Verslag van een commissiedebat, gehouden op 18 december 2024, over Artikel 100-brief over de verlenging van de Nederlandse force protection bijdrage aan de NAVO Missie Irak

Tweede Kamer der Staten-Generaal2Vergaderjaar 2024–202527 925Bestrijding internationaal terrorismeNr. 982 VERSLAG VAN EEN COMMISSIEDEBATVastgesteld 24 januari 2025 De vaste commissie voor Buitenlandse Zaken en de vaste commissie voorDefensie hebben op 18 december 2024 overleg gevoerd met de heerBrekelmans, Minister van Defensie, en de heer Veldkamp, Minister vanBuitenlandse Zaken, over:−de brief van de Minister van Buitenlandse Zakend.d. 22 november 2024 inzake aanvullende artikel 100-briefover de verlenging van de Nederlandse force protection-bijdrage aan NAVO-missie Irak (Kamerstuk 27 925, nr. 980);−de brief van de Minister van Buitenlandse Zakend.d. 13 december 2024 inzake beantwoording vragen commis-sie over de aanvullende artikel 100-brief over de verlengingvan de Nederlandse force protection-bijdrage aan NAVO-missieIrak (Kamerstuk 27 925, nr. 980) (Kamerstuk 27 925, nr. 981).Van dit overleg brengen de commissies bijgaand geredigeerd woordelijkverslag uit.De voorzitter van de vaste commissie voor Buitenlandse Zaken,KlaverDe voorzitter van de vaste commissie voor Defensie,KahramanDe griffier van de vaste commissie voor Buitenlandse Zaken,Westerhoff kst-27925-982ISSN 0921 - 7371’s-Gravenhage 2025Tweede Kamer, vergaderjaar 2024–2025, 27 925, nr. 9821 Voorzitter: KlaverGriffier: DekkerAanwezig zijn negen leden der Kamer, te weten: Boswijk, Van der Burg,Ceder, Kahraman, Klaver, Nordkamp, Paternotte, Pool en Stoffer,en de heer Brekelmans, Minister van Defensie, en de heer Veldkamp,Minister van Buitenlandse Zaken.Aanvang 10.03 uur.De voorzitter:Goedemorgen, collega’s. Welkom bij de vergadering van de vastecommissie voor Buitenlandse Zaken. Het onderwerp van vandaag is deartikel 100-brief over de verlenging van de Nederlandse force protection-bijdrage aan de NAVO-missie in Irak. Ik heet de bewindspersonen vanharte welkom. Ik heet ook de collega’s van harte welkom. De Minister vanDefensie loopt nu binnen. Ik wilde net zeggen dat hij zonder melding telaat is en dat we moeten schorsen om te wachten, maar we kunnengewoon in één keer door. Goeie timing, fijn dat u er bent. Dan gaan wegelijk beginnen met de heer Pool, maar voordat we beginnen, zeg ik dat ervier minuten spreektijd is en dat er ruimte is voor vier interrupties. Onderde 30 seconden zal ik ze niet meetellen. Meneer Pool.De heer Pool (PVV):Dank u wel, voorzitter. Allereerst beterschap aan de heer De Roon, die ikhier vandaag vervang.Voorzitter. Afgelopen weekend had ik het voorrecht om met enkele andereleden van de Defensiecommissie onze Nederlandse troepen in Irak temogen bezoeken. Onder hen waren ook de Nederlandse militairen die deforce protection-bijdrage aan de NAVO-missie Irak leveren. Over deverlenging van deze bijdrage voeren wij vandaag het artikel 100-debat,maar niet voordat ik namens de PVV ook hier onze grote waardering enrespect uitspreek voor de mannen en vrouwen die op dit moment dienenin Irak. Om enkele dagen met hen te kunnen optrekken was buitengewoonindrukwekkend. Ik was zeer onder de indruk van het professionalisme, dediscipline en de toewijding waarmee zij hun werk aldaar doen.Voorzitter. Ik werd mij tijdens ons bezoek er wederom van bewust dat watwij van onze Nederlandse militairen vragen niet vanzelfsprekend is. Zoraakte een van onze militairen in die dagen gewond tijdens een schietoe-fening. Gelukkig is het goed afgelopen. Ik wens hem namens de PVV eengoed herstel toe.Voorzitter. Ook sprak ik met veel van onze jongens en meiden over hunpersoonlijke motivatie om te dienen bij Defensie en over de offers die zijdaardoor moeten brengen. De kerstdagen staan voor de deur, maar velenvan hen zullen niet thuis zijn om deze dagen met hun vrienden en familiedoor te brengen. De PVV vindt hun toewijding buitengewoon bewonde-renswaardig. Wij vinden dan ook dat er goed voor onze militairen opmissie gezorgd moet worden. Dat is nu zeker het geval. Onze militairenhebben naar eigen zeggen niks te klagen over de accommodatie of overde voorzieningen. Wel kreeg ik te horen dat er manschappen zijn die voorde missie waar we het vandaag over hebben, zelf bepaalde uitrustings-stukken hebben moeten aanschaffen en die uit hun eigen portemonneehebben moeten betalen. Het gaat om enkele honderden euro’s perpersoon. Graag hoor ik van de Minister van Defensie dat zij dit geldgewoon terugkrijgen. Het kan niet zo zijn dat we hier heel lang getouwtrekover gaan hebben. Graag een reactie.Voorzitter. Dan de vraag of de PVV de verlenging van deze missie metzes maanden steunt. Het antwoord daarop luidt: ja. En wel om de simpelereden dat wij het net als het kabinet belangrijk vinden dat de forceTweede Kamer, vergaderjaar 2024–2025, 27 925, nr. 9822 protection-bijdrage gelijk wordt getrokken met de andere Nederlandsebijdrage in het gebied. Hiermee wordt de veiligheid van de missie dieonder Nederlands bevel staat, gewaarborgd. Samen uit, samen thuis.Maar dat is het dan ook, wat de PVV betreft. Wij zijn niet voor een verdereverlenging van de missie in Irak. Uit de beantwoording van eerder doorons gestelde vragen blijkt ook dat het kabinet geen rekening houdt meteen verlengingsverzoek. Graag verneem ik of dit nog steeds het geval isen of onze militairen dus voor de zomer weer uit Irak zijn vertrokken.Voorzitter. Dan verneem ik graag ...De voorzitter:Er is een vraag, maar die krijgt u aan het einde van uw betoog. Gaat uverder.De heer Pool (PVV):Uitstekend. Dank u wel, voorzitter. Dan verneem ik graag de actueleontwikkelingen omtrent de veiligheidsrisico’s. Zijn er nog aanvullingen opde artikel 100-brief die van invloed kunnen zijn op de veiligheid van onzemilitairen in het gebied? Het lijkt erop dat de Amerikanen volgend jaar vanbepaalde plaatsen gaan vertrekken. Aangezien wij voor de veiligheid opde basis afhankelijk zijn van hun verdediging, hoor ik graag welke impactdit heeft op de veiligheid van onze militairen. Is hun vertrek goedafgestemd met dat van ons?Voorzitter. Dan rest mij tot slot niets anders dan onze militairen die dienenin Irak of die straks naar Irak zullen gaan voor de voortzetting van dezeforce protection-bijdrage, als dat gebeurt, het allerbeste te wensen. DePVV dankt hen voor hun inzet en wenst hun, als de tijd daar is, eenbehouden thuisreis.Ik dank u wel.De voorzitter:Dank, meneer Pool. Meneer Paternotte, u had een vraag.De heer Paternotte (D66):Het is de eerste artikel 100-brief die we krijgen sinds de PVV in het kabinetzit. Vorig jaar, toen de PVV nog niet in het kabinet zat, steunde de PVV demissie niet. Nu doet ze dat wel. Is dat nou omdat de PVV de missie op zichnu wel steunt of is dat puur omdat de heer Pool zegt: we hebben daar eencommandant zitten, dus moeten we de force protection erbij leveren?De heer Pool (PVV):Dat laatste is inderdaad méér waar. Wat er nu is, is de gelijktrekking metonze andere bijdragen die we daar hebben, dus het Nederlands bevel overde missie, maar ook ons helikopterdetachement. Wij zouden het gekvinden om dit gedeelte van de Nederlandse troepen dan al in januariterug te trekken, terwijl de andere Nederlandse militairen daar nogmaanden zitten. Wij vinden dat we dat gelijk moeten trekken. Daaringeven we het kabinet gelijk. Daarom zijn wij voor dit verzoek en voor dezeartikel 100-brief.De heer Paternotte (D66):Oké. Daarna zegt de heer Pool: maar dat is het dan ook. Dan is mijn vraagwat dit betekent. Stel dat het kabinet vanuit het Witte Huis in mei eenverzoek krijgt of wij toch niet wat extra kunnen doen en er hier een nieuweartikel 100-brief ligt. Gaat u die dan gewoon bestuderen en kijken of dePVV ervoor is en het logisch vindt? Of zegt u gewoon: met «dat is het danook» bedoelen we ook wel «dat is het dan ook»?De heer Pool (PVV):Tweede Kamer, vergaderjaar 2024–2025, 27 925, nr. 9823 Ja. Ik ben daar vrij duidelijk in. Wat ons betreft is het dat ook, want alsdeze missie voortgaat, vinden wij ook echt dat andere landen dat van onsmogen overnemen. Allereerst ligt er nog geen verzoek tot verlenging vanhogerhand, vanuit de NAVO. Wat dat betreft speelt het ook niet. Onzemilitairen hebben dan een wezenlijke bijdrage geleverd aan de missie. Wijhebben hier in Nederland ook echt onze militairen nodig om de gereed-stelling van de krijgsmacht naar een hoger plan te tillen. Er zijn dusgenoeg andere dingen te doen. We staan nu achter de verlenging metzes maanden, maar wat dat betreft is het ook gewoon een keertje goedgeweest.De voorzitter:Tot slot.De heer Paternotte (D66):Ik vind dat moeilijk te plaatsen, want er is best wel instabiliteit in de regio.We weten niet of Islamitische Staat zich weer opnieuw kan oprichten eneen nieuwe dreiging vormt voor onze veiligheid hier. Maar toch sluit dePVV nu al uit dat Nederland later enige militaire bijdrage gaat leveren aande stabiliteit in Irak, ook als dat verzoek van onze bondgenoten zoukomen. Ik vind dat echt totaal onverantwoordelijk.De heer Pool (PVV):Dat mag de heer Paternotte vinden. Wij vinden dat niet. De dreigingvanuit IS is op dit moment zeer klein. Met de force protection en deNAVO-missie in breder verband adviseren wij de Iraakse overheid. DieIraakse overheid heeft zelf ook al eerder met haar premier aangegeven dathet eigenlijk weleens een keertje goed is geweest met de aanwezigheidvan de westerse troepen aldaar. Ik vind het niet heel vreemd dat er op eengegeven moment een eind aan komt.De heer Paternotte (D66):Laatste vraag. Sluit de PVV daarmee ook uit dat Nederland een bijdragelevert aan andere operaties in Irak, ongeacht of dat Inherent Resolve is ofeen andere mogelijke toekomstige operatie? Het klinkt nu alsof het puurom de adviseursrol van de force protection gaat.De heer Pool (PVV):Ja, daar heb ik het hier dus over, over de missies die nu spelen. Wat er inde toekomst gaat komen, zullen we dan bezien. Ons standpunt is altijdduidelijk geweest. Toen wij vochten tegen het kalifaat van IS, hebben wijdat gesteund, in 2014. Dat was ook echt een gevechtsmissie omdat wedaar gewoon het kalifaat aan het bestrijden waren. Wat vervolgens isgebeurd, is dat we meer de focus zijn gaan leggen op een soorthulpmissie, een opbouwmissie. Wij vinden dat onze militairen in de eersteplaats gewoon militairen zijn en geen sociaal hulpverleners. Daarom zijnwij altijd kritisch op dat soort missies.De voorzitter:Dank. Meneer Boswijk.De heer Boswijk (CDA):Dank u wel, voorzitter. Afgelopen weekend mocht de commissie Defensieeen bezoek brengen aan de mannen en vrouwen in Irak. Ik moet zeggen:ik vind dat zelf als woordvoerder Defensie, maar eigenlijk als woord-voerder over alle portefeuilles, eigenlijk het mooiste onderdeel vanbezoeken aan het buitenland. Ik weet dat ik meteen heel veel mensen enonderwerpen tekortdoe, maar ik vind het oprecht het mooiste van onswerk om de mannen en vrouwen aan het werk te zien. Zij doen op demeest basale manier het werk voor onze veiligheid en stabiliteit en lopenTweede Kamer, vergaderjaar 2024–2025, 27 925, nr. 9824 daarvoor ook risico, ook het risico om misschien zelfs het hoogste offerervoor te moeten brengen. Dat stemt je wel nederig als je dan weer veiligop Schiphol landt. Laat ik dus beginnen met de mannen en vrouwen vanonze krijgsmacht te danken voor hun inzet en voor de gastvrijheid vanafgelopen weekend.Voorzitter. Het is voor het CDA volstrekt helder dat stabiliteit een heel endweg bijdraagt aan veiligheid dicht bij huis. De verlenging van deze missieis wat ons betreft meer dan logisch. Ik denk dat het goed is dat detwee missies gelijk worden getrokken. Ik heb nog wel één vraag. We zienmet de val van Assad hoe snel de ontwikkelingen kunnen plaatsvinden.We hebben ook gezien dat IS misschien wel zware klappen heeftgekregen, maar zeker niet verslagen is. Het is natuurlijk ook om die redendat IS kort na de val van Assad hevig is gebombardeerd. Ik denk dat ditaangeeft dat IS wel degelijk nog een dreiging is en dat we niet kunnenuitsluiten dat IS misschien later opnieuw zijn lelijke kop opsteekt. Ik benwel benieuwd hoe het kabinet daarnaar kijkt. Ik weet dat er nu nog nietgesproken wordt over een eventuele verlenging hierna. Ik snap ook datwe er misschien niet alles over kunnen zeggen, maar ik denk dat het welgoed is om ons mee te nemen in de scenario’s die mogelijk plaats kunnenvinden. Het is inderdaad waar dat de Irakese regering kritisch staattegenover de Amerikaanse aanwezigheid, hoewel de Amerikanen er opuitnodiging van Irak zijn. Tegelijkertijd weten we ook dat die kritischegeluiden sinds de val van Assad iets zijn verstomd, omdat de Irakeseoverheid zich wel een beetje zorgen maakt nu Assad in Syrië is gevallenen het toch een beetje ongewis is wat er terug gaat komen. Gezien deopkomende dreiging van IS door dat vacuüm, de onzekerheid in Syrië enhoe het zich daar gaat ontwikkelen, kan ik me zomaar voorstellen dat erwellicht in de toekomst alsnog weer een appel op Nederland wordtgedaan. Het CDA zal daar altijd met een open blik naar kijken, maar ik benbenieuwd of de Minister hier rekening mee houdt.Dat was ’m, dank u wel.De voorzitter:Dank u wel, meneer Boswijk. Meneer Paternotte.De heer Paternotte (D66):Dank u wel, voorzitter. Met twee collega’s rechts en een aantal collega’slinks van mij was ook mijn collega Van der Werf afgelopen weekend inIrak, op bezoek bij onze mensen. Ik ben zelf ooit op troepenbezoekgeweest in Litouwen, bij de Forward Presence. Net als ik daar was zijenorm onder de indruk van het werk dat er wordt gedaan. Dan zie je ookde kracht van een coalitiesamenwerking. Dus ik wil beginnen met onzedank en waardering uit te spreken voor al onze vrouwen en mannen daar.Ze zijn ook nodig. Het is mooi dat IS niet meer dagelijks voorpagina-nieuws is, zoals dat tien jaar geleden het geval was, maar IS is allesbe-halve weg. De NAVO-missie draagt bij aan de bredere stabiliteit enversterkt daarmee ook de anti-IS-coalitie. We voeren dit debat in een tijdvan grote onrust in de regio. De ontwikkelingen in Israël, Gaza en Libanonhouden ons al meer dan een jaar bezig. De recente val van het regime vanAssad brengt ook veel onzekerheid met zich mee. En dan komt er ook nogeen nieuwe Amerikaanse president, die over een maand wordt geïnaugu-reerd. Daardoor is heel veel van wat we nu bespreken speculatie, maar erbestaat wel een kans dat de inzet van de VS gaat veranderen.Vandaag wil ik dan ook stilstaan bij al deze schuivende panelen en deimpact daarvan op onze inzet in Irak, en bij wat dit betekent voor deveiligheid van onze mensen. Tijdens het vorige debat over deNAVO-missie Irak gaf de Minister aan dat de medische afvoerketen en descenario’s voor evacuatie volledig op orde zijn. Zijn deze keten en descenario’s voldoende voorbereid op mogelijke escalatie in de regio?Tweede Kamer, vergaderjaar 2024–2025, 27 925, nr. 9825 Dan over de VS. Hoewel we niet weten wat Trump gaat doen, weten weéén ding wel zeker, en dat is heel voorspelbaar: hij is een van de meestonvoorspelbare presidenten die de VS ooit hebben gehad. Hij heeft erweinig behoefte aan om zich druk te maken om het buitenland, als hijdenkt er niks mee te kunnen winnen of geen mooie deal kan sluiten. Overde ontwikkelingen in Syrië zei hij direct: this is not our fight. En dat terwijlwe allemaal weten hoever de impact van de Syrische burgeroorlog eerderreikte, met vluchtelingenstromen en de impact van islamitisch terrorisme.De komende jaren zal de door de VS geleide missie Operation InherentResolve worden omgevormd. Het is de bedoeling dat er een breedbilateraal VS-Irak-veiligheidspartnerschap komt. We spreken vandaagnatuurlijk niet direct over OIR, maar het is wel duidelijk dat alle verschil-lende missies met elkaar verbonden zijn en dat de rol van de Amerikanenin al die missies cruciaal is.Zonder vooruit te lopen op de keuzes die Trump zal maken – dat zal hetkabinet ook niet doen – vraag ik of de Minister kan toelichten of er welwordt gewerkt aan scenario’s waarin de Amerikanen zich bijvoorbeeldplotseling terugtrekken of geen interesse meer hebben in een bilateraalveiligheidspartnerschap. We hebben in Afghanistan gezien dat het ookniet per se een Republikeinse president hoeft te zijn die ons voorverrassingen kan stellen. Als de Amerikanen zich terugtrekken, is er danvoldoende geregeld voor de veiligheid van onze mensen, maar ook, zeg ikerbij, voor die van het lokale personeel?De val van Assad na meer dan een halve eeuw brute dictatuur is met rechtvoor veel mensen een reden tot feest, en ook tot droefenis. We zagenvanochtend ook weer de beelden van de massagraven die gevonden zijn.We zien het feest ook in onze straten, maar er is ook nog heel veelonzeker. Niemand kan voorspellen waar het land over een halfjaar, overvijf jaar of over tien jaar staat. Hoewel we gelukkig niet meer dagelijks deberichten over IS zien, is de terreurorganisatie natuurlijk niet verdwenen.Over het lot van IS in Syrië zien we nu verschillende berichten. Er zijnexperts die nu het definitieve einde van IS voorspellen, onder andereomdat Amerika luchtaanvallen kon uitvoeren op IS-strijders die optrokken.Maar er zijn ook zorgen dat IS wel degelijk kan profiteren van de chaos enhet machtsvacuüm. Dat is ook wat ze proberen. Tegelijkertijd zien we ooknog steeds bombardementen vanuit Turkije op de Syrian DemocraticForces en zijn de Koerden bang dat ze niet meer gesteund zullen wordendoor de VS zodra Trump weer in het Witte Huis zit. Maar de SDF is welcruciaal in de strijd tegen IS in het noordoosten van Syrië, waar zij dekampen bewaken en daarmee voorkomen dat IS-aanhangers zichopnieuw kunnen verenigen. Als dat wegvalt, is het risico dat IS daaropleeft en Irak in trekt, reëel. Mede daarom heb ik vorige week de motievan collega Piri medeondertekend, waarin de Kamer bij grotemeerderheid de regering ertoe heeft opgeroepen om uit te dragen datTurkije direct moet stoppen met aanvallen op Noord-Syrië. Dat is echtcruciaal. Heeft de Minister van Buitenlandse Zaken dit besproken toen hijhet onderwerp maandag opbracht in de Raad Buitenlandse Zaken en gaande Europese landen daarin samen optrekken?Dank, voorzitter.De voorzitter:Dank u wel. Meneer Kahraman.De heer Kahraman (NSC):Dank u wel, voorzitter. Mijn collega’s refereerden er al aan dat we hetafgelopen weekend onze mannen en vrouwen die een bijdrage leverenaan de NAVO-missie in Irak, mochten bezoeken. Ik mocht gelukkig ookonderdeel zijn van de groep die onze mannen heeft bezocht. Het was eenbijzondere ervaring om op een plek te zijn waar we normaal gesprokennooit komen en het was mooi om te zien wat we in internationaal verbandTweede Kamer, vergaderjaar 2024–2025, 27 925, nr. 9826 kunnen bijdragen aan de opbouw en veiligheid van Irak. Dat het belangrijkis om bij te dragen aan een stabiel en veilig Irak, hebben we ook terplaatse meegekregen. De inzet dient een hoger doel, namelijk hetbehouden van de stabiliteit in de regio, wat uiteindelijk ook effect heeft opons. Denk aan het voorkomen van een conflict, van heropleving vanterroristische dreigingen en van irreguliere migratie.De Ministers geven in de aanvullende brief aan dat de uitzendduur vaneen halfjaar voor militaire adviseurs te kort is voor een optimale impact.Kan de Minister van Buitenlandse Zaken aangeven waarom de missie,ondanks de grote waardering daarvoor op internationaal niveau en vanonze adviseurs en militairen die daar nu zelf de missie draaien, en ookgezien de ontwikkelingen in Syrië, na mei 2025 niet verlengd wordt?Voorzitter. Voorts is deze missie, ondanks het non-combatkarakter, nietgeheel zonder risico’s. Het conflict in Israël, Libanon en Gaza en deontwikkelingen in Syrië hebben effect op de veiligheidssituatie in Irak.Collega Paternotte refereerde daar ook aan. Kan de Minister van Defensieaangeven of bij calamiteiten de medische keten en de rugdekking vooronze militairen goed geborgd zijn, ook gezien het feit dat de Amerikanenoverwegen om te vertrekken uit Irak?Voorzitter, tot slot. Ik ben benieuwd naar de maatregelen die wordengenomen ten aanzien van de veelvuldige cyber- en spionageactiviteitenvanuit Iran en Rusland tegen deze missie. Graag wil ik van de Minister vanDefensie weten wat de frequentie van deze aanvallen is, in hoeverre onzemensen daar last van hebben en welke maatregelen er worden genomenom deze activiteiten tegen te gaan.Dank u wel.De voorzitter:Dank u wel.De heer Paternotte (D66):De heer Pool van de PVV zei net: dit was het dan ook. Het klonk als eensoort hypotheek op eventuele toekomstige besluitvorming over volgendemissies. Is het voor de heer Kahraman denkbaar dat wij namensNederland mensen eropuit sturen in een gevarenzone zonder steun vande grootste coalitiepartij?De heer Kahraman (NSC):Het is denkbaar. Uiteindelijk maakt elke fractie haar eigen overweging. Ofhet verstandig is, is een andere vraag. Ik zal altijd graag willen dat de heleKamer, dus ook de PVV, onze militairen steunt als we hen voor een missieuitzenden. In feite zou het eigenlijk altijd een unaniem besluit van deKamer moeten zijn dat we onze mannen en vrouwen steunen als we henuitzenden.De heer Paternotte (D66):Het is niet altijd unaniem geweest. Er zijn soms een paar partijen, eenpaar kleine partijen, die geen steun verlenen, maar dat de grootstecoalitiepartij dat niet doet, hebben we natuurlijk nog nooit meegemaakt.De heer Kahraman zegt terecht: of dat verstandig is, is de vraag. Watdenkt hij dat het effect zou zijn als de grootste coalitiepartij onze mannenen vrouwen in uniform niet zou steunen bij een uitzending?De heer Kahraman (NSC):Het zou geen goed beeld geven richting onze mannen en vrouwen, omdaarmee te beginnen, en ook internationaal niet. Maar het is echt aan elkefractie om haar eigen afweging te maken of ze onze mannen en vrouwenop een missie wil sturen. Ik heb echter ook aangegeven: het mooiste zouzijn als de voltallige Kamer onze mannen en vrouwen steunt in hunmissie.Tweede Kamer, vergaderjaar 2024–2025, 27 925, nr. 9827 De voorzitter:Meneer Nordkamp, het woord is aan u.De heer Nordkamp (GroenLinks-PvdA):Dank, voorzitter. Vandaag spreken we over de Nederlandse deelname enbijdrage aan de NAVO-missie in Irak. Ik was een van de leden die hetvoorrecht hadden om onze mensen daar aan het werk te zien, zoals al isgezegd. Door de PVV werd het zojuist «sociaal werk» genoemd. Ik vind datwe onze mensen daar fors tekort mee doen, want de bijdrage van zowelciviele als militaire adviseurs aan de stabiliteit en hervormingen van deveiligheidssector in Irak hebben behoorlijk indruk op mij gemaakt. Ookonze fractie is blij met het brede karakter van de Nederlandse bijdrage aande missie in Irak, waarbij veiligheid en stabiliteit hand in hand gaan methet bieden van ontwikkelingsperspectief. Wij steunen dan ook deverlenging van de Nederlandse force protection-bijdrage, want een veiligen stabiel Irak is van belang voor het Midden-Oosten maar ook vooronszelf, voor Nederland. We vragen vaker aandacht voor het blijvendebelang van hoofdtaak 2, het beschermen en bevorderen van de interna-tionale rechtsorde.Het Midden-Oosten is volop in beweging. Mijn fractie is daarom ookbenieuwd hoe de actuele ontwikkelingen in Syrië doorwerken op deveiligheidssituatie in Irak. Hoe schat de Minister de kans in dat ISIS desituatie gebruikt om zijn posities te versterken? Ook wil mijn fractie graagweten wat de impact is van het vertrek van Assad op de rol van Iran inIrak. Welke implicaties brengt dit met zich mee voor de veiligheid vanonze militairen en het succes van de NAVO-missie Irak?Voorzitter. De Nederlandse bijdrage wordt door bondgenoten ook zeergewaardeerd, als belangrijke invulling van de Nederlandse burdensharing. GroenLinks-Partij van de Arbeid vindt uiteraard dat wij eenbetrouwbare bondgenoot moeten zijn. Dit soort bijdrages moeten we danook zeker niet schuwen. Tegelijkertijd blijven er afhankelijkheden bestaan.De aankomende president van de Verenigde Staten staat een isolationisti-scher beleid voor. Mijn fractie is dan ook benieuwd welke gevolgen zijnaantreden zal hebben voor de Amerikaanse bijdrage in Irak en of deNAVO-missie Irak zonder Amerikaanse betrokkenheid een toekomst heeftof kan hebben. Wij zijn erg benieuwd naar de zienswijze van de kant vanhet kabinet hierop.Voorzitter, tot slot. In de brief stellen de Ministers dat er sprake is vanvoortgang op de doelstellingen. Tegelijkertijd werd in de voortgangsrap-portage gesteld dat realisme ten aanzien van de voortgang op demissiedoelstelling op zijn plaats is. Sterker nog, er valt niet met zekerheidte zeggen dat de uitkomsten daadwerkelijk toe te schrijven zijn aan hetadvieswerk van de NAVO-missie Irak. Kan de Minister verder uitweidenover deze ogenschijnlijke tegenstrijdigheid?Tot zover.De voorzitter:Dank u wel, meneer Nordkamp. Meneer Van der Burg.De heer Van der Burg (VVD):Voorzitter. Net als de collega’s voor mij en ongetwijfeld ook net als decollega’s na mij begin ik natuurlijk met steun uit te spreken voor demannen en vrouwen die voor ons bezig zijn de wereld een stukje veiligerte maken. We moeten altijd beseffen dat wij hier praten en zij daar doen,en dat wij hier in veiligheid kunnen leven omdat zij op verschillendeplekken in de wereld, niet alleen in Irak, zorgen voor onze veiligheid.Het moge duidelijk zijn dat de VVD ook deze missie zal steunen, om veleredenen. Ten eerste: de NAVO maken wij met elkaar. Dus daarin moet jeook een verantwoordelijke partner zijn. Dat toont het kabinet zich hiermeeook. Daarnaast zijn wij ook echt gebaat bij rust in het Midden-Oosten.Tweede Kamer, vergaderjaar 2024–2025, 27 925, nr. 9828 Dan de vraag of dit wat ons betreft de laatste keer is dat je moetverlengen. Ik laat het natuurlijk graag aan het kabinet over om daarovermet voorstellen te komen. Maar voor het geval dat de heer Paternottedaar zo een vraag over stelt, zeg ik het volgende. Ik maak een vergelijkingmet een tramconducteur. Je ziet dat er te weinig wordt betaald in de tram,dus wat doen wij? Wij zetten een tramconducteur op de tram. Iedereenbetaalt in de tram, dus dan kunnen wij de tramconducteur wel weerafschaffen, want iedereen betaalt inmiddels in de tram. Vervolgensherhaalt die cyclus zich eens in de zoveel tijd. Kortom, je moet niet, omdater sprake is van resultaat, zeggen: er is resultaat, dus kunnen we ons nuterugtrekken. Want dan loop je het risico dat je juist niet datgene bereiktwat je zou willen bereiken. Het gaat er hier echt om dat je structureleveranderingen aanbrengt.De situatie in het Midden-Oosten is op dit moment buitengewoon onzeker.Mijn voorgangers hebben het ook al gezegd. Ik heb dezelfde vragen alsmijn voorgangers over het effect van de regime change in Syrië. Wehadden daar ook vragen over tijdens de briefing, maar dat was voor dieregime change. De antwoorden daarop hoor ik ook graag terug van deMinisters. Van onze kant is er in ieder geval heel nadrukkelijk steun voorhet kabinet.Tot slot, voorzitter, heb ik de volgende vraag aan de Ministers. In hoeverrewordt er doorgedacht over verschillende scenario’s? Maar goed, daarmeekan ik aansluiten bij vragen die onder anderen gesteld zijn door collegaPaternotte. Op het moment dat de Amerikanen andere keuzes maken,zoals we hebben gezien in Afghanistan, heeft dat direct een groot effectop alle andere partners in dat soort landen. Dus wordt er nagedacht overandere scenario’s?Tot zover, voorzitter.De voorzitter:Dank u wel, meneer Van der Burg. Zeer welsprekend naar voren gebracht.Het woord is aan meneer Stoffer. O, meneer Van der Burg, ik had u alpersoonlijk gefeliciteerd, maar er is toch de behoefte om u ook namens dehele commissie te feliciteren met deze eervolle prijs. Heel goed. Ik zie datde heer Van der Burg deze aandacht waardeert. Meneer Stoffer, het woordis aan u.De heer Stoffer (SGP):Het valt niet mee om na zo’n spreker te moeten spreken.De heer Ceder (ChristenUnie):We moeten even schorsen, voorzitter. Haha.De heer Stoffer (SGP):Misschien kunnen we beter even koffie gaan drinken.Voorzitter. De tijd is kort, dus ik zal proberen om mijn bijdrage niet te langte maken. Maar vandaag hebben we het over een van onze meestwezenlijke verantwoordelijkheden als parlement. Het is door collega’s ookal gezegd. Ook de heer Boswijk gaf het aan. Maar als je het hebt over hetuitzenden van een militaire missie, dan heb je het echt wel over iets. Ookal is het een verlenging van de bestaande NAVO-missie in Irak, ook nu ishet belangrijk om het mandaat, de doelen, de middelen en ook de risico’smet elkaar goed te wegen.Voor ons, de SGP, is het belangrijk dat het gastland Irak ons ook echt wilhebben en dat, met name met het oog op het draagvlak en het resultaat,dat ook staande moet blijven houden na ons vertrek. Ik vond eigenlijk demetafoor van mijn buurman met de tramconducteur echt wel heelbeeldend wat dat betreft, dus daar sluit ik me ook graag bij aan. Mooierkun je het haast niet zeggen. Maar het is wel goed dat tijdens een recentmonitoringsbezoek ook bevestigd is dat Irak ons graag wil hebben. DeTweede Kamer, vergaderjaar 2024–2025, 27 925, nr. 9829 SGP waardeert dat het mandaat duidelijk en afgebakend is en dat demissie met gedeelde doelstellingen rond het opbouwen van de Irakeseveiligheidssector bezig is. Dat is ook echt cruciaal. Deze doelstellingensteunde de SGP ook al bij de eerdere besluiten over de NMI.De meest effectieve anti-ISIS-coalitie is een Irakese overheid die een eigenrobuuste en rechtsstatelijke inzet en veiligheidsapparaat heeft. Dat doetertoe. Dat helpt ook tegen de sjiitische milities en de malafide invloedvanuit Iran. Daartoe dragen wij als Nederland ook ons steentje bij. Wehelpen Irak opbouwen voor hun en ons veiligheidsbelang. Dat laatstemoeten we zeker niet uit het oog verliezen. ISIS mag niet herrijzen ensjiitische milities moeten gestopt worden.De noodzaak is hoog, maar we moeten oppassen en de verwachtingenwat dat betreft misschien ook wel enigszins matigen. De langetermijn-doelstellingen zijn gedeeld, maar de voortgang is traag en de praktijk isook weerbarstig. Dat is gelijk mijn eerste vraag aan de Minister: kan hijverklaren waarom de voortgang traag is? En wil hij zich inzetten om deknelpunten rondom de effectiviteit ook weg te werken? Concreet heb ikhet dan bijvoorbeeld over beperkingen op bewegingen buiten Bagdad.Voorzitter. Ik wil ook graag stilstaan bij de omloopsnelheid van deadviseurs. Collega’s deden dat ook. Maar de omloopsnelheid vanadviseurs werd al in de brieven van juli 2023 genoemd en nu in november2024 opnieuw. De Minister zegt ons daarover in mei komend jaar opnieuwte informeren. Eigenlijk zou ik daar graag eerder wat over horen, inclusiefof het echt mogelijk is om in NMI-adviseurs langer uit te zenden. Hoedenken de NAVO en andere landen daarover? Het is eerder al gezegd,maar een langere uitzending heeft ook echt nadelen voor het thuisfront.Dus als daar eerder iets over gezegd kan worden, heel graag. Maar anderszou ik ook wel graag de toezegging van het kabinet willen dat dit heelconcreet gemaakt wordt in de rapportage die we in mei 2025 kunnenverwachten.Voorzitter. Die bijdrage willen we gaan leveren als Nederland en dieblijven we leveren. Daar gaan we ook gestaag in verder, want dat doenwe, denk ik, ook gestand op de ... Als SGP hebben we eerder gezegd datonze grondhouding positief is op basis van de artikel 100-brieven die weook rond de feitelijke vragen hebben gehad en op basis van de beant-woording daarin. Wat dat betreft kunt u van ons straks plenair eeninstemming met de verlenging van deze missie verwachten.Voorzitter. Ik waardeer het bijzonder – dat is ook door collega’s alopgemerkt – dat Nederland een betrouwbare NAVO-partner is en dat weook een aantal cruciale componenten voor de missie leveren: de forceprotection, de helikoptercapaciteit en ook de commandant. Daarbij isgelijk mijn vraag: is er bij die force protection-missieteams onderweggenoeg medische capaciteit aanwezig, ook voor een eventuelenon-combatmissie?Voorzitter. Dan als laatste de risico’s, want ook deze missie is, hoe je hetook wendt of keert, niet zonder risico’s. Er zijn namelijk nog steedssjiitische milities die fel tegen onze aanwezigheid in Irak zijn. Er is ooktoenemende onrust en er zijn spanningen in Bagdad die mogelijk impactgaan hebben. En mijn laatste vraag is dan ook of de Minister verwacht datin aanloop naar de Irakese verkiezingen die spanningen nog kunnentoenemen.Daar laat ik het bij, voorzitter. Dank u wel.De voorzitter:Dank u wel, meneer Stoffer. De heer Ceder.De heer Ceder (ChristenUnie):Dank u wel. Er zijn veel vragen gesteld waar ik mij bij aansluit, dus ik wilhet graag kort houden, ook gezien de tijd. Het is een belangrijk engewichtig moment als de Kamer het debat voert over artikel 100-brieven.Tweede Kamer, vergaderjaar 2024–2025, 27 925, nr. 98210 Het gaat hier namelijk over het inzetten van Nederlandse militairen. Dat isaltijd met risico’s en gevaren omkleed. Daarom is dit een beslissing diewe als parlement niet licht moeten nemen. Evenwel spreek ik hier namensmijn fractie steun uit voor de verlenging van de Nederlandse forceprotection-bijdrage aan de NAVO-missie in Irak. Onze dank aan onzemilitairen daar.Voorzitter. Dat doen we in het licht van flinke politieke en militaireontwikkelingen in de regio. Het is nog niet duidelijk welke impact de valvan het Assad-regime zal hebben op de veiligheidssituatie in de regio inhet algemeen en Irak in het bijzonder, zo gaf het kabinet aan naaraanleiding van eerdere vragen. De vraag is of daar inmiddels iets meerover te zeggen is en welke exitstrategie er is mocht de huidige interimpremier, die naar ik meen een IS-verleden heeft, toch op een anderemanier in de wedstrijd zitten.Voorzitter. Ten aanzien van de exitstrategie. Is er een einddoel opgesteldvoor deze NAVO-missie in het algemeen en voor de Nederlandsedeelname daaraan? Is daar ook al zicht op? En wordt er rekeninggehouden met het scenario dat deze militairen in de toekomst mogelijkniet welkom zijn in Irak, bijvoorbeeld door lokale politieke ontwikkelingen?Tot zover, voorzitter. Dank u wel.De voorzitter:Dank u wel. Ik kijk heel even of er behoefte is aan een schorsing aan dekant van het kabinet. Oké. Dan schors ik de vergadering tot 10.55 uur.De vergadering wordt van 10.34 uur tot 10.58 uur geschorst.De voorzitter:Welkom terug. Ik heropen de vergadering. Ik geef als eerste het woord aande Minister van Buitenlandse Zaken.Minister Veldkamp:Dank, voorzitter. Fijn dat een aantal van de leden van de commissie meteigen ogen heeft kunnen zien hoe daar Nederlanders militair en civiel aanhet werk zijn. Ik ben het eens met de heer Boswijk: het is echt het mooisteom te zien hoe dat praktische werk plaatsvindt. Dat is het mooie aanDefensie, zeg ik als Minister van Buitenlandse Zaken. De Minister vanDefensie en ondergetekende komen op een ander moment daar wel tekijken, maar ik juich zeker toe dat dit bezoek is gebracht. U zult ookhebben gemerkt hoe het reizen is en dan heeft u dat toch op eencomfortabele wijze gedaan, soms zelfs met economyvluchten,twee overnachtingen en dat soort zaken.Dit is het eerste artikel 100-debat van het kabinet. Ik weet dat de Kamerzeer hecht aan een zorgvuldige artikel 100-procedure. Dat geldt ook voorhet kabinet. Het gaat om uitzending van militairen en zoals de heer Stofferzei: dan heb je ook wel iets. Een zorgvuldige afweging is gepast en ikwaardeer daarom zeer de betrokkenheid. Ik zal pogen uw vragen zovolledig en zo goed mogelijk te beantwoorden. Tegelijkertijd kunnen weniet over Irak spreken zonder eerst stil te staan bij de ontwikkelingen inSyrië – daar wees een aantal van uw fracties op – en de eventuele impactdaarvan op Irak. Vanmiddag is het commissiedebat Midden-Oosten. Daaris nog veel meer ruimte om bijvoorbeeld in te gaan op de vraag van deheer Paternotte over de Raad Buitenlandse Zaken en de Turkse activiteitenin het Noorden van Syrië. Deze ontwikkelingen zijn niettemin ook relevantvoor het besluit dat hier voorligt, namelijk de verlenging van de forceprotection, NMI.Vorige week is er na een langdurige burgeroorlog natuurlijk een eindegekomen aan het bewind van Assad. Heel veel is nog onduidelijk. Deontwikkelingen in Syrië kunnen implicaties hebben voor de situatie in Irak,allereerst voor de Iraakse bevolking. Met de wonden van ISIS nog vers inTweede Kamer, vergaderjaar 2024–2025, 27 925, nr. 98211 het geheugen – die zijn verre van geheeld – is de Iraakse bevolking vooralbezorgd over de kans dat een toename in terreuractiviteiten in Syrië kanoverslaan naar Irak. Ook de regering van premier Al-Sudani is daaroverbezorgd en alert, want het verleden heeft wel uitgewezen dat de instabi-liteit in Syrië kan overslaan op Irak.De heer Nordkamp vroeg naar de gevolgen voor Iraanse milities in Irak.Het antwoord daarop is dat het eigenlijk nog onvoorspelbaar is. Datantwoord is onbevredigend, richting u, maar ook voor mij. Enerzijds zouje kunnen zeggen dat de verzwakking van Iran, naar aanleiding van de valvan Assad, ook de aan Iran gelieerde milities in Irak zal verzwakken.Anderzijds kunnen ook waterbedeffecten optreden. We weten dat nog nietprecies. We zijn wel alert. Dat alles onderstreept het belang van hetweerbaar maken van die veiligheidssector in Irak. Daar doelt deze missieook op. Die is ook daarop gericht.Vanwege de situatie in Syrië heeft de Iraakse regering maatregelengenomen om de grens te versterken, militaire eenheden paraat te stellen.Maar ja, die grens is wel zo’n 600 kilometer lang en brengt uitdagingenmet zich mee. Om die reden is ook de anti-ISIS-coalition, de OIR, zeeralert. Daarvan getuigen overigens ook de meer dan 75 luchtaanvallen diede VS vorige week hebben uitgevoerd tegen ISIS-doelen in Syrië. Deessentie is gewoon dat waakzaamheid is geboden. Dat maakt de bijstandaan Irak, en dus aan de NMI, om onder meer ISIS te bestrijden en hetverslaan van ISIS te consolideren onverminderd relevant, zo nietrelevanter.Vanmiddag in het andere debat kan ik beter ingaan op verdere vragenover Syrië. Maar goed, in dit debat wil ik vooral spreken over de NMI, Iraken de gevolgen van de ontwikkelingen daarvan. Wat zijn de doorslagge-vende redenen om te komen tot het besluit om deze force protection-bijdrage met zes maanden wordt verlengd? En wat is de Iraakse interna-tionale politieke context en internationale politieke context? Daar ga ikgraag nog verder op in.Waarom doen we het? Zoals u weet, is de force protection op grond vande eerdere artikel 100-brief momenteel reeds aanwezig in Irak met eenlooptijd tot en met 31 december. Door die verlenging wordt die verlengdtot in ieder geval de duur van het Nederlandse commando van deNAVO-missie, namelijk tot en met mei 2025. Dus die gelijktrekking, waarde heer Pool ook op wees, is van belang. Daarmee wijs ik ook op wat deheer Ceder mij vroeg met betrekking tot de exitstrategie. De bijdrage aande force protection loopt dus in de loop van volgend jaar af. Voor de forceprotection daarna overlegt de NAVO met de bondgenoot. Dat is in iedergeval niet de verantwoordelijkheid van Nederland. In principe gaat eenbondgenoot dat overnemen, zoals dat in een bondgenootschap idealiterook loopt. Dit kabinet kiest voor deze missie, omdat we op die manierbijdragen aan de doelstelling in het hoofdlijnenakkoord, namelijk hetbestrijden van terrorisme en het tegengaan van instabiliteit die kan leidentot ontheemding. De Nederlandse force protection-bijdrage is essentieelvoor die missie om het kernmandaat van de missie, het advieswerk aande Iraakse autoriteit, te kunnen voortzetten. Het voorziet in de veiligheiden mobiliteit van het personeel van de missie, zoals een aantal van u heeftkunnen zien.De gronden voor die bijdrage zijn niet wezenlijk anders dan de grondenvoor de reeds lopende bijdragen aan de NAVO-missie in Irak, waaronderde Nederlandse commandovoering. De eerste grond is het directeveiligheidsbelang, primair om tegen ISIS in te blijven gaan. De tweedegrond is de burden sharing binnen de NAVO – laat die niet ongenoemdblijven – en het zijn van een betrouwbare bondgenoot op dat punt. In deeerste plaats is een stabiel Irak namelijk van belang voor Nederland, voorEuropa en voor de regio. Het gaat dan om het duurzaam verslaan van ISISen het voorkomen van een heropleving. Zo’n heropleving kan namelijkleiden tot hernieuwde instabiliteit en ontheemding. ISIS is in Irak ernstigTweede Kamer, vergaderjaar 2024–2025, 27 925, nr. 98212 verzwakt – ze zijn formeel gezien territoriaal verslagen maar niet ideolo-gisch – maar nog altijd actief in zowel Irak als Syrië. Nogmaals, deontwikkelingen in Syrië hebben de zorgen omtrent een mogelijkeheropleving weer aan de oppervlakte gebracht.De deelname van Nederland en andere internationale partners aan demissies in Irak staat daarnaast steeds meer in het licht van het tegenwichtbieden tegen die invloeden van destabilisering vanuit de ontwrichtendepolitieke spelers in de regio, waaronder Iran. Daarbij wordt mede gelet ophet risico op een Iraanse as, die ook de veiligheid van andere landen in deregio bedreigt, zoals Israël. De Iraakse strijdkrachten hebben nog steedsondersteuning nodig van de internationale gemeenschap bij de verdereversterking van de veiligheidssector. De NAVO-adviesmissie in Irakadviseert hen daarover. Diverse fracties hebben gevraagd of het daarbijook gaat over de keuze tussen langer blijven en stoppen. Door deze forceprotection-bijdrage met een halfjaar te verlengen, loopt deze in principenagenoeg gelijk aan de bijdrage die wij leveren met de helikopters en deforce commander. Daarna worden we afgelost. Het kabinet houdtvooralsnog geen rekening met een verlengingsverzoek vanuit de NAVOvoor de force protection. Tegelijkertijd worden, gezien de ontwikkelingenrond ISIS en Syrië, nieuwe verzoeken in het kabinet altijd in overweginggenomen. Het besluit over wenselijkheid en mogelijkheid zal dan wordengewogen. Mochten hier ontwikkelingen in zijn, dan wordt de Kamer daaruiteraard in meegenomen.Een aantal van u, waaronder de heer Paternotte, stelde ook vragen overhoe het dan zit met de VS en de koers van de Trump-administratie. Ik kanu zeggen dat de verwachting niet is dat de VS zich plots zal terugtrekken.President elect Trump heeft op 8 november gebeld met de Iraaksepremier, en heeft steun uitgesproken voor een strategisch partnerschap. Ikkan niet speculeren over hoe de Trump-administratie zich rondom tal vanonderwerpen in de wereld precies zal opstellen. Maar deze inzet van deforce protection loopt dus af in de zomer van komend jaar, en we hebbenop dit moment geen verwachting dat die eerder tot een einde zal komen.De voorzitter:Dank u wel. Er is een vraag van de heer Paternotte.De heer Paternotte (D66):De Minister van Buitenlandse Zaken zegt dat toekomstige verzoeken –gezien de situatie is het niet ondenkbaar dat die gedaan worden – op hunmerites worden gewogen. We hebben net natuurlijk van de PVV heelduidelijk gehoord: dit is het dan ook; dat gaan we niet doen. Het zou voorNederland voor het eerst zijn dat de grootste coalitiepartij, of überhauptde grootste partij, een militaire missie niet steunt. Hoe weegt het kabinetdit als je kijkt naar het draagvlak? Is het voor het kabinet business as usualals er zo’n situatie zou ontstaan? Of is dat een grote zorg voor het kabineten wil het kabinet erop inzetten dat de grootste coalitiepartij het wel gaatsteunen?Minister Veldkamp:Het kabinet hoopt natuurlijk altijd op een breed draagvlak voor hetuitzenden op missies als deze. We hebben kunnen zien in welke omstan-digheden mensen hebben moeten opereren; die zijn niet ideaal. Er zijnaltijd veiligheidsrisico’s. Daar zijn mensen ook op voorbereid. Wij strevenaltijd naar een breed draagvlak. Op dit moment stel ik vast dat de PVV,zoals de heer Pool heeft gezegd, deze force protection, mede gezien diegelijktrekking, ook kan steunen. Ik waardeer dat zeer. Ik vind dat ookbelangrijk. Ik hoop dat de Kamer, in de breedte die ik hier aan tafel in iedergeval bemerk, inderdaad ook deze verlenging van de force protection totin de zomer kan dragen.Tweede Kamer, vergaderjaar 2024–2025, 27 925, nr. 98213 De voorzitter:Dank. Gaat u verder.Minister Veldkamp:De missie levert een waardevolle bijdrage aan de versterking van deIraakse veiligheidssector, maar tegelijkertijd blijft bescheidenheid enrealisme gepast, zeg ik daarbij. Daarmee verwijs ik ook naar hetgeen deheer Nordkamp heeft gezegd. NMI is een kleine missie. De veiligheids-sector in Irak is omvangrijk, complex en gefragmenteerd, en kampt metgrote uitdagingen. Nederland levert dus een waardevolle, maarbescheiden bijdrage. We doen onze tour of duty. Er worden stappen gezet,zoals ook moge blijken uit aanhoudende successen in de strijd tegen ISIS,maar we kunnen niet verwachten dat Irak in de nabije toekomst geheel opeigen benen kan staan en net zo veilig wordt als Bovenkarspel,Purmerend, Vlagtwedde of ... Waar komt de heer Nordkamp vandaan?Overdinkel, dat is relatief veilig!De eerste grond voor onze deelname is dus de bijdrage aan die stabiliteit,hoe bescheiden ook; dat is een belangrijke reden om daar te zijn. Detweede belangrijke grond voor onze deelname is dat de bredere bijdrageaan NMI helpt bij onze burden sharing in de NAVO. Het kabinet hecht erook aan een betrouwbare bondgenoot binnen de NAVO te zijn. Daar hoortook bij dat we niet alleen aan hoofdtaak 1 bijdragen, maar dat we ookbijdragen aan NAVO-missies en -operaties buiten het NAVO-verdrags-gebied.Dan de binnenlandse en de internationale context, te beginnen met debinnenlandse context in Irak. Met een verwijzing naar mijn opmerkingenover Syrië, is het van belang om te benadrukken dat de Nederlandsemilitairen en burgers in Irak aanwezig zijn op verzoek en op uitnodigingvan de Iraakse regering. Gezien de situatie rond Syrië kan ik me ook welindenken dat NMI – maar dat geldt ook voor OIR – op dit moment des temeer welkom is. Irak kan en wil nog niet zonder de steun van de interna-tionale gemeenschap. Dat geldt dus ook voor de regering van premierAl-Sudani, die nu bijna tweeënhalf jaar in het zadel zit. Die regering wilIrak positioneren als een veiliger en stabiel land met een eigen soeverei-niteit. Zoals al langer het geval is, is er binnen Irak een grote verdeeldheid.Dat is een weerbarstige situatie. Dat vraagt van hun regering eenbehoorlijke binnenlandse balanceeract.De heer Stoffer vroeg naar de Iraakse verkiezingen van het najaar, in diepolitieke context, met verschillende spanningen en sektarische huizen. Deafgelopen jaren is die situatie zo geweest. Het is de verwachting dat datook in en rond de verkiezingen in het najaar zal spelen. Dat is niet nieuw;dat hoort bij de context waarin de missie opereert. De missie is daar goedop toegerust en we monitoren nauwgezet welke risico’s daaruit voort-vloeien. Die balanceeract is er ook op het internationale toneel. De situatiein de regio is zorgelijk en baart ook de Iraakse autoriteiten zorgen. Ik noemde gebeurtenissen van 7 oktober vorig jaar, de oorlog in Gaza en Libanon,de regionale spanningen, de escalatie en de recente ontwikkelingen inSyrië die leiden tot spanningen en veiligheidszorgen in Irak. Daar zittenook samenhangen in. Voor de Iraanse milities of Iraans-gelieerde militiesin Irak zal ook meewegen in welke mate er elders staakt-het-vurensworden gehandhaafd of ontstaan. Dat soort zaken werken op elkaar in,niet altijd een-op-een, maar het werkt wel degelijk op elkaar in.De ontwikkelingen in de regio leidden het afgelopen jaar ook tot eentoenemende politieke druk om het vertrek van de anti-ISIS-coalitie, deOperation Inherent Resolve, OIR, uit Irak te realiseren. Dat werd eind vorigjaar en begin dit jaar kracht bijgezet met aanvallen gericht tegen metname VS-militaire doelen in Irak, die sindsdien wel significant zijnafgenomen. De Iraakse regering staat soms weliswaar kritisch tegenoverde VS, en zeker tegenover Israël, maar steunt de militaire samenwerkingen de aanwezigheid van westerse landen, inclusief de VS, en doet datTweede Kamer, vergaderjaar 2024–2025, 27 925, nr. 98214 openlijk. Dat wordt ook herhaaldelijk benadrukt in gesprekken die wijhebben, die onze mensen hebben met de Iraakse autoriteiten en die ik ookzelf heb, zoals enige tijd geleden met Fuad Hussein, de Iraakse Ministervan Buitenlandse Zaken, die overigens prima Nederlands spreekt.De heer Paternotte vroeg naar Irak en de VS. Ik kom in dat kader nog opéén punt terug. Irak en de VS sloten op 27 september een overeenkomstover de transitie van OIR en de anti-IS-coalitie naar toekomstige bilateraleafspraken. De contra-terrorismeactiviteiten van OIR in Irak wordengefaseerd beëindigd, waarbij de activiteiten in Irak per september 2025stoppen. Dat is dus na deze Nederlandse missiebijdrage waar we vandaagover spreken. De strijd tegen IS in Syrië zal vanuit Erbil in Irak wordenvoortgezet, in ieder geval tot september 2026. In een bilaterale Irak-VS-overlegstructuur worden momenteel die afspraken verder uitgewerkt. Ikkan niet vooruitlopen op de toekomst en voorspellen wat de Trump-administratie daarin kan betekenen, maar duidelijk is dat er geen sprake isvan een volledig militair vertrek van de VS uit Irak. Op dit moment zijn ergeen verwachtingen ter zake. Ik kan me zelfs voorstellen dat de ontwikke-lingen in Syrië de wens vanuit Irak voor samenwerking met de VS alleenmaar versterken en niet verzwakken.Zowel Irak als de VS benadrukken dat de strijd tegen IS een prioriteit is enblijft. Irak is een integraal onderdeel van die bredere anti-IS-coalitie. Hetuitgangspunt van de bilaterale veiligheidsarrangementen tussen Irak ende VS is dat die Iraakse strijdkrachten worden ondersteund en dat de drukop IS behouden blijft. Juist nu OIR langzaam uitgefaseerd wordt, is datwerk van NMI, om een partnerschap met advisering aan de Iraakseveiligheidssector voort te zetten, onverminderd belangrijk. Ja, datfunctioneren is afhankelijk van Amerikaanse kritieke randvoorwaarden. DeNAVO en de VS zijn het erover eens dat voldoende capaciteit aanwezigmoet zijn en moet blijven om de NAVO-missie op een veilige manier voortte zetten. Daarop kan de Minister van Defensie verder ingaan.De heer Van der Burg had het over rijden in trams. Volgens mij rijden ergeen trams in Irak, en zijn er zelfs geen tramrails. De route naar detoekomst is daarmee misschien wat ongewis. Het gaat in Irak telkens omdie algehele veiligheidszorg. Deze Nederlandse bijdrage aan forceprotection nu ongeveer gelijktrekken met de andere aanwezigheid in demissie zet de wissels in ieder geval gelijk. Daar ben ik heel blij mee.De voorzitter:Veel dank aan de Minister. Er zijn geen vragen meer. Dan gaan we gelijkdoor met de Minister van Defensie.Minister Brekelmans:Dank, voorzitter. Ik sluit me allereerst aan bij de mooie woorden die zijngesproken door diverse Kamerleden over de inzet van onze militairen. Ikvind het ook heel mooi dat de vaste Kamercommissie voor Defensie eenbezoek heeft gebracht. Ik heb ook van onze kant gehoord dat het als zeerpositief is ervaren en dat het tot hele goede gesprekken en de uitwisselingvan ervaringen heef geleid, dus zeer veel dank daarvoor. Het is ook goedom juist nu te gaan, want natuurlijk zien ook de families en gezinnen thuisdat de onrust in Syrië toeneemt, en dat blijkt ook uit de vraag dieKamerleden daarover stellen: wat betekent dat nu voor onze mensendaar? Dat houdt natuurlijk ook de gezinnen en mensen thuis bezig. Zekerin de tijd van kerst en Nieuwjaar, met de feestdagen, de tijd dat onzemilitairen niet thuis kunnen zijn, is het extra belangrijk dat we daaraandacht voor hebben.De Minister van Buitenlandse Zaken heeft zojuist al veel dingen gezegdover de waarde van deze missie en onze betrokkenheid in Irak. Ik zou daarnog aan willen toevoegen, puur vanuit Defensieperspectief, dat het ookgoed is voor onze militairen om in die omgeving actief te zijn. Dat leidtnamelijk tot nieuwe ervaringen en betere geoefendheid ook in die context.Tweede Kamer, vergaderjaar 2024–2025, 27 925, nr. 98215 We zijn natuurlijk veel bezig met hoofdtaak 1, het versterken in Europa vanonze zelfverdediging en afschrikking, maar het is ook goed om ook inandere omgevingen actief te zijn. Het motiveert onze mensen ook. Ik waszelf twee weken geleden in Gilze-Rijen bij de lichting van het helikopterde-tachement die in januari voor de volgende rotatie gaat. Daar sprak ikiemand die voor het eerst op uitzending ging en daar heel erg naaruitkeek, maar ook iemand uit het medische team die zei: dit is de laatstemissie voor mijn pensioen, en ik wil dat juist graag in Irak doen, om nogeen keer in die omgeving met die spanning actief te zijn. Je ziet dus dathet onze mensen ook motiveert.De heer Stoffer vroeg: hoe kan het nou dat de praktijk weerbarstig is en devoortgang soms traag, maar dat er wordt gezegd dat we positieveresultaten boeken? Daarbij sluit ik me aan bij wat collega Veldkampdaarover zei. Dat zien we ook in de directe samenwerking die we hebben.In de loop der jaren zijn we, naast advisering op meer operationeel entactisch niveau, steeds meer op strategisch niveau gaan adviseren, ookmet de Iraakse autoriteiten en onze verschillende counterparts daar.Daarmee leveren we een bijdrage aan de stabiliteit van de veiligheids-sector daar. Zo zorgen we ervoor dat Irak, gegeven alle spanningen die erzijn, zoals de invloed van Iraanse milities, IS en anderen, niet verderafglijdt, maar er een zekere mate van stabiliteit blijft.Er zijn enkele vragen gesteld over de veiligheidsontwikkelingen: watbetekenen die voor onze activiteiten daar en voor eventuele scenario’swaar we op voorbereid zijn? In aanvulling op collega Veldkamp wil ik hetvolgende zeggen. We zien natuurlijk dat er samenhang is en er effectenzijn. Maar de dreiging voor onze militairen daar is niet substantieelgewijzigd. Er zijn nu geen substantieel andere maatregelen nodig.Uiteraard monitoren we het. We updaten continu het beeld daarvan. Opde verschillende bases waar we actief zijn, zijn er natuurlijk sowieso alvoorzorgsmaatregelen genomen, bijvoorbeeld qua luchtverdedigingssys-temen. In het afgelopen jaar hebben er namelijk aanvallen plaatsge-vonden door Iraanse milities. Maar de verdedigingsmiddelen die daarvoorhanden zijn, zijn wat dat betreft adequaat. Uiteraard zijn onzemilitairen ook getraind om snel te manoeuvreren op het moment dat ersprake is van een dreiging. Waar nodig, worden er extra voorzorgsmaatre-gelen getroffen met helmen, scherfvesten en dat soort zaken. We zien opdit moment niet dat het veiligheidsbeeld substantieel veranderd is, maarwe blijven dat uiteraard doorlopend monitoren.Dan over de mogelijke scenario’s. Wat als de Verenigde Staten eventueeleen terugtrekkende beweging zouden maken? Collega Veldkamp zei net aldat we geen signalen hebben dat dat op korte termijn zou gaan veran-deren, ook niet op militair niveau. Het heeft dus niet zo heel veel zin omdaarop te speculeren. De realiteit is natuurlijk wel dat de Amerikanen eenhele belangrijke, zo niet zelfs een cruciale rol spelen voor een heleboelenablers, die van belang zijn om daar op een veilige manier en toekom-stige manier actief te zijn. Als zij een compleet andere beslissing zoudennemen, dan heeft dat natuurlijk wel gevolgen. Maar we hebben daar geenindicaties voor. We hoeven ons daar nu dus niet heel concreet op voor tebereiden, maar we blijven uiteraard doorlopend met de Amerikanen ingesprek, ook op militair niveau. Volgens mij heb ik daarmee de vraag vande heer Paternotte beantwoord.Dan een vraag van de heer Kahraman, over de cyber- en spionageactivi-teiten. We zien eigenlijk dat de cyberactiviteiten richting onze mensendaar en overigens ook in Nederland dagelijks en doorlopend plaatsvinden.De werkzaamheden die onze militairen daar verrichten, worden daardoorniet significant verstoord. Die werkzaamheden kunnen gewoon doorgaan.Maar we moeten ons er wel zeer bewust van zijn. Onze militairen krijgenvoordat ze die kant op gaan ook een cyberawarenesstraining en eenspecifieke briefing over de cyberbedreigingen daar. Mensen worden ookuitgerust met een burnertelefoon, zodat het risico daarop wordt gemiti-Tweede Kamer, vergaderjaar 2024–2025, 27 925, nr. 98216 geerd. Als incidenten plaatsvinden, worden die ook steeds gedeeld met engemeld aan de MIVD, die voortdurend op basis daarvan het beeldupdatet. Die monitort op basis van al die incidentmeldingen eigenlijkcontinu welke cyberdreigingen we zien en of het nodig is om aanvullendemaatregelen te nemen of daar iets extra’s tegen te doen. Maar over hetalgemeen kan ik zeggen dat we ons daar adequaat tegen weten tebeschermen.Er waren vragen over de medische keten. De medische keten is geborgd.Dat is eerder ook aangegeven. Er is op een basisstandaard een role 1-capaciteit. Dat staat gelijk aan een huisarts. AAAB, Al-Asad Airbase, heeftrole 1- en role 2-capaciteit. Dat stelt men ook in staat om levensreddendehandelingen te verrichten. De locatie in Bagdad heeft ook een role 3-capaciteit, wat betekent dat er chirurgische capaciteit aanwezig is.Hiertussen vliegt ook een medische-evacuatiecapaciteit, mocht dat nodigzijn. Medevac-helikopters staan stand-by. Die kunnen binnen het «goldenhour», zoals dat heet, dus binnen het uur dat er iets plaatsvindt, directworden ingezet. Daarnaast onderneemt ons force protection team somsmeer op afstand activiteiten. In dat geval gaat er ook altijd een militairverpleegkundige mee, zodat er ook meteen medische ondersteuningbeschikbaar is, mocht er iets gebeuren. Dus die medische keten is oporde, gegeven de NAVO-standaarden die daarvoor worden gesteld.Mochten er dingen veranderen in de betrokkenheid van de VS – nu ga ikweer speculeren – dan vindt daar natuurlijk doorlopend overleg overplaats, maar die verwachting hebben we niet.De heer Pool stelde vragen over de uitrusting. Het was de eerste keer datonze militairen op die schaal in burgertenue optraden. Dat gebeurtnatuurlijk vaker, maar op deze schaal was het de eerste keer. Daaromhebben militairen toen inderdaad zelf hun kleding aangeschaft. Wijhebben daar lessen uit getrokken. Dat is nu aangepast, dus op hetmoment dat onze militairen dergelijke kleding nodig hebben, dan is dieook beschikbaar bij ons kleding- en persoonlijke-uitrustingbedrijf,waardoor ze die niet meer zelf hoeven aan te schaffen. Militairen die dithebben gedaan, hebben dit zelf voorgeschoten, maar ze kunnen hiervoordeclaraties indienen, dus dan zal dat worden gecompenseerd.De heer Pool (PVV):Dank voor het antwoord van de Minister. Over dat laatste kregen we tehoren dat dat een langdurig proces is. De PVV vindt echt dat, als onzejongens iets moeten voorschieten, dat snel gecompenseerd moet worden.Ik zou de Minister willen vragen om op dit dossier een beetje vaart tezetten en het ook gewoon te regelen voor de jongens die nog nietgecompenseerd zijn.Minister Brekelmans:Ik ben het daarmee eens. Die aansporing is terecht. Die nemen we ook op.De voorzitter:Gaat u verder.Minister Brekelmans:Dan was er een specifieke vraag van de SGP over de omloopsnelheid vande adviseurs. In principe zijn onze adviseurs een halfjaar actief. De heerStoffer en anderen merkten terecht op dat het in een context zoals die vanIrak, die behoorlijk ingewikkeld is, enige tijd kost om die context tebegrijpen, relaties op te bouwen en vertrouwen te kweken. Het is danzonde als iemand na een halfjaar, als hij dat net heeft bewerkstelligd, weerteruggaat. We hebben ook de intentie om de uitzending van adviseurs teverlengen van een halfjaar naar een jaar, maar de praktische details vanhoe dat allemaal precies zit, zijn we nog aan het uitwerken. Maar dieintentie is er zeker. Dat wordt op dit moment verder uitgewerkt.Tweede Kamer, vergaderjaar 2024–2025, 27 925, nr. 98217 De heer Pool had nog een vraag die collega Veldkamp misschien ook alheeft beantwoord, over een mogelijke verlenging van het verzoek. Op ditmoment ligt er geen concrete vraag. Als die vraag er wel komt vanuit deNAVO, bekijken we die natuurlijk serieus, maar dat wordt op dit momentniet voorzien.Tot slot, voorzitter. Ik heb eerder aan de Kamer gemeld dat er een verzoekvan Duitsland was om zogenaamde MRTT, dus tankercapaciteit, te leverenaan OIR vanuit Jordanië. Inmiddels heeft Duitsland dat verzoek formeelingetrokken, dus die vraag ligt op dit moment niet meer voor. Dat zullenwe uiteraard ook per brief aan uw Kamer melden, maar aangezien we dieinformatie net binnen hebben, dacht ik dat het voor de volledigheid ookgoed is om het hier aan u te melden.De voorzitter:Veel dank. Dit betreft een artikel 100-procedure. Dat betekent dat wij ditdebat plenair zullen afronden. Dat staat nu gepland voor 13.10 uur. Er isruimte voor een tweede termijn, mocht daar gebruik van gemaakt willenworden. Ik kijk even naar de collega’s. Dat is niet het geval. Dan dank ik debewindspersonen hartelijk voor de beantwoording van alle vragen. Wezien elkaar weer om 13.15 uur in de plenaire zaal. Dank u wel.Sluiting 11.27 uur.Tweede Kamer, vergaderjaar 2024–2025, 27 925, nr. 98218