het groot onderhoud aan de Kaagbaan. Deoverige 11 starts vielen onder de vrijstellingsbepalingen voor het grootonderhoud aan andere banen. De ILT heeft buiten de genoemdeperiode geen onrechtmatige starts of landingen op andere banengeconstateerd.•Het gebruik van de APU (auxiliary power unit, hulpmotor van eenvliegtuig) leidt tot ongewenste emissies op de luchthaven. Verminde-ring is in het belang van gezonde werkomstandigheden. In het LVBSchiphol staan regels voor het gebruik van de APU. De ILT consta-teerde in 2022 op basis van onderzoek dat de APU te veel gebruiktwordt. In opdracht van de ILT heeft Schiphol samen met anderesectorpartijen een actieplan opgesteld om het APU-gebruik teverminderen. In de eerste helft van gebruiksjaar 2024 zijn een aantalacties uit dat actieplan gerealiseerd en een aantal nog niet. Vanaf 1 juli2023 is de ILT gestart met controles op het APU gebruik op devliegtuigopstelplaatsen (VOP). De ILT constateert dat haar controleshebben geleid tot een verbetering in de naleving van de regels voorhet APU-gebruik. Ook werkt Schiphol eraan om op meer platformsschonere alternatieven beschikbaar te stellen. Niettemin is in de eerstehelft van het gebruiksjaar een eerder opgelegde dwangsom tegen KLMingevorderd en is aan Turkish Airlines een brief verstuurd waarin deILT aankondigt dat zij voornemens is een last onder dwangsom op teleggen vanwege ongeoorloofd APU-gebruik.Anticiperend handhaven Nieuwe Normen en Handhavingstelsel (NNHS)•De ILT handhaaft anticiperend op het NNHS. Dit houdt in dat de ILTgeen maatregelen aan de sector oplegt bij overschrijdingen van degrenswaarden in handhavingspunten, als de overschrijdingen hetgevolg zijn van het vliegen volgens de regels van het NNHS, zoalsvastgelegd in de ontwerpwijziging van het LVB. Het gaat om 4 regelsvoor strikt preferentieel baangebruik. Uit de ontvangen rapportagebleek dat op 30 april 2024, de eerste helft van het gebruiksjaar, deverklaarbaarheidspercentages van alle vier de baanregels boven hetvereiste minimum liggen.Opleggen van maatregelen•Over gebruiksjaar 2023 had de ILT een overschrijding geconstateerd inhandhavingspunt 25. Tegelijkertijd constateerde de ILT een onvol-doende score op baanregel 2b van het NNHS. De ILT heeft dit gemeldin de handhavingsrapportage over gebruiksjaar 2023. De maandenTweede Kamer, vergaderjaar 2023–2024, 29 665, nr. 5162 daarna heeft de ILT onderzoek gedaan naar feiten en omstandighedendie een rol speelden bij deze twee constateringen. Het onderzoek isbegin juli 2024 afgerond. Hieruit is gebleken dat de overschrijding vanhandhavingspunt 25 voor het overgrote deel verklaard kon worden uitvliegen volgens het NNHS. In het kader van het anticiperend handha-ven is de ILT dan genoodzaakt niet handhavend op te treden. Ditillustreert dat het huidige stelsel geen individuele (rechts)beschermingen lokale bescherming biedt voor omwonenden tegen geluidhinder enslaapverstoring.De Minister van Infrastructuur en Waterstaat,B. MadlenerTweede Kamer, vergaderjaar 2023–2024, 29 665, nr. 5163 Halfjaarverslag milieu en externe veiligheid Schiphol Deze halfjaarrapportage is opgesteld door de Inspectie Leefomgeving enTransport (ILT) en is een wettelijke verplichting (art. 8.29 Wet luchtvaart).De rapportage beslaat de periode 1 november 2023 tot en met 30 april2024.Voor Schiphol gelden normen voor geluid, het maximum aantal nacht-vluchten, de uitstoot van luchtverontreinigende stoffen (emissies) en deveiligheid voor de omgeving (externe veiligheid). Daarnaast gelden erregels voor het baan- en routegebruik en voor de uitstoot van luchtveront-reinigende stoffen op het luchtvaartterrein. Deze normen en regels staanin het Luchthavenverkeerbesluit Schiphol (LVB). De ILT ziet erop toe datSchiphol, Luchtverkeersleiding Nederland (LVNL) en de luchtvaartmaat-schappijen die gebruik maken van Schiphol deze normen en regelsnaleven.Bij overschrijding van een grenswaarde uit het LVB heeft de ILT debeginselplicht om aan de sector in het volgende gebruiksjaar eenmaatregel op te leggen. Het doel daarvan is om te voorkomen dat deoverschrijding zich opnieuw voordoet. De ILT stelt volgens de regelgevingde overschrijdingen van normen pas vast na afloop van een gebruiksjaar.Dit betekent dat de ILT in deze halfjaarrapportage over het gebruiksjaar2024 nog geen uitspraak kan doen over eventuele maatregelen in hetdaaropvolgende gebruiksjaar. Tegen overtredingen van regels (bijvoor-beeld baan- en routeafwijkingen) kan de ILT wel direct optreden. Deresultaten hiervan worden in deze halfjaarrapportage vermeld.GeluidVoor het vliegverkeer van en naar Schiphol gelden grenswaarden voor hettotaal volume geluid (TVG) en voor de lokale hoeveelheid geluid in eenaantal vaste handhavingspunten rondom Schiphol. Deze grenswaardenmogen aan het einde van het gebruiksjaar (31 oktober 2024) nietoverschreden zijn. Uit de toegezonden rapportages blijkt dat de gebruiktegeluidsruimte in 4 handhavingspunten halverwege het gebruiksjaar meerdan 50% bedraagt (handhavingspunten 19, 20, 24 en 25). Halverwege hetgebruiksjaar zijn er ruim 227.000 vliegtuigbewegingen geweest. Dit isongeveer 14% meer dan in het eerste halfjaar van gebruiksjaar 2023 enongeveer 47% van de geprognotiseerde vliegbewegingen ten opzichtevan de capaciteitsdeclaratie 2024.NachtvluchtenOp Schiphol mogen ieder gebruiksjaar niet meer dan 32.000 nacht-vluchten handelsverkeer plaatsvinden. Het aantal vluchten handelsverkeerover de eerste helft van het gebruiksjaar 2024 bedraagt 9.595. Dit isongeveer 6% meer dan over dezelfde periode in het gebruiksjaar 2023.Aan het eind van het gebruiksjaar beoordeelt de ILT of het aantaluitgevoerde nachtvluchten handelsverkeer beneden het toegestanemaximum is gebleven.EmissiesVoor Schiphol gelden grenswaarden voor de uitstoot van luchtverontreini-gende stoffen door vliegtuigen (emissies). Het gaat hierbij om relatievenormen voor koolmonoxide (CO), stikstofoxiden (NOx), vluchtigeorganische stoffen (VOS), zwaveldioxide (SO2) en fijnstof (PM10).Tweede Kamer, vergaderjaar 2023–2024, 29 665, nr. 5164 Op basis van de berekende emissiewaarden in de eerste helft vangebruiksjaar 2024 is de verwachting dat deze stoffen in 2023, net als invorig gebruiksjaar, onder de norm zullen blijven.Externe veiligheidDe externe veiligheid gaat over het risico voor omwonenden van Schipholom te overlijden door een vliegtuigongeval. Als maat voor externeveiligheid geldt een norm voor het totale risicogewicht (TRG). Hetberekende TRG over de eerste helft van het gebruiksjaar 2024 bedraagt36% van de norm. Naar verwachting zal Schiphol de norm voor deexterne veiligheid in het gebruiksjaar 2024 daarom niet overschrijden.Routegebruik gezagvoerdersGezagvoerders van straalvliegtuigen moeten ervoor zorgen dat hetvliegtuig binnen een vertrek- of naderingsroute, of boven een minimalevlieghoogte blijft. Gezagvoerders mogen hier alleen van afwijken omreden van veiligheid of op basis van een instructie van LVNL. De ILT heeftalle afwijkingen in de nacht gecontroleerd en vastgesteld dat in de eerstehelft van het gebruiksjaar in twee gevallen zonder geldige reden van eenvertrekroute voor de nacht is afgeweken. In verband hiermee verstuurdede ILT aan de betreffende luchtvaartmaatschappij een waarschuwingsbriefen een voornemen tot last onder dwangsom. Daarnaast heeft de ILTcontroles uitgevoerd op afwijkingen overdag en naar aanleiding vanmeldingen die rechtstreeks of via het klachtenbureau van het BewonersAanspreekpunt Schiphol (BAS) bij de ILT zijn binnengekomen. Naaraanleiding hiervan heeft de ILT geen overtredingen vastgesteld.Routegebruik LVNLOok LVNL moet – naast de gezagvoerders – ervoor zorgen dat straalvlieg-tuigen binnen een vertrek- of naderingsroute en boven een minimalevlieghoogte blijven. LVNL mag hier vanwege veiligheidsredenen vanafwijken. Ook mag LVNL op grond van de regelgeving hier tot een bepaaldpercentage van afwijken als dat nodig is voor een vlotte afhandeling vanhet vliegverkeer. De ILT heeft op basis van de geregistreerde gegevensvastgesteld dat LVNL in de eerste helft van het gebruiksjaar geen regelsvoor het routegebruik overtreden heeft.BaangebruikZowel gezagvoerders als LVNL moeten zich houden aan de beperkingendie gelden voor het baangebruik. Van deze beperkingen mag wordenafgeweken om reden van veiligheid. Daarnaast mag van de beperkingenworden afgeweken als de Minister van Infrastructuur en Waterstaatdaarvoor bij Ministeriële Regeling vrijstelling verleend heeft, bijvoorbeeldin het geval van groot baanonderhoud. Dat laatste is in de eerste helft vanhet gebruiksjaar 2024 aan de orde geweest. Vanaf 19 februari 2024 tot enmet 25 april 2024 is de Kaagbaan niet in gebruik geweest vanwege hetgroot onderhoud. De ILT heeft 51 vluchten geconstateerd die vielen ondereen vrijstellingsbepaling van de Tijdelijke Regeling groot onderhoudbanenstelsel Schiphol 2024. Daarvan vielen 40 starts onder de vrijstel-lingsbepalingen voor het groot onderhoud aan de Kaagbaan. De overige11 starts vielen onder de vrijstellingsbepalingen voor het groot onderhoudaan andere banen. De ILT heeft ook buiten de genoemde periode geenonrechtmatige starts of landingen op andere banen geconstateerd.Tweede Kamer, vergaderjaar 2023–2024, 29 665, nr. 5165 Uitstoot luchtverontreinigende stoffen luchtvaartterreinSchiphol is op grond van het LVB verantwoordelijk voor het beschikbaarstellen van minimaal 61 vliegtuigopstelplaatsen (VOP’s) voorzieningen dievan voldoende kwaliteit zijn om het gebruik van de auxiliary power unit(APU) terug te dringen. Gezagvoerders moeten ervoor zorgen dat bij deafhandeling van het vliegtuig op de VOP de vaste stroomaansluiting en deelektrisch aangedreven preconditioned air (PCA) unit worden gebruikt ende APU tijdig wordt uitgezet. Dit ten behoeve van de lokale luchtkwaliteiten het voorkomen van geluidsoverlast. De ILT constateerde in 2022 dat deAPU te veel gebruikt wordt op Schiphol. Naar aanleiding van hetonderzoek van de ILT heeft Schiphol in 2023 met de betrokken sectorpar-tijen een actieplan opgesteld. Inmiddels zijn de volgende acties van hetactieplan uitgevoerd:•Schiphol heeft de elektrische PCA’s (e-PCA) overgenomen van degrondafhandelaren en is een e-PCA-pool gestart.•Er zijn ervaringen opgedaan met 2 widebody e-PCA’s die onder debrug zijn opgehangen.•Schiphol heeft 25 e-PCA’s aangeschaft voor widebody connectedposities en is bezig met voorbereidingswerk om de PCA’s operationeelte maken.•KLM Equipment Services heeft 29 mobiele elektrische ground powerunits (e-GPU) voor narrow-body toestellen gekocht. Deze e-GPU’sworden sinds augustus 2023 in batches geleverd. Schiphol heeftvakken en oplaadvoorzieningen gerealiseerd.•Twee e-GPU’s voor widebody-vliegtuigen worden gedurende 6maanden getest.•Relevante werkinstructies en procedures zijn geactualiseerd.•De APU-regels in de Aeronautical Information Publication (AIP) zijngeactualiseerd en aangescherpt.•Schiphol heeft informatiebladen voor luchtvaartmaatschappijen enafhandelaren gemaakt. Er is een training voor de afhandelarengeorganiseerd en er is een enquête opgesteld om gebruikerservarin-gen met e-PCA’s op te halen. KLM heeft een roadshow gehouden bijsleepdienst om te voorkomen dat de APU te lang aanstaat.In de tweede helft van gebruiksjaar 2024 zal de ILT het verder uitvoerenvan het actieplan door Schiphol monitoren en waar nodig stimuleren.In de eerste helft van het gebruiksjaar 2024 heeft de ILT ook inspecties opde naleving van de APU regels uitgevoerd. De ILT constateert dat haarcontroles hebben geleid tot een verbetering in de naleving van de regelsvoor het APU-gebruik op Schiphol. Niettemin hebben de inspecties geleidtot het invorderen van een eerder opgelegde dwangsom tegen KLM en tothet versturen van een brief aan Turkish Airlines waarin ILT aankondigt datzij voornemens is een last onder dwangsom op te leggen.Taxiën met één uitgeschakelde motorGezagvoerders van drie- en viermotorige straalvliegtuigen moeten ervoorzorgen dat het vliegtuig na de landing met één uitgeschakelde motor vande landingsbaan naar het platform taxiet. Het LVB verbindt hier geenverdere verplichtingen aan.Schiphol heeft in de rapportageperiode geen concrete acties ondernomenom de bewustwording te vergoten bij de luchtvaartmaatschappijen overhet effect van taxiën met een motor minder. Maar uit de gevoerdegesprekken met Schiphol is gebleken dat Schiphol constateert dat ditonderwerp meer aandacht heeft gekregen bij de luchtvaartmaatschap-pijen en dat dit onderwerp meer aandacht krijgt.Tweede Kamer, vergaderjaar 2023–2024, 29 665, nr. 5166 Zorgplicht sectorSchiphol, LVNL en de luchtvaartmaatschappijen moeten er gezamenlijkvoor zorgen dat de grenswaarden voor geluid, emissies en de externeveiligheid niet overschreden worden. De berekende waarden voor deexterne veiligheid en emissies zijn halverwege het gebruiksjaar onder dewettelijke grenswaarden gebleven. Hierdoor wordt vooralsnog voldoendeinvulling gegeven aan de gezamenlijke zorgplicht. Aan het eind van hetgebruiksjaar zal de ILT hier een eindoordeel over geven.Voor geluid geldt een aparte regeling die te maken heeft met de komstvan het Nieuwe Normen- en Handhavingstelsel Schiphol (NNHS). Dezeregeling vloeit voort uit afspraken die een aantal jaren geleden aan detoenmalige Alderstafel en Omgevingsraad Schiphol (ORS) zijn gemaakt.Daarin hebben overheden, sectorpartijen, belangenorganisaties enbewonersvertegenwoordigers met elkaar afgesproken dat zolang hetNNHS nog niet van kracht is, wel al gevlogen wordt volgens de regels vanhet NNHS. Dit houdt in dat zoveel mogelijk die banen worden gebruikt dievoor de omgeving de minste geluidhinder geven (strikt preferentbaangebruik).Op basis van deze afspraken heeft de Staatssecretaris van Infrastructuuren Milieu op 25 september 2015 een brief aan de Tweede Kamergestuurd1. In deze brief heeft de Staatssecretaris aangegeven dat de ILT,tot het van kracht worden van het NNHS, geen maatregelen aan de sectorzal opleggen als blijkt dat de overschrijdingen van de geluidsnormen hetgevolg zijn van het vliegen volgens de regels van het NNHS, ook welanticiperend handhaven genoemd. Dit standpunt is op 6 december 2023herbevestigd door middel van een aanwijzing tot het continueren van hetanticiperend handhaven van de Minister aan de inspecteur-generaal. Omdie reden is de zorgplicht van de sector om overschrijdingen van degeluidsnormen in handhavingspunten te voorkomen feitelijk niet meervan toepassing, zolang er gevlogen wordt volgens de regels van hetNNHS.Maatregelen ILTIn gebruiksjaar 2023 heeft de ILT een overschrijding geconstateerd inhandhavingspunt 25 en het niet naleven van de 2e baanregel van hetNNHS. Op grond hiervan heeft de ILT een onderzoek gestart naar deoorzaken van deze overschrijding en naar het niet halen van het minimaalvereiste verantwoordingspercentage. Dit onderzoek is afgerond in juli2024. Hieruit is gebleken dat de overschrijding van handhavingspunt 25voor het overgrote deel (19% van de 19,1% overschrijding) verklaard konworden uit vliegen volgens het NNHS. In het kader van het anticiperendhandhaven is de ILT dan genoodzaakt niet handhavend op te treden. Ditillustreert dat het huidige stelsel geen individuele (rechts)bescherming enlokale bescherming biedt voor omwonenden tegen geluidhinder enslaapverstoring.1Kamerstukken, Vergaderjaar 2015–2016, 31 936, nr. 296Tweede Kamer, vergaderjaar 2023–2024, 29 665, nr. 5167