Harmoniseren diplomadatum in het hoger onderwijs

Tweede Kamer der Staten-Generaal2Vergaderjaar 2023–202431 288Hoger Onderwijs-, Onderzoek- enWetenschapsbeleidNr. 1112 BRIEF VAN DE MINISTER VAN ONDERWIJS, CULTUUR ENWETENSCHAP Aan de Voorzitter van de Tweede Kamer der Staten-GeneraalDen Haag, 28 maart 2024Instellingen in het hoger onderwijs hanteren in de praktijk verschillendemomenten als datum voor het behalen van het diploma. Het gevolghiervan is dat van twee studenten van wie het lijkt dat ze tegelijkertijdafstuderen aan verschillende hogescholen of universiteiten, de enestudent een OV-boete op de mat kan vinden en de ander niet, of de enestudent collegegeldrestitutie ontvangt en de ander niet.De Vereniging Hogescholen (VH) en Universiteiten van Nederland (UNL)kennen dit probleem. Daarom heb ik hen gevraagd of zij met eenwerkbaar voorstel kunnen komen. Tijdens de plenaire behandeling van dewijziging van de Wet studiefinanciering 2000 op 19 oktober 2022 heb ik uwKamer het volgende toegezegd (TZ202210-138): als VH en UNL niet meteen gedragen voorstel zouden komen, zal ik zelf een beslissing nemenover het uniformeren van de werkwijzen bij hogeronderwijsinstellingen bijhet bepalen van het moment waarop de student geslaagd is voor debetreffende opleiding («diplomadatum»).Zowel tussen hogescholen onderling als onder universiteiten verschilt dewerkwijze. De Vereniging Hogescholen (VH) en Universiteiten vanNederland (UNL) hebben hun verkenning naar de mogelijkheden om dediplomadatum te harmoniseren afgerond. Instellingen melden dat erverschillende werkwijzen zijn met zowel voor- als nadelen, maar dat ergeen werkwijze is die altijd beter is voor de student. Daarom zien zij graagdat de huidige ruimte, die momenteel in de wet- en regelgeving bestaat,blijft.Zoals ik tijdens het debat heb aangegeven hecht ik aan heldere regel-geving en de gelijke behandeling van studenten. Ik heb daarom beslotenom de huidige regelgeving aan te passen. kst-31288-1112ISSN 0921 - 7371’s-Gravenhage 2024Tweede Kamer, vergaderjaar 2023–2024, 31 288, nr. 11121 Ik heb drie varianten tegen elkaar afgewogen en besproken met destudentenorganisaties (zie bijlage 1). Deze varianten kennen eenverschillend moment in de tijd dat als «diplomadatum» wordt beschouwd,te weten:–de datum van de laatste onderwijsverplichting;–het moment waarop het resultaat van de laatste onderwijsverplichtingbekend is;–het moment waarop de examencommissie vaststelt dat een studentheeft voldaan aan de eisen voor het diploma.Deze varianten zijn beoordeeld op meerdere aspecten die vanuit hetperspectief van de student van belang zijn, zoals de herkenbaarheid vande datum, de impact op het collegegeld, studiefinanciering endoorstroom. Op basis van de afweging zal ik voor de diplomadatum hetmoment hanteren waarop de examencommissie heeft vastgesteld dat destudent het examen met succes heeft afgerond. Deze variant biedtstudenten de meeste duidelijkheid.Uit de gesprekken met de studentenorganisaties, waarin zowel de voor-als nadelen van de verschillende varianten zijn doorgenomen, komt naarvoren dat zij gebaat zijn bij duidelijkheid, voor hun studie, tijdens hunstudie en bij de afronding van hun studie. Van duidelijkheid is mindersprake als een student geen heldere inschatting kan maken van hetmoment waarop de instelling aangeeft dat de opleiding is afgerond envervolgens de inschrijving wordt beëindigd. De studentenorganisatieskunnen zich vinden in het besluit en benadrukken het belang van gelijkebehandeling van de student en duidelijkheid van wet- en regelgeving.Tevens onderstrepen zij het belang van heldere communicatie rondom hetproces van afstuderen als onderdeel van de gehele studiereis.Zoals hierboven is aangegeven wil ik dat de hogeronderwijsinstellingenop termijn allemaal uitgaan van het moment waarop de examen-commissie vaststelt dat de opleiding is afgerond. Om er voor te zorgendat studenten niet onnodig lang ingeschreven staan, zullen instellingenhun werkwijzen moeten aanpassen.Overigens zal de student ook na de implementatie van dit besluit nog zelfhet verzoek tot uitschrijving moeten doen: studenten hebben immers ookhet recht om vakken van een andere opleiding te volgen. Helderecommunicatie vanuit de instellingen en door DUO blijven gedurende hetafstudeerproces van groot belang.In het voorjaar ga ik met VH en UNL in overleg over bijbehorende tijdpadvan implementatie. Voor het deel van de instellingen dat hun processenen planningen aan moet passen, betekent dit immers een niet geringebelasting. Ik streef naar een realistisch, maar tijdig moment van inwer-kingtreding. Parallel aan de gesprekken met de VH en UNL wordt alvastgestart met de voorbereidingen voor een wijziging van de wet. Ikverwacht dat dit traject begin 2026 wordt afgerond. Zodra meer duide-lijkheid is over de datum van inwerkingtreding zal ik uw Kamer hieroverinformeren.De Minister van Onderwijs, Cultuur en Wetenschap,R.H. DijkgraafTweede Kamer, vergaderjaar 2023–2024, 31 288, nr. 11122 ANALYSE VAN DE VARIANTENIn onderstaand schema worden drie mogelijke momenten die tijdens hetafstudeerproces als diplomadatum gebruikt kunnen worden, met elkaarvergeleken op meerdere aspecten.Bij deze varianten worden de volgende momenten als diplomadatumbeschouwd:–het moment van de laatste onderwijsverplichting;–het moment waarop het resultaat van de laatste onderwijsverplichtingbekend is;–het moment waarop de examencommissie vaststelt dat een studentvoldaan heeft aan de eisen voor het diploma.Ongeacht de keuze voor een van deze alternatieven verbetert de rechtsze-kerheid van de student met het harmoniseren van de diplomadatum. Bijalle instellingen wordt dezelfde datum gehanteerd en alle studentenworden in het gelijke geval, gelijk behandeld.Deze drie alternatieven hebben elk verschillende voor- en nadelen en zijndaarom beoordeeld op meerdere aspecten. In tabel 1 staat de uitwerkingvan de voor- en nadelen per variant.Tabel 1. Analyse van de variantenVarianten:Variant A:Datum laatsteonderwijsverplich-tingVariant B:Datum verwerkingbeoordeling laatsteonderwijsverplichtingVariant C (Voorkeur):Datum besluit examen-commissieKenbaarheid datumafstuderen voor studentKenbaarheid datum nietvanzelfsprekend.Kenbaarheid datum in hetgeheel niet vanzelfspre-kend.Kenbaarheid datum ismogelijk.Collegegeld1Studeert door (studentblijft ingeschreven in NLho)Geen impactGeen impactGeen impactKlaar met studieMogelijk collegegeldresti-tutieMogelijk collegegeldresti-tutieLangere inschrijfperiode,meer collegegeld (alleen inperiode sept-jun)Studiefinanciering1Heeft nog rechtenMogelijk terugvorderingstudiefinanciering,mogelijk OV-boeteMogelijk terugvorderingstudiefinanciering,mogelijk OV-boeteBeperkte kans opov-boetes.Rechten zijn verbruiktGeen terugvorderingstudiefinanciering, geenOV-boete.Geen terugvorderingstudiefinanciering,geen OV-boete.Geen terugvorderingstudiefinanciering, geenOV-boete.DoorstroomBinnen instellingGeen impactGeen impactBeperkte impact mitsbesluit uiterlijk 30 septbekend is in verband metinschrijving vervolgoplei-dingBuiten instellingBeperkte impact mitsbesluit uiterlijk 30 septbekend is en doorgege-ven aan DUOBeperkte impact mitsbesluit uiterlijk 30 septbekend is en doorgege-ven aan DUOBeperkte impact mitsbesluit uiterlijk 30 septbekend is en doorgegevenaan DUOInhoudelijk consistentFeitelijk is er sprake vanhet antedateren vandiploma. Werkzaamhedenals het beoordelen vantentamens, controles,uitreiking worden na dediplomadatum noguitgevoerd.Feitelijk is er sprake vanhet antedateren vandiploma.Werkzaamheden alscontroles, uitreikingdiploma worden na dediplomadatum noguitgevoerd.Alle werkzaamheden, metuitzondering van uitreikingdiploma, door de instellingzijn afgerond op hetmoment dat het diploma isbehaald.Verschil met werkwijzemboWijkt afWijkt afZelfde werkwijze1 Collegegeldrestitutie en het einde van de studiefinanciering wordt bepaald door de datum van uitschrijving, niet de diplomadatum. BIJLAGE 1:Tweede Kamer, vergaderjaar 2023–2024, 31 288, nr. 11123