Memorie van toelichting

VVaststellingvandebegrotingsstatenvanhetministerievanBuitenlandseZaken(V)voorhetjaar2009Nr.2INHOUDSOPGAVEA.ARTIKELSGEWIJZETOELICHTINGBIJHETWETSVOORSTEL2B.BEGROTINGSTOELICHTING4ILeeswijzer4IIMissie12IIIInleidingbeleidsagenda13IVBeleidsagenda17VBegrotingophoofdlijnen52VIBijlageindicatorenbijdebeleidsagenda54ArtikelenBeleidsartikel1:Versterkteinternationalerechtsordeeneerbiedigingvanmensenrechten60Beleidsartikel2:Grotereveiligheidenstabiliteit,effectievehumanitairehulpverleningengoedbestuur65Beleidsartikel3:VersterkteEuropesesamenwerking78Beleidsartikel4:Meerwelvaart,eerlijkereverdelingenminderarmoede84Beleidsartikel5:Toegenomenmenselijkeontplooiingensocialeontwikkeling93Beleidsartikel6:Beschermdenverbeterdmilieu103Beleidsartikel7:WelzijnenveiligheidvanNederlandersinhetbuitenlandenreguleringvanhetpersonenverkeer108Beleidsartikel8:VersterktcultureelprofielenpositievebeeldvorminginenbuitenNederland112Niet-Beleidsartikel9:Geheim117Niet-Beleidsartikel10:Nominaalenonvoorzien118Niet-Beleidsartikel11:Algemeen119Verdiepingshoofdstuk121Bedrijfsvoeringsparagraaf130Agentschapsparagraaf:CBI133BijlagenBijlage1Motiesentoezeggingeninhetvergaderjaar2008/2009138Bijlage2Lijstvanafkortingen144Bijlage3Trefwoordenlijst149TweedeKamerderStaten-Generaal2Vergaderjaar2008–2009Persexemplaar1 A.ARTIKELSGEWIJZETOELICHTINGBIJHETBEGROTINGS-WETSVOORSTELWetsartikel1(begrotingsstaatministerie)DebegrotingsstatendieonderdeeluitmakenvandeRijksbegroting,wordenopgrondvanartikel1,derdelid,vandeComptabiliteitswet2001elkafzonderlijkbijdewetvastgesteld.HetonderhavigewetsvoorstelstrektertoeomdebegrotingsstaatvanhetministerievanBuitenlandseZakenvoorhetjaar2009vasttestellen.AllevoorditjaarvastgesteldebegrotingswettentezamenvormendeRijksbegrotingvoorhetjaar2009.EentoelichtingbijdeRijksbegrotingalsgeheelisopgenomenindeMiljoenennota2009.Metdevaststellingvanditwetsartikelwordendeuitgaven,verplichtingenendeontvangstenvoorhetjaar2009vastgesteld.DeindebegrotingopgenomenbegrotingsartikelenwordeninonderdeelBvandezeMemorievanToelichtingtoegelicht(dezgn.begrotingstoelichting).Wetsartikel2(begrotingsstaatbaten-lastendienst(en))Metdevaststellingvanditwetsartikelwordendebatenenlastenendekapitaaluitgavenen-ontvangstenvandebaten-lastendienstCentrumvoordeBevorderingvandeImportuitOntwikkelingslanden(CBI)voorhetjaar2009vastgesteld.DeindiebegrotingenopgenomenbegrotingsartikelenwordentoegelichtinonderdeelB(Begrotingstoelichting)vandezeMemorievanToelichtingenwelindeparagraafinzakededienstendieeenbaten-lastenstelselvoeren.Wetsartikel4NaeenoverlegmetdeTweedeKameraandehandvandebriefvandeministervanFinanciënvan20december2007(KamerstukkenII,2007/08,31031,nr.19)isbeslotentoteenexperimentterverbeteringvande(politieke)verantwoordingaandehandvandebegrotingenendejaarverslagenvandeministeriesvanBuitenlandseZaken,Volkshuisves-ting,RuimtelijkeOrdeningenMilieubeheer(inclusiefdeprogramma-begrotingvanWonen,WijkenenIntegratie),Landbouw,NatuurenVoedselkwaliteitenVolksgezondheid,WelzijnenSport(inclusiefdeprogrammabegrotingvanJeugdenGezin).Hetexperimentbetreftdebegrotingsjaren2007totenmet2009.TenbehoevevanhetexperimentishetnoodzakelijkvoordiejarenaftewijkenvaneenaantalbepalingenvandeComptabiliteitswet2001metbetrekkingtotdeinrichtingvandedepartementalebegrotingenhetdepartementalejaarverslag.Hetonderhavigewetsartikelregeltdieafwijkingvoordebegroting2009,inclusiefvoordesuppletorebegrotingen2009,vanhetMinisterievanBuitenlandseZaken.Hetbetreftdeartikelen5en14vandeComptabili-teitswet2001.Hetexperimentheeftwatdebegrotingenbetreftinhoudelijkbetrekkingopdetoelichtingbijdebegroting.Debegrotingspresentatiezalwordentoegespitstopde(politiek)belangrijkstebeleidsprioriteitenvanhetKabinet.DieprioriteitenzullenindeBeleidsagendawordenopgenomen,waarbijzalwordenaangeslotenbijhetBeleidsprogrammavanhetkabinet(KamerstukkenII,2006/07,31070,nr.1).DeBeleidsagendakanwordenaangevuldmetenkeleanderedoelstellingendiedoordebetrokkenministerbeleidsmatigvangrootbelangwordengeacht.IndienbepaaldeArtikelsgewijzetoelichtingbijhetbegrotingswetsvoorstelPersexemplaar2 beleidsprioriteitenindeBeleidsagendaintermenvanoperationeledoelstellingen,prestatieseneffectenwordentoegelicht,ishetdaaromnietnoodzakelijkookbijdebetrokkenbeleidsartikelenzelfeentoelichtingteverstrekken.EenkorteverwijzingnaardeBeleidsagendaisdanvoldoende.Derhalvezalerdusdoordeexperimentdepartementennietbijallebeleidsartikelenopgrondvanartikel5vandeComptabiliteitswet2001begrotingsinformatie–intermenvanaandeoperationeledoelstellingentekoppelenprestatieseneffecten–overhetbeleidwordenopgenomen.DeministervanBuitenlandseZaken,M.J.M.VerhagenDeministervoorOntwikkelingssamenwerking,A.G.KoendersArtikelsgewijzetoelichtingbijhetbegrotingswetsvoorstelPersexemplaar3 B.BEGROTINGSTOELICHTING1.LEESWIJZERHetministerievanBuitenlandseZakendoetmeeaaneenexperimentomhetdepartementalebegrotingsproceseenmeerpolitiekefocustegevenmetminderverantwoordingslasten.DeTweedeKamerheefthiermeeingestemdtijdenseenAlgemeenOverlegop6februari2008.Indezeleeswijzerwordtaangegevenwatdegevolgenzijnvandenieuweaanpakvoordeindelingvandebegroting,waarbijeenbeperktaantalafwijkingenvandeRijksbegrotingsvoorschriftenwordtbeschreven.OokkomtindeleeswijzeraandeordeinwelkematededoelstellingenindebegrotingvanBuitenlandseZakenzijnvoorzienvaneffect-enprestatie-indicatoren(indezinvandeRPE2006),doormiddelvanhetgebruikvanhet«pastoeofleguit»principe.Daarnawordendeoverigeonderdelenvandebegrotingenderelatiemetenkeleanderestukkentoegelicht.Totslottreftuindezeleeswijzereenaantaldoorverwijzingenaandiehetleesgemakvandebegrotingverdervergroten.Hetgaathieromtabellendiederelatieleggentussendedoelstellingenuithetbeleidsprogramma«Samenwerken,samenleven»endeoperationeledoelstellingenenbijbehorendemiddelen,enominformatieoverderelatietussendeMDG’sendeoperationeledoelstellingen.ExperimentHetexperimentduurttweejaarenomvatnaastdezebegroting2009ookdejaarverslagen2007,2008en2009endebegroting2010.Degrootsteveranderingindebegrotingisdatereenduidelijkonderscheidwordtgemaakttussendetweekernonderdelen:debeleidsagendaendebeleidsartikelen.Watinheteneonderdeelstaatkomtnietteruginhetandereonderdeel.Waarinvoorgaandejarenveeloverlapbestondtussendetweedelenwordtdatdusnuvoorkomen.Hiermeewordtgestreefdnaareenbetereleesbaarheideneenduidelijkerefocusopdeprioriteitenvanhetkabinet.Ookishet,netalsbijhetjaarverslag2007,geluktomhetstukmetminderbeleids-enbeheerslasttotstandtebrengen.Beidekernonderdelenvandebegrotingwordenhieronderverdertoegelicht.OpbouwvandebeleidsagendaIndenieuweopzetstaandeprioriteitenuithetbeleidsprogramma«Samenwerken,samenleven»vanhetKabinetBalkenendeIVcentraal.VoorhetministerievanBuitenlandseZakengaathetomdetiendoelstel-lingenuitpijler1,«EenactieveinternationaleenEuropeserol»enhetproject«DeMillenniumOntwikkelingsdoelenDichterbij».Voordoelstellin-genvierenachtgeldtdatrespectievelijkDefensieenVROMhieroverookbeleidsvoornemenshebbenopgenomeninhunbegroting.Indebeleidsagendawordenonderelkekabinetsdoelstellingsteedshet«ProbleemenDoel»ende«Nederlandseinzetenbeoogdebeleids-effecten»(«outcome»)voor2009toegelicht.Deprobleem-endoel-beschrijvingtreftuaaninvettecursievetekst.DaaronderstaaninnormalelayoutdeNederlandseinzetenbeoogdebeleidseffecten.Waardatvoordeduidelijkheidofdeleesbaarheidvanbelangis,isineenaantalgevallengekozenvooreenkortetoelichtendetekstoverterealiserenprestatieseninstrumentenofactiviteiten.Waardathaalbaarenzinvoliswordendebeoogdebeleidseffectenkwantitatiefonderbouwdmetindicatoren.Ookwordterinsommigegevallengebruikgemaaktvankengetallenterillustratievandebeleidscontext.ErissteedsduidelijkaangegevenwanneerersprakeisvanindicatorenenwanneervanLeeswijzerPersexemplaar4 kengetallen.Aanheteindvandebeleidsagendastaatdebegrotingophoofdlijnen.Ditonderdeelverschaftsamenvattendeinformatieoverdebelangrijkstebudgettairewijzigingensamenhangendmetprioritairbeleid.Hetisbelangrijkoptemerkendathetrealiserenvanbeoogdebeleids-effecteninhetmerendeelvandegevallennietalleenafhankelijkisvandeNederlandseinzet,maarookvandeinbrengvanpartnersenanderepartijen.Ditgeldtookvoordehieraangekoppeldeeffect-indicatoren.Ditisbijvoorbeeldhetgevalalshetgaatominternationaleonderhandelingenofomdeuitkomstvaneengezamenlijkopgezetengefinancierdprogramma.Hierissprakevaneengezamenlijkeinspanningwaarbijhetnietzinvolisom(eendeelvan)deresultatenaanNederland,alsleveranciervaneenkleindeelvandeinputs,toeterekenen.Derelatietussende,doorhetministerievanBuitenlandseZaken,beoogdeeffectenendeNederlandseinzetisdanooknietcausaal.Welkanderelatieindemeestegevallenplausibelwordengemaakt.Voorhetaantonenvandezeplausibiliteitisdeinzetvanevaluatieonderzoekeenbelangrijkinstrument.OpbouwvandebeleidsartikelenIndebeleidsartikelenwordtperoperationeledoelstelling«bulletsgewijs»ingegaanoprespectievelijkdeterealiserenprestaties(«output»)endedaarvoorbenodigdeinstrumentenenactiviteiten(onderdeelA).Doorsystematischonderscheidtemakentusseneffectenenprestatieswordtdeinzichtelijkheidbevorderd.BuitenlandseZakenwijktopditpuntafvandeRijksbegrotingsvoorschriften(RBV).Vervolgenswordendebudgettairegevolgenvandebeleidsvoornemensgepresenteerdindegebruikelijketabel(onderdeelB).Tenslottewordtingegaanopdeonderzoekennaardedoelmatigheidendoeltreffendheidvanhetbeleid(onderdeelC).Onder-staandvolgtvoorelkvandedrieonderdelenvaneenbeleidsartikeleenkortetoelichting.A:Terealiserenprestatiesenactiviteiten/instrumentenperoperationeledoelstellingDeterealiserenprestatieshebbenalsregelbetrekkingop2009.Alsdeprestatiesmeerjarigvankarakterzijnennaarverwachting(ook)laterdanin2009wordengerealiseerd,wordtditaangegeven.Waardathaalbaarenzinvoliswordendeterealiserenprestatieskwantitatiefonderbouwdmetindicatoren.Vervolgenswordtophoofdlijnenaangegevenwelkeactiviteiteneninstrumentenhetministeriegaatinzettenomdeverschil-lendeprestatiesterealiseren.OmdebegrotingleesbaartehoudenwordteenaantalinstrumentenenactiviteitendieBuitenlandseZakengeneriekinzetvoorvrijwelalleoperationeledoelstellingen,nietbijelkeoperatio-neledoelstellingopnieuwgenoemd.DitinafwijkingvandeRijksbe-grotingsvoorschriften.Hetbetrefthierinterventiesininternationalebijeenkomsten,hettotstandbrengenvancoalities,hetcoördinerenenstrategischuitdragenvandeNederlandsepositieenhetplegenvandémarches.B:BudgettairegevolgenvanbeleidIndetabel«Budgettairegevolgenvanbeleid»wordendebudgettenopsub-artikelniveaugepresenteerdvoordejaren2007t/m2013.Desub-artikelencorresponderenmetdeoperationeledoelstellingen.Dekoppelingtussendoelstellingenenintezettenmiddelenwordtzogoedmogelijkgelegd.Eenéén-op-éénkoppelingisechternietaltijdmogelijk.ZokomendeafdrachtenaandeEuropeseUnieooktengoedeaanoperationeledoelstelling3.2(eeneffectief,efficiëntencoherentoptredenvandeUnietenopzichtevanderdelandenofregio’s),terwijldezemiddelenzijnopgenomenbijdeoperationeledoelstelling3.1(eenLeeswijzerPersexemplaar5 democratische,slagvaardigeentransparanteEuropeseUniediehaarburgersvrijheidrechtenveiligheidbiedteninstaatistotduurzamegroei).HetisnaaronzemeningnietzinvolomdeEU-afdrachtenalshetware«opteknippen»overalleoperationeledoelstellingenwaardeEUinvloedopuitoefent.Daarnaastwordtopeenbeperktaantalsub-artikelengeenmiddelentoegekend.Bijdezesub-artikelenzalwordentoegelichtwelkekeuzehieraantengrondslagligt.Indetabelisde«budgetflexibiliteit»verwerktophetniveauvanhetsub-artikel.Zoalsvoorgeschrevenwordendaarbijdejuridischverplichteuitgavenweergegeven.Daarnaastzijnookdeoverigverplichteuitgavenopgenomen.Ditzijnuitgavendienognietinjuridischezinzijnverplicht,maarwaarreedstoezeggingenoverzijngedaanofreedszijngereserveerdopgrondvaneenwettelijkeregelingofeenbeleidsprogrammawaarmeedeTweedeKamerheeftingestemd.C:OnderzoeknaardedoelmatigheidendoeltreffendheidvanhetbeleidOnderditkopjewordendegeplandeevaluatieonderzoekenuitdeevaluatieprogrammeringvanBuitenlandseZakengenoemd,inclusiefdeIOBonderzoeken.DaarbijwordtconformdeRBVonderscheidgemaakttussenbeleidsdoorlichtingen,effectenonderzoekenoverigevaluatie-onderzoek.ErwordtafgewekenvanhetmodelindeRBVindezindatalleendebasisinformatieisopgenomen,omdetabelkortenleesbaartehouden.Devolledigeinformatieisonlinebeschikbaaropwww.minbuza.nl/nl/organisatie/evaluatie.Viadezewebsitezijnookalleevaluatieonderzoekenzelfen,indienvantoepassing,debeleidsreactiestoegankelijk.IndicatorenDebeoogdebeleidseffectenendeterealiserenprestatieszijnvooralledoelstellingenvandebegrotingvanBuitenlandseZakenzoconcreetmogelijkbenoemd.Waardathaalbaarenzinvoliszijndebeoogdebeleidseffectenendeterealiserenprestatiesvoorzienvanrespectievelijkeffect-enprestatie-indicatorenaandehandwaarvanrealisatiekanwordenafgemeten.Deeffectindicatorenzijnindebeleidsagendaopgenomen.Voorwatbetreftontwikkelingssamenwerkingzijndeindicatorenvoordeprioritairethema’sindehoofdtekstopgenomen.Deoverigevindtuinbijlage1bijdebeleidsagenda.Defigurenentabellengevendemeestrecentecijfersweer.Aangeziendeverwerkingenanalysevandeverzameldedatadoorgaanseentijdrovendprocesis,kanhetvaaknietandersdandatdemeestrecentecijfersindebeschikbarerapportagesgebaseerdzijnopdatauit2004of2005.Prestatie-indicatorenwordenweergegevenindebeleidsartikelen,aangeziendezebetrekkinghebbenopdedaargeformuleerdeprestaties.Prestatie-indicatorenzijnopgenomenvoordeoperationeledoelstellingen4.4,5.2en7.1.Tenopzichtevandebegrotingvan2008zijnervierindicatorennietopnieuwopgenomen.HetbetrefthierdeCorruptionPerceptionIndex(CPI)endeFailedStatesIndex(FSI)diewarenopgenomenbijbeleids-artikel2.HetblijktindepraktijknietmogelijkomdeeffectiviteitvanhetNederlandsebeleidterelaterenaandezealgemeneindices(samengestelduitmeerderecomponenten)waaropveelexternefactorenvaninvloedzijn.Zezijnditjaarwelopgenomenalsillustratievekengetallen.DeFSIstaatindebeleidsagendabijdoelstelling5endeCPIbijbeleidsartikel2.7.Verderzijndetweeprestatie-indicatorenbijbeleidsartikel7:«hetpercentageschriftelijkeklachtenbijafgiftereisdocumenten»enhet«percentagegedetineerdendatminimaal2xperjaarisbezocht»geschrapt.HetopnemenvanstreefwaardesvoorhetaantalklachtenbijLeeswijzerPersexemplaar6 afgiftereisdocumentenisdekomendejarennietrealistischomdathetheleafgiftesysteemwordtgewijzigdinverbandmethetinvoerenvanbiometrie.Verderishetbeleidrondgedetineerdenbezoekaangepast.Hetstrevennaarminimaaltweebezoekenperjaarpergedetineerdegeldtnietmeerinallegevalleninverbandmetdemaatwerkbenadering.Indeplaatshiervaniseennieuweprestatie-indicatoropgenomenbijbeleidsartikel7:«hetpercentagepaspoortendatbinnendewettelijketermijnvan28dagenwordtverstrekt».Voor6vande10doelstellingenonderpijler1vanhetbeleidsprogrammawordthetnietzinvolofhaalbaargeachteffectindicatorentegebruiken.Inonderstaandoverzichtwordttoegelichtwelkedoelstellingennietwordenonderbouwdmetkwantitatievegegevensoverbeleidseffecten(«outcome»),ondertoepassingvanhetprincipe«pastoeofleguit»(complyorexplain).Ookwordthierinaangegevenwaaromprestatie-indicatorenontbrekenvoorhetmerendeelvandeoperationeledoelstellin-gen.Doelstellingen1.EenEuropa,meteenstevigdraagvlakonderdeburgers,datzichrichtopterreinenwaarhetmeerwaardelevertenzichnietbegeeftopterreinenwaarlidstatenhetbeterzelfkunnenregelen.2.EenEuropadatzijneigencriteriavooruitbreidingserieusneemtenstrikttoepast.3.DichterbijbrengenvaneenoplossingvoordeconflicteninhetMidden-Oosten.5.Samenhangeneffectiviteitvanhetveiligheids-enontwikkelingsbeleidvergroten.9.BeteredienstverleningaanNederlandseburgersenbedrijveninhetbuitenland.10.BeteredienstverleningaaninternationaleorganisatiesenbuitenlandsebedrijvendiezichinNederlandvestigen.motivatieIndezegevallenzijndebeleidseffecten(«outcome»)moeilijkobjectiefmeetbaar.Bruikbaregegevenszijnnietbeschikbaarenkunnenookniet(tijdig)wordenverzameld.BeleidsartikelenVoorprestatieszijnalleenindicatorenbeschikbaarvoordeeffectiviteitvandehulp,kennisontwikkelingenconsulairedienstverlening(operationeledoelstellingen4.4,5.2en7.1).Voordeoverigeprestatieswordthetnietzinvolenhaalbaargeachtomprestatie-indicatorenoptenemengeziendeaardvandewerkzaamheden.Zokanophetgebiedvangendergelijkheiddeprestatiehetenejaarbestaanuithetafleverenvaneenactieplan,hetanderejaaruithetijverenvooraannamevaneenVN-resolutieetc.OverigeonderdelenvandebegrotingDeachtbeleidsartikelenwordengevolgddoordrieniet-beleidsartikelenenhetverdiepingshoofdstuk.Deniet-beleidsartikelenzijnhetverplichteartikel9(geheim),artikel10,waaropdeHGISmacro-mutatieswordenverwerktenartikel11,waardebedrijfsvoeringskostenopwordenverantwoord.Inhetverdiepingshoofdstukwordtinformatiegegevenoverdebudgettaireaansluitingtussendebegroting2008endebegroting2009.DaarnavolgendeBedrijfsvoeringsparagraafendeAgentschapsparagraafoverdebaten-lastendienstCentrumvoordeBevorderingvandeImportuitontwikkelingslanden(CBI).BeleidsdoorlichtingenIndebegrotingwordendebeleidsdoorlichtingenvanhetbetreffendejaaraangekondigd.Bijdeindieningvandeverantwoordingoverhetbetref-fendebegrotingsjaarwordttenminsteéénbeleidsdoorlichtingmee-gezonden.LeeswijzerPersexemplaar7 DerelatiemetdeHGIS-notaenanderebeleidsnota’sDeHomogeneGroepInternationaleSamenwerkingomvatnaasthetgrootstedeelvandeBuitenlandseZaken-uitgaven(inclusiefontwikke-lingssamenwerking)tevensdebuitenlanduitgavenvandeoverigedepartementen.Dezebundelingbevordertdesamenhangensamenwer-kingdievooreengeïntegreerdencoherentbuitenlandbeleidvanbelangzijn.Vooreenoverzichtvandebelangrijksteprogramma’senuitgaventenbehoevevanhetbuitenlandbeleidindebreedstezinwordtverwezennaardenotaoverdeHGIS.DeHGIS-notabevatookeenoverzichtvandebudgettaireontwikkelingenbinnendeHGISeneenaantalbijlagenwaarinallebuitenlanduitgavenoverzichtelijkwordengepresenteerd.Zowordteentotaaloverzichtgegevenvandebuitenlanduitgavendiealsofficiëleontwikkelingshulp(«ODA»)kwalificeren.DebeleidsvoornemensdieindezebegrotinginkortbestekstaanweergegevenwordtineenflinkaantalgevallenverderuitgewerktaandeTweedeKamervoorgelegd.DatisbijvoorbeeldhetgevaltenaanzienvandeNederlandseinzetindeUniedieverderwordtuitgewerktindejaarlijkse«StaatvandeUnie».Ookopbeleidsterreinenalsmensenrech-ten,ontwikkelingssamenwerkingenprioritairethema’sdaarbinnen,zijnreedsdeelnota’saangebodenaandeKamer.LeeswijzerPersexemplaar8 DwarsverbandenindezebegrotingOnderstaande«tabelA»geeftinzichtinderelatietussendekabinets-doelstellingenuithetbeleidsprogramma«Samenwerkensamenleven»,deoperationeledoelstellingenvanBuitenlandseZakenendebijbeho-rendemiddelen.VoordegoedeordewordtvermelddateenaantalvandeoperationeledoelstellingenvanBuitenlandseZakenbijverschillendekabinetsdoelstellingenvoorkomen.In«tabelB»wordtperMDGaangege-venwelkeoperationeledoelstellingenvanBuitenlandseZakenvoorhetbehalenvandebetreffendeMDGwordeningezet.A.DoelstellingenbeleidsprogrammakabinetBalkenendeIV2007–2011endeoperationeledoelstellingenenmiddelenLeeswijzerPersexemplaar9 LeeswijzerPersexemplaar10 B.MDG’sendeoperationeledoelstellingenDeMDG’sstaancentraalinhetproject«DeMillenniumDoelstellingenDichterbij»enindoelstelling6vanpijler1vanhetkabinetsprogramma.DeMDG’skomenvervolgensaandeordeinverschillendeoperationeledoelstellingenbinnendebeleidsartikelen4,5en6.Dezeartikelenbestrijkendethema’sdieookindeMDG’saandeordekomen.DaarbijdienttewordenopgemerktdatdeMDG’sonderlingsterkverbondenzijn.Onderstaandetabeldoetdaar,alsschematischoverzicht,geenrechtaan.ZoheeftdeNederlandseinzetopbijvoorbeeldonderwijs(MDG2)engezondheidszorg(MDG4t/m6)ookinvloedophetbehalenvanMDG1.LeeswijzerPersexemplaar11 2.MISSIEElkedagenelkuurbehartigthetministerievanBuitenlandseZakendebelangenvanhetKoninkrijkinhetbuitenland.AlsnaarbuitengerichtlandzetNederlandzichvanoudsherinvoordeinternationalerechtsorde.Nederlandbouwtmeeaaneenveilige,stabieleenwelvarendewereld.Wijzettenonsinomconflicten,armoedeenonrechttebestrijden.BuitenlandseZakengeeft,inoverlegmetandereministeries,vormaanhetEuropavandetoekomstenzorgtervoordatNederlandindeEUmetéénstemspreekt.Opmeerdan150plekkenindewereldeninDenHaagdoenlandgenotenbedrijveneninstellingeneenberoepopdekennisvanonzemedewerkers.BuitenlandseZaken–wereldwijdthuis.MissiePersexemplaar12 3.INLEIDINGBELEIDSAGENDAGlobaliseringbiedtonslandveelkansen.Wemoetenervoorzorgendatwediekansenmetbeidehandenaangrijpen.Dááromzijnwealsoverheidinternationaalactief:omNederlandersmaximaaltelatenprofiterenvandevoordelenvanglobalisering,doorhandel,doorinvesteringen,doorkennisoverdrachtenuitwisselingen.Maarglobaliseringkentookkeerzijdesenleidtsomstotonzekerheden.Zogeldtvoorontwikkelingslan-dendatzeopkortetermijnvaaknietmeeprofiterenvandevoordelenvanglobalisering.Daarnaastkanglobaliseringsomsleidentotkwetsbaarheid,zoalsophetterreinvandeenergievoorzieningszekerheid.Kortom:deuitdagingenvanonzetijd–klimaatverandering,energieschaarste,terrorisme,mensenhandel,ziekte,armoede–houdenwenietaanonzegrenstegen:dieproblemenvragenomeengezamenlijkeaanpak.Ookdááromzijnwealsoverheidinternationaalactief:omsamenmetanderelandenreëleoplossingentezoekenvoordegrensoverschrijdendeproblemenvannu.EenactieveinternationaleopstellingisvanlevensbelangvooronsKoninkrijk,datstaatalseenpaalbovenwater.HetkaraktervanNederlandisvanoudshersterkmethetbuitenlandverweven.Onzenieuwsgierig-heid,onzeondernemingszin,dekoopmanendedominee...,zezijnallemaaltyperendvoorNederland.Ineenwereldwaaringrenzensteedsverdervervagen,ishetzaakonzeinternationaleoriëntatietehandhaven.Wemoetennuzekernietdeluikendichtgooien,daarmeezoudenweonszelfgeendienstbewijzen.WijmakenonsdanooksterkvooreenwelvarendenstabielNederland,ineenwelvarendeenstabielewereld.Datdoenwedoormorelegrenzentestellen:respectvoorenbevorderingvanmensenrechtennemeneencentraleplaatsinbinnenonsbuitenland-beleid.DatishelemaalinlijnmetdeNederlandsetraditiedeinternatio-nalerechtsordeteversterken.Daarnaastzettenweonsonverminderdinvoorontwikkelingssamenwerking:vanuitsolidariteitmetdeminderbedeelden,maarookvanuiteenwelbegrepeneigenbelang.OmdatNederlandzijngeldvooreengrootdeelinhetbuitenlandverdient,hebbenwijbaatbijeengoedfunctionerendeinterneEuropesemarkt,eensterkewereldhandelsorganisatieenstabiliteitindewereld–daarmeebeleggenweonzeboterham.DetoekomstvanonslandwordtinbelangrijkematemeebepaalddoordewijzewaaropNederlanderinslaagtominternationaalinvloeduitteoefenen.Datdoenweallereerstdoorgoedebilateralerelatiesteonder-houdenmetanderelanden.Hierbijisonsnetwerkvanambassadesvanonmisbarewaarde.In2009zullenwedaarbijuitdrukkelijkaandachtbestedenaaneengoederelatiemetdenieuweadministratieindeVerenigdeStaten.Ookinmultilateraalverbandwerkenweaanonzedoelenenbelangen,waarbijwewillenbewerkstelligendatdebelangrijk-stemultilateraleinstellingengoedzijntoegerustopdeuitdagingenvanvandaagénmorgen.Hetisnietaltijdvoorspelbaarwaardeaccentenzullenliggen.Buiten-landseZakenopereertnueenmaalineendynamischeomgeving,endatbetekentdatsomsveeltijdgemoeidismetzakendiewenietvantevorenkondenzienaankomen.DaarnaastheeftBuitenlandseZakeneencoördinerenderol:hetgeïntegreerdebuitenlandbeleidkrijgtoponsministerievorm,endaarmeegaanwijdeboerop.Metalsbelangrijksteinzet:InleidingbeleidsagendaPersexemplaar13 +ZelfbewustoptredenindeEuropeseUniediein2009volgenshetVerdragvanLissabongaatwerkenopvoorwaardedatallelidstatenhetVerdraggeratificeerdhebben.Datbiedtkansen:zokanhetgemeen-schappelijkbuitenlandsenveiligheidsbeleidstevigerwordenneerge-zetalsereenHogeVertegenwoordigernieuwestijlaantreedt:Europakrijgtdaarmeeéénaanspreekpuntenééngezichtophetwereldtoneel.EensterkepositievanEuropaindewereldbiedtonskansenomdewaardenwaarvoorEuropastaat–democratie,rechtszekerheid,respectvoormensenrechten–krachtiguittedragenindebetrekkingenmetderdelanden.Hiermeekanvrede,veiligheidenwelvaartwordenbevorderdindewereldenookhetrespectvoordemensenrechten.InEU-verbandkunnenwijdaaralsNederlandveelmeeraandoendanalsafzonderlijkelidstaat.HetzalEuropazichtbaardermakenindewereldendaarheeftNederlandalleenmaarbaatbij.OokzaldeUniedemocratischer,slagvaardigereneffectieverworden.Klimaatenenergieblijvenkomendjaarbelangrijkethema’s,waaropdeEUwereldwijdleiderschaplaatzien.Eenbelangrijkonderdeelhierbijisdeenergievoorzieningszekerheid,waarbijgestreefdwordtnaarhetverminderenvanonzekwetsbaarheidenhetverbeterenvandeenergiezekerheid.Omdieleidenderolwaartemaken,moetdeEUookinternhaarhuiswerkopordehebben.Nederlandzalhierhardaanblijventrekken.WelopenindeUnievoorop,wantalleenwievooroplooptkanderichtingbepalen.ZozalNederlandzijninitiatiefompaalenperktestellenaanhetprobleemvankinderarbeidinEU-verbandin2009vervolgen.Wekijkenhierbijnadrukkelijkooknaarhetaanwendenvanhandelsmaatregelen.+Volopaandachtvoormensenrechten.Mensenrechtennemeninonsbuitenlandbeleideencentraleplaatsin.Uitmoreleoverwegingen,maarookinonseigenbelang.Hetisnueenmaalbeterzakendoeninlandenwaardemensenrechtenwordengerespecteerdenergeenwetteloosheidheerst.Debeleidsvoornemensuitdemensenrechten-strategie«NaareenMenswaardigBestaan»moetenkomendjaarverderhunbeslagkrijgen.In2009zullenwebijzondereaandachtbestedenaanhettegengaanvandedoodstrafenmarteling,aanvrouwenrechten,godsdienstvrijheid,kinderrechten,tegengaanvangeweldtegenmeisjes,rechtenvanhomoseksuelenenaanderelatietussenmensenrechtenenterrorismebestrijding.+Eengerichteinzetopveiligheidenstabiliteit.Omdeveiligheidsrisico’svande21eeeuwhethoofdtebieden,isactieveinzetbuitenonzelandsgrenzen,somszelfsvérbuitenonzelandsgrenzen,vereist.Eengrootdeelvanonzeinspanningenisdaarbijgerichtopdezogenaamdefragielestaten.Juistfragielestatenvormeneenvruchtbarebodemvoortransnationalecriminaliteitenterrorisme–zakendieonsrechtstreeksaangaan!DeoperatieinAfghanistanisdegrootsteenmeestrisicovollecrisisbeheersingsoperatiewaarNederlandaanbijdraagt.Weblijvenmetoudeennieuwepartnerstewerkgaanvolgensdegeïntegreerdebenadering(ookwelbekendalsde3D-bena-dering),waarbijweinzettenopeen«Afghanisering»vandeveiligheids-structuren.Nederlandzalin2009ookbijdragenaaninternationalemissiesinKosovoenTsjaad.WezullenhetzestigjarigbestaanvandeNAVOin2009aangrijpenomhetstrategischconceptvandeNAVOgoedtegenhetlichttehoudenentekijkenhoedeNAVOnogbeterkanwordeningezetomdeuitdagingenvanvandaagtegemoettetreden.InleidingbeleidsagendaPersexemplaar14 +Eenstevigontwikkelingsbeleidgerichtoparmoedebestrijdingenduurzameeconomischeontwikkeling.Destreefdatum(2015)voordeMillenniumOntwikkelingsdoelen(MDG’s)komtdichterbijendeinkomensenvermogensverschillenindewereldzijngroot.Voorhetproject«DeMillenniumOntwikkelingsdoelendichterbij»iseenscangemaaktvandestandvanzakenbijhetbereikenvandeMDG’s.Opbasisvandezescanzijnvierprioriteitenbenoemd,waarmeewein2009verdergaan:➊VeiligheidenOntwikkeling–Verderuitgewerktindoelstelling5DevierprioriteitenbinnenOntwikkelingssamenwerking➋GroeienVerdeling–Verderuitgewerktindoelstelling6➌Genderenseksuelegezond-heidenrechten–Verderuitgewerktindoelstelling6➍Duurzaamheid,klimaatenenergie–Verderuitgewerktindoelstelling8Prioriteitsstellingisessentieelvoordeeffectiviteitvanonzeinspanningen.Devierprioriteitenhangenoverigensonderlingsamen.Zostrevenwebijvoorbeeldnaarmeerenbeterbetaaldwerkindelandbouwenbijruralebedrijven.Opmaatgesnedenendusrekeninghoudendmethetfeitdatveelboerenvrouwzijnendatgevolgenvanklimaatveranderingenvangroteinvloedkunnenzijnophunproductie.Kortom,deuitvoeringvandebeleidsnota«Eenzaakvaniedereen»betekentdwarsverbandenleggen,armencentraalstellen,kansencreërenendiehelpentebenutten.Hoezullendeexplosiefgestegenprijzenvoorlandbouwproductenengrondstoffenuitpakken?Wiezullenprofiterenvandehogereinkomstenenwiezullendehogerekostengaandragen?Verdelingalskernbegrip;deglobaleontwikkelingenvereisenhet.Aanoverhedenvanonzepartner-landendetaakomhierinsturendoptetreden,omontwikkelinginclusieftemakenenomconflictentevoorkomenof,alszezijnuitgebroken,sneloptelossen.Wantjuistarmenzijnvaakslachtoffervangeweldsescalatie.Bijditallesismaatschappelijkebetrokkenheidonmisbaar.InNederlandligtdaaromookeenuitdaging:eenopeneneerlijkeverantwoordingaandeeigenbevolking.AandeTweedekamerismededaaromeennaderenotitietoegezegdtenaanzienvandemoderniseringenmaatvoeringophetterreinvandebewustwording.Nieuwespelerstoestaanomhunroltespelen.Detraditionelespelersdienenaangevuldtewordenmetinnova-tievesectoren.Moderniseringvanontwikkelingssamenwerkingalseenzaakvaniedereenisdaarbijessentieel.Hierspeeltvooralhetproject«DeMillenniumDoelstellingDichterbij»eenrol.HetprojectwilopinnovatievewijzedeverschillendedelenvandeNederlandsemaatschappijbetrekkenbijhetbehalenvandeMillenniumontwikkelingsdoelen.DeSchokland-akkoordensprekenboekdelen,maardeuitdagingblijftomnietalleeninNederlandnieuwepartnerstevinden,maarookindepartnerlanden.Wantallemaatschappelijkekrachtenzijnnodig.Alleenzozullendeontwikkelings-doelenookechtdichterbijkomen.NaastdezevierprioriteitenstreeftBuitenlandseZakennaareenkruisbe-stuivingvankennis,economieencultuur.WijvindendatNederlandsebedrijvenenkennis-encultuurinstellingenpermanentgeprikkeldmoetenwordenbuitenlandsemarktenoptezoeken.ZokunnenzezichscherpenInleidingbeleidsagendaPersexemplaar15 aandeinternationaleconcurrentie.Kunstenaarshebbendaarnaasthetbuitenlandnodigominspiratieoptedoenencoproductiestotstandtebrengen.OmgekeerdmoetNederlandzichmeeropenstellenvoorbuitenlandseinvesteringeninNederland.Onslandmoetincultureelopzichteeninternationaaltoonaangevendepositieblijvennastreven.Daaromzalin2009,samenmetEconomischeZakenenOnderwijsCultuurenWetenschap,wordengestreefdnaarverdereinternationaliseringvanNederlandsdesign,modeenarchitectuur,disciplineswaarinNederlandinternationaalalsterkstaat,maarnogsterkerkanworden.Cultuurishiermeeeenbruggenbouwer,maarisookeenonderdeelvanontwikke-ling.Omdekennisbasisophetgebiedvanontwikkelingsvraagstukkenteverstevigenstimulerenwe(intern)kennismanagementenwordtopinnovatievewijzesamengewerktmetwetenschappelijkeenandereinstellingeninprogramma’szoalsdeIS-academieenhetIslam-program-ma.HiervoorishetnieuweFondsvoorParticipatie,PluriformiteitenOntwikkeling(democratiseringprocesseninhetMidden-Oosten)vanbelang.Zoekennaarcreatieveoplossingenineenconsulairewereldinbeweging.DeNederlandseconsulairedienstverlening–zoweltenaanzienvanNederlandersinhetbuitenlandalsaanvreemdelingeninNederland–isprofessioneelgeorganiseerd,mededankzijonswijdvertaktenetwerkvanconsulairevertegenwoordigingen.Omtekunnenblijvenvoldoenaandesteedstoenemendevraag,isverhoogdeinzet,creativiteiteneengoedmanagementvanverwachtingennodig.Wijzettenonsinvoorsamenwer-kingenharmonisatieinEuropeesverband,moderniseringvanwettelijkekaders,samenwerkingmetderdenengebruikvantechnologischeoplossingen.BijdeuitvoeringvanbeleidhoudenwedoorlopendoogvoorhetdraagvlakindeNederlandsesamenleving.Wehebbenalonderstreepthoebelangrijkdewisselwerkingtussenbinnen-enbuitenlandis.HoemeervoelingwehebbenmetwaterindeNederlandsesamenlevingspeelt,hoebeterwedebelangenvanNederlandersinhetbuitenlandkunnenbehartigen.Ennatuurlijkwillenweookgraaglatenzienwatweinhetbuitenlandtotstandbrengen,inhetbelangvanNederland.ZodatNederlandersziendateenactiefbuitenlandbeleidmeerwaardeheeft.Dit«draagvlakbeleid»zullenwein2009vervolgen,ofhetnuomdecommuni-catieoverEuropagaat,ofontwikkelingssamenwerking,ofhetbuitenland-beleidinhetalgemeen.ViahetprogrammaRentanAmbassadorgaanonzeambassadeurshetgesprekaanmetdeNederlandsesamenleving.Enzelfzullenwijdatookvolopblijvendoen.InleidingbeleidsagendaPersexemplaar16 4.BELEIDSAGENDADoelstelling1EenEuropameteenstevigdraagvlakonderdeburgersdatzichrichtopterreinenwaarhetmeerwaardelevertenzichnietbegeeftopterreinenwaarlidstatenhetbeterzelfkunnenregelen.ProbleemenDoelDeEuropeseUnieiseensterkewaardengemeenschapdievrede,vrijheidenstabiliteitheeftgebrachtineendeelvandewereldwaarwijeeuwenlangstrijdhebbengevoerd.DeEUheeftmetdeInterneMarkt,demoderniseringvandeeconomie,aandachtvoorsocialevraagstukkenenwerkgelegenheid,éndeeuro,grotewelvaartgebracht.DaarnaastheeftdeEUoptalvanbeleids-terreineninternationalestandaardenennormengeïntroduceerd.ZobepaaltdeEUinbelangrijkematedeinternationalevormge-vingvanmilieu-enklimaatbeleid,ontwikkelingssamenwerking,mensenrechten,consumentenbescherming,voedselveiligheid,dierenwelzijn,maatschappelijkverantwoordondernemenenspelregelsvoorbedrijfsovernames.InhetnieuweVerdragvanLissabonisduidelijkaandeNederlandseinzettegemoetgeko-men:meeraandachtvoordeinvloedvandeburgersophetEuropesebeleid,meertransparantie,slagvaardigheidendemocra-tie.WijwilleneenEuropadatvanonsisenwaaropwijinvloedkunnenuitoefenen,eenEuropadateenverlengdeisvanonzeprioriteitenendattegelijkeenkaderbiedtomantwoordentevindenvoordegrotevraagstukkendiedenationalegrenzenoverschrijden.EenEuropa,kortom,datconcretegrensover-schrijdendeproblemenoplost,waardooronzewelvaartstijgtenwaardoormensenzichveiligervoelenineenvertrouwdeomgeving.TegelijkertijdzalNederlandzichervoorblijveninzettendatEuropazichnietbezighoudtmetzakendiebeteroplokaal,regionaalofnationaalniveaugeregeldworden,zoalsbijvoorbeelddeinrichtingvanonsonderwijs,onspensioenstelselofderuimtelijkeordening.NederlandseinzetenbeoogdebeleidseffectenNederlandgeeftuitvoeringaanditdoeldoorintezettenop:spoedigeratificatievanhetVerdragvanLissaboninallelidstaten,eengezondeEUbegrotingengemeenschappelijklandbouwbeleid,spoedigeaannamevanhetEUwetgevingspakketophetgebiedvanklimaatenenergieenversterkingvanhetgemeenschappelijkbuitenlands-enontwikkelingssa-menwerkingsbeleid.VerdragvanLissabonHetVerdragvanLissabondatop13december2007isondertekendzalhetfunctionerenvandeUnieineenaantalopzichtenverbeteren:deUniewordtdemocratischer,erkomtmeercontrolevanzowelhetEuropeesParlementalsdenationaleparlementeneneengrotereslagvaardigheidvandeUniedooruitbreidingvandezogenaamdeco-decisieprocedurewaarbijdeRaadvanMinistersenhetEuropeesParlementdewetgevendemachtdelen.Inhetverdragzijn,opaandringenvanNederland,ookspecifiekpolitiekeeneconomischecriteria(dezgn.Kopenhagen-criteria),waaraantoekomstigenieuwelidstatenmoetenvoldoen,opgenomen.DezeverbeteringenkunnenbijdragenaanhetvergrotenvandraagvlakvoorEuropaonderdeNederlandsebevolking.InNederlandkeurdedeStaten-GeneraalhetVerdragvanLissabongoedop8juli2008.HetkabinetstreeftnaareenvoorspoedigeratificatievanhetVerdragvanLissabonindeoverigelidstatenvandeUnie.DaartoemoeteenoplossingwordengevondenvoordesituatiezoalsdienahetIersereferendumisontstaan.BeleidsagendaPersexemplaar17 NederlandwilookeensnelletoetredingvandeEUtothetEuropeesVerdragvoordeRechtendeMens,waardoordeeenheidvanmensen-rechtenbescherminginEuropawordtbevorderd.Desamenwerkingbijgrensoverschrijdendevraagstukkenzoalsklimaat,energie,milieu,asiel,migratieencriminaliteitwordtbovendienversterkt.EensterkepositievanNederlandbinnendeEUisdaarbijessentieelomdebelangenenprioriteitenvanNederlandtelatenmeewegenindeEU-besluitvorming.IndeUnievan27lidstatenisdaaromeenversterktebilateraleinzetnodig.DeNederlandseinzetmoetdus,voorafgaandaanofficiëleéninformelebijeenkomsten,meerdanvoorheenindeverschillendehoofdstedenovertuigendoverhetvoetlichtwordengebracht,ommedestanderstewinnen,bijvoorbeelddeandereBenelux-landen.EU-begrotingenlandbouwbeleidNederlandwileenambitieuzebegrotingsevaluatiemeteenopendebatoveralleEU-uitgavenen-inkomsten.Ookhetgemeenschappelijklandbouwbeleid,datjarenlangonzevoedselvoorzieningheeftgegaran-deerdmoetwordengeëvalueerd.Dein2003overeengekomenhervormin-genvanhetGLBzijnin2008geëvalueerd.Dezetussentijdse«healthcheck»moetleidentoteenaantalconcreteaanpassingenvanhetlandbouwbeleidvoordeperiodetot2013.Hetgaatdanbijvoorbeeldomverdereliberaliseringenmeeraandachtvoornieuweuitdagingenalsklimaat,bio-energieenwaterbeheer.Het,doorNederlandondersteunde,strevenisomconcretemaatregelenvanaf2009doortevoeren.WatindehealthcheckwordtafgesprokendienttepassenindeNederlandseinzetvoordeEU-begrotingsevaluatievoordeperiodená2013.Meerprincipiëlevragen,zoalsdeoptimaleverdelingvanverantwoordelijkheidtussendelidstatenendeUnieendeomvangvandelandbouwbegrotingná2013,makenonderdeeluitvandediscussieoverdeEU-begrotingsherzieningendefinanciëleperspectievenvoordeperiode2014–2020.AsielenmigratieOokbelangrijkezakenalsasielenmigratiemoetenEuropeeswordenaangepakt.In2009wordthethuidigeJustitieenBinnenlandseZakenprogrammavandeEU(hetzogenaamdeHaagsProgramma)afgerond.DaarbijligtdenadrukophetvormgevenvaneengemeenschappelijkEU-asielsysteemenophetvaststellenvanhetbeleidvoordeperiodena2010,vooralwatbetreftgemeenschappelijkeEU-wetgevingophetgebiedvanlegalemigratie(o.a.kennismigranten).DeopvolgervanhetHaagsProgrammazoudemaatregelenmoetenschetsendienodigzijnvoordeverdereversterkingvanvrijheid,veiligheidenrecht.NederlandzalzichactiefopstellenbijdevormgevingvanditnieuweprogrammaenzalzichvooralsterkmakenvooreenhechteresamenwerkingopditvlakbinnendeEU,zodatmeereenheidvanbeleidontstaat.KlimaatenenergieKlimaatenenergieisophetmomentéénvandebelangrijksteonderwer-penopdeinternationaleagenda1.NederlandwileentijdigeafrondingvandeonderhandelingentussendeEuropeseRaadenhetEuropeesParle-mentoverhetomvangrijkewetgevingspakketvoorklimaatenenergieverzekeren.Wanneerhetluktombegin2009goedkeuringtegevenaandevoorstellendiepasinjanuari2008doordeCommissiegepresenteerdzijn,toontdeEUaanoverdenoodzakelijkedaadkrachtenbesluitvaardigheidtebeschikken.DaarmeebevestigtdeEUhaarambitieomleiderschaptetonenindeinternationaleonderhandelingenovereenwereldomvattendklimaatverdrag.Beleidsagenda1Ziehiervoorookdoelstelling8.Persexemplaar18 TegelijkmoetenweervoorwakendathetEU-beleidongewensteeffectenheeft.Datgeldtindeeersteplaatsvoordeproductievanbiobrandstoffen.Deuitkomstvanrecentwetenschappelijkonderzoekvraagtomeenverstandigeinzetvanbiobrandstoffeninonzeenergieconsumptie.Hetkabinetstaateenstap-voor-stap-benaderingvoor,waarbijduurzaamheidenkosteneffectiviteitvaneenbiobrandstofverplichtingteallentijdengewaarborgdmoetenzijn,zoalsvastgelegdindeconclusiesvandeEuropeseRaad,enzondernegatieveneveneffecten,zoalsbemoeilijkingvandewereldvoedselvoorziening.Tevensiscruciaaldatbedrijveneenprikkelkrijgentotontwikkelingentoepassingvantweedegeneratiebiobrandstoffen,diedergelijkenegatievebijwerkingennietofinveelminderematekennen.Nederlandzalzichactiefinzettenvoorduurzaamheidscriteriavoorbiobrandstoffendieditbewerkstelligen.Waakzaamheidgeldtookvoorhetrisicovan«carbonleakage».IndienbedrijvenEuropamoetenverlatenomdatzij–doordehogekostenvanemissierechten–geconfronteerdwordenmetonaanvaardbareconcurrentienadelen,schiethetbeleidaanzijndoelvoorbij.EnergievoorzieningszekerheidisookeenblijvendaandachtspuntinhetEuropeesbeleid,geletopdekrappewereldmarktvoorolieengas.NederlandzalhetbeleidvoortzettendatmetnameisgerichtopenkelevoorNederlandessentiëleleveranciers.Devrijestroomvanenergiebron-nenendediversificatievanenergieleveringnaartypeenergiebron,herkomstlandenaanvoerroutemoetwordenbevorderd.DaaromsteuntNederlandnieuwepijpleidingennaardeEU,zoalsNordStreamenNabucco.NederlandondersteuntookdemogelijkhedenvoorhetNederlandsebedrijfslevenindeenergiesectoromhandeltedrijveneninvesteringentedoendiebijdragenaandeNederlandseenwereldwijdeenergievoorzieningszekerheid.NederlandbesteedtuitdrukkelijkaandachtaanenergieindestrategischerelatiesvandeEUmetgroteenergie-consumentenalsChina,India,deVSenJapan,metbijzondereaandachtvoorenergiebesparing,goedfunctionerendeenergiemarktenenstabiliteitinproducerendelanden,alsmedederelatiemetinternationaalklimaat-beleid.Wereldwijdneemtdebelangstellingvoorkernenergietoe,metnamevanwegeuitputtingvanfossielebrandstoffenendenoodzaakCO2emissiesteverminderen.Hoewelindezekabinetsperiodegeenbesluitzalwordengenomenoverdebouwvannieuwekerncentrales,zalwelwordengedaanwatnodigisomkernenergienietuittesluitenalsoptievoordetoekomst.NederlandzalactiefdeelnemenaandeEuropeseeninternatio-nalediscussiesoverdevoordelen,nadelenenrisico’svankernenergie.ZoneemtNederlanddeelaandeHighLevelGrouponNuclearSafetyandNuclearWasteManagementenwordteenmogelijklidmaatschapvanhetGlobalNuclearEnergyPartnership(GNEP)onderzocht.EUexternbeleidEensterkeEUmoetookeensterkbuitenlands-enontwikkelingssamen-werkingsbeleidvoeren.EensterkepositievanEuropaindewereldbiedtonskansenomdewaardenwaarvoorEuropastaat–democratie,rechtszekerheid,respectvoormensenrechten–krachtiguittedragenindebetrekkingenmetderdelanden.Hiermeekanvrede,veiligheidenwelvaartwordenbevorderdindewereldenookhetrespectvoordemensenrech-ten.HetVerdragvanLissabonbiedtdaartoebelangrijkevernieuwendebepalingen:hetsamengaanvandefunctievandehogevertegenwoordi-gervoorBuitenlandseZakenenVeiligheidsbeleidmetdefunctievanvice-voorzittervandeCommissieendeoprichtingvaneenEuropeseBeleidsagendaPersexemplaar19 dienstvoorhetexterneoptredenvandeUnie(EDEO).Omzekertestellendatdevernieuwingenopditterreinzogoedmogelijkhunbeslagkrijgen,wilNederlanddatbijdeuitwerkingvandebepalingenvanhetVerdragvanLissabondoubluresenoverlapenonduidelijkheidovermandatenencompetentieswordenvoorkomen.DituiteraardonderhetvoorbehouddatallelidstatenhetVerdragvanLissabonratificeren,zodathetinwerkingkantreden.DeregeringzetzichookinvoorontwikkelingssamenwerkinginEU-verband.In2009moetverderuitvoeringwordengegevenaandeEUGedragscodeoverWerkverdelinginOntwikkelingssamenwerking.Nederlandzalinzijnpartnerlandenmeewerkenaanpraktischeafstem-mingenvergaandeharmonisatievanhulpprogramma’smetzowelEU-lidstatenendeEuropeseCommissie,alsmetanderebelangrijkedonorenindezelanden.VoordegeloofwaardigheidvandeUnieblijftbelangrijkdatdeEU-lidstatenzichhoudenaandeafsprakenvan2005oververhogingvandeofficiëlehulp(ODA)vandeEUtot0,7%BNPin2015.Nederlandzalachterblijvendelidstatenaansprekenophunverplichtingen,waarbijdeinzetineersteinstantiegerichtzalmoetenzijnophetbereikenvanhettussendoelvoor2010(minimaal0.51%BNP/ODAvoor«oude»lidstaten).HetkabinetkondigdeindemensenrechtenstrategieaanhetinitiatieftezullennemenomtekomentoteffectieveEU-maatregelenterbestrijdingvankinderarbeid,tebeginnenmeteenverbodopdeinvoervanproductendiedoordeergstevormenvankinderarbeidtotstandzijngekomen.SamenmetdeEuropeseCommissie–bevoegdvoorinternationalehandel–wordtthansbezienhoeeenWTO-conformverbodzoukunnenwordenvormgegevendatindepraktijkuitvoerbaaris.Doelstelling2EenEuropadatzijneigencriteriavooruitbreidingserieusneemtenstrikttoepast.ProbleemenDoelDegestageuitbreidingvandeEuropeseUnieisinhetafgelopendecenniuméénvandemeestsuccesvolleprocessengeblekenomsamenlevingentetransformeren.Landendienogmaartwintigjaargeledentotalitairgeregeerdwerden,zijnintussenalweerenigejarengewaardeerdelidstatenvandeUnie.DeuitbreidingmeteentientallandeninCentraal-enOost-Europa,naastMaltaenCyprus,heeftdestabiliteitenveiligheidinEuropainhogematebevorderd,endelopendetrajectenopdeBalkaneninTurkijekunneneensoortgelijkeffectsorteren.Evenzeerishetwaardatdejongsteuitbreidingsrondeaanleidingheeftgegeventoteenreeksaanscherpingeninhetuitbreidingsproces.Hetkabinetzaleroptoeziendatdecriteriavoortoetredingvankandidaat-lidstatenenpotentiëlekandidaat-lidstatenstriktwordennageleefd.NederlandseinzetenbeoogdebeleidseffectenNederlandondersteuntdevoortzettingvandeuitbreidingsstrategiediedoordeEuropeseRaadvandecember2006isaangenomenendoordeEuropeseRaadvandecember2007isherbevestigd.DitbetekentdatzoweldeEUalsdelidstaatinspégemaakteafsprakenmoetennakomen.Nederlandzalzichdaarbij«strictbutfair»opstellen.InhetgevalvanServiëbijvoorbeeldwilNederlandeerstvolledigemedewerkingvandatlandmethetJoegoslavië-tribunaalinDenHaag.DelandenbepalenhettempovanhetprocesvoornamelijkzelfdoorhetvoldoenaandecriteriavandeStabilisatie-enAssociatieovereenkomstenenimplementatieBeleidsagendaPersexemplaar20 hiervaniseenvoorwaardevoordeaanvraagvankandidaat-lidmaatschap.DeonderhandelingenmetTurkijemoetenwordenvoortgezetwaarbijTurkijemoetwordenaangesprokenopuitvoeringvanhetAnkaraProtocol.DaarnaastzulleninitiatievenvoordeoplossingvandekwestieCypruswaarmogelijkwordenondersteund.Dehuidigekandidaat-lidstatenmogenpaseendatumvoortoetredingkrijgenalssprakeisvanafrondingvandetoetredingsonderhandelingen.MededankzijNederlandzijndeKopenhagencriteriainhetverdragvanLissabonopgenomen.NabuurschapsbeleidHetEuropesenabuurschapsbeleid(ENB)iseengeneriekinstrumentvoorderelatiesmetdeoostelijkeenzuidelijkebuurlandenmaarbiedtdaarbinnenvolopmogelijkhedenvoordifferentiatieindesamenwerkingtussendeEUenhetbetrokkenENB-partnerland.NederlandmoedigtdeENB-landenaandevelemogelijkhedendiehetENBbiedtvolledigtebenutten,waarbijoverigenswelduidelijkmoetblijvendathetENBgeenvoorportaalistotEU-lidmaatschap.NederlandondersteuntdezeinspanningenbilateraalvanuithetMATRA-programma.Degedifferen-tieerdebenaderinggeeftdeEUdemogelijkheidaanENB-partnersdiegoedevorderingenmaken,metnameophetgebiedvanmensenrechtenengoedbestuur,eennauwererelatiemetdeEUaantebiedenwaarbijsprakeisvanmaatwerk.NederlandstaatdanookpositieftegenoverhetvoerenvanbesprekingenmetbijvoorbeeldOekraïneoververdiepingenversterkingvanderelatiemetdeEUbinnenENB-kader.NederlandondersteuntvoortsdeIsraëlischeambitiesomderelatiesmetdeUnieteversterken.OokMarokkoiseenlandwaarmeedeUniederelatiesaanhetversterkenisinhetkadervaneen«geavanceerdstatuut».BijdezeverdiepingenverbredingvanrelatiesmetENB-landenwordtgedachtaanselectieveovernamevanEU-acquisopeconomischgebied,deelnameaancommunautaireprogramma’senagentschappen,diepeenalomvattendevrijhandelsakkoorden–naWTO-toetreding–endemogelijkheidtotassociatiemetGBVB-verklaringenvandeEU.NederlandstreeftnaarversterkingvanhetEU-Ruslandbeleid.NudeEUinmei2008eenakkoordheeftbereiktoverhetmandaatvooronderhandelin-genovereennieuwesamenwerkingsovereenkomst,kaneenaanvanggemaaktwordenmetdefeitelijkeonderhandelingen.Hetnieuweakkoordkaneenbelangrijkebijdrageleverenaandegewensteversterkingvanderelaties.Hierinzullenenergie,maarookmensenrechteneenbelangrijkerolgaanspelen.NederlandachthetvangrootbelangdatdeEUzoveelmogelijkmetéénstemspreektinderelatiesmetRuslandenoverzoveelmogelijkonderwerpengemeenschappelijkeEuropesepositiesinneemt:enkelzokanersprakezijnvaneffectiefbeleid.DeRussischedisproportionelereactieopdeGeorgischemilitaireactieinZuidOssetiebeginaugustusbeïnvloedinnegatievezinderelatietussendeUnieenRusland.IneeneerstereactieheeftdeRazebop13augustushetRussischeoptredenveroordeeldensteunuitgesprokenaanhetFranseVoorzitterschapdateenbreekbaarstaakt-het-vurgentotstandwisttebrengeninsamenwerkingmetOVSE-voorzitterendeVS.NetalsdeNAVOeenweeklaterconcludeerde,leidtdezecrisisookvoordeEUtotdenoodzaakinderelatiemetRuslandconsequentiesteverbindenaandeRussischeacties.Welke,enopwelkewijzedeUniehaarbetrekkingenmetRuslandkanontwikkelen,vormenonderwerpvannaderdiepgaandoverlegdezeherfst.NederlandzaldaarbijalsijkpuntenenerzijdsvasthoudenaandenoodzaakRuslandzichtelatenhoudenaanEuropeseeninternationaalrechtelijkeverplichtingenenbeginselenalsmedeBeleidsagendaPersexemplaar21 anderzijdsaandenoodzaakmetditland,waarmeeEuropaopveelwijzenpolitiek,cultureeleneconomischverbondenis,inconstructiefengage-mentenoverlegteblijven.Doelstelling3DichterbijbrengenvaneenoplossingvoordeconflicteninhetMidden-Oosten.ProbleemenDoelDevoornaamstedossiersinhetMidden-Oosten(hetMiddenOostenVredesproces(MOVP),Libanon,Iran,Irak)blijvenhetbeeldvaneenEchternachprocessievertonen.Onzekerestappenvooruitwordenmetgroteregelmaatafgewisseldmetstappenachteruit.Datbrengtregionalespanningeneninstabiliteitteweeg,maarhetisookvannegatieveinvloedopdepolitiekeeneconomischebelangenvanNederland.HetMidden-Oostenherbergttweederdevandewereldolie-engasreservesenerzijntalvandwarsverbandennaardeislamitischegemeenschapinNederland–tweeextraredenenommetkrachtteblijvenstrevennaarbeheersingvandeinditdeelvandewereldhoogopgetasteconflictstof.HetisevidentdatNederlanddatnietalleenkan.DaaromwordtinVN-,Europeesenanderkadernauwmetanderelandensamengewerkt.NederlandseinzetenbeoogdebeleidseffectenMOVPInhetMidden-OostenstaathetIsraëlisch-Palestijnsconflictcentraal.EenduurzameoplossingvandatconflictverondersteltdatIsraëlveiligheidwordtgebodenachtererkendegrenzen,terwijldePalestijnentegelijkertijdeenonafhankelijke,levensvatbareendemocratischestaatkrijgen.DaaropzijnuiteindelijkalleinspanningenvanNederland,netalsdievandeEUendeVN,gericht.Wezullenookin2009invullinggevenaanonzevoorgeno-menactieverolinhetMOVP.NederlandbeschiktdaarbijovergoederelatiesmetzowelIsraëlalsdePalestijnseAutoriteit.Inhetkadervandierelatieszullenookin2009regelmatigministeriëleenhoog-ambtelijkebezoekenwordenafgelegd.NederlandiseenpolitiekedialoogmetIsraëlgestart,waaraanwein2009nadereinvullingzullengegeven.WezullenonsinzettenvoorversterkingvanderelatietussendeEUenIsraël,voortbouwendopuitkomstenvandeAssociatieraadvanjuni2008.OokzalNederlanddebilateralerelatiesmetIsraëlendePalestijnsegebiedenversterken,waaronderdehandelsbetrekkingen.SteunwordtverleendaanlokaleIsraëlisch-Palestijnseintiatievendiebijdragenaaneenoplossingvanhetconflict.OokzalhethulpprogrammaindePalestijnsegebiedenin2009wordenvoortgezet.Datisgerichtopversterkingvaneconomischeontwikkeling,mensenrechtenendeveiligheidssector.Tevensishetvanbelangdathetbeleidgerichtwordtopgoedbestuur.DaarnaastishetessentieelvoorPalestijnseontwikkelingdatereenmoratoriumkomtopdeuitbreidingvannederzettingenendatafsluitingenzoveelmogelijkwordenbeperkt.InhetstrevennaarverbeteringvandesituatieinhetMiddenOostenwerktNederlandsamenmetveleanderen.ZoverloopthetleeuwendeelvandeNederlandsehulpaanpartnerlandeninderegioviamultilateralekanalen.OokdoorEuropeseprojecten(PEGASE,EUPOLCOPPS,EUBAM)endeVN(Kwartet)krijgendieinspanningengestalte.Nederlandprobeertopallefrontenzijnstemtelatenhoren.AanhetteamvandeSpecialeKwartetvertegenwoordigerTonyBlairiseenNederlandseexperttoege-voegd,enookdespecialeVN-vertegenwoordigervoorhetMiddenOosteniseenNederlander.BeleidsagendaPersexemplaar22 OverigeaandachtsgebiedenHetIsraëlisch-PalestijnseconflictisvancruciaalbelanginhetMidden-Oosten,maarhelaasishetnietdeenigekwestiedieonzeaandachtvraagt.DesituatieinLibanonblijfteenpuntvanzorg,ookvanuitregionaalperspectief.DepolitiekemoordendiemedetengrondslagliggenaandecrisiszullenbehandeldwordendoorhetSpeciaalTribunaalvoorLibanon,datinNederlandwordtgevestigdenin2009volledigoperationeelzalworden.Hetforensischonderzoekdatdeeluitmaaktvanditonderzoek,wordtgrotendeelsdoorhetNederlandsForensischInstituutuitgevoerd.InhetkadervandezogenaamdeSSR(SecuritySectorReform)zalNederlandookin2009materieelenpersoneelbijdragenaandeversterkingvandelogistiekecapaciteitvandeLibanesestrijdkrachten,éénvandeweinigeechtnationaleLibaneseinstellingen.Syriëspeelteencrucialerolinderegio.DezerolisnegatieftenaanzienhetIsraëlisch-PalestijnseconflictendecrisisinLibanon.DekritischedialoogmetdeSyrischeautoriteitenzalinbeginselwordenvoortgezetompositieveveranderingeninhetSyrischebeleidtebewerkstelligen.DedialoogmetDamascusmoetvanzelfsprekendweltotresultatenleiden.Eendubbelhartigehoudingopdezedossiersisnietaanvaardbaar.GoedeafstemmingvanhetbeleidtenaanzienvanSyriëinEU-kaderblijftessentieel.Ookin2009wilNederlandlangsdiplomatiekewegbevorderendatIranhetvertrouwenvandeinternationalegemeenschapinhetuitsluitendvreedzamekaraktervanhetnucleaireprogrammaweetteherstellenendeVeiligheidsraad-resolutiesonverkortenonverwijlduitvoert.NederlandzalIranookblijvenaansprekenopmensenrechtenschendingenendewijzewaarophetdeveiligheidenstabiliteitinhetMidden-Oostenondermijnt.NederlandzaldedemocratischgekozenIraakseregeringookin2009blijvensteunenbijhaarinspanningenvooruitgangteboekeninhetpolitiekeproces,bevorderingvandenationaleverzoening,versterkingvanderechtstaatenherstelvandeopenbareorde.HetbehoudvandeeenheidvanIrakblijftuitgangspuntvanbeleid.NederlandzalnadrukkelijkaandachtblijvenvragenvoordemensenrechtensituatieinIrak,waaronderdepositievanetnischeenreligieuzeminderhedenenkwetsbaregroepen.BetrekkingenmetdeIslamitischeWereldDebetrekkingenmetdeislamitischewereldblijvenhoogstactueel.HetWestenendeislamitischewereldlijdenondernegatievewederzijdsebeeldvorming.Eenkleinmaargroeiendaantalmensenindeislamitischewereldvoeltzichaangetrokkendoorreligieusfundamentalisme.Eennogkleineregroepgaatzelfsovertotreligieusgemotiveerdterrorisme.Sommigeoverhedenindeislamitischewereldschendenderechtenvandemensenberoepenzichdaarbijsomsopislamitischetradities.Tegelijkertijdhoudenzijdemocratiseringtegendoortewijzenophetgevaardatdemocratiseringradicaleislamitischegroepenaandemachtbrengt.OmdeverhoudingentussenhetWestenendeislamitischewereldteverbeteren,zalverdergewerktwordenmetpublieksdiplomatieenintercultureledialoog.Maarookhetstimulerenvanontwikkelingenindeislamitischewereldzelfkanbijdragenaanverbeterdeverhoudingen.Nederlandinvesteertindeislamitischewereldinhetvergrotenvankennis,ondermeerdoorhetstimulerenvanintra-cultureleenintra-BeleidsagendaPersexemplaar23 religieuzedialoog,zichtbaarmakenvanpluriformiteitbinnensamenlevin-gen,culturenenreligiesenhetvergrotenvanparticipatiemogelijkheden.Doelstelling4EenmodernekrijgsmachtdiewereldwijdmaatwerkkanlevereningrotereenkleinerecrisisbeheersingsoperatiesenbijhetopbouwenvanveiligheidsorganisatiesinlandendiewedaarinwillenondersteunenProbleemenDoelDecontextwaarinweonzekrijgsmachtinzetteniswezenlijkandersdaninhetverleden.WaarindetijdvandeKoudeOorlogdeaandachtvooralgerichtwasopdreigingeninonzenabijeomgeving,hebbendeuitdagingenvanvandaagtemakenmetdreigingenvaneengrotereafstand:ofhetnugaatomfragielestaten,grootschaligeschendingenvanmensenrechten,terro-rismeofproliferatievanmassavernietigingswapens.Dezeuitdagingenkunnenveiligheidsrisico’svormenofdekiemvannieuweconflicteninzichdragen.ZerakenhetNederlandsbelang,somszelfseenrechtstreeksveiligheidsbelang.EndaarmeehetbelangvandeNederlandseburger.DeinzetvandekrijgsmachtmaaktdeeluitvanhetNederlandseveiligheidsbeleid:eenbeleiddatflexibel,proactiefeninsamenwerkingmetpartnersinspeeltopdenieuweuitdagingen.NederlandseinzetenbeoogdebeleidseffectenBijdezeuitdagingenvanglobaliseringhoortdesnelinzetbare,expeditio-naireengoedtoegerustekrijgsmachtwaarNederlandoverbeschikt.DeinzetvandekrijgsmachtmaaktdeeluitvanhetNederlandsebuitenland-enveiligheidsbeleid:eenbeleiddatflexibel,proactiefeninsamenwerkingmetpartnersinspeeltopdenieuweuitdagingen.DeverantwoordelijkheidvoordezekabinetsdoelstellingisdanookeengemeenschappelijkeverantwoordelijkheidvanhetministerievanDefensieenhetministerievanBuitenlandseZaken.Aandegedachtevormingoverdetoekomstigerol,inzeteninrichtingvandekrijgsmachtzalBuitenlandseZaken,ookalsdeelnemeraanhetinterdepartementaleprojectVerkenningen,vanuiteengeïntegreerdevisieophetbuitenlandsbeleid(inclusiefOntwikkelingssa-menwerking)blijvenbijdragen.CrisisbeheersingsoperatiesNederlandblijftin2009naarvermogenbijdragenaancrisisbeheersings-operaties.Eeninzetdie,inlijnmetdegeïntegreerdebenadering,gecombineerdwordtmetdiplomatiekeinspanningenenontwikkelingssa-menwerking,waarrelevantookmetondersteuningvanandereministe-rieseninsamenwerkingmetnon-gouvernementeleorganisaties.Webeschikkenovereenuitgebreidnetwerkvandiplomatiekevertegenwoor-digingen,datoverdegehelebreedtewordtingezetomdezebenaderinguittevoeren.Juistdaardoorkunnenwegeloofwaardigmeepratenovervredeenveiligheidindewereld.Eenpositiediewezullengebruikenom,ookin2009,bijonzepartnerstepleitenvoorverdereintegratievanveiligheid-enontwikkelingsbeleidmetoverigeinstrumentenvanbuitenlandsbeleid.DeISAF-operatieinAfghanistanzalookin2009veruitdegrootsteenmeestrisicovollecrisisbeheersingsoperatiezijnwaarNederlandaanzalbijdragen.Nederlandzaldaarbijmeteengrootaantalpartnerseenbelangrijkebijdrageblijvenleverenaanveiligheidenstabiliteit,verbete-ringvandemensenrechtenenontwikkeling.DeontwikkelingsinspanningzalinhettekenstaanvanhetuitvoerenvandeAfghanNationalDevelop-BeleidsagendaPersexemplaar24 mentStrategy(ANDS),waarbijeengroterecoördinerenderolophetgebiedvan(weder)opbouwenbestuursondersteuningzalzijnweggelegdvoordeVN.InhetkadervanISAFenEUPOLzalverderwordengestreefdnaarversnelde«Afghanisering»vandeveiligheidsstructuren.DaarnaastblijftNederlandinzettenopdiplomatieenontwikkelingopnationaal(«Afgha-nistanReconstructionTrustfund»,rechtsstaat,mensenrechten)enregionaalniveau(Pakistan,Iran).Ditvanuitdeovertuigingdatveelvandevraagstukkenwaarmeedeinternationalegemeenschapgeconfronteerdwordtdeelzijnvaneencomplexernationaalen(inter)regionaalgeheel.VoortszalNederlandstrevennaareennadrukkelijkercivielprofielvandeinternationaleaanwezigheid.InUruzganzalNederland,naastdesamenwerkingmetAustraliëendeVS,nauwsamenwerkenmetdenieuwepartnersFrankrijk,Slowakije,Hongarije,TsjechiëenSingapore.HetNederlandsebeleidiseropgerichtdelokalebestuurders,delokaleoverheidsdienstenendeAfghaanseveiligheidsdiensten(legerenpolitie)teassisterenzelfstandigoptetreden.Nederlandlevertdaaraaneenbijdrage,bijvoorbeeldmetpolitietrainersendeinhuurvanontwikkelingsdeskundigen.ISAFzal,samenmetdeAfghaanseveiligheidsdiensten,operatiesblijvenuitvoerenomdeTalibanteverstorenenhenhetinitiatiefteontzeggen.In2009zullenertenminste12uitgezondenBuitenlandseZaken-medewerkerswerkzaamzijninUruzgan.DecivielestafinTarinKowtheefthiermeedeomvangvaneenmiddelgroteambassade.DitillustreerthetbelangvandezeregiovoorNederland.Indeloopvan2009zalhetProvincialReconstrutionTeam(PRT)ondercivieleleidingkomen.Ookzalerextraaandachtkomenvooreengoedecommunicatievanzowelderesultatenalsdeuitdagingenvandemissie.NaastAfghanistanzijnNederlandsemilitairenookopveelandereplaatsenindewereldactief,zoalso.m.inKosovo,Tsjaad,Bosnië,SoedanenIrak.InternationaleorganisatiesenforaDeinzetvandekrijgsmachtincrisisbeheersingsoperatiesisééninstru-mentinhetbredereNederlandseveiligheidsbeleid.Datbeleidisgestoeldophetbesefdatslechtsweiniglandenafzonderlijkhuneigenveiligheidkunnengaranderen.Samenwerkingmetpartnersishetdevies.Wehebbenelkaarnodigomoplossingentevinden.DaaromkiestNederlandookin2009vooreenactieve,geëngageerdeinternationaleopstelling.Eenopstellingdiezichuitinnauwesamenwerkingmetpartnersdiedezelfdewaardenennormenaanhangen.BinnendiecontextblijvenwijonsrichtenopdeVN,NAVOendeEU.Nederlandzaldaarbijspecifiekaandachtgevenaandevernieuwings-slagenbinnendezeorganisaties,maarookdesamenwerkingtussendezeorganisaties.Het60-jarigbestaanvandeNAVOin2009geeftdaarbijeenuitgelezenmogelijkheidomdeorganisatieeenspiegelvoortehoudenenlessentetrekkenuitdeoperatiesvoordeverderetransformatievanhetbondgenootschap.Maarwezullenookaandachtvestigenopnieuwethema’salsenergieveiligheidenraketverdediging.Dehernieuwdeambitiesmoetenzichuitenindevormvaneenpolitiekeverklaring,waartoedetopinBoekarestin2008opdrachtheeftgegeven.EendergelijkepolitiekeverklaringkanlatereenbouwsteenvormenvooreennieuwStrategischConceptvoordeNAVO.Inhetvoorjaarzalhet60-jarigBeleidsagendaPersexemplaar25 jubileumgemarkeerdwordenmeteentopconferentieinhetFranseStraatsburgenhetDuitseKehl–symboolvoordebijdragediehetbondgenootschapheeftgeleverdaandeEuropeseveiligheidsindsdeTweedeWereldoorlog.DeEUheeftvooralzijncivielecrisisbeheersingscapaciteitontwikkeldeningezet.Nederlandzalverdereontwikkelingvandezecapaciteitonder-steunen,ookvanwegedecomplementariteitaandemeermilitaireNAVO-enEVDB(EuropeesVeiligheids-enDefensiebeleid)-inzet.DaarbijmagdemilitairekantvanhetEuropeseVeiligheids-enDefensiebeleidnietuithetoogverlorenworden.Vooralsnogisdezebeperktgebleventoteenviertaloperaties.WatbetreftdeVerenigdeNatieszalNederlandeenleidenderolvandeVNbijcrisispreventie-enbemiddelingverderstimuleren(zieookdoelstelling5).Naastde«traditionele»multilateraleforazalNederlandproberenookinnieuwecoalitiesverderwerkenaanvredeenveiligheid.NederlandzallandenalsChina,India,Brazilië,IndonesiëenZuid-AfrikanauwerbijEU-enNAVO-beleidbetrekken.Hetbelangrijksteinstrumentdaarvoorzijndebilateraleconsultaties.Inhetkadervannon-proliferatiezalNederlandnieuweinitiatievenontwikkelenmetrelevantepartners,zoalsbijvoorbeeldhetNAVO-7-overleg.WapenbeheersingDenoodzaakvaneengeïntegreerdeaanpakgeldtnietalleenvooronsoptredenincrisisbeheersingsoperatiesalsAfghanistan.Erbestaatnetzomineenexclusiefmilitairantwoordopandereveiligheidsrisico’svandezetijd,zoalsdeproliferatievanmassavernietigingswapens.Hetaantalstatendatoverditsoortwapenskanbeschikkenistoegenomenenhetrisicodatmassavernietigingswapensinhandenvallenvanniet-statelijkegroeperin-gendientookin2009serieustewordengenomen.Non-proliferatieblijftdanookeenbelangrijkthema.Centraalinhetnon-proliferatiestelselstaanhetNon-Proliferatieverdrag(NPV),hetChemischeWapenverdragenhetBiologischeenToxineWapensverdrag.NederlandzalbijdragenaanhetwelslagenvandeToetsingsconferentievanhetNPVin2010.ZozalNederlandin2009verdereinitiatievennemenomdediscussieoverhetbelangvaneenwerkendnon-proliferatiestelseleennieuweimpulstegeven.Nederlandsteltzichtotdoeldepositieveroldiewemomenteelspelenophetgebiedvanconventionelewapenbeheersingtehandhaven.Wezettenhetrestrictievewapenexportbeleidvoort.Indicatorvoorhetwelslagenvandieinzetis(beperkingvan)hetaantalmalendatNLgedurendeeenkalenderjaarbeslootomvergunningteverlenenvoortransactiesdieidentiekwarenaantransactieswaarvooreenanderEU-landeerdereenvergunningweigerde(undercut1).Daarbijhoortookhetstrevennaareenverantwoordeneffectiefwapenexportbeleidinanderelanden,ondermeerdoorbilateraalenmultilateraaleeninternationaalwapenhandels-verdrag(ATT)tebepleiten.MedevanwegedesamenhangmetdemensenrechtenstrategiezalNederlandzichblijveninzettenvoordetotstandkomingvaneeninternationaalwapenhandelsverdrag.WatbetrefthetverbodopclustermunitiestreeftNederlandnaareentoenamevanhetaantallandendatdeelneemtaanhetOslo-proces(vooreenverbodopclustermunitiedieonaanvaardbaarhumanitairleedveroorzaakt).Beleidsagenda1EenundercutishetbesluitvaneenEU-lidstaatomeenwapenexportvergunningaftegevenvooreentransactiedieinessentieiden-tiekisaaneeneerderdooreenanderelidstaatgeweigerdevergunning.Persexemplaar26 IndicatorBasiswaarde(metjaartal)Bereiktin2008Streefwaarde1.Aantalundercuts1(2005)00(2009enverder)2.OsloProces:aantaldeelnemendelanden.46(2007)111125(2012)Bron:1.Formeleinformatie-uitwisselingopbasisvandeEuropeseGedragscodevoorWapenexport.2.MinisterievanBuitenlandseZakenDoelstelling5Samenhangeneffectiviteitvanhetveiligheids-enontwikkelings-beleidvergroten.ProbleemenDoelVeiligheidiseenvoorwaardevoorduurzameontwikkeling.Ditgeldtzekervoorfragielestatenwaarzichtalrijkeconflictenafspelenenwaarmeerdaneenkwartvandeallerarmstenindewereldwoont.Fragielestatenkenmerkenzichdoorpolitiekeinstabiliteit,(latent)conflictendooreenoverheiddiedooronwilofonmachtcrucialebasisdienstenalsveiligheidofonderwijsnietlevert.Dekansophetbehalenvandemillenniumontwikkelings-doelstellingenisindezelandendanookklein.Hetmenselijkleedterplaatseisgroot,stabiliteitenontwikkelinginbuurlandenlopeneveneensgevaareneriseenvruchtbarebodemvoortransnationalecriminaliteit.Ditzijnrisico’svoordeinternationalerechtsorde,endusookvoorNederland.Voorfragielestatenschietdetraditioneleaanpakvanontwikkelingssamenwerkingvaaktekort.Nederlandstreeftdaaromnaareencombinatievanvredesdividendopkortetermijnmeteenlange-termijnperspec-tief.Meerdanvoorheenzaldesamenwerkingpolitiekvanaardmoetenworden.Decontextvanhetlandvormtdaarbijhetvertrekpunt.Alleendoorpartnerschappenmetanderespelers,flexibiliteitencontinuemonitoringenanalysekunnenkansenopverbeteringwordenbenut–alhoewelergeengarantiesbestaanvoorsnellesuccessen.Veiligheidenontwikkelingvormtéénvanvierprioriteitenbinnenhetbeleidvanontwikke-lingssamenwerkingNederlandseinzetenbeoogdebeleidseffectenNederlandzetzichinomfragiliteitineenaantalpartnerlandenterugtedringen,samenmetinternationaleorganisatiesenanderepartners.Deinzetperlandverschilt,afhankelijkvandelokalecontext.Degemenedelervormthetstrevennaarhetvergrotenvanveiligheid,beterbestuurenhetcreërenvanderandvoorwaardenvoorbeteredienstverleningaandebevolking.Webestedendaarbijtevensaandachtaanmensenrechten,inhetbijzonderderechtenvanvrouwen.Voorhetvergrotenvanstabiliteitbinnenfragielestatenisdeopbouwofhervormingvandeveiligheidssectorvangrootbelang.MetSecuritySectorReform(SSR)activiteitenbeoogtNederlandveiligheidsorganisa-tiesinfragielestateninstaattestellenhunwettelijketakenopeeneffectieveenprofessionelemanieruittevoerenendedemocratischecontroleoverdeveiligheidssectortevergrotenenverderteontwikkelen.IneenaantalpartnerlandenwerktBuitenlandseZakenmetandereNederlandseministeriessamenominvullingtegevenaanSSR-ondersteuning.Hieroverwordenconcreteafsprakenvastgelegdinsamenwerkingsovereenkomstendiealsbijlagebijdemeerjarenstrategi-BeleidsagendaPersexemplaar27 scheplannen(MJSP)vandezepartnerlandenwordengevoegd.Voordebetrokkenministeriesvormendezesamenwerkingsovereenkomstenhetkaderwaarbinnenzijeenbijdrageleverenaandeopbouwofhervormingvandeveiligheidssectorvanhetpartnerland.DesamenwerkingtussendeverschillendepartnersophetgebiedvanSSRzalin2009verderwordengeïntensiveerd.Hieronderwordenmedebegrependemogelijkhedenvoorsamenwerkingophetgebiedvandeversterkingvanderechtsstaatenderechterlijkemacht.Kengetal:FailedStatesIndex(voorgeselecteerdelanden,scorevan0tot120,0=meeststabiel,120=minststabiel)LandBasiswaarde(2005)Standper2006Standper2007Afghanistan99,099,8102,3Burundi94,396,795,2Colombia9591,889,7DRCongo105,3110,1105,5Guatemala9184,381,4Pakistan89,4103,1100,1Soedan104,1112,3113,7Bron:www.fundforpeace.orgNederlandzalzichin2009inzettenvoorAfghanistan,Burundi,Colombia,DRC,Guatemala,Kosovo,dePalestijnsegebieden,PakistanenSudan.Hierondereenaantalvoorbeeldenvanonzeinzet:InAfghanistanondersteuntNederlandeensterkereVN-rolomsamenhangindeinternationaleinspanningentevergroten.Nederlandzalaandringenopbeterbestuur,vooralinhetzuiden,engrotereaandachtvoorcorruptie-bestrijdingenverbeteringvandemensenrechtensituatie.VerderzalNederlandwerkenaanhetbeschikbaarstellenvanbasisdienstenalsonderwijsengezondheidszorgingeheelAfghanistan.Nederlandzalbijdragenaannationaleprogramma’sviahetAfghanistanReconstructionTrustFundenviahetLawandOrderTrustFund.DeciviliseringvandemissieinUruzganzalwordenvoortgezet.InBurundistreeftNederlandnaarconsolidatievanhetvredesprocesdoorondersteuningvandehervormingvandeveiligheidssector.Wezettendaarbijinopinstitutionaliseringenintensiveringvanonzesamenwerking,zomogelijkviaeenMemorandumofUnderstanding,enopgrotereinzetinEU-verband.WatbetreftColombiarichtdeinzetvanNederlandzichonderandereopintensiveringvandepolitiekedialoogtenaanzienvanmisdaadbestrijding(inhetbijzonderdrugshandel)enhetondersteunenvaninternationaleinspanningenomhetvredesprocestefaciliteren.IndeDemocratischeRepubliekCongozalNederlandmetdeVNenoverigepartnersstrevennaareeneffectieve,democratischgecontroleerdeveiligheidssectormeteeneffectiefgeweldsmonopolie.Ookstrevenwenaareenduidelijkvredesdividendinhetoosten,doorvoortzettingvaneenmededoorNederlandgeïnitieerdinternationaalstabilisatieprogrammaenbestrijdingvanstraffeloosheidengeweldtegenvrouwen.InGuatemalarichtenweonsopverminderingvandesocialeongelijkheid,metnamedoorondersteuningvanactiviteitengerichtoprespectvoordemensenrechten,versterkingvandestaatenduurzameontwikkelingconformdeMDGs.OnzeprioriteitenvoordePalestijnsegebiedenvallenbinnendekadersBeleidsagendaPersexemplaar28 vanhetPalestinianReformandDevelopmentPlan(PRDP),enbetreffenactiviteitenophetgebiedvangoedbestuur,beschermingvandemensenrechten,economischewederopbouwenhumanitairehulp.InSoedanstreeftNederlandnaarsnellervredesdividendinhetzuiden,indeaanloopnaardemijlpaalvanhetreferendumvan2011.Nederlandblijftdanookin2009donorvanhetnieuwe«SudanRecoveryFund»envoorzittervandestuurgroepvoorhetmulti-donortrustfundvoorZuid-Soedan.DemensenrechtensituatieinDarfurblijfteengrootpuntvanzorgenmoetverbeterdworden.NederlandisbereidomeenleidenderoltespeleninhetwederopbouwprocesinDarfur,zodradevijandelijkhedengestaaktwordeneninclusievepolitiekedialoogisgestart.WatbetreftKosovorichtNederlandzichopprivatesectorontwikkeling,milieuendeopbouwenbestendigingvandedemocratischgecontro-leerdeveiligheidssector.InternationalesamenwerkingAlleenviagoedeinternationalesamenwerkingeneenleidenderolvandeVNenandereinternationaleorganisatieskunnenwedegrootschaligeinspanningrealiserendienodigisomfragiliteittebestrijden.In2009zalNederlandbinnendeVNstrevennaargoedewerkafsprakendiedeklooftussenhumanitairehulpenwederopbouwgrotendeelsdichtenendiedecontinuebeschikbaarheidvanfinancieringvoortransitiezekerstellen.OokzalNederlanderbijVN-agentschappenopaandringendathunprogramma’sinlandenmetvredesmissiesgecoördineerdwordenmetdestrategieenactiviteitenvandemissie.Nederlandzalzichin2009ervoorinspannendatdeVNenWereldBankstandaardmodaliteitencreërenenwerkafsprakenmakenvoorsnelbeschikbaremiddelen(rapiddisbursementwindows)enmultidonortrustfunds(MDTF’s).OokzalNederlandaandringenopeenleidenderolvanUNDPbijhetverdervormgevenvangeïntegreerdevredesmissies.DePeaceBuildingCommissionenhetgerelateerdevredesopbouwfondszullenwordengesteund.VerderzalNederlandeenleidenderolvandeVNbijpreventieenbemiddelingstimuleren.OmAfrikatesteunenindeopbouwvaneenprofessioneelveiligheids-apparaatstreeftNederlandin2009ooknaarversterkingvandevredes-handhavingscapaciteitenvandeAfrikaanseUnieviaVNen/ofEU.InEVDB-verbandzullenweonsin2009richtenopverdereEU-aandachtvoorAfghanistan,Sudan,Burundi,DRC,Kosovo,Pakistan,Guatemala,ColombiaendePalestijnsegebieden.Nederlandspantzichinomactiviteitenvanspelersuitdegeïndustriali-seerdewerelddiefragiliteitengewapendconflictbevorderenzoveelmogelijktebeperken.Effectievecontrolemechanismenzijnessentieelvooreeninternationaalklimaatdatfragielestatenhelpthunsituatieteverbeteren.OmproliferatievankleinewapenstegentegaanzetNeder-landzichinvoorpositieveconclusiesvandegroupofexpertsdiedemogelijkhedenvooreenUNArmsTradeTreatyonderzoekt.Oplanden-niveauzullenweUgandaenBurundiondersteunenbijhettegengaanvandeverspreidingvankleinewapens.UitwerkingenondersteuningWebeogeneenrijksbredeinzetvanmiddelenenexpertiseomfragiliteittebestrijden.KernvormtdegezamenlijkeinzetvandeministeriesvanBuitenlandseZaken,Defensie,BinnenlandseZakenenJustitie,metsteunvanEconomischeZakenenFinanciën.DesamenwerkinginditverbandzalBeleidsagendaPersexemplaar29 in2009verderwordengeïntensiveerd,onderandereindeinterdeparte-mentalestuurgroepVeiligheidenWederopbouw.In2009zalmetdezeministeriesgekekenwordenhoeNederlandseeninternationaledeskundigheidhetbestekunnenwordeningezetinfragielestaten.Doormiddelvanonderanderedetacheringen,standaardiseringvanuitzendingenenpoolvormingvanexpertswordthieraanvormgegeven.In2009krijgenambassadesinfragielestatenwederomdebeschikkingovergedelegeerdeflexibelefondsen.Hetstabiliteitsfondswerdin2008structureelverhoogdmeteenbedragvan10mlneuroperjaartoteentotaalvan87,1mlneuroopjaarbasis.In2009iseenverdereophogingvanhetfondsvoorzien.TerondersteuningvandebeleidsintensiveringvoorfragielestatenheefthetministerievanBuitenlandseZakenin2008eenEenheidFragiliteitenVredesopbouw(EFV)ingesteld.Dezeeenheidzalookin2009deNeder-landseinzetvoorfragielestatenondersteunenenzalsamenwerkenmetambassades,anderedirectiesbinnendepartement,andereministeriesen(inter-)nationalepartners.Doelstelling6Duurzameeconomischeontwikkelingbevorderenenarmoede-bestrijdingmetkrachtvoortzettenenuitwerkeninhetprojectDeMillenniumOntwikkelingsdoelenDichterbij.ProbleemenDoelDeMillenniumontwikkelingsdoelen(MDG’s)vormendeconcretemeetpuntenvaneenbredeagendavoorontwikkeling.Nederlandtoontzichsindsdeondertekeningin2000eengrootvoorvechtervandeMDG’s.Dedoelenbeschrijvenstukvoorstukrandvoor-waardenvoormensenomtekunnenontsnappenaanarmoede.Dedoelenblijkenambitieus,envergeninzetomnieuweuitdagin-gen,zoalssterkstijgendevoedselprijzenengroeiendemilieu-gerelateerdeproblemen,hethoofdtebieden.HetKabinetheeftdeMDG’scentraalgesteldinhetbeleidsprogramma.Vervolgensiservoorhetproject«DeMillenniumOntwikkelingsdoelendichterbij»eenscangemaaktvandestandvanzakenbijhetbereikenvandeMDG’s.Opbasisvandezescanzijnvierprioritei-tenbenoemd.DevierprioriteitenbinnenOntwikkelingssamenwerkingIndeperiode2007-2011staandevolgendeprioriteitencentraal:I.Veiligheidenontwikkeling:Infragielestatenzijndeachter-standenopMDG’sveelalhetgrootstII.Groeienverdeling:NaasteennieuwenadrukopduurzamegroeienprivatesectorontwikkelingishetbelangrijkdeklooftussenarmenrijkteoverbruggenIII.Genderenseksueleenreproductievegezondheidenrechten:OpditgebiedzijnergroteachterstandeninhetdichterbijbrengenvandeMDG’s(metnameMDG3en5)IV.Duurzaamheid,klimaatenenergie:EssentieelvoorhetrealiserenvanbijnaalleMDG’sinhetlichtvandeBali-topeneeneerlijkeverdelingvandemilieugebruiksrechtenWeverwachtendatwehiermeeontwikkelingenkunnenversnel-len.Naastdegebaandepadenzoekenwenaarinnovatievemanierenomdegroteuitdagingenteadresseren–moderneBeleidsagendaPersexemplaar30 ontwikkelingssamenwerking.DaaromdeAkkoordenvanSchok-land.Hetproject«DeMillenniumontwikkelingsdoelendichterbij»heefteenbelangrijkeimpulsgegevenaanhetzoekennaarnieuwepartnersenwerkwijzenbinnenontwikkelingssamen-werking.Inhetprojectstaatdezevernieuwendemaniervanwerken,metnieuwespelersennieuwemethodes,centraal.In2009zaleentweederondevanAkkoordenwordengeslotenomdezevernieuwendemethodenkrachtigteondersteunen.In2015...MDG1zijnextremearmoedeenhongeruitgebannenMDG2gaanallejongensenmeisjesnaarschoolenmakendieafMDG3hebbenmannenenvrouwendezelfderechtenMDG4iskindersterftesterkafgenomenMDG5stervenermindervrouwendoorzwangerschapMDG6isdeverspreidingvanziektesalsaidsenmalariagestoptMDG7levenmeermensenineenduurzaamleefmilieuMDG8isermeereerlijkehandel,schuldverlichtingenhulp.NederlandseinzetenbeoogdebeleidseffectenIn2009isdeinzetvanNederlandgerichtopdeuitvoeringvanditnieuwebeleid.Hetbeleidisgeformuleerd,deideeënhebbenvormgekregenendeprioriteitenzijngesteld.Kortom,2009zalhetjaarwordenvansamenwerkingtenbehoevevaneenverhoogdegroeienverdelingdoorhogereenefficiënterelandbouwproductie,doorhetnieuweORIOinvesteringsprogrammaenhetstimulerenvandeprivatesector.2009wordtookhetjaarvanconcreteactiviteitenonderhetMDG3fonds,hettegengaanvangeweldtegenvrouwenenhetuitvoerenenveiligstellenvandeCaïro-agendatenaanzienvanseksueleenreproductievegezond-heidenrechten.Voorconcreteactiviteitenopdeanderetweeprioritairegebiedenwordtverwezennaardoelstelling5voorveiligheidenontwikke-ling,ennaardoelstelling8voorduurzaamheid,klimaatenenergie.DezedoelstellingzaluitgewerktwordenaandehandvandeachtMDG’s.GoedbestuurinprioritairelandenIndebeleidsnota«EenzaakvanIedereen»isgeconstateerddateenpolitiekerebenaderingvanontwikkelingssamenwerkingnodigis.Omdatveelmensengeenprofijttrekkenvanhogereeconomischegroei.Omdatvrouwenvaakgeentoeganghebbentotelementairevoorzieningen.Omdathongernogsteedsdewereldnietuitisenvooralkinderenhierhetslachtoffervanzijn.Steedsduidelijkerblijktdatditsoortproblemengeensimpeleoplossingkennen.Hetisgeenkwestievanalleenmeertechnischeassistentieenextrageld.Vaakkennenontwikkelingsproblemen,zoalsgebrekkigetoegangtotdienstverleningentotrechtspraakpolitiekeoorzaken.Ditbetekentdatkennisnodigisvandepolitiekecontextineenlandendatdeinzetnietalleentechnisch,maarookpolitiekmoetzijn.PolitiekgoedbestuuriscruciaalomMDG’stekunnenhalen.Uiteindelijkhangenkansenvoorontwikkelingafvandematewaarinoverhedeninspelenopdebehoeftenvanburgersenvandemogelijkheidvoordebevolkingommeetepraten.Goedbestuurbetekentgevestigdebelangendoorbrekeneneendynamieklosmakentengunstevanontwikkeling:hetraaktdekernvanpolitiekenbesluitvorming.Hetishetondersteunenvanveranderingsprocessenindemaatschappijendáár,zodatdekansvergrootwordtomontwikkelingsresultatentebereiken.ZoondersteuntNederlandondermeerInternationalIDEAomparlementariërsinontwikke-lingslandentestimulerenenteondersteuneninhunverantwoordelijkhedenbijdetotstandkomingvannationaleontwikkelingsagenda’s.Ookambassadeswerkendirectmetlokalepartnersaanversterktburgerschapdoorbijvoorbeeldciviceducation(onderandereinMali)enbetererepresentatievanbestuur,doordedeelnamevanvrouwenaanlokaleBeleidsagendaPersexemplaar31 bestuursorganen(zoalsinGuatemala).Daarnaastwordthetdebattussenpoliticienburgersgestimuleerd,bijvoorbeelddoorversterkingvandemedia.AmbassadeszullenintensievergaansamenwerkenmetorganisatiesalsSNVenNIMDomverantwoordingvanoverhedenaandeeigenburgerstebevorderen.Zijkunnenelkaardaarbijaanvullenenversterken,vooralookomdatzijgezamenlijkbeterdeverschillendeoverheidsniveauskunnenbestrijken,zowelbestuurlijkalspolitiek.Nederlandlegtprioriteitbijdeondersteuningvanpartnerlandenophetterreinvaninspraak,participatieenverantwoording.Voiceandaccountabilityzijndékernvanhetpolitiekegoedbestuursbeleid.Corruptiebestrijdingenversterkingvanderechtsstaatzulleninditbredereverbandwordenaangepakt.DitblijktuitdeStrategischeGoedBestuurenCorruptieAnalyses(SGACA’s),diesinds2007wordenuitgevoerd.In2009zulleneenaantalSGACA’swordenuitgevoerd.Extremearmoedeenhongeruitbannen(MDG1)GroeienverdelingiseenprioritairaandachtsgebiedbinnenontwikkelingssamenwerkingenMDG1Procentueelgezienneemtdewereldwijdearmoedeaf.Erissprakevansubstantiëleeconomischegroeiineengrootdeelvandewereld.VorigjaarnogwasdeverwachtingdatMDG1,halveringvandearmoedein2015,gehaaldzouworden.Maarderecenteprijsstijgingenvangrondstof-fen,energieenvoedselmakendatweeronzeker.Deverdelingsagenda,diedezeregeringzonadrukkelijkheeftverbondenaanhetgroeibeleid,neemtdoordezeontwikkelingenalleenmaarinrelevantietoe.MeeraandachtvoorlandbouwInhetkadervandeprioriteit«Groeienverdeling»zetNederlandin2009sterkinophetversterkenvandelandbouwinontwikkelingslanden.Immers,eenbelangrijkdeelvandearmenbevindtzichonderdebevol-kingophetplatteland.DelandbouwisdanookvangrootbelangvoorhetbehalenvanMDG1.In2008werdeninsamenwerkingmethetministerievanLNVdebeleidsvoornemenstenaanzienvanlandbouw,ruralebedrijvigheidenvoedselzekerheidmetdeTweedeKamerbesproken.In2009wordtconcreetingezetopverbeteringvaninkomensenbescher-mingvanmensendieindelandbouwenbijruralebedrijvenwerken.Gelijkebehandelingvanvrouwenenmeisjesbijtoegangtothulpbronnen,water,landgebruik,landrechtenenkredietverleningishierbijeenbelangrijkaandachtspunt.Innovatieenversterkingvankennisenonderzoekzijncruciaal,omzoeengroenerevolutieinAfrikatebewerk-stelligendieookarmeboerenhelpt.Omproductieverhogingterealiserenmoetenwegebruikkunnenmakenvannieuwetechnologieën.Deopzetenverdereontwikkelingvanduurzamehandels-enproductieketensmoetwordenbevorderd,enermoetwordengezorgdvoorondersteuningvandirectevoedselvoorzieningenwerkgelegenheid.Waarmogelijkmoetdelandbouwweereendynamischegroeisectorworden,diebijdraagtaaneconomischeontwikkelingenbetaalbaarvoedsel.DearmstenmoetenmeekunnendoenineigenlandHetontbreektontwikkelingslandenvaakaaneenheldereensamenhan-gendegroeistrategie,diegerichtisophetscheppenvanmeerwerkgele-genheidenhetbevorderenvaneeneerlijkereverdeling,vooralvoorarmen.Hetisbelangrijkomdegroeistrategieteverhelderenenterichtenopdelokaalspecifiekesituatievanhetlandofsector.Tevaakismacrobe-leidalgemeenvankarakter,metteweinigaandachtvoorhoedatbeleidBeleidsagendaPersexemplaar32 nuuitwerktindepraktijk,waarinbedrijvenenorganisatiesvoorwerkgele-genheidmoetenzorgen.In2009willenweineenaantallanden,tebeginneninBolivia,Benin,UgandaenZambia,inzettenopeenverdiepingvanhetdebatoverhetmacrobeleidendetemakenbeleidskeuzesdoorenerzijdsuittegaanvanlokaalaanwezigeinstituties,regelgevingenbeschikbareproductiefactorenenanderzijdsdoordieprangendebelemmeringeninkaarttebrengen.Hetaccentkomtteliggenophetbenuttenvan(start)kansenentoegangvandearmstentotdienstenenproductiemiddelenenhetverdervergrotenvandiekansen.Nederlandspeelteenkatalyserenderolbijlandenspecifiekegroeianalyses,welkewordenopgestelddoordelandenzelf,ondermeerdooroverlegmetpartnerlandenendonorenzoalsdeWereldbankenIMFtestimuleren.VerderbrengtNederlandproducentenorganisaties,werkgeversenvakbondenbijelkaaromdesociaaleconomischedialooginontwikkelings-landenteinitiërenofteverdiepen.EengezondondernemersklimaatisessentieelvooreconomischegroeiOmwerkgelegenheidvoorarmentebevorderen,moetersprakezijnvaneengezondondernemingsklimaat.Toegangtotonderwijskredietenrechtspraakbijvoorbeeld,maarooktoegangtotinvesteringenininfra-structuur,kennisenenergievoorziening.Beterewet-enregelgeving,consistenterechtspraakenanti-corruptiemaatregelendieresultaatopleveren,zijnbelangrijkevoorwaardenomonzekerheidteverminderenenzodeeconomischegroei,maarookeenbetereverdeling,testimule-ren.AandezeagendawilNederlandbijdragen.Vooraldoortebevorderendatarmenookvandezeinzetkunnenprofiteren.Ditkanbijvoorbeelddoorinnovatieveinterventies,diedetoegangvoorzowelarmenalshetMKBtotfinanciëledienstenenproductenverbeteren.Productenvoorrisico-management,zoalsverzekeringenentoegangtotmeso-financieringzijnspeerpuntenvoor2009.ORIOEenbelangrijkinstrumentgerichtopontwikkelingvaninfrastructuurinontwikkelingslan-denishetprogrammavoorOntwikkelingsrelevanteExporttransacties(ORET).Nederlandlaatper1januari2009eenaangepasteregeling,OntwikkelingsrelevanteInfrastructuur-ontwikkeling(ORIO),ingaan1.DeaangepasteregelingrichtzichsterkerdandeouderegelingopdeontwikkelingvanpubliekeinfrastructuurinontwikkelingslandendiebijdraagtaanhetbereikenvandeMDG’senpro-pooreconomischegroei.Deregelingheefteenduurzamerenontwikkelingsrelevanterkaraktergekregen.DaarnaastisdeaangepasteregelingrelevantervoorhetMKB–zowelinNederlandalsinontwikkelings-landen–enwordtermeerfocusinderegelinggebrachtdooreenbeperkingvanlandenenkeuzevoorsectoreninlanden.Voorlandenwaarhetmoeilijkerwerkenis,zoalsinfragielestaten,komenaanvullendemaatregelenzoalshogereschenkingspercentages,omookindezelandeneenbijdragetekunnenleveren.NederlandvindthetbelangrijkdatbedrijveninNoordenZuidonderne-menvanuiteenmaatschappelijkeverantwoordelijkheid.DaaromstellenweonstotdoelomdeMVO-bewustwordinginontwikkelingslandeneninNederlandteverhogen.Allejongensenmeisjesnaarschool(MDG2)Economischegroeiisbelangrijkvoorontwikkelingenduurzamearmoede-bestrijding,maarbelangrijkerisomdezegroeirobuusttemaken,enminderafhankelijktelatenzijnvanprijsschommelingenopdewereld-markt.Ontwikkelingslandenwordengestimuleerdomalternatieveeconomischebedrijvigheidontwikkelen,waarvoorzijkennis,technologieeneengoedopgeleidebevolkingnodighebben.DaarominvesteertBeleidsagenda1deregelingORIOismedegebaseerdopeva-luatiesvanORET,zoalsuiteengezetinapartebrievenaandeKamer.Persexemplaar33 Nederlandinverbeteringvandetoegangtotendekwaliteitindegeheleonderwijskolom:voorschoolsezorg,basis-,hoger-enberoepsonderwijs.Maarnietalleendeeconomischebetekenisvanonderwijstelt:ookbestuur,gezondheidenmilieuprofiterenenormvaneenbetergeschooldebevolking.MDG2staatdaarmeeheelcentraalinhetontwikkelingsvraag-stuk:individuenkrijgenmeerkansenenmogelijkheden,desamenlevingalsgeheelkrijgtmeerlevenskracht.Nederlandblijftdaaromeenaanzien-lijkebijdrageleverenaanhetbehalenvandeinternationaalafgesprokendoelstellingenophetgebiedvanonderwijs.Dehuidigegroeivandeelnamevanhetaantalkinderenaanonderwijsmoetdaarvoorechternogeenextraimpulskrijgen,temeerdaareengrootaantalkinderendatnunoggeenonderwijsvolgtinfragielestatenwoont.Daarnaastwordtgeïnvesteerdinhetopzettenvanprogramma’svoorvoorschoolsezorgenonderwijs,waardoorkinderenbeterinstaatzijnvervolgonderwijsmetsuccestedoorlopen.In2009zullenwedebehaalderesultatenbestendi-genenverdereverbeteringaanbrengenindekwaliteitvanhetonderwijs.Gelijkerechtenenkansenvoormannenenvrouwen(MDG3)GelijkerechtenvoormannenenvrouwenvormteenprioritairaandachtsgebiedbinnenontwikkelingssamenwerkingErisnietéénindicatoromdevoortgangopMDG3temeten.Gelijkwaar-digheidtussenmannenenvrouwenenhetvergrotenvandezeggenschapvanvrouwenzijnimmersnietsynoniem.Gelijkwaardigheidkijktnaarderelatievepositievanvrouwentenopzichtevanmannen,terwijlbijzeggenschap(empowerment)gekekenwordtnaardeabsoluteverbeteringvandepositievanvrouwen.Opsommigeterreinenisgoedevooruitgangtezien:zobeginnenrelatiefenabsoluutsteedsmeermeisjesaanhetlageronderwijs.Maarmeisjesmakenhunschoolmindervaakafdanjongens.Endesterftevanvrouweninhetkraambedisindeafgelopendecennianauwelijksafgenomen.Ookblijfthetaandeelvrouwenmetwerkbuitendelandbouwlaag,neemtdearbeidsparticipatievanvrouwennietergtoe,ishetuurloonvanvrouwenopveelplaatsentientallenprocentenlagerdandatvanmannenenwordtingeenenkeleregiohetin1995inBeijinggesteldedoelvan25%vrouweninparlement,politiekenbestuurbereikt.Ennogsteedskrijgtwereldwijdnaarschatting1opde3vrouweninhaarleventemakenmetseksegerela-teerdgeweld.Naarschatting,wanterzijnopditterrein–evenalsopandereindicatoren–weinigbetrouwbaregenderspecifiekedatabeschik-baar.Datinzichzelfisaleenindicatievandeachtergesteldepositievanvrouwen.Duidelijkisdatnogveelwerkmoetwordenverzet.HetNederlandsegenderbeleidrichtzichzowelophetbevorderenvangelijkerechtenalsophetcreërenvangelijkekansenvoorvrouwenenmeisjes.Zowordtbinnendeinzetophetgebiedvanonderwijsexplicietaandachtbesteedaanhetvergrotenvandemogelijkhedenvoormeisjesomnaarschooltegaanendezeookaftemakenenwordenbinnendeeconomischesfeeractiviteitenondersteunddievrouwenmeergelijkeland-enerfrechtenbieden.Tegelijkwordtgeïnvesteerdinhetbevorderenvanhetlokalemaatschappelijkedebatovergenderongelijkheid,doordiverseorganisatiesdiehierinzijngespecialiseerdteondersteunen.BeleidsagendaPersexemplaar34 Tevenswordtactiefopgetredentegenseksegerelateerdgeweldeniserspecifiekeaandachtvoordepositieenrolvanvrouwenin(post)conflict-gebieden.MDG3:stimulerenvangelijkwaardigheidtussenmannenenvrouwenenvergrotenvandezeggenschapvanvrouwenIndicatoren1990–19912005/2006OnderwijsRatiomeisjes-jongensenrollmentinbasisenmiddelbaaronderwijs9094–InMOL’s,basisonderwijs7989–InMOL’s,middelbaaronderwijs7781–InMOL’s,tertiaironderwijs57(1999)63Analfabetisme,%vrouwent.o.v.mannen–92Gezondheid%vrouwen15–49jaardatvoorbehoedsmiddelengebruikt5564–Sub-SaharaAfrika1221percentagetienermoederspmpmToegangtoteconomieRatiogeschatjaarinkomenvrouwen/mannen–53Arbeidsparticipatievrouwenbuitendelandbouw36%39%PolitiekeparticipatieAandeelvrouwenopzetelsinparlementen13%17%Bron:MillenniumDevelopmentGoalsReport2007,StatisticalAnnex.;hdrstats.undp.org;WereldbankData&Statisticswebsite;www.worldbank.orgIn2008isdeaftrapgegevenvooreenMDG3fonds,datgerichtisophetverbeterenvanderechtenenkansenvoorvrouwendoorhetondersteu-nenvanmaatschappelijkeinitiatieven.Ditleverdeeenoverweldigenderesponsvanruim400voorstellenop.Hieruitzijnenkeletientallenprojectengeselecteerd,waaraanin200919miljoeneurobeschikbaarwordtgesteld.Deprojectenrichtenzichondermeerophetvergrotenvandepolitiekeenbestuurlijkeparticipatievanvrouwen,hetverbeterenvandeeconomischepositievanvrouwen,hetberechtenvanplegersvanseksegerelateerdgeweldenhetbestrijdenvangenitaleverminkinginAfrika.DeinternationalebetrokkenheidomconcreteactietenemenvoorMDG3isgelukkiggroeiende.DeDeensecampagneronddeMDG3Torchissuccesvol.Hetisnuzaakdoortepakken.InditlichtisNederlandvoorstandervandeinstellingvaneenEU-vrouwengezant,diezowelbinnendeEUalsinhetexternebeleiddegelijkerechtenenkansenvanvrouwenwaarborgt.Schokland:«Geweldtegenvrouwendewerelduit»OphetterreinvandebestrijdingvangeweldtegenvrouwenheefthetSchoklandakkoord«Geweldtegenvrouwendewerelduit»geresulteerdindeidentificatievanbilateraleactiviteiteninEthiopië,Mozambique,Ghana,Guatemala,Bangladesh,deDRC,EgypteenMacedonië.In2009wordtinditkader5,4miljoeneurobeschikbaargesteldvooropvangenbegeleidingvanslachtoffersvanseksegerelateerdgeweld,ondersteuningbijdeaanscherpingvanlokalewetgevingenversterkingvandecapaciteitvanpolitieenjustitieomgeweldplegerstevervolgen.DesamenwerkingmetdemaatschappelijkepartnersvanhetSchoklandakkoordzalverderwordengeïntensiveerd.DaarnaastblijftNederlandhetVNTrustFundonViolenceAgainstWomen,datonderdeelisgewordenvaneenVNbredecampagneronddebestrijdingvangeweldtegenvrouwen,steunen.BeleidsagendaPersexemplaar35 Naareenbeteregezondheidszorg,vooralvoorvrouwen(MDG4,5en6)Deslechtepositievanvrouwen,eengebrekaanerkenningvanvrouwen-rechtenendedeplorabelestaatvandegezondheidszorginveelontwikke-lingslandenzijnbelangrijkeonderliggendeoorzakenvoordebeperktevoortgangopdegezondheid-MDG’s.Gezondheidwordtdaarnaastbepaalddoorfactorendiebuitenhetblikveldvandegezondheidszorgvallen,zoalsonderwijs,goedevoedingendrinkwaterensanitatie.Eengeïntegreerdeaanpakisdaaromnoodzakelijkomvoortgangteboekenopdegezondheid-MDG’s.Hetisduidelijkdatdehiv/aidsepidemieverstrekkendesociaal-economi-schegevolgenheeft.Deepidemiewordtgezienalséénvandeverkla-rendefactorenvoordetragerevoortgangopMDG’ssinds1990.Arbeids-krachten,verplegers,artsenenonderwijzersvallentenprooiaandeziekteenhetaantalinfectiesblijfttoenemen.Daaromstrevenwenaarhetbereikenvaneenwereldwijdovereengekomendoelstellingtenaanzienvanuniverseletoegangtotpreventie,behandelingenzorgin2010.Nederlandsteltzichdaarnaasttotdoelominhetkadervanharmreductionenhiv-preventieeenbijdrageteleverenaanhetterugdringenvandehiv-epidemieonderkwetsbaregroepen.SeksueleenreproductievegezondheidenrechtenSeksueleenreproductievegezondheidenrechtenvormteenprioritairaandachtsgebiedbinnenOntwikkelingssamenwerkingDevraagnaarbeteredienstenvoorseksueleenreproductievegezondheidklinktnietsterkdooropnationaaleninternationaalniveau.Hogemoedersterftegetuigtvanhettekortschietenvandebestaandediensten.Hetbereikenvanmeetbarevoortgangvan«gezondheidvanmoeders»en«toegangtotreproductievegezondheidvooriedereen»islastigomdatereencomplexvanzakentegelijkopordemoetzijnomdittekunnengaranderen.Snelleresultatenzijnniettehalen,maarwezetteninophetcreërenvandíeessentiëlerandvoorwaardendieinhunsamenhangnaarverwachtingtotwinstzullenleiden:verbeterenvanbeschikbaarheidvan«reproductivehealthcommodities»,meerengoedopgeleidevroedvrou-wendiebevallingenbegeleiden,versterkenvangezondheidssystemenomtekomentotbeteredienstverlening,veiligeabortusenpleitbezorgingvoorderechtenenpraktijkenrondseksueleenreproductievegezond-heid1.In2009ishet15jaargeledendatdeInternationalConferenceonPopulationandDevelopmentinCaïrowerdgehouden.Omdezeredenzalerinternationaalveelaandachtzijnvoorseksueleenreproductievegezondheidenrechten.OmopnieuwaandachttevragenvoorhetbelangvanseksueleenreproductievegezondheidenrechtenzetNederland,inopvolgingvandemotieGill’ard,samenmetUNFPA,inophetorganiserenvaneenHighLevelbijeenkomst.NederlandbeoogthiermeehetdraagvlakvoorhetuitvoerenvanhetCaïro-actieprogrammatevergrotenenmeerpolitiekenfinancieelcommitmentopparlementairenministerieelniveautegenerenvoorhetdichterbijbrengenvanMDG5.Beleidsagenda1HetSRGRbeleidismedegebaseerdopdebeleidsdoorlichtingSRGRenHIV-Aidsvan2007.Persexemplaar36 MDG 5 Moedersterfte (per 100.000 levendgeborenen)Bron: WHO (2007) Maternal Morality in 2005Oost-Europa enCentraal-Europa19902005Midden-Oostenen Noord-Afrika19902005Sub-SaharaAfrika199020055742250200920900Geen of nauwelijks vooruitgang en MDG doel wordt niet gehaaldVooruitgang maar MDG doel wordt niet gehaaldMDG doel wordt gehaaldAlle ontwikkelings-regio’s19902005480450Zuid-Azië19902005650500Oost-Azië enPacifisch gebied19902005220150Latijns-Amerikaen Caraiben19902005180130Streefwaarde = 1204523063141635502004006008001000BeleidsagendaPersexemplaar37 Schokland-akoord:HetbetaalbaarmakenvanhetvrouwencondoomTijdenshetAkkoordvanSchoklandiserpubliek-privaatsamenwerkingsverbandopgezetomdeprijsvanhetvrouwencondoomzodanigtelatendalendatditvoormeervrouwenbetaalbaarwordt,endevraagernaarstijgt.Doordetoegangtothetvrouwencondoomteverhogenneemtdehoeveelheidongewenstezwangerschappenendaarmeeuiteindelijkdemoedersterfte(MDG5)af.Ookheefthetvrouwencondoomeenpositiefeffectopdeverspreidingvanseksueeloverdraagbareinfecties(inclusiefhiv/aids)endaarmeeuiteindelijkookmindersterftetengevolgevanaidsenminderziektelast(MDG6).Voor2009betekentditconcreetdatmetdeproductievaneenverbeterdtypevrouwencondoomkanwordengestartendatdittypeineenaantallandenkanwordengeïntroduceerdengepromootviavoorlichtingscampagnes.Meertoegangtotdrinkwaterensanitatie(MDG7)MDG7omvatmeerderethema’s,diesamengebrachtwordenintweehoofdonderwerpen;duurzameleefomgeving(uitwerkingindoelstelling8)endrinkwaterensanitatie.Schoonwaterbetekentminderziektes.Meerwaterbetekentmeervoedsel,gezondervee,minderconflict.Iedereenprofiteertvanmeerenschonerwater,maarvrouwenvaaknogmeerdanmannen.Meisjesmogenzonderapartetoilettenvaaknietnaarschool.Waterhalenisinveleontwikkelingslandeneentijdrovendedagactiviteit,dieveelalopdeschoudersvandevrouwenneerkomt.Dehelftvanallegezondheidsproblemeninarmelandenwordtveroorzaaktdoorvuildrinkwaterengebrekkigesanitatie.Nederlandprobeertdetoegangtotdrinkwaterensanitatiebreederkendtekrijgenalsmensenrecht,alsprikkelomdetoegangtotdezevoorzieningenteverbeteren.OokdraagtNederlandbijdoorinvullingtegevenaandedoelstellingom50miljoenmensenvandrinkwaterensanitairevoorzieningentevoorzien.MDG 7 Percentage van de bevolking met duurzame toegang tot veilig drinkwaterBron: MDG Assessment Report (2006) WHO-UNICEF Joint monitoring Program for Water Supply and SanitationGeen of nauwelijks vooruitgang en MDG doel wordt niet gehaaldVooruitgang maar MDG doel wordt niet gehaaldMDG doel wordt gehaaldLatijns-Amerikaen Caraïben92839119902004Alle ontwikkelings-regio’sStreefwaarde(2015) = 86199020047180754956Sub-Sahara Afrika19902004Oost- en Centraal-Europa96199020049292Zuid-Azië8686199020047285Noord-Afrika95199020048991Oost-Azië86199020047178BeleidsagendaPersexemplaar38 Eenwereldwijdsamenwerkingsverbandvoorontwikkeling(MDG8)Individuelelandenendonorenkunnendezedoelennietalleenbereiken.MDG8steltdaaromdatereenwereldwijdsamenwerkingsverbandvoorontwikkelingmoetkomen.Partnerlandenhebbeneensleutelrol,doordeverantwoordelijkheidenheteigenaarschapvanhunontwikkelingaanzichtetrekken.Endonorenhebbenbeloofdhendaarbijteondersteunen.Nederlandgeeftin2009weer0,8%vanhetBNP(waarvan0,1%voorinternationaalnatuur-enmilieubeleid)aanontwikkelingssamenwerking(ODA).Ookgaanwijdoormethetaansprekenvananderedonorenophunbelofteom0,7%BNPaanontwikkelingssamenwerkingtebesteden.WezullendaaromalertzijnopdenalevingvandeafsprakendietijdensdeHighLevelMeetinginAccraendeFinancingforDevelopmentconferentie,eind2008,zijngemaakt.Nietalleendeomvangmaarookdekwaliteitvandehulpmoetwordenverhoogd.DeaanbevelingenvanAccrazijnvoorNederlandleidend.In2009zaleenactieplanvankrachtwordenomdeaanbevelingenvanAccraindepraktijktekunnenbrengen.Hulpalleenisechternietvoldoende.HetpartnerschapvanMDG8strektzichookuittotanderebeleidsterreinendiederuimtevoorhetontwikkelingsprocesbepalen.Nederlandzalzichdaaromblijveninzettenvoordecoherentievanhetontwikkelingsbeleidopnationaal,Europeesenmultilateraalniveau.DeFinancingforDevelopment+5conferentieinDohazalnogeensbevestigendatmeerhulp,eenopenerhandels-eninvesteringssysteem,beterezorgvoorhetklimaat,grotereveiligheidenbeterefunctionerendeinternationaleinstitutiesonlosmakelijkmetelkaarverbondenzijn.Naasthulpiseerlijkehandelessentieelvoorontwikkelingslanden.Datmoettotuitdrukkingkomenindeontwikkelingvanduurzamehandelsketens,zoalsviahetSchoklandakkoord«InitiatiefvoorDuurzameHandel».Ookin2009blijftNederlandstrevennaareenopenereneerlijkerhandelssysteem.DaaromzetNederlandinopeenambitieuzeafrondingvandeWTODoha-rondemetnadrukopdeontwikkelingsdimensie.DaarnaastzettenweonsinvooreenevenwichtigeuitkomstvandeonderhandelingenoverdeEconomicPartnershipAgreements(EPA’s),dienationaleprocessenvangroeienverdelingondersteunenenregionaleintegratiebevorderen.Dezehandelsakkoordenhebbenvaakgroteconsequentiesvoorhetverdelings-vraagstuk.Daarommoetontwikkelingslandenvoldoendebeleidsvrijheidofwel«policyspace»wordengegeven,zodatzijzelfflankerendemaatre-gelenkunnenontwikkelenombeterteprofiterenvandevoordelenvanglobalisering.NederlandsteuntdaarnaasthetOneUN-proces,waarbijdeVN-organi-satiesoplandenniveauopontwikkelingsterreinvoortaanalseenheidmoetenopereren.Tenaanzienvanhetthemamilieuzaleennieuwinternationaalverdrag,alsopvolgervanhetKyotoprotocol,rekeningmoetenhoudenmetklimaataanpassing.Voorwatbetreftdefinancieringvandeadditionelekostenvanklimaataanpassing,gaatNederlanduitvandeprincipesvan«devervuilerbetaalt»,solidariteitenverantwoordelijk-heid.In2009wordtdederderapportage«ResultateninOntwikkeling2007/2008»aandeKameraangeboden.DezerapportagegeefteenweergaveBeleidsagendaPersexemplaar39 vandegezamenlijkeresultatenindepartnerlandenindeprioritairesectoren.TevenswordtindezerapportagedeNederlandseinzetopMDG8opgenomen.Kortengoed:ookin2009zalinzetwordengeleverdomeenschoner,rechtvaardiger,socialerenveiligerwereldtebereiken.Metdeinzetvanallemiddelen.DeMillenniumdoelenkomendichterbij,hetjaar2015werptzijnschaduwenvooruit.Dewereldisernognietklaarvoor.Onzeinzetblijftonverminderdnodig.Doelstelling7EenevenwichtigeenuitgesprokeninzetvoormensenrechtenoveralterwereldProbleemenDoelEenpro-actievebevorderingvandemensenrechten,gebaseerdopmorelegrondenenovertuigingstaatookhetkomendjaarcentraalinhetNederlandsebuitenlandsebeleid.Gerechtigheid,gelijkwaardigheid,humaniteit,respect,solidariteitennaasten-liefdezijndewaardendiedeankersvormenvaneenbeschaafdeenmenswaardigesamenleving.In2009ishet61jaargeledendatdeUniverseleVerklaringvoordeRechtenvandeMenswerdaangenomen.Defundamentelerechtendiedaarinstaan,horenvooriedereen,altijdenoveraltegelden.Dituniversaliteits-beginselisdeessentiëlebasisonderhetmensenrechtenbouw-werk.Maarmensenrechtenzijnnogsteedsnietvanzelfsprekend.Waarmensenrechtenonderdrukstaan,moetNederlanddiezogoedmogelijkverdedigen.Veiligheidensocialeeneconomischevooruitgangzijnnamelijkonmogelijkalsmensenrechtennietwordennageleefd.Demensenrechtenstrategie«NaarEenMenswaardigBestaan»benoemtmeerdanhonderdmaatregelenvoorintensiveringvanhetmensenrechtenbeleidoverdevollebreedte.Hetdoelvanonzeinspanningenishelder:hetverbeterenvandemensenrechtensituatiewereldwijd.Wantrespectvoormensenrechtenleidttoteenstabielewereld,endiestabiliteitisuiteindelijkookinhetbelangvanNederlandenvanonsbedrijfs-leven.NederlandseinzetenbeoogdebeleidseffectenHetuitgangspuntvandein2008doordeTweedeKamerbesprokenMensenrechtenstrategielegtdenadrukopimplementatievanmensenrechtennormenoplandenniveau,metbijzondereaandachtvoorconcretestrategischedoelstellingenopdiversemensenrechtenthema’s.Alleambassadeshebbendeopdrachtgekregenhetnieuwemensenrechtenbeleidteintegrereninhunwerkprogramma.HetresultaatisdatNederlandsevertegenwoordigingeninhetbuitenlandveelmeeractiviteitenopmensenrechtenterreinzijngaanontwikkelen.DaaromzalhetMensenrechtenfonds,waarvoorin200822,5miljoeneurobeschikbaarwas,wordenverhoogdnaar25miljoenin2009en27,5miljoenin2010enverder.UithetMensenrechtenfondskunnenactiviteitenwordengefinan-cierddieprioritairethema’suitdemensenrechtenstrategieondersteunen,waaronderbevorderenvanvrijheidvanmeningsuitingenmedia-diversi-teitenvrijheidvangodsdienstenlevensovertuiging.Metnamewaarhetlandenbetreftmeteenzeerslechtemensenrechtenreputatieenwaarnoggeenactiviteitenplaatsvinden,zalNederlandproberenpro-actiefactiviteitenteidentificeren.BeleidsagendaPersexemplaar40 IndicatorBasiswaardeTussenstand2008Streefwaarde2009(Gedeeltelijke)afschaffingvandedoodstrafvoorallemisdrijven(#landen)85(2005)103(92geheelafge-schaft,11gedeeltelijk)105Partijenbijhetverdragtegenfoltering(#landen)140(2005)145150Partijenbijhetoptioneelprotocolbijhetverdragtegenmarteling(#landen)11(2005)3550Partijenbijhetoptioneelprotocolinzakerechtenvanhetkindingewapendconflict(#landen)114(2007)121125Partijenbijhetoptioneelprotocolinzakeverkoopvankinderen,kinderprostitutie,kinderpornografie(#landen)118(2007)127135Partijenbijhetoptioneelprotocolinzakeuitban-ningdiscriminatievanvrouwen(#landen)84(2007)9095Bron:untreaty.un.org(2–6);web.amnesty.orgMensenrechtenschendingenHettegengaanvanmensenrechtenschendingenzalookin2009eenprioriteitblijvenvoorNederland.Wewillendaarineenvoortrekkersrolhebben.Conformdemensenrechtenstrategiezalderegeringsteedsnaardemeesteffectievemanierzoekenomschendingenonderdeaandachttebrengenen(potentiële)slachtoffersteondersteunen.Ditkandoorstillediplomatie,maarbijvoorbeeldookinbilateralegesprekken(zoalsmetSoedan,Syrië,China,RuslandenookdeVS(oversluitingvanGuanta-namoBay),multilateraal(bijvoorbeeldgemeenschappelijkeEU-demar-chesingevalvaneenterdoodveroordeeldehomoseksueelinIran),ofdoorfinancieringvanmensenrechtenactiviteitenen-organisaties(inmeerdan80landenwaaronderinZimbabwe,Pakistan,AfghanistanenIrak).Ookondersteuningaanmensenrechtenverdedigersvormteencentraalonderdeelvanonsbeleid.DeeersteprijswinnaarvandeMensenrechtenTulpzaleenimpulsgevenaanondersteuningvanhetwerkvanmensenrechtenverdedigers.Bijdevoorbereidingvanonzelanden-bezoekenzullenwebezienhoe,enmetwelkevoorvechtersvanburger-lijke,politieke,economische,socialeenculturelerechteneenontmoetingkanwordeningepland.MensenrechtenraadenDerdeCommissievandeAVVNVoordemensenrechtenraad(MRR)zal2009heteersteregulierejaarzijn.Wezullenernaarstrevenom,waarmogelijk,eenkwaliteitsslagteslaaninhetwerkvandeMRR.Ditgeldtzowelvoordelandenresolutiesalsvoordethematischeresoluties,zoalsderesolutieovervrijheidvanmeningsuiting.DitzalgeziendehuidigemachtsverhoudingenindeMRRveelvergenvanNederlandendeEU.Coalitievormingisnoodzakelijk,endaarinzaldanookverderwordengeïnvesteerd.Nederlandzalzichookin2009inzettenvooreenevenwichtigebenaderingvanlandenalshetgaatommensenrechtenschendingen.OokwatbetreftvrijheidvangodsdienstenlevensovertuigingzalNederlandin2009eenvoortrekkersrolblijvenvervullen.NederlandzalzicherbijdeMensenrechtenraadvoorinzettendatdejaarlijkseresolutieovervrijheidvangodsdienstenlevensovertuigingmetconsensuswordtaangenomen,metdaarineenverwijzingnaarhetrechtomvangeloofofovertuigingteveranderenenzonderverwijzingnaarschandaliseringvangodsdienst.NederlandzaldaarnaastdeSpecialeRapporteurvandeVNvoorvrijheidvangodsdienstenlevensovertuigingnaarNederlanduitnodigenenonderanderemethaarbesprekeninwelkelandenenopBeleidsagendaPersexemplaar41 welkewijzeNederlandeenconcretebijdragekanleverenomdepositievanreligieuzeminderhedenteverbeteren.WehebbenreedsaangegevenmetenigeregelmaataandeMRRtezullenrapporterenoverdewijzewaaropuitvoeringisgegevenaandeaanbeve-lingendieuitdeUniversalPeriodicReviewvoortkwamen.Wezullenookanderelandenhiertoeaansporen,zodatereencoalitievanwelwillendelandenontstaatdiepermanentaanverbeteringvanhunmensenrechten-situatiewillenwerken.OokdeVN-verdragscomités,nationaleparlemen-teneninternationaleennationaleNGOszullenwordenaangespoorddeaanbevelingenstandaardmeetenemeninhunrapportagebeoordelingenzodatereensluitendsysteemvanrapportage,aanbeveling,uitvoeringenverantwoordingplaatsvindt.NaastdeMensenrechtenraadblijftdeDerdeCommissievandeAVVNzijntoegevoegdewaardebehoudenvoordebehandelingvanmensenrechten-schendingen.Nietalleenomdaterinsommigelandensprakeisvandermateernstigemensenrechtenschendingendathalfjaarlijksebespre-kingdaarvanopzijnplaatsis,maarookomdatdestemverhoudingenindeDerdeCommissiegunstigerzijndanindeMRRwaardooraannamevanlandenresolutiesbeterhaalbaaris.DeNederlandsePermanentVertegenwoordigerbijdeVerenigdeNatiesinNewYorkisvoorhetkomendjaarbenoemdtotvoorzittervandeDerdeCommissievandeAlgemeneVergaderingvandeVerenigdeNaties.HiermeekrijgthetNederlandsestrevenoveralterwereldhetrespectvoormensenrechtentebevordereneenextraimpuls.EuropeseUnieHetkomendejaarzalNederlandtoezienopdeverderevormgevingenuitvoeringvanhetEuropesemensenrechtenbeleid.ZozalNederlandervoorpleitendatdeEUactieveroptreedtrichtinglandenomtelobbyenvooreenmoratoriumopdetenuitvoerleggingvandedoodstrafalsstapnaarvolledigeafschaffing.Nederlandzaltevensactieflobbyenvooreennieuwesetrichtlijnengerichtoprechtenvanvrouwenmeteenfocusophettegengaanvangeweldtegenvrouwen.WezetteninopaannamevaneenEU-positionpaperdathetbredeconceptvanvrijheidvangodsdienstenlevensovertuigingnaderoperationaliseert.Nederlandzalzichdaarnaastactiefinzettenvoorgestructureerdemensenrechtendialogenmetderdelandenenstreeftdaarbijnaarmaximalebetrokkenheidvanhetlokalemaatschappelijkemiddenveld.KinderrechtenHetisonacceptabeldat200miljoenkinderenzwarearbeidverrichten,vaakingevaarlijkeenongezondeomstandigheden.Zegaannietnaarschoolenzullendaardoorooklaterzeerslechtekansenhebbenopdearbeidsmarkt.Onsstrevenomkinderarbeiduittebannenzalin2009verdervormkrijgen,zowelinbilateraalalsmultilateraalkader.NederlandblijftzichinzettenvooreeneffectiefEU-beleidtegenkinderar-beid.Hierbijwordtgekekennaardeinzetvanallebeschikbareinstrumen-ten:politiekedialoog,ontwikkelingssamenwerkingenookhandelsmaat-regelen.OpNederlandsinitiatiefhebbendeEuropeseministersvanBuitenlandseZakendeCommissieinmei2008gevraagdonderzoektedoennaarhetinzettenvanhandelsmaatregelentegendeergstevormenvankinderarbeid.DeCommissiemoetdaartoeextramaatregelenonderzoeken,naastdeanalysevandeinvloedvanpositieveprikkelsdiedeEUnualgeeftopdeverkoopvanproductenwaaraangeenkinderar-BeleidsagendaPersexemplaar42 beidtepasisgekomen.ConformdewensvanNederlandheeftdeCommissieverklaardooktekijkennaardemogelijkhedenvaneenhandelsverbodopdeinvoervanproduktendiezijngemaaktmetdeergstevormenvankinderarbeid.TenslotteisdeCommissiegevraagdnategaanwelkestappenhetbedrijfslevenzelfkannemenomhelderheidteverschaffenoverdeproductiewijze,ookvoordeklant.Nederlandzalerin2009voorzorgendatdeuitkomstvanditonderzoekgeagendeerdwordtentotadditionelebesluitvormingleidtvooreeneffectieveaanpakvankinderarbeid.HierbijzalNederlandnietuithetoogverliezendatermeermogelijkénnodigisdanhandelsmaatregelen.ZowordteralintensiefsamengewerktmetdeILOomdevoorwaardentescheppendienodigzijnvoordeeffectieveuitbanningvankinderarbeid.HierbijzalNederlandnietuithetoogverliezendatermeermogelijkennodigisdanhandelsmaat-regelen.ZowordteralintensiefsamengewerktmetdeILOomdevoorwaardentescheppendienodigzijnvoordeeffectieveuitbanningvankinderarbeid.WatbetreftgeweldtegenmeisjeszalderegeringinsamenwerkingmetUnicefendein2008tebenoemenonafhankelijkeVN-expertvoorgeweldtegenkinderenin2009eeninternationaleconferentieoverdezeproblema-tiekorganiseren.DiscriminatieopbasisvanseksuelegeaardheidNederlandisvanmeningdathetnon-discriminatiebeginselopallegronden–ookseksuelegeaardheid–wereldwijdtoegepastdientteworden.OmdatuniversaliteituitgangspuntisvanhetexterneNederlansemensenrechtenbeleid,maggeenenkelegroepwordenuitgeslotenvanaanspraakopdefundamentelerechtenvandemens.DaarombepleitNederlanddeafschaffingstrafbaarstellingvanhomoseksuelehandelingenenwordeninvoorkomendegevallenmensenrechtenschendingengerelateerdaanseksuelegeaardheidaangekaartbijderelevanteautoriteiten.Decriminaliseringvanhomoseksualiteitiseenonderwerpbinnenhetbrederemensenrechtenoverlegdatinkadervandepolitiekedialoog,zowelmetpartnerlandenalsniet-partnerlandenwordtgevoerd.TevensondersteuntNederlanddecapaciteitsopbouwvanNGO’sdiezichinzettenvoorgelijkebehandelingvanhomoseksuelen.TerrorismebestrijdingWezullendeactiviteitengerichtophetwaarborgenvanmensenrechtendoormiddelvaneninrelatietotterrorismebestrijdingverderontplooien.DitzalvormkrijgenineenmeerjarigOud-Poelgeest-proceswaarbijhetconstantuitdragenvandezogenaamdemastermessageoverderelevantievanrespectvoormensenrechtenbijdebestrijdingvanterrorismecentraalstaat.Hetuitdragenvandeboodschapkrijgtvormdoormiddelvandialogenenoverigecontactenmetderdelanden,deopnamevanzogenaamdeessentialclausesinakkoordenensamenwerkingsovereenkomstenendoordeondersteuningvandeVNSpecialeRapporteurmensenrechtenenterrorismebestrijding.CentraalinhetOud-Poelgeest-processtaatdezoektochtnaarconcreteaanbevelin-genterversterkingvandeinternationalejuridischeresponsopdeuitdagingenwaarvoorhetinternationaalterrorismeonsstelt.Nederlandsteunt–inaanvullingopdediverseverdrageninzaketerrorismeendeinvelelandenalbestaandestrafwetgeving–despoedigeaanvaardingvaneeninternationaalgeaccepteerdedefinitievanterrorismeendevestigingvaneeneffectieverechtsmachthierover.Indatkaderzaleveneensnadereinvullingwordengegevenaandeoprichtingvaneenanti-terrorismeinstituut,conformdemotieÇörüz(2008).BeleidsagendaPersexemplaar43 ResponsibilitytoProtectNederlandachthetResponsibilitytoProtect(R2P)conceptvanbelangom,indiennodig,innationaaleninternationaalverbandderdelandenaantekunnensprekenalseropgroteschaaloorlogsmisdaden,misdadentegendemenselijkheidofgenocidewordtbegaan.Indieneenlanddezeverantwoordelijkheidzelfnietkanofwilnemen,achtNederlandactiedoordeinternationalegemeenschapgerechtvaardigd.Welkevormeendergelijkeinzetprecieszalkrijgen,zalvangevaltotgevalverschillenenisafhankelijkvandespecifiekeomstandigheden.NederlandismetFrankrijk,CanadaenhetVKeenbelangrijkepleitbezorgervanR2P,omdathetaansluitbijhetNederlandsestrevennaardebevorderingvandeinterna-tionalerechtsordeenvandemensenrechten.DeSGVNheeftaangekon-digdindetweedehelftvan2008eenrapportoverR2Ptezullenuitbren-gen.Ditrapportzaleenbelangrijkeinputzijnvoorverderediscussieoverhetconcept.NederlandzalincontactenmetanderelandenenbijanderegelegenhedensprekenoverR2Pendemogelijkhedenvooreffectievetoepassingactiefblijventoetsen.RaadvanEuropaDeRaadvanEuropaiseenonmisbarespelerinhet(pan-)Europeseveldalsbewakervandemocratischewaarden,rechtsstaatbeginselenenmensenrechtenstandaarden.DeRvEissamenmetdeVNleidendbijdeontwikkelingvanmultilateralenormatieveinstrumentenophetgebiedvanmensenrechtenenheeftsterkeentransparantecontrolemechanismenompro-actieftoetezienopnalevingvanverplichtingen.DeorganisatieheeftdanookeenbelangrijkerolindeverwezenlijkingvandeMensenrechtenstrategie,ditwordtondermeergeuitin:actieveNeder-landseinzetinrapporteursgroepenenandereforainStraatsburg,deorganisatievanRvE-conferentiesinNederlandenfinanciëleondersteu-ningvanhetEuropeesHofvoordeRechtenvandeMensendeMensenrechtencommissaris.MomenteelwordtdoordeRaadveelondernomenophetgebiedvanvrouwenrechtenenkinderrechten,metspecialecampagnesterbestrijdingvanhuiselijkgeweldtegenvrouwenenvanlijfstraffenvoorkinderen,eneenconventietegenseksueleuitbuitingvankinderen.NederlandmaaktzichindeRaadooksterkvoorhomorechten.Omookindetoekomst–inhetsteedsgroterwordendeinternationalespeelveld–eenrolvanbetekenistekunnenspelenmoetdeorganisatiezichzelfopkortetermijnopeenaantalfrontenversterken.Ontwikkelingendienoodzakelijkzijn:–verstevigingvandesamenwerkingmetinternationalepartnerszoalsdeEUendeOVSE;–inwerkingtredingvanProtocol14enanderemaatregelendiedewerklastvanhetHofterugbrengentotaanvaardbareproporties;–eenstructureleoplossingvoordebudgettairekrapte,zowelvandeRvEalshetHof.DeNederlandseinzetvoor2009inStraatsburgiseropgerichtdezedoelstellingenterealiseren.Doelstelling8Actiefbijdragenaanhettotstandkomenvannieuweambitieuzeinternationaleklimaatdoelstellingenvoorna2012ProbleemenDoelNederlandkaninzijneentjenietsdoentegensmeltendeijskap-pen.Wehebbenelkaarnodigomeffectievemaatregelentetreffen.Daarommoetenweinternationaleafsprakenmaken.Dedoelstellingenvoor2020diedeEuropeseleidersinmaart2007BeleidsagendaPersexemplaar44 zijnovereengekomen–20%-reductievandeuitstootvanbroeikasgassen,teverhogentot30%zodraereenadequaatinternationaalklimaatakkoordligt–zijneenvoorbeeldvanleiderschapdatnavolgingverdient.DaaromwilNederlanddatdezedoelenalbegin2009omgezetzijninEuropesewetgevingenzetNederlandhoogintijdensdeonderhandelingenovereenpost-Kyotoregime.Klimaatveranderingbrengtonsookopdevraagwaarweonzeenergievandaanhalen.Wewillenomschake-lennaareenenergiehuishoudingdieminderafhankelijkisvanfossieleenergieenalternatieve,duurzameenergiebronnenaanboren.BinnendezekabinetsdoelstellingzijnvoorOntwikkelingssamenwerkingduurzaamheid,klimaatenenergieprioriteitenvanhetbeleidbinnenontwikkelingssamenwerkingNederlandseinzetenbeoogdebeleidseffectenVoorNederlandisinhetkomendejaar(indeaanloopnaardeklimaattopinKopenhagen)deverbindingtussenhetEuropeseklimaatbeleid1endeEuropeseonderhandelingsinzetovereenwereldwijdklimaatakkoordvanessentieelbelang.Eensuccesvolnieuwklimaatregimekomtalleentotstandalsernaastmitigatie(hetvoorkomenvanklimaatverandering)ookgoedeafsprakenoveradaptatie(aanpassingenverrichtenombetervoorbereidtezijn)komen.Hetprincipe«devervuilerbetaalt»isvoorNederlandhierbijhetuitgangspunt.Innovatievefinancieringsstromenmoetenwordenaangeboord.Nederlandzetzichinbilateraalverbandinominvesteringenindesectorenindepartnerlanden,zoalsdewater-sector,tetoetsenophunklimaatvriendelijkheid.Hetisimmersonwense-lijkdateconomischeontwikkelingvandepartnerlandeneennegatieveinvloedheeftopdematewaarindepartnerlandeninstaatzijnzichaantepassenaanklimaatverandering.Beleidsrelevanteinformatieoveradaptatieaanklimaatveranderingeninontwikkelingslandeniszeerschaars.Inzoweldeklimaatonderhandelingenalsopnationaalniveauwordtditalseengrootprobleemervaren.NederlandfinanciertdaaromsamenmethetVerenigdKoninkrijkeenstudienaardekostenvanadaptatiedieindebehoefteaaninformatiezalvoorzien.Destudiezalgereedzijnin2009enwordtuitgevoerddooreenteamvanonderzoekersonderleidingvandeWereldbank.EnergievoorzieningszekerheidinpartnerlandenBetrouwbareenergievoorzieningisessentieelvooreconomischegroei.Belangrijkesectorenalslandbouw,industrie,mijnbouwentransportwordeninhunontwikkelingbeperktalshetaanbodvanenergieachter-blijftbijdevraag.DoorhetgebrekaanmoderneenbetaalbarevormenvanenergiekomteconomischegroeiingrotedelenvanAfrikamoeilijkvandegrond.Nederlandwerktaanhetverbeterenvandehernieuwbareenergievoorzieningvandearmsteontwikkelingslanden.HetKabinetheeft500mlneurobeschikbaargesteldomhetgebruikvanhernieuwbareenergieinontwikkelingslandentestimuleren2.Hiermeewordtbijgedragenaanarmoede-bestrijding,klimaatbeleidenstabiliteit.Demiddelenwordeningezettenbehoevevan:1)directeinvesteringen,2)verduurzamenvandeproductievanbiomassavoorenergie-doeleinden,3)beïnvloedenvanhetbeleidvanbelangrijkepartners,en4)ontwikkelenvancapaciteitenkennis.DefocusvanhetprogrammaligtopAfrika.Beleidsagenda1ZievoorNederlandseinzetinhetEuropeseKlimaatbeleidenNederlandseinzetinhetEuropesebeleidgerichtopenergievoorzieningszekerheiddoelstelling1.2DeextrainzetophernieuwbareenergieinontwikkelingslandenismedegebaseerdopdeevaluatieenergieenOSuit2007.Persexemplaar45 Doelstelling9BeteredienstverleningaanNederlandseburgersenbedrijveninhetbuitenland.ProbleemenDoelNederlandiseeninternationaalgeoriënteerdland.Bedrijvenopererenoverdegrenzenheen,miljoenenNederlandersreizenjaarlijksnaarhetbuitenlandvoorwerk,studieofvakantie.Hetovergrotedeelvanaldezereisbewegingenverlooptgoedenonbelemmerd.DezeinternationaleoriëntatieisgoedvoorNederlandendeNederlandseeconomie.Hetkabinetprobeertbedrijvendiedaaromvragentehelpenbijhetverkrijgenvantoegangtotanderemarktenenonderhoudtmededaartoeeennetwerkvanvertegenwoordigingen.DeNederlandseambassadesenconsulatenstaanwaarmogelijkNederlandersbijdieinhetbuitenlandomwatvoorredendanookindeproblemenzijngekomen.Hetkabinetstreeftnaarvergrotingvandedoelmatig-heidvandeconsulaireeneconomischedienstverlening.Ditisnoodzakelijkgeziendesteedstoenemendevraagineentijdvanstrengereeiseneneenbezuinigingophetambtenarenbestand.NederlandseinzetenbeoogdebeleidseffectenHetkabinetzetzichinomookinhetbuitenlanddedienstverleningaanburgersenbedrijventeverbeteren.Ditisnoodzakelijkgeziendehogereeisendiewordengesteldendeverwachtingendiebestaan.Debestaandehogeverwachtingentenaanzienvandekwaliteitvandedienstverleningzijneenproductvandezetijd,maarookhetgevolgvaninhetverledengeleverdeprestaties.Hethandhavenvaneenhogestandaardbijeentoenemendevraag1vraagtcreativiteit.VerhogingvandedoelmatigheidwordtondermeerbereiktdoorverdergaandesamenwerkingtussenNederlandsevertegenwoordigingeninhetbuitenland,samenwerkinginSchengen-enEU-verbandendoordeinzetvanmodernetechnieken.ConsulairedienstverleningDeinvoeringvanbiometrieinreisdocumentenenvisainhetvoorjaarvan2009betekenteenbijdrageaanhethandhavenvandeopenbareordeendeveiligheid.Deinvoeringvanbiometrievereistechteraanvullendemaatregelenomdedienstverleningaanburgerswereldwijdoppeiltehouden.Daaromwordenondermeerruimveertighonoraireconsulatengeschiktgemaaktomaanvragenvanpaspoortenen(opeenaantaldaarvan)visatekunnenblijveninnemen.VoortszaldelopendewijzigingvandePaspoortwetplaatsonafhankelijkeaanvraagvanpaspoortenookvoorniet-ingezetenNederlandersmogelijkmaken.Beleidsagenda1Detoenemendevraagwordtgeïllustreerdaandehandvandetabellenindetekst.Hetbetrefthiernadrukkelijkkengetallen.Eenprestatie-indicatorisopgenomenindebeleidsartikelenonderOperationeleDoelstel-ling7.1.Persexemplaar46 200520062007135.000140.000145.000150.000155.000160.000165.000170.000totaal aantal verstrekte reisdocumentenToelichting:DegrafiektoontdeoptelsomvandoorNederlandseconsulairevertegenwoordigin-genverstrektereisdocumentenaanNederlanders.DecombinatievanNederlandsereislustenhandelsgeestheefthelaasookeenschaduwkant.OmtevoorkomendatNederlandersinhetbuitenlandinproblemenkomen,wordtveelaandachtbesteedaanvoorlichtingenpreventie.Inditkaderwordtnauwsamengewerktmetmaatschappelijkeorganisatiesendereisbranche.Tochvallenproblemennooithelemaaltevoorkomen.BijdeconsulairedienstverleningaandezelandgenotendientsomssnelgeschakeldtewordentussendeNederlandsevertegenwoordi-gingterplaatseenhetdepartementinDenHaag.Eengeautomatiseerdcasemanagementsysteemdraagtertoebijdatditeenvoudigkan,overlandsgrenzenentijdszonesheen.HetaantalNederlandsegedetineerdeninbuitenlandsegevangenissenblijftonverminderdgroot,ondankseenintensiveringvanpreventieveactiviteitenalstelevisieseriesenvoorlich-tingopscholen.Degroeivanhetaantalgedetineerdenheeftnoodge-dwongengeleidtoteendifferentiatievandebegeleiding.In2009zalditbeleidverderwordenuitgewerktinmaatwerk,waarbijrekeningwordtgehoudenmetomstandighedendiedematevanbegeleidingbepalen.BeleidsagendaPersexemplaar47 200420052006200790590109015902090aantal arrestaties van Nederlanders in het buitenlandToelichting:HettotaalaantalNederlandsegedetineerdeninbuitenlandsegevangenissenschommeltrondde2500.Hetzijndemutatiesdiehetmeestewerkopleverenvoordeconsulairevertegenwoordigingen.Eendeelvanderegulieregedetineerdenbegeleidingwordtuitbesteedaanderden.Asiel,migratieenpersonenverkeerNederlandblijftooknogsteedseenaantrekkelijklandvoorbuitenlanders.Eennogsteedstoenemendaantaltoeristenbezoektonslandvooreenkortereoflangerevakantie.DeNederlandseregeringenNederlandseonderwijsinstellingenwervenbuitenlandsestudentenenonderzoekers.DeoverheidenbrancheorganisatiestrachteninvesteerdersenbedrijvennaarNederlandtehalen.Daarnaastzijnerveelmensendieomhumani-taireofeconomischeredenennaarEuropaenNederlandwilkomen.Hetvisumbeleidleverteenbijdrageaandereguleringvanhetpersonenver-keer.BeleidsagendaPersexemplaar48 2004200520062007340.000360.000380.000400.000420.000440.000460.000480.000visa kort- en lang verblijfToelichting:DegrootstegroeiersquanationaliteitzijnonderdanenvanOekraïne,China,IndiaenRusland.Deverwachtingisdatdezestijgingdekomendejarenzaldoorzetten.Degroteengevarieerdetoestroomvanmensendietijdelijkofpermanentnaaronslandwillenkomen,vraagteengedifferentieerdebenaderingenkentvelefacetten.Aldezefacettenkomensamenoponzeambassadesenconsulaten,ofhetnugaatomvisumverleningaanbonafidezakenmensen,afgiftevanmachtigingentotvoorlopigverblijf,legalisatiesofafnamevaninburgeringsexamens.Dewerkdrukishierdoorhoog,eenenkelefoutkangrotegevolgenhebben.EendeelvandeoplossingvoordezeuitdagingligtopEuropeesniveau.HetnieuweNederlandsevisuminformatiesys-teem(NVIS)zalin2009ophetooknieuweEUVisumInformatiesysteemwordenaangesloten.DeuitbestedingvaneendeelvanhetvisumprocesopeenaantalNederlandseambassadeswordtvoortgezet.Nietvaltuittesluitendat,ondanksdegenomenennogtenemenmaatregelen,opnietaltelangetermijnknelpuntenbijdepersonelebezettingopdepostenontstaan,geziendesterkestijgingvanhetaantalvisumaanvragen.InEU-verbandzalverderwordengewerktaanhetbevorderenvansamenwerkingophetgebiedvanvisum-,asiel-enmigratiebeleid,metspecifiekeaandachtvoordeexternedimensieenvoordesamenwerkingmetderdelanden.InKoninkrijksverbandwordt,opbasisvanhetbesluitvandeRijksministerraadd.d.18januari2008,verdergewerktaanhetopstellenvaneenontwerp-Rijksvisumwet.BeleidsagendaPersexemplaar49 '06/07'07/0802.0004.0006.0008.00010.000Op ambassades afgelegde inburgeringsexamensToelichting:deWetInburgeringBuitenlandsisingevoerdop15maart2006.Dejarenindetabellopendaaromvan15maarttotenmet14maarthetdaaropvolgendejaar.DemeesteexamenszijnafgelegdinRabat,AnkaraenIslamabad.Handels-eninvesteringsbevorderingInternationaalondernemenisdemotorvandeNederlandseeconomie.HetkabinetsbeleidiseropgerichtdeduurzamegroeivandeNederlandseeconomietebevorderen.Stimuleringvaninternationalehandeleninvesteringenzijnhierbijvangrootbelang.Ookhierinspeelthetposten-neteenbelangrijkerol.Ambassades,consulatenenNetherlandsBusinessSupportOfficeszettenzichinvoorhetscheppenvangunstigevoorwaar-denvoorinternationaleeconomischeactiviteitenenhetverlenenvandienstenaanhetinternationaalopererendebedrijfsleven.InsamenwerkingmethetministerievanEconomischeZakenendeEVDzaldeeconomischefunctievanhetpostennetin2009verderwordenafgestemdopdetoenemendebehoeftevanhetNederlandsebedrijfslevenaaneconomischediplomatieeneconomischedienstverlening.DeDutchTradeBoardheeftmethetoogdaaropeenaantalfocuslandengeselec-teerd.Ineencompetitievewereldiseengezamenlijkoptredenvanoverheidenbedrijfslevenvancruciaalbelang.Doelstelling10BeteredienstverleningaaninternationaleorganisatiesenbuitenlandsebedrijvendiezichinNederlandvestigenProbleemenDoelDeNederlandseRegeringsteltzichtendoelomdeaantrekkelijk-heidvanNederlandalsgastlandvoorinternationaleorganisatiesverderteversterken.Hetin2005ingezettekabinetsbeleid«NederlandGastland»heeftdeaanzetgegeventoteenrijksbredebenaderingvanditvoorNederlandbelangrijkonderwerp.NederlandseinzetenbeoogdebeleidseffectenVerbeteringvandedienstverleningaanalle33internationaleorganisatiesinNederlandbrengtmetzichmeedatookdepositievanDenHaagalsstadvanrechtenvredewordtversterkt.DeregeringhechthiergroteBeleidsagendaPersexemplaar50 waardeaan.DeinNederlandgevestigdeinternationalehovenentribunalenleverennamelijkeenbelangrijkebijdrageaandebevorderingvandeinternationalerechtsorde.Nuderechtspositiesvandeorganisatieszelfingrotematezijngeharmo-niseerdwordtin2009(endedaaropvolgendejaren)inhetbijzondergewerktaanverbeteringvandeopvangvandemedewerkersenhungezinnenenverminderingvandeadministratieveenbureaucratischeeisenwaarmeezijzichbijvestiginginonslandgeconfronteerdzien.Hetbetrefthiereenproblematiekwaarmeealleexpatszichgeconfronteerdzienendiederhalveevenzeervanbelangisvoorhetvestigingsklimaatvanbuitenlandsebedrijven.Voorderealisatievandezedoelstellingisdemedewerkingvaneengrootaantaluitvoeringsorganisatiesvereist.Privatepartijen,metnamedeaanbiedersvantelefonieeninternet,zullenwordengestimuleerdspecifiekeaandachtaandedienstverleningaandezegroeptegeven.BeleidsagendaPersexemplaar51 5.BEGROTINGOPHOOFDLIJNENDebegrotingvanhetministerievanBuitenlandseZakenin2009omvatintotaal9,9mldeuroaanuitgavenen0,84mldeuroaanontvangsten.EengrootdeelvandeuitgavenenontvangstenisonderdeelvandeHomogeneGroepInternationaleSamenwerking(HGIS).DeNederlandsebijdrageaandeEUendehieraangerelateerdevergoedingenvandeEuropeseUnieaanNederlandvallennietonderhetregimevandeHGIS.Hierondervolgteenoverzichtvandebelangrijkstebudgettairewijzigingenalsgevolgvanverschillendebeleidskeuzes.Uitgavenopprioritaireoperatio-neledoelstellingenNr.Beleids-artikelWerkelijkeuitgaven2005Werkelijkeuitgaven2006Werkelijkeuitgaven2007Geraamdeuitgaven2008Geraamdeuitgaven2009Geraamdeuitgaven2010Geraamdeuitgaven2011Mensenrechten1.228502323663707946234486564874548745Regionalestabiliteitencrisisbeheersing2.5284999274381396083444126422898410769359024Ondernemingsklimaat4.3277146504420390577481767480656483558488771Gender5.332662764393827733367723719034130Reproductievegezondheid5.597457114087141698162951172676173047156939MilieuenWater6.1215651242243244682257958305284359819451777MensenrechtenNederlandiseenactievespelerophetgebiedvanmensenrechten.Omditbeleidteondersteunenzijnextramiddelenuitgetrokken.Destijgingvandeuitgavenopditgebiedoverdegepresenteerdejarenhangtsamenmetdeoprichtingvanhetmensenrechtenfonds.Ditfondsvloeitvoortuitdenieuwemensenrechtenstrategiedieeind2007aandeKamerisgepresen-teerd.Uitditfondswordenwereldwijdprojectenondersteundterbevorderingvanmensenrechten,waarondervrijheidvanmeningsuitingenmediadiversiteit.RegionalestabiliteitencrisisbeheersingOmdeveiligheidsrisico’svande21eeeuwhethoofdtebieden,isactieveinzetbuitenonzelandsgrenzenvereist.Eengrootdeelvandeinspannin-genisdaarbijgerichtopdezogenaamdefragielestaten.Dezekabinets-periodeisextrageldhiervoorbeschikbaargesteld.Dezemiddelenwordeningezetophetterreinvansociaal-economischewederopbouw,stabiliteitenontwikkelinginfragielestatenenregio’salsSoedan,AfghanistanenhetGrote-Merengebied.OndernemingsklimaatEconomischegroeiisessentieelvoorarmoedebestrijding.Destijgingindeuitgavenvanaf2008hangtondermeersamenmetdeafwikkelingvandeORET-regelingenhetopstartenvandeopvolgerhiervan,denieuweregelingOntwikkelingsrelevanteInfrastructuurOntwikkeling(ORIO).Daarnaastwordtermeerbudgetbeschikbaargesteldvoorondermeerlandenprogramma’sophetgebiedvanprivatesectorontwikkeling(ondermeerBenin,Burundi,RwandaenZambia),deverhogingvanhetpartnershipprogrammametIFC,hetinitiatiefDuurzameHandelenvoorbijdragenaanlandbouwkundigeorganisaties.BegrotingophoofdlijnenPersexemplaar52 GenderVoordejaren2008enverderisersprakevaneensterkestijgingvandegenderuitgaventenopzichtevandejarendaarvoor.Ditvloeitondermeervoortuithetin2008opgerichteMDG3-fondsdatzichrichtophetverbeterenvanderechtenenkansenvoorvrouwendoorhetondersteu-nenvanmaatschappelijkeinitiatieven.Voorbeeldenzijnhetvergrotenvandepolitiekeenbestuurlijkeparticipatievanvrouwenenhetberechtenvanplegersvanseksegerelateerdgeweld.Ookwordenindiversepartner-landen(o.m.Ethiopië,GuatemalaenMozambique)activiteitenopgestartinverbandmethetSchokland-akkoord«Geweldtegenvrouwen».ReproductievegezondheidSeksueleenreproductievegezondheidvormteenprioritairaandachtsge-biedbinnenOntwikkelingssamenwerking.Inditkaderisvanaf2008sprakevaneengroeivandebeschikbaremiddelenvoorditthema.ZowordenmeermiddelenvoordeVN-organisatieUNFPAuitgetrokken,terwijldaarnaastinpartnerlandenalsNicaragua,MalienBurkinaFasohetbudgetvoordebilateraleactiviteitenopditterreinwordtverhoogd.MilieuenWaterVoortvloeienduithetkabinetsakkoordzijnervoordeperiode2008–2011EUR500mlnuitgetrokkenvoordeontwikkelingvanhernieuwbareenergieinontwikkelingslanden.DebilateraleinzetzalzichondermeerrichtenophetGrote-Merengebied(verbindenvandeelektriciteitsnetteninBurundienRwanda,rehabilitatieRuziziwaterkrachtcentrale)enIndonesië(kleinschaligewaterkracht,ontwikkelinggeothermaleenergie).Daarnaastwordenmultilateraleinitiatieven(ondermeerviaWereldbankenIFC)ondersteund;ookishetvoornemenomPPP’sophetterreinvanher-nieuwbareenergieaantegaanmetbedrijvenalsPhilipsenNUON.BegrotingophoofdlijnenPersexemplaar53 6.BIJLAGEINDICATORENBIJDEBELEIDSAGENDAToelichting:Dehieropgenomenindicatorenbetreffeneffect-indicatoren(op«outcome»niveauderhalve).Hetisbelangrijktebenadrukkendathetbereikenvandezebeoogdeeffecten(«outcome»)indepraktijkgezamen-lijkeresultatenzijn:Nederlandiséénvandevaakvelepartnersdieineenlandinzettenopresultaat.SpecifiektoerekenenaanNederland,alsleveranciervaneendoorgaanskleindeelvandeingezetteinputs,isdaarbijnietzinvol.Daarnaasthebbendesamenwerkendepartnersooktemakenmetdeaanwezigheidvanexterneeffecten.DoorgenoemdefactorenisdebijdragevanhetNederlandsebeleidophetrealiserenvandeMDGdoelstellingenconformdezeindicatorenslechtsplausibel,nietcausaal.BuitenlandseZakenalszodanigisdaarmeewelaanspreekbaar,maarnietafrekenbaarophetaldannietbehalenvandeMDGdoelstellin-genconformdezestreefcijfers.MDG1;doelstelling1:Hetpercentagemensendatmoetrondkomenvanminderdaneendollarperdagmoetin2015totdehelftzijnteruggebrachttenopzichtevan1990Alleontwikke-lingsregio’sSub-SaharaAfrikaOostAzië(inclZuidoostAzië)ZuidAziëLatijnsAmerikaenhetCaraï-bischgebiedOostEuropaenCentraalAziëMiddenOostenenNoordAfrikaVoortgangPercentagevandebevolkingdatvanminderdanéénUSDollarperdagleeft199029473043100,52,32004184193290,91,5Doel201514,523,51521,550,251,15GeenvooruitgangenMDGdoelwordtnietgehaaldVooruitgangmaarMDGdoelwordtnietgehaaldMDGdoelwordtgehaaldBron:Wereldbank,GlobalMonitoringReport2007MDG1;doelstelling2:Hetpercentagemensendathongerlijdt,moetin2015totdehelftzijnteruggebrachttenopzichtevan1990IndicatorenSituatie1990TussenstandDoel2015Categorie%kinderenmetondergewicht(jongerdan5jaar)33%28%(2004)16,5%Ontwikkelingslanden%vandebevolkingonderminimumniveauvanenergie-innameuitvoedselconsumptie20%17%(2001–2003)10%OntwikkelingslandenBron:MillenniumDevelopmentGoalsReport2007,StatisticalAnnexBijlageindicatorenbijdebeleidsagendaPersexemplaar54 DoingBusiness:EenbeterondernemingsklimaatIndicatoren20042007Streefwaarden2015CategorieDetijddiemoetwordendoorlopenomeenbedrijfoptestarten(#dagen)6054AfnameLageinkomenslandenDetijddiemoetwordendoorlopenomeigendomteregistreren(#dagen)137114AfnameLageinkomenslandenDetijddiemoetwordendoorlopenomeencontracttelatennakomen(#dagen)412645AfnameLageinkomenslandenBron:Wereldbank2008(WorldDevelopmentIndicatorsonline)MDG2;doelstelling3:In2015moetenallekindereninallelanden,zoweljongensalsmeisjes,demogelijkheidhebbenvolledigbasisonderwijstedoorlopenAlleontwikke-lingsregio’sSub-SaharaAfrikaOceaniëZuid-OostAziëLatijnsAmerikaenhetCaraïbischgebiedOostEuropaenCentraalAziëVoortgangtot100%=target19918054759487892005887078949794GeenvooruitgangenMDGdoelwordtnietgehaaldVooruitgangmaarMDGdoelwordtnietgehaaldMDGdoelwordtgehaaldBron:MillenniumDevelopmentGoalsReport2007,StatisticalAnnexBijlageindicatorenbijdebeleidsagendaPersexemplaar55 MDG 3 Scholingsgraad* basisschool van meisjes in verhouding tot jongens* Het percentage kinderen van basisschool-leeftijd dat primair onderwijs volgtBron: Statistical tables, Education for All, Global Monitoring ReportOost- en Centraal-Europa199120042005Midden-Oostenen Noord-Afrika199120042005Sub-SaharaAfrika199120042005829395989898848992Geen of nauwelijks vooruitgang en MDG doel wordt niet gehaaldVooruitgang maar MDG doel wordt niet gehaaldMDG doel wordt gehaaldAlle ontwikkelings-regio’s199120042005879495Zuid-Azië199120042005769192Oost-Azië enPacifisch gebied199120042005949999Latijns-Amerikaen Caraiben1991200420059797100Streefwaarde = 100100100100100100100020406080100BijlageindicatorenbijdebeleidsagendaPersexemplaar56 MDG4;doelstelling5:Verminderingvansterftecijfersvankinderenonderde5jaarmettweederdein2015tenopzichtvan1990MDG 4 Sterftecijfer van kinderen onder de 5 (per 1000 levendgeborenen)Bron: UNICEF (2007) The State of the world’s children 2008Oost-Europa enCentraal-Azië199020052006Midden-Oostenen Noord-Afrika199020052006Sub-SaharaAfrika199020052006795346533227187163160Geen of nauwelijks vooruitgang en MDG doel wordt niet gehaaldVooruitgang maar MDG doel wordt niet gehaaldMDG doel wordt gehaaldAlle ontwikkelings-regio’s1990200520061038279Zuid-Azië1990200520061238383Oost-Azië enPacifisch gebied199020052006553329Latijns-Amerikaen Caraiben199020052006553127Streefwaarde = 3418621826411804080120160200MDG6;doelstelling7:Voor2015eenhalttoeroepenaandeverspreidingvanHIV/Aids,malariaenanderelevens-bedreigendeziekten,enbeginnenmetdeterugdringingervanTuberculoseAlleontwikke-lingsregio’sSub-SaharaAfrikaZuid-OostAziëZuid-AziëLatijnsAmerikaendeCaraibenOostEuropavoortgangAantalTBCgevallen(exclusiefHIVpositieven)per100,000199036733148553115683200525549027429076137GeenvooruitgangenMDGdoelwordtnietgehaaldVooruitgangmaarMDGdoelwordtnietgehaaldMDGdoelwordtgehaaldBron:MillenniumDevelopmentGoalsReport2007,StatisticalAnnexBijlageindicatorenbijdebeleidsagendaPersexemplaar57 MDG 6 HIV prevalentie onder volwassenen 15-49 jaar, in procentenBron: UNAIDS (2007) AIDS Epidemic UpdateOost-Europa en Centraal-Azië199020012007Midden-Oostenen Noord-Afrika199020012007Sub-SaharaAfrika199020012007<0,10,30,3<0,10,30,92,75,85,0Wereld1990200120070,40,80,8Zuid- en Zuid-oost Azië1990200120070Latijns-Amerikaen Caraiben1990200120070,30,40,50,30,300,51,01,52,0MDG7,waarborgenvaneenduurzameleefomgeving,kenteenaantalindicatoren:Doelstelling9:Integrerenvandebeginselenvanduurzameontwikkelinginnationaalbeleidennationaleprogramma’senhetkerenvanhetverliesvannatuurlijkehulpbronnenIndicatorenSituatie1990Tussenstand1Tussenstand2CategorieAandeellanddatbedektismetbos(%)31,3%30,6%(2002)30,3%(2005)WereldwijdAandeelgebieddatbeschermdwordtvoorhetinstandhoudenvanbiodiversiteit(%)6,9%9,7%(2000)10,4%(2006)OntwikkelingslandenEnergiegebruikpereenheidBNP266kg(kg.olieper$1000BNP)218kg(2003)GeendataOntwikkelingslandenKooldioxide-uitstoot(perhoofd)1,68(metrischetonnenCO2)2,07(2002)2,4(2004)OntwikkelingslandenAandeelbevolkingmetbiomassaalsbrandstofGeengegevens54(1996/2003)GeendataWereldwijdBron:MilenniumDevelopmentGoalsReport2007,StatisticalAnnex.BijlageindicatorenbijdebeleidsagendaPersexemplaar58 MDG7;doelstelling10:Hetpercentagemensendatgeenduurzametoegangheefttotveiligdrinkwaterensanitairevoorzieningenmoetin2015totdehelftzijnteruggebrachtAlleontwikke-lingsregio’sSub-SaharaAfrikaOost-AziëZuidAziëLatijnsAmerikaendeCaraibenOostEuropaNoordAfrikaPercentagevandebevolkingmettoegangtotverbeterdesanitairevoorzieningenPercentagevandebevolkingmettoegangtotverbeterdesanitairevoorzieningen199035322420688265200450374538778377Doel201548666260849183GeenvooruitgangenMDGdoelwordtnietgehaaldVooruitgangmaarMDGdoelwordtnietgehaaldMDGdoelwordtgehaaldBron:MilenniumDevelopmentGoalsReport2007,StatisticalAnnex.MDG8;doelstelling12:Verderontwikkelenvaneenopeneneerlijk,rule-based,voorspelbaar,niet-discriminerendhandels-enfinancieelsysteemIndicatorenBasiswaarde1996TussenstandenStreefwaarde2015200020022005%EU-importen(inwaarde)mettariefvrijemarkttoegang,uitgezonderdwapensenolie,uit:–Ontwikkelingslanden54656875Geenmondialestreef-waarden,toename–Minstontwikkeldelanden78707079GemiddeldeEU-tariefoplandbouwproductenuit–Ontwikkelingslanden10.69.49.58.9Geenmondialestreef-waarden,toename–Minstontwikkeldelanden4.03.72.83.1GemiddeldeEU-tariefopkledinguit:–Ontwikkelingslanden11.410.810.78.9Geenmondialestreef-waarden,toename–Minstontwikkeldelanden8.17.88.16.6SteunaanagrarischeproducentenbinnendeOESOinwaarde(USDmld)––350(2003)385Geenmondialestreef-waarden,toenameBron:MillenniumDevelopmentGoalsReport2007BijlageindicatorenbijdebeleidsagendaPersexemplaar59 ARTIKELENBELEIDSARTIKEL1:VERSTERKTEINTERNATIONALERECHTS-ORDEENEERBIEDIGINGVANMENSENRECHTENA:OperationeledoelstellingeneninstrumentenOperationeledoelstelling1EengoedfunctionerendeinternationalerechtsordeTerealiserenprestaties+VerbeterderelevantieeneffectiviteitvandeVNopdeterreinenconflictbeheersing,humanitairehulp,vredesopbouwenontwikkeling.DeNederlandseinzetisdaarbijmetnamegerichtop:–voortgangbijdehervormingsinspanningenvandeVN(onderandereinzakemanagement-methoden),deVN-VeiligheidsraadendeWereldbank,zodatdezeinstellingenbetertoegerustzijnopnieuwewereldverhoudingen.–meercoherente,efficiënteenversterktesamenwerkingtussenVN-organisatiesinhulp-ontvangendelanden(DeliveringasOne/OneUN).+VoortgangtenaanzienvanoprichtingvanéénVN-gender-organisatieterbevorderingvangelijkerechtenenkansenvoorvrouwenenmeisjes.+VerdereinternationalebeleidsvormingovertoepassingvanhetconceptResponsibiltytoProtect(R2P),ondermeerdooroprichtingenfinancieringvanhet«GlobalCentrefortheResponsibilitytoProtect».+StimulerenvanderolvandeVN-vredesopbouwcommissieinfragielestatenInstrumenten/activiteitenInderelevanteVN-forawordenconcreteNederlandseinitiatievenaandeordegesteldterbevorderingvanVN-hervormingenenverderegedachte-vormingoverdetoekomstvandeWereldbank.ZodraagtNederlandinoverlegmetanderelandenbijaaneeninterim-oplossingvoorhervormingvandeVeiligheidsraad,waarbijlandenoptijdelijkebasiseenzetelindeRaadkunnenverwerven.OokverleentNederlandsteunaaninitiatieventothervormingvanhetVN-management,onderanderedooractieveparticipatieindeVijfdeCommissievandeAVVN.DegeloofwaardigheidvanhetVN-systeemwordtbevorderddoorsteuntegevenaanhetslagenvandeMensenrechtenraad(MRR)endeVredesopbouwcommissie.Nederlandsteltzichinbeideorganenactiefop(zieookoperationeledoelstelling1.2).Wezulleninvergaderingenenbijeenkomstendemondialeinstellingenhoudenaandewaardendieaanhunoprichtingtengrondslagliggen:deideeënvanBrettonWoods(IMF,Wereldbank),DumbertonOaks(VN)enhetVN-Handvest,alsookdeUniverseleVerklaringvandeRechtenvandeMens.VooreengoedfunctionerendeinternationalerechtsordezijnvanuitdeNederlandseoptieknaastdeVNendeinternationalefinanciëleinstellingen(Wereldbank,InternationaalMonetairFondsenregionaleontwikkelingsbanken)talvanandereinternationaleenmultinationaleorganisatiesessentieel,inhetbijzonderdeEU,NAVO,OVSEendeRaadvanEuropa.Dezekomeninanderebeleidsartikelenaandeorde.NederlandzalhetconceptR2Pgebruikenominnationaaleninternatio-naalverbandindiennodiganderelandenaantesprekenophunverant-Beleidsartikel1Persexemplaar60 woordelijkheidommensenrechtentebeschermen.Indienhetlandinkwestiedezeverantwoordelijkheidzelfnietkanofwilnemen,zalNederlandinzettenopactiedoordeinternationalegemeenschap.Operationeledoelstelling2Beschermingvanderechtenvandemens.TerealiserenprestatiesDeprioriteitdieditkabinetgeeftaanmensenrechtenresulteerdebegin2008ineenactieplanmet102strategischedoelen.Erzalaaneenveelheidvandedoelstellingengelijktijdiggewerktworden.Eenaantalvoor2009prioritairedoelstellingenstaanhierondersamengevat.+Maatregelenterbestrijdingvangeweldtegenkinderen,waaronderconcreteinzetbinnendeEUgerichtopuitbanningvandeergstevormenvankinderarbeiddoormaatregelentegendeinvoervanproductengemaaktmetkinderarbeidtebevorderenendeorganisatievaneeninternationaleconferentieoverbestrijdenvangeweldtegenmeisjes;+VergrootinternationaaldraagvlakvoorvrijheidvangodsdienstenlevensovertuigingmiddelsaannamevaneenresolutieindeMRRen/ofdeDerdeCommissie,actiefgebruikvanhetmededoorNederlandopgesteldeEU-standpuntennotitiedoorambassadesvanEU-lidstatenindevormvandialoogendemarcheswaardevrijheidomaanjegodsdienstoflevensbeschouwinguitingtegevenwordtgeschonden;samenwerkingmetVNspeciaalrapporteurvoorvrijheidvangods-dienstenlevensovertuigingeneendoorNederlandgeorganiseerdedagoverdevrijheidvangodsdienstenlevensbeschouwingtijdensdeHDIMbijeenkomstopbasisvaneendoorhetODIHRgeschrevendiscussiepaperoverregistratiewetgeving(opditmomentdegrootsteuitdagingbinnendeOVSE-regiovanwegenieterkenningvanallerleikleinerereligieuzeminderhedendiedaarmeegeenrechtenhebben);+GoedverlopenNederlandsvoorzitterschapvandeDerdeCommissievandeAVVN.+Bijdragenaanafschaffingvanstrafbaarstellingvanhomoseksualiteitdoorlobbyvoorverklaringoverrechtenvanhomoseksuelenc.q.agenderingvanditonderwerpindeMensenrechtenraad,afhankelijkvantezijnertijdverkregensteunonderdeledenvandeAVVN;+VergrotenvandraagvlakvoorafschaffingvandedoodstrafdooractievelobbyinEU-kadervooreenVN-resolutieoverdedoodstrafendoorsteunaanNGOsdieregionaallobbyenvoorafschaffingvandedoodstraf;+Verhoogdeaandachtterrorismebestrijdingennalevingvanmensen-rechtendoormiddelvantweedoorNederlandgefinancierdeexpert-bijeenkomsteninhetkadervanhetOud-Poelgeestprocesdiein2010zullenuitmondeninconcretebeleidsaanbevelingen,dezogenaamde«Leidenrecommendations»;+DooractieveNederlandseinzetbinnendeEU,gestructureerdeeneffectsorterendeEU-mensenrechtendialogenmetCentraalAziatischeRepublieken,waarbijmaximaalgewerktwordtmetconcretevoort-gangsindicatoren;+Opstellenvaneen«actieplanmensenrechtenverdedigers»omdeondersteuningvanhetwerkvanmensenrechtenverdedigers(nationaaleninEU-verband)verderteverbeteren.+VersterktesamenwerkingtussendeNederlandseoverheid,inhetbijzonderdeambassades,enhetbedrijfsleventerbeschermingenbevorderingvandemensenrechtendoorkoppelingvanMVO-beleidBeleidsartikel1Persexemplaar61 aanmensenrechteninterventies.AlleNederlandseambassadeshebbeneeninformatiepakketontvangenoverderelatietussenhetMVO-beleidenhetmensenrechtenbeleidenminstens5ambassadeshebbeneenmensenrechtenoverleggeïnitieerdmethetNederlandsebedrijfslevendatactiefisinhunlandvanvestiging;Instrumenten/activiteitenMensenrechtenzijneenbelangrijkonderdeelvandebilateralebetrekkin-gendieNederlandmetvelelandenonderhoudt.Daaromzullenwetijdensinkomendeofuitgaandebezoekenwaaropportuunaandachtbestedenaanmensenrechten,zowelinbilateralegesprekkenalsdoorontmoetingenmetmensenrechtenverdedigers.Bijdevoorbereidingvanonzelanden-bezoekenzullenwebezienmetwelkevoorvechtersvanburgerlijke,politieke,economische,socialeenculturelerechteneenontmoetingkanwordeningepland.Hetbeleid,zoalsneergelegdindemensenrechtenstrategie,wordtookuitgevoerddoordeinzetvandemensenrechtenambassadeur.Hijzaleenreekslandenbezoekenwaareenintensievedialoogbijkandragenaanhetverbeterenvandemensenrechtensituatieenvoortsbesprekingenvoerenmetgelijkgezindelandenwaarmeenauweresamenwerkingopmensenrechtenterreinwenselijkis.DaarnaastzalhijdiscussiesmethetmaatschappelijkmiddenveldinNederlandvoortzettenindevormvanregelmatigoverlegmethetbreedmensenrechtenoverleg(BMO)enhetbreedoverleggodsdienstvrijheid(BOG).Tenslottezaldemensenrechtenambassadeurnauwbetrokkenzijnbijhetvormgevenvaneenbetereafstemming–interdepartementaalenmethetmaatschappelijkmiddenveld–vanhetbinnenlandsemensenrechten-beleid.ZoheeftNederlandrecenthetNederlandsInstituutvoordeRechtenvandeMens(NIRM)opgerichtdatzichtoelegtopdeverbeteringvanadequatebeschermingvandemensenrechteneninformatie-voorzieninginNederland.BuitenlandseZakenleverthiereenfinanciëlebijdrageaan.Nederlandzalactiefgebruikmakenvaninternationalekanalenomdenalevingvanmensenrechtenopdeagendatehouden.BinnendeEuropeseUniezalNederlandzichersterkvoormakendatEU-ambassadesactiefgebruik(blijven)makenvandeEU-richtlijnenoververschillendemensenrechtenthema’s,diedeafgelopenjareninBrusselzijnovereenge-komen.DitzalNederlandondermeerdoendoorhetVoorzitterschapactiefbijtestaanbijhetmakenvanplannenomdeimplementatievanderichtlijnenteverbeteren.InallegevallenstrevenwenaareeneffectieveEU-mensenrechtendialoogmetderdelanden.OpinstigatievanNederlandzullendedialogenwaarmogelijkondersteundengemetenwordenaandehandvanconcretemensenrechtenbenchmarks,zoalsbijvoorbeeldvrijlatingvanpolitiekegevangeneninOezbekistan,ratificatievanverdrageninPakistan,ofinstellingvaneenombudsmaninVietnam.BinnendeVerenigdeNatieszalNederland–samenmetEU–enanderegelijkgezindelanden–alsvoorzittervandeDerdeCommissievandeAVVNenindeMensenrechtenraadactiefonderhandelenvooraannamevanresolutiesoverprioritairethema’suitdemensenrechtenstrategie,zoalsgeweldtegenvrouwen,vrijheidvangodsdienstenlevensovertui-ging,tegengaanvanmartelingenvrijheidvanmeningsuiting.NederlandzaleenvandebelangrijkstedonorenvandemensenrechtenpootvandeVNblijvenmetsubstantiëlebijdragenaanhetOfficeoftheUnitedNationsCommissionerforHumanRights(OHCHR)enhetVN-fondsteruitbanningvanfoltering.Beleidsartikel1Persexemplaar62 VooractiviteitenophetgebiedvanmensenrechtenindeRaadvanEuropawordtverwezennaarartikel3.5.Nederlandseambassadesindeniet-partnerlandenondersteunenin50landenactiviteitenuithetmensenrechtenfondsgerichtopbevorderingvannalevingvanmensenrechten.Hetismogelijkdatditreedshogeaantaldekomendejarennoglichtzalstijgen.Daarnaastzullendeambassadesindezogenaamdepartnerlandenmensenrechtenactiviteitenondersteunenenmensenrechtenopdeagendavandebeleids-en/ofpolitiekedialoogzetten.Verderzullenin2008en2009verschenenhandboekennationalesystemenvoordebeschermingvanmensenrech-tenenmensenrechteninstrumentenwordenverspreidengebruiktdoorrespectievelijkNederlandseambassadesenmissiesvanEU-landen.Deactiviteitengerichtophetwaarborgenvanmensenrechteninrelatietotterrorismebestrijdingwordenuitgevoerdinhetmeerjarige«Oud-Poel-geest-proces»,opnamevanzogenaamde«essentialclauses»inakkoordenensamenwerkingsovereenkomstenmetderdelandenenondersteuningvandeVNSpecialeRapporteurmensenrechtenenterrorismebestrijding.Operationeledoelstelling3GoedfunctionerendeinternationalejuridischeinstellingeninDenHaag(juridischehoofdstad).Terealiserenprestaties+ImplementatievandezetelovereenkomstmetdeVNinzakehetSpecialeTribunaalvoorLibanon.+Implementatievandezetelovereenkomstenmetdejuridischeinstellingen,waaronderdeovereenkomstenmethetInternationaalStrafhofenEurojust,enhetverzekerenvaneengoedeoperationeleondersteuningzoalshuisvesting,waarmeeNederlanddevergelijkingmetandereinternationalestedenmetglanskandoorstaan.(Zieookoperationeledoelstelling8.4).Instrumenten/ActiviteitenNederlandgeeftsteunaan,veelalinDenHaaggevestigde,internationaleorganisatiesophetgebiedvaninternationaalrechtenvrede.Middelsdehovenentribunalendiezichmetinternationaalstrafrechtbezighouden,kanwordenbijgedragenaanhetdoorbrekenvanstraffeloosheidindewereld.DenHaagisdejuridischehoofdstadvandewereld,getuigeookhetverzoekvandeSecretaris-GeneraalvandeVNomhetTribunaalvoorLibanonjuistinNederlandtevestigen.OpditgebiedkanNederlandeenverschilmaken.Nederlandzetzichinternationaalintenbehoevevanhetwaarborgenvandeintegriteitvandehovenentribunalen.HetstrevennaarversterkingvanDenHaagalsjuridischcentrumvandewereldenalskennisnetwerkwordtdoorBuitenlandseZakenopverschil-lendeterreinenbeleidsmatigondersteund,ondermeerdoordeonder-steuningvancursusseninternationaalstrafrechtvoorrechtersuitverschillendelanden.Daarnaastoverlegthetministerie,insamenwerkingmetanderedepartementenenuitvoerendediensten,periodiekmetdejuridischeinstellingenoverdeuitvoeringvanhunzetelovereenkomstenenalleoverigerelevanteaspectenvanhunaanwezigheidinNederland.Hetgaatdaarbijom(veelalpraktische)zakenophetgebiedvantoegangtotenverblijfinNederland,depositievanwerknemersvaninternationaleorganisaties,verzekeringenensocialezekerheid,fiscalezaken,alsmederechtenenplichteninverbandmetdediplomatiekeimmuniteit.Beleidsartikel1Persexemplaar63 B:BudgettairegevolgenvanbeleidBeleidsartikel1VersterkteinternationalerechtsordeeneerbiedigingvanmensenrechtenBedrageninEUR10002007200820092010201120122013Verplichtingen986191238938667993563944979449794497Uitgaven:Programma-uitgaventotaal924671072211105181091971117831040341040341.1Internationalerechtsorde46267418304763946139456394563945639Juridischverplicht100%100%100%100%100%Overigverplicht0%0%0%0%0%Beleidsmatignognietingevuld0%0%0%0%0%1.2Mensenrechten37079462344865648745487454874548745Juridischverplicht61%34%17%15%13%Overigverplicht34%62%78%80%82%Beleidsmatignognietingevuld5%4%5%5%5%1.3Internationalejuridischeinstellingen91211915714223143131739996509650Juridischverplicht53%52%43%43%43%Overigverplicht47%48%57%57%57%Beleidsmatignognietingevuld0%0%0%0%0%C:OnderzoeknaardedoelmatigheidendoeltreffendheidvanhetbeleidTitelvanhetevaluatie-onderzoekOperationeledoelstellingJaarvanafronding200620072008200920102011BeleidsdoorlichtingenNederlandalsgastheervoorint.organisaties(zieookbeleids-artikel8)1.3XEffectenonderzoekMensenrechtenbeleid1.2XDeelstudiesuitvoeringmensenrechtenbeleid1.2XOverigevaluatieonderzoekOneUN1.1XIranmediakader1.2XBeleidsmatigeondersteuninginternationalejuridischeinstellingen1.3XBeleidsartikel1Persexemplaar64 BELEIDSARTIKEL2:GROTEREVEILIGHEIDENSTABILITEIT,EFFECTIEVEHUMANITAIREHULPVERLENINGENGOEDBESTUURA:OperationeledoelstellingeneninstrumentenOperationeledoelstelling1Goedeinternationalesamenwerkingterbevorderingvandenationaleenbondgenootschappelijkeveiligheid.Terealiserenprestaties+NadereimplementatievandeafsprakenvandeNAVO-topinBoekaresteneenactieveNederlandseinbrengindevoorbereidingvandeNAVO-topin2009inStraatsburgenKehl,inhetbijzonder:–aannamevaneenDeclarationonAllianceSecurity;–bijdragenaandeimplementatievanhetstrategischpolitiek-militaireplanvoorAfghanistandatderegeringsleidersinBoekarest(april2008)goedkeurden,ondermeerviadetenuitvoerleggingvandeartikel100briefinzakeAfghanistan–toetredingvanKroatiëenAlbaniëtotdeNAVO;–verderonderzoeknaaroptiesvooreenveelomvattendraketverddi-gingssysteemdatalledelenvanhetNAVO-grondgebiedbeschermt,inclusiefdiedelendienietdoorhetVSsysteemgedektzoudenzijn;+VersterkingvandeEuropesecapaciteitvoorcrisisbeheersingdooronderandere:–betereverankeringvanhetEVDBinhetbredereexterneoptredenvandeUnie;–besluitvormingoverde«permanentegestructureerdesamenwer-king»;–verbeterdecivielecapaciteitsopbouwdoorimplementatievandeCivilianHeadlineGoal2010;+StimulerenvanverbeterdesamenwerkingtussenNAVOenEUopveiligheidsgebied,doorhetaandragenvanpragmatischeoplossingenendoordeproblematiekopdepolitiekeagendatehouden;+OndersteuningvanKazachstanbijdevoorbereidingophetOVSE-Voorzitterschap2010.Instrumenten/activiteitenNederlandzaltijdigzijninzetbepalenvoordeDeclarationonAllianceSecurity,dietijdensdeNAVO-topin2009zalwordenaangenomen.DoormiddelvandeorganisatievanéénofmeerdereseminarszalNederlandeenverderebijdrageleverenaandeinternationalediscussieoverdetoekomstvandeNAVO.Nederlandzaleenzeersignificantebijdrageleverenaandewederopbouw,veiligheidenverbeteringvanmensenrechteninAfghanistan,inlijnmetdegeïntegreerdebenadering.In2009wordtdeTaakgroepUruzganmultinationaler,metdekomstvanFranse,Hongaarse,Singaporese,SlowaakseenTsjechischemilitairen.DeingezetteAfghaniseringvandeveiligheidsstructureninUruzgan(bijnavertienvoudigingvanhetaantalAfghaansemilitairensindsaugustus2006)zalverderwordenvoortgezet.HierbijzalbijzondereaandachtuitgaannaaropbouwvandeAfghaansepolitie,ondermeerviadeinzetvanNederlandsepolitietrainers,hetverderuitbouwenvanEUPOLeninvesteringeninpolitie-infrastructuurinUruzgan.DeNederlandseinspanningzalgaandewegookcivielerworden.Uiterlijkaugustus2009zalhetProvinciaalReconstructieteamondercivieleleidingkomen.Beleidsartikel2Persexemplaar65 WatbetreftNAVO-uitbreidingheeftderegeringaanhetparlementeenwetsvoorstelbetreffendedegoedkeuringvandeprotocolleninzakedeNAVO-toetredingvanKroatiëenAlbaniëaangeboden.Indienratificatievoordetopin2009voltooidis,zoudenbeidelandenhieraanalsvolwaar-diglidkunnendeelnemen.Wezullendevorderingenindehervormings-processenvanOekraïneenGeorgiënauwlettendblijvenvolgen,metspecialeaandachtvoordeduurzaamheidervan.Nederlandzaldebilateralesteunophetterreinvandemocratischehervormingen,ookgerichtopdedefensiesector,voortzetten.UitvoeringenverdereontwikkelingvanhetEuropeesenVeiligheidsbeleid(EVDB)krijgtverderinhouddoorvoortgezettecapaciteitsopbouwindelidstaten.Voorzoweldemilitairealsdecivielecapaciteitenvoorcrisis-beheersingis2010alsstreefdatumgekozen.Opmilitairgebiedwordtuitvoeringgegevenaanhetcapaciteitenontwikkelingsplanen,nadeinwerkingtredingvanhetVerdragvanLissabon,aandezgn.permanentegestructureerdesamenwerking.OpcivielgebiedwordtinhetkadervandeCivilianHeadlineGoal2010gewerktaannieuwillustratiefscenariovoordeplanningvancivieleelementenvancrisisbeheersingalsonder-deelvaneengeïntegreerdeaanpak.DaarnaastzalNederlandzijneigeninbrengindeEuropesecrisisbeheersingversterkendoordeuitzendingvanexpertsvoorcivielemissiesteprofessionaliseren.NederlandzalzichverderblijveninzettenvoorverbeteringvandeplanningenaansturingvanEVDB-operaties,onderanderedoorverdereversterkingvanhetEU-Raadssecretariaat.NederlandzalzichbijdeinrichtingvandeEuropeseDienstvoorhetExterneOptreden(EDEO)blijveninzettenopeenverbeterdecoherenteinzetvandemiddelendiedeEuropeseUnieterbeschikkingstaanvoorhaarbuitenlandsebeleid.NederlandzalblijvenzoekennaarwegendiesamenwerkingtussenNAVOenEUinaanvullingopdebestaandekadersdezogenoemdeBerlijn-Plusafsprakenmogelijkmaken.OokblijvenweijverenvooreeneffectievereOVSE,waarbijeenscherperefocusopdemeerwaardevandeOVSEensamenwerkingmetandereinternationaleorganisaties,zoalsdeRaadvanEuropavooropstaan.NederlandzalKazachstanondersteunenbijdevoorbereidingvandiplomatenophetOVSE-Voorzitterschapin2010.Hierbijwordtkennisenexpertiseovergedrageninsamenwerkingsprojectenwaarbijrespectieve-lijkClingendaelenhetROIleidendzijn.Operationeledoelstelling2Bestrijdingenterugdringingvanhetinternationaleterrorisme.Terealiserenprestaties+Bestaandeennieuweoperationeleinstrumenteninhetanti-terrorisme-beleid,waaronderdebestrijdingvanfinancieringvanterrorisme,zijnbeterinovereenstemmingmethetmensenrechtenacquis;+Deterrorismebestrijdingscapaciteitisverderversterktinprioritaireregio’senderdelanden,metnameMarokko;+VerdereimplementatievanhetEU-actieplanterbestrijdingvanhetterrorismeenhetEU-actieplanterbestrijdingvanradicaliseringenrekrutering;+NederlandzalzichinhetkadervandeonderhandelingenovereenalomvattendVNverdraginzaketerrorismeinzettenvoorspoedigeaanvaardingvaneendefinitievanterrorismeendevestigingvanuniverselerechtsmacht.+Nederlandzalernaarstrevenomvervolgingvanplegersvanterroris-Beleidsartikel2Persexemplaar66 tischeaanslagendietevenskwalificerenalsreedsinhetStatuutvoorhetInternationaalStrafhofopgenomenstrafbarefeitentebevorderen,voorzoverdedirectbetrokkenstaatdievervolgingnietzelfterhandneemt.+NadereuitwerkingmotieCoruzinzakeoprichtingvaneenanti-terrorismeinstituut.Instrumenten/activiteitenBijdebestrijdingvanterrorismezullendeindemensenrechtenstrategieneergelegdeuitgangspuntenwordentoegepast.NederlandzalinEU-enVN-verbandpleitenvoorversterkingvanderechtsbeschermingvangelistepersonenenentiteiten,metnamewaarhetdedelistingsprocedurebetreft.Indedialoogmetderdelandenwordt,vooraldoormiddelvancontraterrorisme-clausules,onverminderdaangedrongenopdenoodzaaktotimplementatievandeVN-terrorismeverdragenmeteerbiedigingvandemensenrechten.NederlandheefteensamenwerkingsprogrammametMarokkovoorterrorismebestrijding,datin2009verderzalwordenuitgevoerd.Ookanderelandenzullenfinancieelen/ofmettechnischeassistentiewordenondersteund.OphetregionalevlakzullencentraalshetinAlgerijegevestigdeRegionaleCentrumvoorTerrorismebestrijding(CAERT)enhetinIndonesiëgevestigdeCentrumvoorSamenwerkingophetgebiedvanRechtshandhaving(JCLEC)wordenondersteund.WezullenpleitenvoorverdereEU-betrokkenheidbijdecapaciteitsopbouwvoorterrorisme-bestrijding,onderanderedoorsteunverleningaanhetcontinentAfrika.NederlandzaldeVNCounterTerrorismImplementationTaskForce(CTITF)actiefblijvenondersteunenbijhetimplementerenvandeWereldwijdeStrategietegenTerrorismevandeVN.DeactievemonitoringvanderelevantemediainislamitischelandenmetbetrekkingtothetimagovanNederlandindielandenenhetaanpakkenvanopNederlandenhetWestengerichtedreiging,radicaliseringenrekrutering,wordtvoortgezet.Operationeledoelstelling3Bestrijdingvanproliferatievanmassavernietigingswapensenbevorderingvanontwapening.Terealiserenprestaties+Eenpositieveimpuls,metbehulpvanEU-beleidsdocumentenenmondelingebijdragen,aanhetvoorbereidingsprocesvoordeNon-ProliferatieVerdrag(NPV)-Toetsingsconferentiein2010.Bevorde-ringvanbredepolitiekeinteressevoorhetNPVviahetopzettenvaneennetwerkmetacademici,eennieuwebrochureenviainternet.+HetuitdragenvandedoelstellingenvandeChemicalWeaponsConvention(CWC)inrelevanteforaenhetleverenvaneenNeder-landsebijdrageaandevernietigingvanchemischewapensinRuslandenvoormaligeSovjet-republieken.+DeonderhandelingenovereenVerdragbetreffendeeenverbodopdeproductievansplijtstoffenvoorexplosiedoeleinden(FMCT)zullenvanstartzijngegaan,medealsgevolgvanNederlandseinbreng.+Versterkingvandeontwapeningskennisenhetontwapeningsnetwerkdooreencursus«technischeaspectenvanontwapening»voordeministeriesvanBinnenlandseZakenenKoninkrijksrelaties,Buiten-landseZaken(inclusiefgeselecteerdeNederlandsevertegenwoordi-gingen),EconomischeZaken,Defensieendeexportcontrolediensten.Beleidsartikel2Persexemplaar67 Instrumenten/activiteitenHetbelangrijksteinstrumentbijhetrealiserenvandezeoperationeledoelstellingzijndecontactenmetanderelandenviaverschillendediplomatiekekanalen.HierdoorwillenwedebepalingeninhetNPV,deCWC,hetBiologischeenToxinewapenverdrag(BTWC)enhetAlomvat-tendeKernstopverdrag(CTBT)aanscherpenendaarmeedeleemtesvanhetnon-proliferatiestelselverdragsmatigdichten.Metlandendiekritischerstaantenopzichtevanbovengenoemderegimesenverdragenzalzowelinbilateraalalsinmultilateraalverbandeenintensievedialoogwordengevoerd.OpnucleairgebiedgeldtdatNederlandindeOntwapeningsconferentieinGenèvezichactiefzalinzettenvoortotstandkomingvaneenverdragbetreffendeeenverbodopdeproductievansplijtstoffenvoorexplosiedoeleinden(splijtstofstop-verdrag:FMCT).Nederlandverleentbovendieninbilateraalenmultila-teraalverbandassistentieaanverdragspartijenomnationalewet-enregelgevingtotstandtebrengenomverdragsverplichtingenadequaatnatekunnenleven.VerderisNederlandactiefdeelnemeraaninspanningen,vooralinIAEA-kader,diegerichtzijnophetondermultilateralecontrolebrengenvandenucleairebrandstofcyclus(MNA).DesuccesvolleconferentievandeUrenco-landen(deInternationalConferenceonNuclearFuelSupply:ChallengesandOpportunities)in2008inBerlijnzaleenvervolgkrijgenvianieuwevoorstellenvoordeintensiveringvandeinternationalediscussieoverMNA’s.NederlandijvertindeexportcontroleregimesvooraanscherpingvanderichtlijnenvoorexportvanMassavernietigingswapens-gerelateerdenucleaire,chemischeenbiologischegoederenentechnologieënendebijbehorendeoverbrengingsmiddelen.WatbetreftraketproliferatiezalverdereontwikkelingvanhetbeleidplaatsvindendooruitvoeringvandenotitieaandeKamerinzakeMissileDefense,versterkingvanhetHCOC-regime(HaagseGedragscodetegendeproliferatievanBallistischeWapens)eninterventiesindeAVVN(EersteCommissie).NaastbovengenoemdeinstrumentenlevertNederlandeenactievebijdrageaandeuitvoeringvanactiviteitenmetbetrekkingtotVN-Veiligheidsraadresolutie1540(waarbijlandenmaatregelendienentenemenomverkrijgingofontwikkelingvanmassavernietigingswapensdoorniet-statelijkeactorentevoorkomen)enhetProliferationSecurityInitiative(afsprakentussenlandenomproliferatievanmassa-vernietigingswapenstevoorkomen).Omdewereldwijdecapaciteitversterkenomterroristischeaanslagenmetnucleairewapenstevoorko-menzetNederlandzichinbijhet«GlobalInitiativetoCombatNuclearTerrorism».NederlanddraagtopbilateralebasisenviadeEU,metnamefinancieel,bijaandevernietigingvanchemischewapensenaanhetveiligverwerkenenopslaanvanradioactiefmateriaalinRuslandendevoormaligeSovjet-republieken.Operationeledoelstelling4Goedeinternationaleafsprakenophetgebiedvanconventionelewapenbeheersingeneenrestrictiefentransparantwapenexport-beleid.Terealiserenprestaties+VerdereverankeringvanontwikkelingsaspecteninhetVN-actie-Beleidsartikel2Persexemplaar68 programmainzakekleineenlichtewapenseninbilateraaleninternationaalveiligheids-enontwikkelingsbeleid;rapportagesoverleverantiesvankleineenlichtewapenszullenaandeordezijngesteldinhetkadervanhetVN-wapenregister.+Realisatievaneenrestrictiefentransparantnationaalwapenexport-beleid,verdereharmonisatievanhetwapenexportbeleidvanEU-lidstatenenvoortgangbijregionaleeninternationaleafsprakenoverwapenexport.+Nederlandzalaantoonbaarbijdragenaanhetopbouwenvaninterna-tionalesteunvooreentoekomstigInternationaalwapenhandelsver-drag(ATT)doorhetondersteunenvanregionaleinitiatievengerichtophetverkrijgenenbehoudvandraagvlakvoorditinitiatief.+RealisatievannadereEuropeseafsprakenoverveiligheidsaspectenbinnenhetGalileo-programma,waaronderexportcontrole.Instrumenten/activiteitenInlijnmetdeinternationaleinzet(AVVNresolutie60/68endeGenevaDeclarationonArmedViolenceandDevelopment,juni2006)zalNeder-landalsdeelvanhetbilateralebeleidontwikkelingslandenassisterenbijdeontwikkelingenuitvoeringvannationaalbeleidinzakekleinewapensenbijdeintegratieervaninwederopbouw-enontwikkelingsstrategieën.EenvoorbeeldiseenmeerjarigprojectinUganda,waarwehetNationalFocalPointSmallArmsondersteunenbijdeuitvoeringvanhetnationaleactieplanvoorbestrijdingvankleinewapens.IndeaanloopnaardeherzieningvanhetVN-Wapenregisterin2009zalNederlandinallerelevanteforasteunblijvenvragenvooruniverseledeelnameaanuitbreidingvanhetregister.DooractievedeelnameaanhetveiligheidsorgaanvanGalileo,zalwordenbijgedragenaanEuropesebesluitvormingenzalwordentoegezienopderelevanteNederlandseveiligheidspolitiekebelangen.Nederlandvervult,samenmetFrankrijkeenactieverolinhetconsultatieprocestenbehoevevanmultilateralesteunvoordeGedragscodeinzakehetveiliggebruikvanderuimte.NederlandstreeftinEU-verbandnaarharmonisatievandetoepassingvandeEU-Gedragscodeinzakewapenexport,ondermeerdoortebevorderendatdeopgesteldegemeenschappelijkeinterpretatiesvoordetoepassingvandeafzonderlijkecriteriadoordelidstatenwordentoegepast.InzakedeConventioneleStrijdkrachteninEuropa(CSE)zalNederlandtezamenmetdeNAVO-partnersde«Action-forAction»-benaderingoverhetverbandtussenratificatievanhetAangepasteVerdragenhetuitvoerenvandeIstanbul-verplichtingenjegensRuslandvoortzetten.Operationeledoelstelling5Regionalestabiliteitdooreffectieveinzetopconflictpreventie,crisisbeheersing,conflictoplossingenpost-conflictwederop-bouw.Terealiserenprestaties+Deelnameaaninternationalemilitaire,civielecrisisbeheersings-operaties(zieookdebegrotingvanhetministerievanDefensie).+Deintegralebenadering(Diplomacy,DefenceandDevelopment)zalwordenuitgebouwd,doorinNederlandeninternationaaldekrachtenverdertebundelen.+DankzijondermeerNederlandsesteunpositieveontwikkelingenophetgebiedvanvrede,stabiliteit,duurzameveiligheidenontwikkelinginBeleidsartikel2Persexemplaar69 voorNederlandprioritaire(fragiele)statenenregio’s(Afghanistan,deHoornvanAfrika–metnameSudan–,hetGroteMerengebied,hetMidden-OostenendeWestelijkeBalkan).+ErwordtinhetkadervanISAFinUruzganextranadrukgelegdopdeAfghaniseringvandeveiligheidsstructuren,civiliseringvandeinternationalepresentieendesamenwerkingmeteenaantalnieuwepartners.Ondersteuningvanhetprovincialebestuur,uitvoeringvan(weder)opbouwactiviteitendiedebevolkingtengoedekomenenvaneengeïntegreerdanti-drugsbeleidzijnmetverhoogdeintensiteitvoortgezet.+PresentievanNederlandsemilitaireeenhedenenspecialisteninmeerdereoperatiesenanderszins(SSR)inAfrika,daarwaaronzemilitaireexpertiseencapaciteitenmeerwaardehebbenvooreigenAfrikaanseinspanningenopveiligheidsgebied.Instrumenten/activiteitenDeNederlandseinspanningenophetgebiedvancrisisbeheersingzullenzoveelmogelijkinEU-,NAVO-,VN-enOVSE-kaderplaatsvinden.In2009krijgtditvooralvormdoordemissieinUruzgan/Afghanistan,eenaantaloperatiesinAfrikaendeNederlandsebijdrageaandeEVDB-missieinKosovo,degrootstecivielemissiediedeEUtotnutoevoorgenomenheeft.InhetMiddenOostenwordendeNederlandseinspanningentenbehoevevandeopbouwvanruleoflawindePalestijnseGebiedenopgeschroefd.NederlandblijftopgroteschaalpersoneelenmaterieelbijdragenaandeISAF-operatieinZuid-Afghanistanenonslandblijftvanuitdemiddelenvanontwikkelingssamenwerkinggrotebedrageninvestereninzowelde(weder)opbouwvandeprovincieUruzganalsAfghanistaninzijngeheel(zieookonderoperationeledoelstelling2.1).Daarbijzalhetaccentmeerkomenteliggenopdeinzetvancivieleexperts.NederlandstreeftinAfghanistannaargroterecomplementariteittussendeactiviteitenvandeAfghaanseregering,deNAVO,deEUendeVN.Diplomatiekeactiviteiten,militaireinspanningen,ondersteuningvanregionaleorganisaties,hervormingenopbouwvandeveiligheidssector(leger,politie,justitie,gevangeniswezen),demobilisatie-,ontwapenings-enreïntegratieprogramma’s,hervormingvanbestuurensociaal-econo-mischewederopbouwzijnalleninstrumentendiewegerichtinzettenvoorbevorderingvanstabiliteitdiestructureleontwikkelingmogelijkmaakt.Ookbudgettairissprakevanaanzienlijkeintensiveringen.InOS-partnerlandenzullendezemiddelenwordeningezetomsystematischeaandachtvooroorzakenvanfragiliteittegaranderen.Daarnaastkrijgenprioritairepostconflictlandentoegangtothettotaleinstrumentariumvangeïntegreerdbeleid.Inspanningshaardenzullenmetdezemiddelenkatalytischeactiviteiten,bijvoorbeeldbijdragenaanverzoenings-ofbemiddelingspogingen,wordenondernomen.Tenslottezalinlandeninconflictwordeningezetopinternationalevredesbemiddelingen/ofcrisisbeheersingsinspanningen.NederlandseinspanningenzijnineersteinstantiegerichtopAfghanistan,hetGroteMerengebied,deHoornvanAfrika,KosovoenMidden-Oosten.Dezeactiviteitenkunnenplaatsvindenindevormvanenerzijdsfinanciëleofmateriëlebijdragenenanderzijdsniet-financiëlebijdragen(diplomatie,beleidsdialoogofpersoneleinzet).ZozendtNederlandexpertsuitnaarBurundidiedeoverheidadviserenoverhervormingvanlegerenpolitieBeleidsartikel2Persexemplaar70 enlevertNederlanddoorhetterbeschikkingstellenvanmilitairewaarnemersenpolitiefunctionarissenaandeVN-missieinSudan(UNMIS)eenbijdrageaandestabilisatievandesituatieinSudan.OokondersteuntNederlandalsmede-voorzittervandeGroepvanVriendenvandeGroteMerenConferentiedeimplementatievanzowelhetdaaraangelieerdeStabiliteitspactalsinitiatievenvoorversterkteregionalesamenwerkingen(economische)integratie.Financiëlebijdragentenbehoevevansociaal-economischewederopbouwwordenvaakviaMulti-DonorTrustFundsterbeschikkinggesteld,bijvoorbeeldinSudanenAfghanistan.VanuithetStabiliteitsfondswordtondersteuninggegevenaandeopbouwvan(regionale)veiligheidsstructuren,ondermeerdoorfinancieringvanactiviteitenvandeAfrikaanseUnie(AMIS,deoprichtingvandeAfricanStandbyForce)enhetopzettenvanvredesscholen.OokfinanciëleentechnischeondersteuninginEU-kader(ondermeeruitdeAfricanPeaceFacility)voorcrisisbeheersingscapaciteitinAfrikaentraininginNAVO-kaderhelpenbijdeopbouwvandezeregionaleveiligheidsstructuren.DeimplementatievanVR-resolutie1325overderolvanvrouwenbijconflictpreventieen-beheersingheeftdaarbijvolopdeNederlandseaandacht.Operationeledoelstelling6EffectievehumanitairehulpverleningTerealiserenprestaties+Eensnelle,flexibeleenvoorspelbarefinancieringvoorinternationalehumanitairehulp,waarbijNederlandin2009indeeerste4maandenvanhetjaar75%vanhetbeschikbarebudgettoekent.DaarnaaststreeftNederlandernaaromnaeenrampsnelinitiëlebijdragenvastteleggen.Minimaal80procentvandebijdragenaandeVNenhetInternationaleComitévoorhetRodeKruis(ICRC)zalgeheelofgedeeltelijkongeoormerktzijn,geletopdegewensteflexibiliteitbijdeinzetvandezemiddelen.+UitbreidingvanhetCentralEmergencyResponseFund(CERF)vandeVNtoteenvolumevanminstensUSD500mlnin2009,meteenNederlandsebijdragevan40mlneuroperjaaropvoorwaardevanpositieveevaluatiesvanhetCERF.+Insamenspraakmetanderedonorenéénadditioneellandtoevoegenaanhetmodelvandepooledfundsofcommonhumanitarianfunds.MetdezefondsenkandeVNindielandensnelenstrategischhumanitairehulpverlenen.+NederlandzalzichinzettenvoordeverdereuitwerkingvandeherzieningvanhetEUhumanitairebeleid,inclusieftoedelingvanverantwoordelijkhedenbijinternationalerampenrespons.+RealisatievaneffectievebinnenlandsehulpcoördinatiedoorinvoeringvaneenverbeterdmodelvaninterdepartementalesamenwerkingInstrumenten/activiteitenDeNederlandsehumanitairehulpverleningvindtinbeginselwereldwijdplaats,maarbijzondereaandachtzaluitgaannaareenbeperktaantalcrisisgebiedeninontwikkelingslanden,inclusiefDRC,Sudan,Somalië,SriLanka,Afghanistan,Irak,endePalestijnsegebieden.Afbouwisvoorzien–indiendeomstandighedendattoelaten–inBurundiendeNoordelijkeKaukasusenoptermijninZuid-Sudan.Beleidsartikel2Persexemplaar71 DeNederlandsehumanitairehulprichtzichineersteinstantieopfinancieringvangespecialiseerdehumanitairehulporganisaties(VN,RodeKruisenNGO’s).Daarnaastkunnener,opbasisvanbesluitvormingdoorhetministerie,deskundigenen/ofmaterieelvanandereministerieswordeningezet.HumanitairontmijnenisbudgettairondergebrachtinhetStabiliteitsfonds,maarmaaktbeleidsmatigonderdeeluitvandehumani-tairehulpverlening.Nederlandzetzichinvoorbevorderingvaneffectievehulpverleningenprioriteitsstellingdoorhetintegrerenvandezogehetenclusterbenaderingindereguliereprogrammeringenbudgetteringvandebetrokkenhumanitaireorganisaties.Deprioriteitenvanonshumanitairehulpbeleiddragenweuitinbreedverband:inBrussel,indeverschillendebeheers-radenvanVN-organisaties,ininformeel/formeelbilateraalenmulti-donoroverlegmetVN-organisatiesenhetICRC,eninoverlegmetNGO’s.NationaalzalmethetministerievanVROM,hetministerievanBinnen-landseZakenenKoninkrijksrelatiesenhetministerievanVerkeerenWaterstaatgewerktwordenaaninvoeringvaneenverdereverbeteringvanbinnenlandsehulpcoördinatie.WezullenonssterkmakenvooreenuitbouwvanhetCERFvandeVN.DaarbijbeijvertNederlandzichondermeervoorbetereenmakkelijkeretoegangvoorNGO’stotzowelCERFalsgemeenschappelijkehumanitairefondsen,evenalshetverlagenvandeadministratievelasten.NederlandzalsteunverlenenaandeVNbijpogingendedonorbasisuittebreiden.Operationeledoelstelling7GoedbestuurinprioritairelandenTeleverenprestaties+Opmiddellangetermijnzijndekwaliteitvanhetbestuur(inclusiefanti-corruptie,rechtsstaat,hetbeheervanopenbarefinanciën,hetafleggenvanverantwoordingentransparantievanpubliekedienstver-lening)endemocratiseringsprocessenverbeterdinpartnerlanden.+UitvoeringvanresterendeSGACA’s(5)enopvolgingvanuitgevoerdeSGACA’s(27)leidttotverbeterdinzichtindepolitiekebestuursituatieeneeneffectieve(politieke)inzetvanNederlandterbevorderingvanhetbestuurencorruptiebestrijdinginpartnerlanden.+Hetbehoudenvaneenvoortrekkersrolinhetinternationaledebatoverpolitiekgoedbestuurendemocratiseringmetvoiceandaccountabilityalsdékernvandegoedbestuursagendaennadrukop«watwerkt»ineenbepaaldecontext.+VersterkingvandemocratieenrechtsstaatinlandenmeteenEU-toetredingsperspectiefeninbuurlandenvandeuitgebreideEUdoorondersteuningvanhetmaatschappelijkmiddenveldenoverhe-denvanuithetMATRA-programma.MATRAwerkthierbijcomplemen-tairaandeEuropeseinstrumentenvoorpre-accessie(IPA)ennabuurschapsbeleid(ENPI).Instrumenten/activiteitenDeterealiserenprestatiesvandezeoperationeledoelstellingwordenmetnameverwezenlijktdoorhetondersteunenvanactiviteitenterbevorde-ringvangoedbestuurinpartnerlandenen(vanuithetMATRApro-gramma)inlandeninMidden-enOost-Europa,alsmedeenkelelandeninNoord-AfrikaenhetMidden-Oosten.Ditkanvormkrijgendoorgoedbestuurszakenaandeordetestellenindepolitiekedialoogmetdeoverheidvanhetpartnerland.TevensdoorhetondersteunenvanlokaleBeleidsartikel2Persexemplaar72 processenterverbeteringvandekwaliteitvanhetbestuur(veelalinstitutioneleontwikkelingencapaciteitsopbouw).Aangezien(politiek)goedbestuureengedeeldeverantwoordelijkheidisvaneenbreedscalaaanmaatschappelijkeactoren,kandeondersteuningvariërenvanonderdelenvandeoverheid,tothetmaatschappelijkmiddenveld,politicalsociety(onderandereparlementen,politiekepartijen)enhetbedrijfsle-ven.Dein2009uittevoerenStrategischeGoedBestuurenCorruptieAnalyses(SGACA’s)zullenbijdragenaaneenverbeterdinzichtinonderliggendefactorendiedebestuurs-encorruptiesituatiebepaleneninlokaleprocessendieveranderingblokkerenofjuiststimuleren.DezeinzichtenzullengebruiktwordenomdeNederlandsegoedbestuursinzetinpartnerlandenaantescherpenenwaarnodigpolitiekertemaken.In2007en2008uitgevoerdeSGACA’szullendebeleidsuitvoeringblijvenvoedenengeactualiseerdwordenindiennodig.Omhetpolitiekegoedbestuursbeleidoptimaalvormtegevenenuittevoerenzullenpartnerschappenversterktwordenmetstrategischepartnersopditterrein.HierbijvalttedenkenaanorganisatiesdieactiefzijnophetterreinvandemocratiseringenhetondersteunenvanpoliticalsocietyzoalshetInstituteforDemocracyandElectoralAssistance(IDEA)enNetherlandsInstituteforMultipartyDemocracy(NIMD),tenaanzienvancorruptiebestrijdingzoalsTransparencyInternational(TI)enExtractiveIndustriesTransparencyInitiative(EITI)enophetterreinvanrechtsstaat-versterkinghetInternationalDevelopmentLawOrganisation(IDLO).VoordelandendieinaanmerkingkomenvoorondersteuninguithetMATRA-programmazijninbeginselalleMATRA-instrumentenbeschik-baar.DezezijnenerzijdsgerichtopversterkingvanhetmaatschappelijkmiddenvelddoordefinancieringvankleineofmiddelgroteprojectenenanderzijdsopondersteuningvandeoverheiddooropleidingvanambtenarenuitMATRA-landenenkortdurendeambtelijkeondersteuningvanuitNederland.Hetpre-accessie-instrumentisexclusiefgerichtopkandidaat-lidstaten.UitvoeringgevenaanhetNederlandsegoedbestuursbeleidvindteveneensplaatsininternationaalverband.Nederlandzalactiefdeelne-meninhetinternationaledebatoverpolitiekgoedbestuurencorruptie-bestrijding,viacontactenenbeleidsdialoogmeten(financiële)steunaanondermeerdeWereldbank,deEU,hetGovernanceNetworkvandeOESO/DACenUNDP.InhetkadervancorruptiebestrijdingzalextraaandachtuitgaannaaruitvoeringenmonitoringvanhetVN-verdragtegencorruptie.DeCorruptiePerceptieIndex(CPI)vanTransparancyInternationalgeeftscoresopeenspecifiekonderdeelvangoedbestuur,namelijk(hetbestrijdenvan)corruptie.VoordeNederlandsepartnerlandenzijndescoreshieronderalskengetalweergegeven.Descoreszijngebaseerdopdeperceptievandematevancorruptiemetwaardenvan10(uiterstschoon)tot0(uiterstcorrupt).Partnerlandenmeteenopvallendestijgingindescore(duseenlagereperceptievancorruptie)zijn:Bosnië-Herzegowina;van2.9naar3.3,Georgië;van2.8naar3.4,Macedonië;van2.7naar3.3enZuid-Afrika;van4.6naar5.1.Beleidsartikel2Persexemplaar73 KengetalCPIinpartnerlandenRangordeScore200720062005200720062005Afghanistan172–1171.8–2.5Albanië1051111262.92.62.4Armenië9993883.02.92.9Bangladesh1621561582.02.01.7Benin118121882.72.52.9Bolivia1081051172.92.72.5Bosnië-H.8493883.32.92.9BurkinaFaso10579702.93.23.4Colombia6859553.83.94.0Egypte10570702.93.33.4Eritrea111931072.82.92.6Ethiopië138921372.42.52.2Georgië79991303.42.82.3Ghana6470653.63.33.5Guatemala1111111172.82.62.5Indonesië1431301372.32.42.2Jemen1311111032.52.62.7KaapVerdië49––4.9––Kenia1501421442.12.22.1Macedonië841051033.32.72.7Mali11899882.72.82.9Moldavië11179882.83.22.9Mongolië9999853.02.83.0Mozambique11199972.82.82.8Nicaragua1231111072.62.62.6Oeganda1111051172.82.72.5Pakistan1381421442.42.22.1PalestijnseAutoriteit––107––2.6Rwanda111121832.82.53.1Senegal7170783.63.33.2SriLanka9484783.23.13.2Suriname7290783.53.03.2Tanzania9493883.22.92.9Vietnam1231111072.62.62.6Zambia1231111072.62.62.6Zuid-Afrika4351465.14.64.5Bron:www.transparancy.orgOperationeledoelstelling8Hetbevorderenvanenergievoorzieningszekerheid.Terealiserenprestaties+Verderintensiverenvanderelatiesmetgeselecteerdelandendievanbelangzijnvoordeenergievoorzieningszekerheid(Rusland,Algerije,KazachstanenSaoedi-Arabië).BetrokkenblijvenbijdeGulfofGuineaEnergySecurityStrategyGroup(veiligheidindeindeGolfvanGuineeinhetalgemeeneninhetbijzonderindeolierijkeNigerDeltainNigeria).+ActievedeelnameaandeEuropeseeninternationalediscussiesoverdevoordelenenrisico’svankernenergie;verkenningnaarmogelijklidmaatschapvanhetGlobalNuclearEnergyPartnership(GNEP).+OvereenstemminginEUverbandbewerkstelligenvoorhaalbaargemeenschappelijkoptredenvoorhetbevorderenvanenergievoorzieningszekerheid(follow-upvantweedestrategischeenergyreview).Beleidsartikel2Persexemplaar74 Instrumenten/activiteitenHetbelangrijksteinstrumentvoorhetverwezenlijkenvandezeoperatio-neledoelstellingishetintensiverenvandebilateralerelatiesmetRusland,Kazachstan,AlgerijeenSaoedi-Arabiëvanwegehetbelanghiervanvoorenergievoorzieningszekerheid.NederlandzalsamenmetdeCommissieendeoverigeEU-lidstatenbezienopwelkewijzehetexterneenergiebeleidvandeUnieverdergeconcretiseerdkanworden.InternwerktdeEUaaneengeïntegreerdeenergiemarkt.NederlandwerktinEU-kadermeeaanhetonderhoudenvandedialoogdoordeEUmetenergierelevantelandenofregio’s.Demultilateralegremiazijnbrede,voorwaardenscheppendekaderswaarmondialethema’szoalssamenwerkingenkennisuitwisselingophetgebiedvanenergietechnologieenefficiëntie,eenstabielengunstiginvesteringsklimaat,veiligheidvantransportroutesengoodenergygovernanceenklimaatwordenbesproken.VoorbeeldenhiervanzijnhetIEA,hetEnergieHandvest,deEuropeanBankforReconstructionandDevelopmentendeOVSE.OokneemtNederlandactiefdeelaandediscussieoverenergievoorzieningszekerheidbinnenhetkadervandeNAVOalsbredeveiligheidsorganisatieenalsforumvoorpolitiekeconsultatiesoverstrategischevraagstukken.ConsistentieindeNeder-landseinzetopdebilaterale,Europeseenmultilateraleniveausisvangrootbelang,metnameominderichtingvandeenergierelevantelandentoteeneffectieveensamenhangendebenuttingvandezeinstrumententekomen.HetministeriewerktopditterreinnauwsamenmethetministerievanEconomischeZaken.Operationeledoelstelling9Grotereveiligheidenstabiliteitdoorstrijdtegenaantastingvanhetmilieuenvernietigingvanecosystemen.Terealiserenprestaties+Vergrotingvaninzichtindekostenenbaten,voordemeestkwetsbareontwikkelingslanden,vanadaptatieaanklimaatverandering.Hetonderzoekdathiernaarisgestartzalin2009resultaatopleveren.+Nederlandzetzichindeinternationaleklimaatonderhandelingeninvoorklimaatafsprakendieeffectief,alomvattendeneerlijkzijn.NederlandrichtzichdaarbijopallevierdebouwstenenvanhetBaliActionPlan:adaptatie,mitigatie,financieringendeoverdrachtvantechnologie.»Instrumenten/activiteitenHetministerievanBuitenlandseZakenisverantwoordelijkvoordecoördinatievandeNederlandseinzetophetgebiedvaninternationaalmilieubeleideninternationaalklimaatbeleidininternationalefora,zoalsoverhetBiodiversiteitsverdrag,hetKlimaatverdragendeGlobalEnvironmentFacility.InbilateraleenmultilateralecontactenzalNederlanddeaandachtblijvenvestigenophetbelangvaneenmeergeïntegreerdebenaderingvanklimaatbeleid,duurzaambeheervanecosystemenvoorstabiliteitenconflictpreventie,inclusiefdegevolgenvanklimaat-veranderingdaarop.Beleidsartikel2Persexemplaar75 B:BudgettairegevolgenvanbeleidBeleidsartikel2Grotereveiligheidenstabiliteit,effectievehumanitairehulpverleningengoedbestuurBedrageninEUR10002007200820092010201120122013Verplichtingen11565101314597745851740606594750592601592601Uitgaven:Programma-uitgaventotaal91516510022399209189000268527978506488507482.1Nationaleenbondgenoot-schappelijkeveiligheid14174118811645819543221792003020030Juridischverplicht75%79%81%78%75%Overigverplicht17%12%10%13%16%Beleidsmatignognietingevuld8%9%9%9%9%2.2Bestrijdinginternationaalterrorisme00000002.3Non-proliferatieenontwapening8480933491659165916591659165Juridischverplicht99%99%99%98%98%Overigverplicht1%1%1%2%2%Beleidsmatignognietingevuld0%0%0%0%0%2.4Conventionelewapenbeheersing00000002.5Regionalestabiliteitencrisis-beheersing396083444126422898410769359024359024359124Juridischverplicht69%66%58%57%55%Overigverplicht25%28%29%30%31%Beleidsmatignognietingevuld6%6%13%13%14%2.6Humanitairehulpverlening328135317194250094249994249994249994249994Juridischverplicht58%41%41%41%41%Overigverplicht42%59%59%59%59%Beleidsmatignognietingevuld0%0%0%0%0%2.7Goedbestuur161359193954192553181305182185182185182185Juridischverplicht78%67%26%24%22%Overigverplicht19%29%51%51%50%Beleidsmatignognietingevuld3%4%23%25%28%2.8Hetbevorderenvanenergievoorzieningszekerheid00000002.9Grotereveiligheiddoorstrijdtegenmilieudegradatie6934257502975029250302503025030250Juridischverplicht19%20%20%20%20%Overigverplicht81%80%80%80%80%Beleidsmatignognietingevuld0%0%0%0%0%Ontvangsten19521647114711471147114711472.10Nationaleenbondgenoot-schappelijkeveiligheid2981471471471471471472.70Humanitairehulpverlening1654150010001000100010001000Beleidsartikel2Persexemplaar76 C:OnderzoeknaardedoelmatigheidendoeltreffendheidvanhetbeleidTitelvanhetevaluatie-onderzoekOperationeledoelstellingJaarvanafronding200620072008200920102011BeleidsdoorlichtingenDeNederlandseinzett.b.v.eeneffectieverenmeerpolitiekfunctionerenvandeNAVO2.1XBeleidsdoorlichtingTerrorisme(gezamenlijkmetJusenBiZa)2.2XExportcontrolebeleid2.3XBevorderingregionalestabiliteit2.5XHumanitairehulp2.6XBevorderenvanpolitiekgoedbestuurmiddelso.a.SGACA’s2.7XEnergievoorzieningszekerheid2.8XVeiligheidenmilieu2.9XEffectenonderzoekVNWereldwijdeStrategietegenTerrorisme2.2XConventionelewapenbeheersing2.4XHetNederlandseAfrikabeleid1998–2006(zieookbeleidsartikel4)2.5XGoedbestuur/regionalestabiliteitalsonderdeelvanbeleidt.a.v.deBalkanregio2.5,2.7XStabiliteitsfonds2.5XConflictpreventieenvredesopbouwZuid-Soedan2.5XConflictpreventieenvredesopbouwinDRC2.5XInternationaleevaluatietsunamihulp2.6XTsunami-hulp/LinkingRelief,RehabilitationandDevelopment,phaseII2.6XInstitutionalEvaluationoftheNetherlandsInstituteforMultipartyDemocracy2.7XHetNederlandseLatijnsAmerikabeleid(zieookbeleidsartikel4)2.7XLandenstudieNicaragua(zieookbeleidsartikel4)2.7XBeleidsprogrammaBiodiversiteitInternationaal(BBI)/MATRA2.7XOverigevaluatieonderzoekReviewMultiDonorTrustFunds(MDTFs)inpost-conflictsituaties2.5XFinancieringvanontmijningsprogramma’sviaNGO’s2.6XCentralEmergencyResponseFund(CERF)2.6XClusterApproach2.6XReviewHumanitarianFinancingMechanisminGHD-verband2.6XMATRApolitiekepartijen2.7XDemocraticGovernanceThematicTrustFundUNDP2.7XBeleidsartikel2Persexemplaar77 BELEIDSARTIKEL3:VERSTERKTEEUROPESESAMENWERKINGA:OperationeledoelstellingeneninstrumentenOperationeledoelstelling1Eendemocratische,slagvaardigeentransparanteEuropeseUniediehaarburgersvrijheid,recht,veiligheid,welvaartenduurzameeconomischegroeibiedt.Terealiserenprestaties+NederlandblijftzichsterkmakenvoorratificatievanhetVerdragvanLissabondoorallelidstaten,zodathetverdraginwerkingkantredenendaarmeedediscussieoverdeinstitutionelehervormingvandeEUkanwordenafgerond.+EenEU-begrotingsevaluatiemeteenopendebatoveralleEU-uitgavenen-inkomsten,waarbijNederlandstreeftnaarfundamentelehervor-mingenenmoderniseringvandeEU-uitgavenendefinanciering,metspecialeaandachtvoorglobalisering,klimaatveranderingenenergie-zekerheid.Voordeuitgavenimpliceertditeennieuweprioriteitstelling.AandeinkomstenkantstreeftNederlandnaareenbillijksysteemvaneigenmiddelendattransparant,voorspelbaareneenvoudigis.+AfrondingvanafsprakendiezijngemaaktinhethuidigeJustitieenBinnenlandseZaken-programma(hetHaagsProgramma)inzakeasielenmigratieenhetvaststellenvanhetJustitieenBinnenlandseZakenbeleidvoordeperiodena2010.Instrumenten/activiteitenOmdeprestatiesterealiserenwordtonderanderegebruikgemaaktvandevolgendeinstrumenten:gedegenenconsequenteinterdepartementalecoördinatie(zoalsindewekelijkseCoördinatieCommissieEuropeseZaken),analysesvandestandpuntenvananderelidstaten,coalitie-vormingmetdaarvoorinaanmerkingkomendeEU-lidstaten,intensiveringvancontactenmetEU-instellingenen(inkomende)EU-voorzitterschappen(voor2009:TsjechiëenZweden)enkennisvandeEUendeEU-instellin-gen.Operationeledoelstelling2Eeneffectief,efficiëntencoherentoptredenvandeUnietenopzichtevanderdelandenofregio’s.Terealiserenprestaties+VersterkingvanhetEU-RuslandbeleiddoorzoveelmogelijktestrevennaareengemeenschappelijkeEuropesepositie.+VoortzettingvandeonderhandelingenmetTurkijewaarbijTurkijemoetwordenaangesprokenopuitvoeringvanhetAnkaraProtocol.+Aandachtvoordevervullingvanpolitiekeeneconomischecriteriainhetkadervanhetstabilisatie-enassociatieproces(deKopenhagencriteria)enversterkingvandebandentussendebevolkingvandeEUendeWestelijkeBalkan.+IntegratievandeUnievoordeMediterraneRegio(UM)inEuromedalsnieuwepolitiekeimpulsvoorhetBarcelona-proces.+NLstreeftbinnenEU-kadernaaractieveondersteuningdoordeEUvanhetMidden-OostenVredesproces(MOVP).+NederlandstreeftnaarintensiveringvanderelatiesvandeEUmetIsraëldoormiddelvandeverbredingvandepolitiekedialoogmetIsraël(ookophetterreinvandebeschermingvanmensenrechten),Beleidsartikel3Persexemplaar78 verdereintegratievanIsraëlindeinternemarkteneenmeeractievedeelnamevanIsraëlinEU-programma’senrelevanteexpertwerkgroe-pen.+NederlanddraagtbijaandeEUinspanningenomindebetrekkingenmetIrandoormiddelvanonderhandelingeneenoplossingvoorhetIraansenucleairevraagstuktevinden.Instrumenten/activiteitenOmdeprestatiesteverwezenlijkenwordtonderanderegebruikgemaaktvandevolgendeinstrumenten:binnenlandsepolitiekesturing,inzetvanbilateraleencommunautaireinstrumenten(NederlandsedeelnameinEU-twinningprojecten),bilateraletechnischeassistentie(viahetMATRAProgrammavoorversterkingvandemocratieenrechtsstaatdoordeondersteuningvanhetmaatschappelijkmiddenveldenoverhedeninlandenuithetvoormaligeOostblokenenkelezuidelijkebuurlandenvandeEUmeteenbudgetvancircaEUR35miljoenin2009).DaarnaastwordgewerktaancoalitievormingmetandereEU-lidstatenenwordtinhetbijzonderingezetopsamenwerkingmetde(nieuwe)burenvandeUnie.IndebetrekkingenmetIranblijftNederlandhetmeersporenbeleidvandeEUsteunen,waarbijruimteblijftbestaanvoorhetaangaanvandialoog.TegelijkertijdmoetdemogelijkheidvanaanvullendemaatregelentegenIranoptafelblijvenzolangIranhetnucleairbeleidnietwijzigt.TenaanzienvanhetMOVPdraagtdeEUnietalleenbijviaactievediplomatiemaarookdoorondersteuningvande(weder-)opbouwvanPalestijnseinstituties,ondermeerindecivieleveiligheidssector(EUPOL-COPPS).TenslottelevertNederlandeenbijdrageaanhetmaatschappelijkdebatenispublieksvoorlichtingeenbelangrijkinstrument.Operationeledoelstelling3Eeneffectief,efficiëntencoherentoptredenvandeEUtenopzichtevanontwikkelingslandenof-regio’s.Terealiserenprestaties:+VersterkingvandecoherentievanEU-beleidophetraakvlakvanveiligheidenontwikkelingopbasisvanhetVerdragvanLissabon.+AfrondingvandeEPA-onderhandelingen(EconomicPartnershipAgreements)metdeACS-landeninAfrikaendeStilleOceaan,waarbijdeakkoordennaastWTO-conformookontwikkelingsvriendelijkwordenendatmetnameinAfrikaderegionaleeconomischeintegratiedaadwerkelijkwordtbevorderd.+AfrondenvandepolitiekebesluitvormingindeWTO-Doharonde(handelsakkoorden)enuitwerkingvandeimplementatieschema’s.NederlandstreeftnaarvaststellingvanmandatenvoorPartnerschaps-enSamenwerkingsakkoorden(PCA’s)metbetreffendelanden,danwelnaarhetvolgenvannaardelopendePCA-onderhandelingenenhettoezienopopnamevanpolitiekeclausulesdaarin.Nederlandconcen-treertzichdaarbijophetopnemenvanbepalingenovermensenrech-ten,non-proliferatie,hetInternationaleStrafhof,hetterugnemenvan(uitgeprocedeerde)onderdanendoorderdelandenenoveranti-terrorisme.Instrumenten/activiteitenOmdeprestatiesteverwezenlijkenwordtonderanderegebruikgemaaktvandevolgendeinstrumenten:binnenlandsepolitiekealertering,coalitievormingmetandereEU-lidstaten,tijdigecontactenmetdeinstellingenvandeUnie,hetlatenuitvoerenvanonderzoekenoveractueleonderwerpen,bijdragenaanhetmaatschappelijkdebatenBeleidsartikel3Persexemplaar79 publieksvoorlichting.DoorgezamenlijkmetdeEuropeseCommissiedeeltenemenaaneenEU-pilotinBurundizalmedeuitvoeringwordengegevenaanhetfragielestatenbeleidvandeEU.Doelistekomentoteenbetereinzetvandonorgeldendooreencoherenteaanpakenhetstrevennaarmeereenheid.Operationeledoelstelling4VersterkteNederlandsepositieindeUnievan27Terealiserenprestaties+EffectieveNederlandseinzetindeEU-besluitvormingdoorintensiefbilateraalcontactmet(grote)EU-lidstatenentoekomstigeEU-lidstatenenmet(inkomende)EU-voorzitterschappen.+BestendigingvanbestaandeenrealiseringvanwisselendecoalitiesvanEU-lidstaten,opbasisvandebelangendieophetspelstaan.Versterktebilateralesamenwerkingdoorgrensoverschrijdendesamenwerking.+Groterebetrokkenheidvananderedepartementenenhetmaatschap-pelijkmiddenveldbijdebilateralebetrekkingenvanNederland.Instrumenten/activiteitenErzalwordeningezetophetverderversterkenvandeNederlandsepositieindeEUvan27,ondermeerdoorintensiefbilateraalcontactoppolitiekenambtelijkniveau(inkomendeenuitgaandebezoeken)metgroteEU-lidstaten(Duitsland,Frankrijk,hetVerenigdKoninkrijk,Italië,PolenenSpanje)enmetinkomendeEU-voorzitterschappen(voor2009:TsjechiëenZweden).DetacheringenvandiplomateninbelangrijkeEU-lidstatenzullenwordenvoortgezet(tijdenseenvoorzitterschapwordtminstenséénNederlandsediplomaatinhetbetreffendelandgedetacheerd).Metandere(kleinere)landenwordtregionaalsamengewerkt(Benelux,VitegradenNordics),bijvoorbeelddoorhetvoerenvanregelmatigpolitiekoverlegvoorafgaandaandeEuropeseRaad.HetherzieneBenelux-verdragzaleennieuweimpulsgevenaandesamenwerkingindeBenelux;zokomtbijvoorbeeldhetcomitévanministersjaarlijkstenminsteéénmaalbijeen.OokwordenMATRA-middeleningezetvoornieuweenkandidaat-lidstatenenaandeEUgrenzendelanden.VerderwordtambtelijkeexpertiseuitgewisseldengeeftNederlandfinanciëlebijdragenaanprojectengerichtopdeintensiveringvandebilateralebetrekkingenmeteenaantallanden,waaronderconferentiesenseminarsmetDuitsland,Frankrijk,België,hetVK,PolenenTurkije.Hieraannemenookanderedepartementenenhetmaatschappelijkmiddenvelddeel.Operationeledoelstelling5EenhechtereEuropesewaardengemeenschapTerealiserenprestaties+ConcentratievanactiviteitendoordeRaadvanEuropa(RvE)opkerntaken(democratie,mensenrechtenenderechtstaat)enhetscheppenvanmaatschappelijkerandvoorwaardendaarvoor.+VersterkingvandeinstitutioneleenoperationelesamenwerkingtussendeRvE,deEUendeOVSE,waaronderspoedigetoetredingvandeEUtothetEuropeesVerdragvoordeRechtenvandeMens.+BesluitvormingovereenstructureleoplossingvoorhetbudgettaireprobleemvandeRaadvanEuropaenoverterugdringenvandewerklastvanhetEuropeesHofvoordeRechtenvandeMens.Beleidsartikel3Persexemplaar80 Instrumenten/activiteitenNederlandzaldoorhetbeoordelenvandebegrotingvandeRvEtoetsenofdewerkzaamhedenvandeRvEvoldoenderakenaandekerntaken(democratie,mensenrechtenenderechtstaat).Nederlandneemtverderdeelaandiscussiesinstuurgroepen,rapporteurgroepeneninhetComitévanMinistersvandeRvE.EengoedeafstemmingvandeNederlandseinzet,zoweltussendeHaagsedepartementenalsindeEU-Raadswerk-groepOVSE/RvEisdaarvoordebasis.Hetzelfdegeldtvoorcoalitievor-mingengezamenlijkeinitiatievenmetanderelidstatenendoorafstem-mingmethetsecretariaatvandeRvE.DeinzetvanNederlandindeRvEismedegebaseerdopendraagtbijaandeNederlandseMensenrechten-strategie(«NaareenMenswaardigBestaan»).In2009bestaatdeRvEzestigjaar.HetkabinetwildezegelegenheidaangrijpenommeerbekendheidtegevenaandeRvEonderNederlandsejeugd(lesmateriaalvandeRvEwordtterbeschikkinggesteld),metnameophetterreinvanmensenrechten.HierbijwordtaansluitinggezochtbijdevieringvanzestigjaarUniverseleVerklaringvandeRechtenvandeMens(december2008)enzestigjaarEVRM(2010).Inhetlichtvandedoelstelling«eenhechtereEuropesewaardengemeen-schap»blijftNederlandooktoezienophettoepassenvandezogenaamdeKopenhagencriteriawaaraantoekomstigelidstatenvandeEUmoetenvoldoenalszijlidwillenworden(ziehiervoorverderoperationeledoelstelling3.2).Beleidsartikel3Persexemplaar81 B:BudgettairegevolgenvanbeleidBeleidsartikel3VersterkteEuropesesamenwerkingBedrageninEUR10002007200820092010201120122013Verplichtingen7971324715555142663196640456666261669593127057427Uitgaven:Programma-uitgaventotaal70322387290523446285968422166886890716107272591873.1NederlandseafdrachtenaandeEU6858625703354550869006374518665660868390277043289Juridischverplicht100%100%100%100%100%Overigverplicht0%0%0%0%0%Beleidsmatignognietingevuld0%0%0%0%0%3.2Ondersteuningbijpre-enpost-accessie11288110001070810708107081070810708Juridischverplicht87%12%0%0%0%Overigverplicht13%88%100%100%95%Beleidsmatignognietingevuld0%0%0%0%5%3.3EOFEuropeesontwikkelingsfonds149580166972185832191052213566191052191052Juridischverplicht100%100%100%100%100%Overigverplicht0%0%0%0%0%Beleidsmatignognietingevuld0%0%0%0%0%3.4NederlandsepositieindeEU3442344734473447344734473447Juridischverplicht91%91%91%91%91%Overigverplicht2%0%0%0%0%Beleidsmatignognietingevuld7%9%9%9%9%3.5RaadvanEuropa9303930393039303930393039303Juridischverplicht100%100%100%100%100%Overigverplicht0%0%0%0%0%Beleidsmatignognietingevuld0%0%0%0%0%Ontvangsten6270056493007053337194407338297485057634753.10Perceptiekostenvergoedingen6270056493007053337194407338297485057634753.40RestitutieRaadvanEuropa0000000Beleidsartikel3Persexemplaar82 C:OnderzoeknaardedoelmatigheidendoeltreffendheidvanhetbeleidTitelvanhetevaluatie-onderzoekOperationeledoelstellingJaarvanafronding200620072008200920102011Beleidsdoorlichtingen–EffectenonderzoekEvaluatievanEUbeleidt.a.v.vrijheid,veiligheidenrecht(HaagsProgramma)3.1XCoördinatie,complementariteitencoherentie(dedrieC’s)vanhetverdragvanMaastricht(6studies)3.3XXOverigevaluatieonderzoekEUbegrotingsevaluatie3.1XTheLisbonScorecard(monitoringsysteem)3.1XXXXInstrumentvoorEuropeesNabuurschapenPartnerschap(ENPI)3.2XInstrumentvoorpre-accessie(IPA)3.2XTrainingsprogramma’sAdeptenMTES3.2XMATRApre-accessieprojecten(MPAP)enMATRA-Flex3.2XMensenrechteninstrument(EIDHR)3.3XInstrumentvoorontwikkelingssamenwerking(DCI)3.3XNederlandseEUvoorzitterschap3.4XImplementatieafspraken«DerdeTop»3.5XBeleidsartikel3Persexemplaar83 BELEIDSARTIKEL4:MEERWELVAARTENMINDERARMOEDEA:OperationeledoelstellingeneninstrumentenOperationeledoelstelling1Eenopen,opregelsgebaseerdenvoorspelbaar,niet-discrimine-rendhandels-enfinancieelsysteem.Terealiserenprestaties+BijafrondingvandeWTO-Doharondekrijgendeontwikkelingslandenvoldoendebeleidsruimteomhuneconomischeontwikkelingterhandtenemendoorvoortgangophetgebiedvan:–landbouwinalledriepilarenvanderonde;afbouwvanexport-steun,verminderingvanhandelsverstorendebinnenlandsesteunenverruimingvanmarkttoegangmetspecifiekeresultatenvoorkatoenendisciplineringvangebondenvoedselhulp.–industrieproductendoorambitieuzeverruimingvandemarkt-toegangvoorproductenuitontwikkelingslandeninrijkelandeneneenevenwichtigemarktopeninginontwikkelingslanden.–handelsbevorderingmetgarantiesvoorfinanciëlesteunaanarmeontwikkelingslandendieinvestereninverbeteringvandeafhande-lingvanhungrensverkeer.–volledigvrijemarkttoegangvooralleproductenvandeMinstOntwikkeldeLanden(MOLs)inalleOESO-landenenrijkereontwikkelingslanden.+ConstructieveonderhandelingennaarregionaleEconomischePartnerschapsakkoorden(EPA’s)waarbinnenWTO-kadersmaximaleflexibiliteitwordttoegepastomdeontwikkelingsdimensietebevorde-renindieregio’swaarvoldoendedraagvlakis.Effectieveimplementa-tievandeEPA’sinregio’senlandenwaarmeeEPA’szijnafgesloten.+Duurzaamheid(sociaalenmilieu)inbelangrijkeketens,waaronderbiomassa,wordtaangepaktdoorgeharmoniseerdecertificeringenverbeterprogramma’s,endooragenderinginderelevanteinternatio-nalefora.+CoördinatieencoherentievandeNederlandseinbrengtenaanzienvanduurzameontwikkelinginrelevanteinternationalefora,metspecifiekeaandachtvoorhetbetrekkenvanontwikkelingslandenbijdetotstand-komingvanbredeinternationaleafsprakenoverdezeonderwerpen,metnamealsdaarhandelsmaatregelenaanwordengekoppeld(inhetkadervan«nontradeconcerns»).+Ontwikkelingslandenmeerinspraakgevenindetotstandkomingvanproductnormenenondersteuningbijhetvoldoendaaraan.+VersoepelingenvereenvoudigingvandepreferentiëleregelsvanoorsprongvandeEU.+Ontwikkelingslandenwordengestimuleerdengefaciliteerdvoorderealisatievanbeteremarkttoegang.Instrumenten/activiteitenDehierbovengenoemdeprestatieswordengerealiseerddooreenconstructieveinzetvanNederlandinEU-verbandondermeervoordetotstandkomingvandeEPA’s.MethetprogrammaHulpvoorHandelwordtdoorNederlandseambassadesin30ontwikkelingslandenonder-steuningverleendterbevorderingvanproductievecapaciteit,voordeaanpakvanknelpuntenindeeconomischeinfrastructuurendeontwikke-lingvanhandelsbeleid.Beleidsartikel4Persexemplaar84 Operationeledoelstelling2EensignificanteverminderingvanhetpercentagemensendatmoetrondkomenvanminderdaneendollarperdagTerealiserenprestaties+Nederlandzal0,8%vanzijnBrutoNationaalProduct(BNP)beschikbaar(blijven)stellenvoorODA.+Hetaandeelprogrammatischehulpinhetbilateraleprogramma,waarondersectoraleen/ofalgemenebegrotingssteun,wordtgehand-haafdenwaarmogelijkvergrootconformdedaarvooropgesteldeindicatorenindeVerklaringvanParijsopbasisvanwederzijdsvastgesteldpolitiekvertrouweninrichtingensnelheidvanontwikkelin-genindepartnerlanden.Dekwaliteitvandedialoogenhetfunctione-renvanlokaleverantwoordingkrijgendaarbijbijzondereaandacht.+Invierpartnerlanden(Bolivia,Benin,UgandaenZambia)speeltNederlandeenkatalyserenderolindedialoogmetdeoverheidbijdetotstandkomingvaneensamenhangendegroeistrategiemetfocusopverdelingsvraagstukken.+Stimulerenvandesociaal-economischedialoogdoorondersteuningvanproducentenorganisaties,werkgeversenvakbondenendebevorderingvanSER-achtigeinstituties.+NederlandsteuntdeinternationaleafsprakenophetterreinvanschuldhoudbaarheidinmultilateraleorganisatieszoalsdeOESO,deClubvanParijs(CvP),deWereldbankenhetIMF,enbevordertdeverspreidingdaarvannaarderdepartijen(non-OESO/non-CvPcrediteurenencommerciëlecrediteuren).+Nederlanddraagtfinancieelbijaan«debtmanagement»-programma’svanmultilateraleorganisaties.Instrumenten/activiteitenHetarmoedebeleidrichtzichophetontwikkelenentoepassenvaninstrumentendieactiefgerichtzijnopdepositievandearmenendeprocessendiearmoedebeïnvloeden.Hetarmoedebeleidwordtbilateraalvormgegevenvia(algemene)begrotingsteunzodateroplandenspecifiekewijzeuitvoeringkanwordengegevenaandePovertyReductionStrategyPapers(PRSP’s).Daarnaastrichthetbeleidzichophetverbeterenvansectoroverstijgendehervormingendiemedetengoedekomenaansectoraledoelstellingen.Hetbelangvandedialoogenvanlokaleverantwoordingssystemenneemthierbijverdertoe.Doorcapaciteits-ontwikkelingbijoverheidsinstellingenenmaatschappelijkeorganisatiesrichtNederlandzichophetvergrotenvanhetprobleemoplossendvermogenenonderlingeverantwoordingtussenoverheidenmaatschap-pij.Demixvanhulpmodaliteitenwordthieropafgestemd.Decombinatievanbegrotingssteun,hetversterkenvanhetbeleidenbeheervandeopenbarefinanciën,capaciteitsontwikkelingendebestrijdingvancorruptiemoetbijdragenaandevergrotingvandeeffectiviteitvandehulpenhetbeheersenvanrisico’s.Daarbijishetuitgangspuntgeharmo-niseerdmetanderedonorenoptetreden,zodatdetransactiekostenvoorhetontvangendelandzoveelmogelijkwordenverlaagd.DetotstandkomingvaneengroeistrategieinBolivia,Zambia,UgandaenBeninwordtgerealiseerdviadebestaandedialoogoverdeinzetvanbegrotingssteun.Indezegroeistrategiegaathetomdekoppelingtussensectorstrategieën,hetmacro-economischeenbegrotingsbeleidendegevolgenhiervanvoorarmoedeenongelijkheid.Daarnaastzullenindiverselanden–afhankelijkvandeconcretevraag–activiteitenwordenBeleidsartikel4Persexemplaar85 ondersteundtenbehoevevankennisopbouwbijdesocialepartners(producentenorganisaties,werkgevers,vakbondenenSER-achtigeinstituties).Nederlandleverteenzichtbareenconcretebijdrageaanhetvoorkomenvannieuweonhoudbareschuldenvanontwikkelingslanden.Teneerstedoorbredetoepassingvandeuitgangspuntenvanhetininternationaalverbandafgesprokenschuldhoudbaarheidsraamwerktebevorderen,waardoorvoorkomenwordtdatontwikkelingslandenleningenkrijgendiehenopzadelenmeteentegrotefinancieringslast.Tentweededoorontwikkelingslandenteondersteunenbijhetopordekrijgenvanhunschuldenbeleid.Nederlandleverteenbijdrageaanprogramma’svanmultilateraleinstellingenenontwikkelingsbankendiezijngerichtophetverbeterenvan«debtmanagement»inontwikkelingslanden.Operationeledoelstelling3Verhoogdeeconomischegroeienverminderdearmoedealsgevolgvangezondeprivatesectorontwikkelinginontwikkelings-landen.Terealiserenprestaties+Verbeteringvandeproductiviteitindelandbouwinpartnerlandendoorondersteuningvanruraleondernemingen,onderzoekeninnovatie,verbeteringvandepubliekedienstverlening,duurzameketenontwikkelingendeverbeteringvanmarkttoegang.+Financiëlesectorontwikkeling:samenmetdediverseSchokland-partnerswordtzorggedragenvoorvergrotetoegangtotfinanciëledienstenvoorhetMidden-enKleinbedrijf(MKB)inonderandereVietnamenontwikkelingvaninnovatieveproductenophetgebiedvanverzekeringenenpensioenen.+Infrastructuur:bijdragenaanduurzameenontwikkelingsrelevanteinfrastructuurinontwikkelingslandendankzijdenieuweregelingOntwikkelingsrelevanteInfrastructuurOntwikkeling(ORIO).+DeMaatschappelijkVerantwoordOndernemen(MVO)-criteriazullenindeopdrachtverleningaanuitvoerdersvanhetbedrijfsleveninstrumen-tariumwordenverbreedenaangescherpt.ErzalophetterreinvanMVOenspecifiekeOS-thema’s(zoalsketenverantwoordelijkheid)eenbranche-ensectorgerichtbewustwordingsprogrammawordenuitgevoerdvoorhetNederlandseMKB.+Kennisenvaardigheden:deinvesteringsprojetctenvanhetProgram-maSamenwerkingOpkomendeMarkten(PSOM)leidentoteenlokalebanengroeimet3500fte.HetCentrumBevorderingImportuitontwikkelingslanden(CBI)bemiddelt95bedrijvendietothandelmetEuropesemarktenzijngekomen.750000BoerenzullenactiefhebbendeelgenomenaanhetProgrammaOndersteuningProducenten-organisaties(POP).HetProgrammaUitzendingManagers(PUM)heeftcirca1400MKB-bedrijvenondersteund.+Grotere«policyspace»voorontwikkelingslanden,waardoorzijflankerendbeleidkunnenontwikkelenomdepotentiëlevoordelenvanglobalisering,voorwatbetreftgroeienverdelingterealiseren.Instrumenten/activiteitenDeketenontwikkelingsprogramma’soplandbouwgebiedwordenuitgebreid.Zoweloverheidsdiensten,coöperatiesalsfinanciëleinstellin-genkunnenwordenondersteundinhetkadervaneenlokaalontwikkeldelandbouwstrategie.Erzullentweenieuwepublieke-privatepartnerschap-penoplandbouwterreinwordenuitgevoerd.Beleidsartikel4Persexemplaar86 Samenmethetbedrijfsleven,deuitvoerdereningoedoverlegmethetministerievanEconomischeZakenwordtzorggedragenvoordeontwikkeling,financieringenuitvoeringvaninfrastructuurinontwikke-lingslanden,waarbijdeinzetisombinnenenkelejaren50%vanhettotaalvandemetORIOondersteundeinfrastructuurprojectenterealiserenindeMinstOntwikkeldeLanden.Ophetterreinvanmesofinancieringwordentweepilotprojectenuitge-voerdenwordensubsidiesverleendaanlokaleopMidden-enKleinbedrijf-gerichtefinanciëleinstellingen.HierbijzijnNederlandseenlokalepartnersbereidrisico’stenemenvoorhetbereikenvaneengroteregroeparmenenkleinebedrijven.Erwordeninnovatieveinstrumentenophetterreinvanverzekeringenenpensioenenontwikkelddanwelondersteundsamenmetverzekeringsmaatschappijen,bankenenpensioenfondsenalofnietinsamenwerkingmetmultilateraleorganisa-ties.HetMVO-bewustwordingsprogrammawordtuitgevoerdinsamenwerkingmetcirca15Nederlandseondernemingsorganisaties,waardoorcirca20000personeelsledenvanMKB-ondernemingeninNederlandbereiktworden.Deelnemersaanhetbewustwordingsprogrammazullentevensgeïnformeerdwordenoverhetduurzaaminkoopbeleidvandeoverheid.VoorditprogrammazalwordenaangeslotenbijhetbestaandeMVO-programmavanhetministerievanEconomischeZaken.Deprestatiesophetgebiedvankennisenvaardighedenwordengerealiseerddoorhetondersteunenvanlokalebedrijvigheidviaprogramma’salsPSOM,PUM,CBIenPOP.DaarnaastwordenviaderegelingSociaalEthischBeleggenparticulierengestimuleerd(doormiddelvanbelastingvrijstelling)teinvestereninprojectentenbehoevevandesociaal-economischeontwikkelingvanontwikkelingslanden.Opditmomentzijnerzo’n20000SE-beleggers.Indemiljoennotawordtrekeninggehoudenmeteentotaalbedragaanheffingskortingvanrondde1à2mln.Operationeledoelstelling4Verhoogdekwaliteiteneffectiviteitvanontwikkelingssamenwer-kingTerealiserenprestaties+Nederlandzalvooropblijvenlopenophetgebiedvaneffectiviteitvanhulpenbeleidscoherentie,enstreeftnaarhetbehoudenvandekoppositieopkwaliteiteneffectiviteitvanbeleid.+ErwordtgestartmetdeuitvoeringvandeAccraActionAgenda,dieisvoortgekomenuithetHighLevelForuminAccra(september2008).Uitdevoortgangsmetingdiein2008plaatsvondenbetrekkinghadophetjaar2007,blijktdatdeNederlandsehulpaandepartnerlandenrelatiefgoedscoort.Opeenvijftalindicatorenzijndewereldwijdestreefcijfersvoor2010reedsgehaald.Zieonderstaandetabel.+DeNederlandsestreefcijfersvoor2007zijnopzesvandetienindicatorengehaald.Aandehandvandelandenrapportenvande2008meting,dieinoktober2008verschijnen,zalinsamenwerkingmetdepartnerlandengeanalyseerdwordenhoedeachterstandenopdeoverigevierindicatoreningelopenkunnenworden,enzalactiewordengenomenomoverdegeheleliniedeprestatiesverderteverbeteren.InEU-verbandblijftNederlandeenvoortrekkersrolspelenbijde«arbeidsverdeling»dietussendonoreninhetkadervandegedrags-codein2007werdovereengekomen.+Dederderapportage’ResultateninOntwikkeling2007/2008’wordtaanBeleidsartikel4Persexemplaar87 deKameraangeboden,waarbijnadrukkelijkwordtstilgestaanbijderesultatenophetgebiedvandebevorderingvangendergelijkheid.+Nederlandzalzichsterkmakenvoorverdereuitrolvanhet«EénVN-concept».DitbetekenteenverhogingvandeeffectiviteitvanontwikkelingshulpviadeVNenlagereadministratievekostenenbetereaansluitingbijnationaalbeleid,systemenenproceduresvanontvangendelanden.+Versterkingvandestatistischesystemeninontwikkelingslandenzodatmeerenbetrouwbaredatabeschikbaarkomtvoorresultaatmeting.VerklaringvanParijsoverdeeffectiviteitvandehulpOnderdeelIndicatorenBasiswaardenNederland1(2005)ScoreNederland(2007)2Streef-waardenNederland3(2007)Streefwaardenwereldwijd(2010)41Bedrijfsklareontwikke-lingsstrategieën%landenmetoperationeleontwikkelingsstrategieënnvtnvtnvt≥752aBetrouwbaresystemenvooropenbarefinanciën(PFM)%landenmetbetrouwbarePFMsystemennvtnvtnvt≥50%vanlandenverbetertscore2bBetrouwbaresystemenvooropenbareaanbeste-ding(procurement)%landenmetbetrouwbareprocurementsystemennvtnvtnvt≥1/3vanlandenverbetertscore3Hulpisafgestemdopnationaleprioriteiten%vanhulpaanoverheidgerapporteerdinnationalebegrotingvanpartnerland4456(63)≥78≥854Coördinatievanprogramma’svoorcapaciteitsversterking%technischesamenwer-kingvoorcapaciteitsop-bouw,datgecoördineerdwordtuitgevoerd3554(60)≥44(gehaald)≥50(gehaald)5aGebruikvanPFMsysteemvanpartnerland%hulpmetgebruikvanPFMsysteempartnerland6958(63)≥80≥805bGebruikvanprocurementsysteemvanpartnerland%hulpmetgebruikvanprocurementsysteempartnerland7875(81)≥80(voor24landengehaald)≥80(voor24landengehaald)6Parallelleimplementatiestructuren#parallelleProjectImplementationUnits(PIUs)2314(13)≤23(gehaald)≤611NL:≤8(voorde24landen)7Voorspelbaarheidvandehulp%hulpdatcf.planningbeschikbaarwordtgesteld5250(58)≥76≥718Ontbindingvandehulp%hulpdatontbondenis90100(100)≥75(gehaald)Verbetering(gehaald)9Gebruikvangezamenlijkeprocedures%hulpdatbeschikbaarwordtgesteldopprogrammatischebasis7163(71)≥66(voor24landengehaald)≥66(voor24landengehaald)10aGezamenlijkemissies%gecoördineerdeveldmissies4753(55)≥40(gehaald)≥40(gehaald)10bGezamenlijkelanden-analyses%gecoördineerdelandenanalyses7650(50)≥66≥6611Aansturingopbasisvanresultaten%landenmetgeschiktekadersvoorresultaat-beoordelingnvtnvtnvt≥3812Wederzijdseverantwoor-ding%landenmetsystemenvoorwederzijdseverantwoordingnvtnvtnvt100Bron:OESO2008SurveyonMonitoringtheParisDeclaration1HeeftbetrekkingopdeprestatiesvanNederlandindesamenwerkingmetde24partnerlandenvanNederland,diedeelnamenaandenulmeting.Eenaantalscores,zoalsdievermeldwerdenindeMvTvoor2008,zijninmiddelsdoorOESO/DACbijgesteld.Hetbetrefthierdecijfersvoordeindicatoren3,4,5a,7,8,9,10aen10b.2Heeftbetrekkingopde29partnerlandendiedeelnamenaandemonitoringvandeParijsVerklaringdiein2008plaatsvondenbetrekkinghadopderesultateninhetjaar2007.Tussenhaakjesstaandescoresvermeldvoorde24partnerlandendieaanbeidemetingendeelnamen.3StreefcijferszoalsvermeldinMvT2008.Geldenvoorde24partnerlandendiemeededenaandenulmeting.4Tentatievecijfersvoorindicatoren5aen5b.Voorindicator8isgeenstreefwaardegesteld;verbeteringishierdedoelstelling.Beleidsartikel4Persexemplaar88 Instrumenten/activiteitenInEU-verbandwordtdedialooggezochtmetmindergelijkgezindedonorenomookhunbetrokkenheidbijdeverhogingvandeeffectiviteitvandehulp,bijvoorbeeldinhetkadervandeParijsverklaring,teverbeteren.Eenefficiënteretaakverdelingtussendonorenheefthierbijbijzondereaandacht.Derapportage«ResultateninOntwikkeling2007/2008»behelsteenweergavevandegezamenlijkeresultatenindepartnerlandenaandehandvandeprioritairesectoren.DaarnaastwordtuitgebreidstilgestaanbijdeontwikkelingsresultatendiegeboektwordendoordeNederlandsemedefinancieringsorganisatiesinontwikkelingslanden.Bijdeweergavevanderesultatenwordtgebruikgemaaktvanzogehetenresultaatketens,omderelatietusseninput,output,outcomeenimpactinzichtelijktemaken.Totslotwordtexplicietingegaanopderesultatendieopdiversebeleidsveldenophetgebiedvanbevorderingvangendergelijkheidwordenbehaald.Omde«EénVN»werkwijzemogelijktemaken,zalNederlandsterkinzettenopsnelle,VN-bredeharmonisatievanalleondersteunendeprocessen,systemenendiensten.Wezullentotenmet2010zowelpolitiekealsfinanciëlesteunverlenenaandegezamenlijkelanden-programma’sindeachtEénVN-proeflandenenineenselectaantalanderelandendiehetEénVN-conceptreedsimplementeren.DaarnaastgeeftNederlandfinanciëlesteunaandeactiviteitenvanhetUnitedNationsDevelopmentGroupOffice(UNDGO),datondersteuningbiedtaanlandenkantorenbijdeinvoeringvanhetEénVN-concept.SamenmetgelijkgezindenoefentNederlanddrukuitopdehoofdkantorenvanalleVN-organisaties,metnameookdeGespecialiseerdeOrganisaties,omconstructievemedewerkingaanhet«EénVN»-conceptterealiseren.Erzaleenevaluatieplaatsvindenvanhetfunctionerenvandeacht«EénVN»-proeflanden.Debevindingenvandezeevaluatiezullengebruiktwordenomvasttestellenopwelkewijzeverdereinvoeringvanhetconceptsuccesvolkanplaatsvinden.OpbasishiervanzalNederlandzijninzetnaderbepalen.Omdeinzetvandonorenverderteharmoniserenisin2007en2008gewerktaandeverdereontwikkelingvaneeninstrumentwaarmeehetfunctionerenvandemultilateraleorganisatiesoplandenniveaubeterkanwordenbeoordeeld.Vanaf2009zaljaarlijkseenaantalorganisatiesdooreennetwerkvangelijkgezindedonoren(MultilateralOrganizationsAssessmentNetwork;MOPAN)tegenhetlichtgehoudenwordenenzullenderesultatendaarvanineenzogenaamdescorekaartwordenopgenomen.OpinitiatiefvanNederlandenhetVKzalgestartwordenmetdepilotfasevaneennieuwemultidonorfaciliteitvoordefinancieringvandenationaleplannenvoorstatistiekontwikkelingindepartnerlanden.Deze«StatisticsforResultsFacility»heefttotdoelomdeversterkingvandestatistischesystemeninontwikkelingslandenteversnellen.Operationeledoelstelling5VerhoogdekwaliteiteneffectiviteitvandeNederlandsehandels-eninvesteringsbevordering.Terealiserenprestaties+InsamenwerkingmetConcordaatspartnersuitwerkenvandebriefBeleidsartikel4Persexemplaar89 «InternationaalOndernemen»ompro-actiefhetinternationaliserenvanhetNederlandsebedrijfsleventeondersteunendoor:+Verbeterenvandekwaliteitvandeeconomischefunctievanhetpostennet.+Bundelenvankrachtenopdebeleidsterreinencultuureneconomie(ziebeleidsartikel8.1).+Leveringvanmaatwerkbijdeondersteuningvaninternationaalopererendebedrijven.+Voortgaanmetdeversneldeafhandelingvanvisumaanvragenvanbonafidezakenlieden.Instrumenten/activiteitenDekwaliteiteneffectiviteitvandeNederlandsehandels-eninvesterings-bevorderingzijngoed,maarkunnenoponderdelenwordenverbeterd.HierbijgaathetbijvoorbeeldommeerenbeteresamenwerkinginDenHaagenopdeposten,enflexibelerinzetvanmensenenmiddelenomsnelopveranderendebeleidsprioriteiteneneconomischrelevantegroeimarktentekunnenreageren.1InoverlegmethetbedrijfslevenzaldoordeministeriesvanEconomischeZakenenBuitenlandseZakenwordengewerktaaneenherinrichtingvanhetbestaandebuitenland-instrumentarium.Allezogenaamde3sterrenposten–ambassadesmethetvolledigepakketaaneconomischedienstverlening–zijnaangeslotenopTradeConnect.Ditsysteemiseenvoorbeeldvandewijzewaaropgewerktwordtaanintegratievandeverschillendedienstenendepartementendiemethandels-eninvesteringsbevorderingbezigzijn.Hetfaciliterenvandevisumverleningaanbonafidezakenliedenheeftopeenaantalambassadesgeleidtoteenzogenaamde«orangecarpet»behandeling.Beleidsartikel41UitBeleidsagendaInternationaalOndernemen.Persexemplaar90 B:BudgettairegevolgenvanbeleidBeleidsartikel4Meerwelvaart,eerlijkereverdelingenminderarmoedeBedrageninEUR10002007200820092010201120122013Verplichtingen1012701248489354515450695294871512612361413569Uitgaven:Programma-uitgaventotaal959751955360111612310284561231618154413916964724.1Handels-enfinancieelsysteem18867257242575525611258792587925879Juridischverplicht97%97%97%90%80%Overigverplicht0%0%0%10%20%Beleidsmatignognietingevuld3%3%3%0%0%4.2Armoedevermindering52876542447958724749682269450310070241159357Juridischverplicht90%85%83%83%83%Overigverplicht8%11%10%10%10%Beleidsmatignognietingevuld2%4%7%7%7%4.3Verhoogdeeconomischegroeienverminderdearmoedealsgevolgvangezondeprivatesectorontwikkelinginontwikkelingslanden390577481767480656483558488771488771488771Juridischverplicht45%47%26%25%25%Overigverplicht54%52%73%73%72%Beleidsmatignognietingevuld1%1%1%2%3%4.4Kwaliteiteneffectiviteitontwikke-lingssamenwerking16286163001620016200162001620016200Juridischverplicht100%100%100%100%100%Overigverplicht0%0%0%0%0%Beleidsmatignognietingevuld0%0%0%0%0%4.5Nederlandsehandels-eninvesteringsbevordering5256709062656265626562656265Juridischverplicht19%0%0%0%0%Overigverplicht81%100%100%100%100%Beleidsmatignognietingevuld0%0%0%0%0%Ontvangsten899423785640837199902057020222202224.10OntvangstentijdelijkefinancieringNIOenrestituties89942378564083719990205702022220222Beleidsartikel4Persexemplaar91 C:OnderzoeknaardedoelmatigheidendoeltreffendheidvanhetbeleidTitelvanhetevaluatie-onderzoekOperationeledoelstellingJaarvanafronding200620072008200920102011BeleidsdoorlichtingenEffectiviteitarmoedebestrijdingbilateraleontwikkelingssamenwer-king4.2XEffectenonderzoekHetNederlandseAfrikabeleid1998–2006(zieookbeleidsartikel2)4.1,4.2XHetNederlandseLatijnsAmerikabeleid(zieookbeleidsartikel2)4.1,4.2XLandenstudieNicaragua(zieookbeleidsartikel2)4.1,4.2XGevolgenalgemenebegrotingssteunvoorinkomensarmoede4.2XEffectenonderzoeksectorsteunenarmoedebestrijding4.2XStedelijkearmoedebestrijding4.2XOnafhankelijkeevaluatieFAO4.2XRolUNDPin(post)conflictgebieden4.2XPovertyReductionSupportCredits4.2XFMO(verschillendeevaluaties:A-financieringen,MASSIF,NIMF,CD)4.3XXXFMO-MOL-infrastructuurfonds4.3XORET/MILIEVprogrammabreed1999–20044.3XORET/MILIEVinChina4.3XProgrammaUitzendingManagers(PUM)2001–20054.3XProgrammaSteunOpkomendeMarkten(PSOM)2007–20134.3XPublicPrivateInfrastructureAdvisoryFacility4.3XSectoralebenadering4.4XBegrotingssteun4.4XTechnischeassistentie4.4XImplementatievandeParisDeclaration4.4XXBijdragenaanUNDevelopmentGroupCountryCoordinationFund4.4XRetrospectiveonDevelopmentPolicyLending4.4XNetherlandsBusinessSupportOffices(NBSO)netwerk4.5XOverigevaluatieonderzoekEvaluatieactiviteitencoherentie-eenheid(DGIS/CE)4.1XRapportageEuropesecoherentiebeleid(monitoringsysteem)4.1XXMDG8rapport(monitoringsysteem)4.1XOnderzoekMVO-criteriainbuitenlandinstrumenten(gezamenlijkmetEZ)4.3XPrivatesectordevelopmentandpovertyreduction4.3XOndersteuningfinanciëlesectorinontwikkelingslandenenopkomendemarkten(NFX)4.3XPubliekPrivatePartnerschappen(review)4.3XExitstrategieën4.4XResultateninontwikkeling(monitoringsysteem)4.4XXXNederlandseontwikkelingssamenwerkingendeMDG’s4.4XBeleidsartikel4Persexemplaar92 BELEIDSARTIKEL5:TOEGENOMENMENSELIJKEONTPLOOIINGENSOCIALEONTWIKKELINGOperationeledoelstelling1Allekinderen,jongerenenvolwassenenhebbengelijkekansenomkwalitatiefgoedonderwijstedoorlopen,dathendebeno-digdevaardighedenenkennisbiedtomopeenvolwaardigewijzedeeltekunnennemenaandesamenleving.Terealiserenprestaties+Deuitgavenvooronderwijszijn15%vandeODA-uitgaven,inclusiefcapaciteitsversterkinginhethogeronderwijs.+Desteunaanonderwijsinnoodsituatiesenfragielestatenwordtuitgebreidtotmeerdan10landen.+Nederlandzalinnegenlandenplannen(mee)ontwikkelenomhetberoepsonderwijsbetertelatenaansluitenbijderestvandeonderwijssector.+HetFastTrackInitiative(FTI)vooronderwijs,waarinNederlandeenbelangrijkerolspeelt,consolideertzijnsamenwerkingmetminimaal40ontwikkelingslanden.+InhetkadervanhetWorldEconomicForumkrijgtdesamenwerkingmetdeprivatesectorverdervormindiverselanden.+Kwaliteitsverbeteringinhetonderwijswordtopinternationaal(FTI),regionaalenlokaalniveaugestimuleerddoordeontwikkelingenhetgebruikvanindicatorenvoordeverbeteringvankwaliteit.Instrumenten/activiteitenDebelangrijksteinstrumentenvoordezeoperationeledoelstellingenzijndeinzetvanmiddelen,beleidsbeïnvloedingeninternationaleonderhande-lingen.Onderwijssectorplannenwordeninzoveelmogelijkpartnerlandenmetdiverseinstrumentenenopdiverseniveausondersteund.Ondermeerviabilateralesamenwerkingmet14partnerlandeneninde40landendieNederlandviazijndeelnameenfinanciëleinbrenginhetFTIsteunt.Viadebilateraleprogramma’soverlegtNederlandsamenmetanderedonorenrechtstreeksoveronderwijshervormingenvormgevingvansectorplannenmetdebetrokkenoverheden.OpmultilateraalgebiedisUNICEFdebelangrijksteonderwijspartnervanNederland.MeteenbijdragevanNederland(166miljoeneuro)voerthetVN-kinderfondseenprogrammauitvoorderehabilitatieenverbeteringvanonderwijsinfragielestaten.Ditprogrammalooptvan2007tot2011.OokwerkenNederlandenUNICEFsamenineenprogrammavoordeintroductieenverbeteringvanvoorschoolsezorgenonderwijs.Nederlandwerktsamenmetnetwerkenen(internationale)organisatiesdievoorwaardenscheppendeactiviteitenuitvoerenzodatdeonderwijs-kwaliteitkanverbeteren.EenvoorbeeldvaneendergelijknetwerkishetForumforAfricanWomenEducationalists(FAWE),datzichintalvanlandenactiefinzetomdebelemmeringenvoormeisjesomaanonderwijsdeeltenemenwegtenemen.EenandernetwerkisEducationInternatio-nal(EI),deinternationalekoepelvanonderwijsbondendiezichinzetvoorverbeteringvandepositievanonderwijskrachten.ViahetSouthernandEasternAfricanConsortiumforMonitoringEducationalQuality(SACMEQ)wordtindezeregiogewerktaanontwikkelingengebruikvanindicatorenvoorverbeteringvanonderwijskwaliteit.Beleidsartikel5Persexemplaar93 DeinternationalevoortgangoponderwijskomttotuitdrukkinginMDG2.IndebijlagevandebeleidsagendaisaangegevenwatdestatusvanMDG2is.Operationeledoelstelling2Versterkingvanhetgebruikvankennisenonderzoekinbeleidenpraktijkvanontwikkelingssamenwerkingenversterkingvanpost-secundaironderwijs-enonderzoekscapaciteitinpartner-landen.Verminderingvankwalitatieveenkwantitatievetekortenaangeschooldmiddenkader.Terealiserenprestaties+DerelatiesmethetNederlandseonderzoeksveldwordenuitgebreidmetnieuwesamenwerkingsverbandeninhetkadervandeIS-acade-mie.Naastdeeerstevijfsamenwerkingsverbandengaanin2009viernieuwetrajecten,waarvoorindeloopvan2008overeenkomstenwerdengesloten,vanstart.+Plannenvoortoekomstigesamenwerkingophetgebiedvanlandbouw-kundig-onderzoek,metondermeermetdeConsultativeGrouponInternationalAgriculturalResearchzijnuitgewerktopbasisvan«changemanangement»proces.+Deprogramma’svoorhogeronderwijswordenkwalitatiefverbeterd:erkomtexplicieteaandachtvoorberoepsonderwijs,vrouwenenachterstandsgroepeneneensterkeraccentopSub-SaharaAfrika.OmdittebewerkstelligenondergaanhetbeurzenprogrammaNetherlandsFellowshipProgramme(NFP)enhetNetherlandsProgrammeforInstitutionalStrengtheningofeducationandTrainingcapacity(NPT)aanpassingen.IndicatorenBasiswaarde2008Streefwaarde2009Streefwaarde2010Percentageonderzoeksactiviteitenbinnenhetcentraleprogrammadatdoorhetdepartementpositiefbeoordeeldisopdeontwikkelingvanbruikbarekennisendaarbijbehorendecapaciteit85%90%100%AantalsamenwerkingsovereenkomsteninhetkadervandeIS-Academie59minimaal10Bron:MinisterievanBuitenlandseZaken,directieCultureleSamenwerking,OnderwijsenOnderzoek.Instrumenten/activiteitenDebelangrijksteinstrumentenvoordezeoperationeledoelstellingzijnbeleidsdialogen,beleidsbeïnvloeding,deinzetvanmiddelenenverdereopbouwviakennis.Omduurzameontwikkelingtotstandtekunnenbrengenmoetenlandenovereenbehoorlijkopgeleidengoedfunctionerendkaderbeschikken.HetprogrammaOnderzoekenInnovatieondersteunteenaantalstrategischenetwerkenenintermediaireorganisatiesdiewerkenaandeontwikkeling,verspreidingengebruikvan(nieuwe)kennisendedaarvoorbenodigdecapaciteit.ErwordtondermeersamengewerktmetNWO/WOTRO1,dieacademischekennisontwikkeltengebruiktombijtedragenaandeMillenniumontwikkelingsdoelen.DaarnaaststeuntNederlandwereld-wijdenetwerken,zoalsGlobalDevelopmentNetworkenScidevNet,diezichmetdeontsluitingenverspreidingvankennisbezighouden,enregionalenetwerkenzoalsHetAfricanEconomicResearchConsortiumBeleidsartikel51NWOisdeNederlandseOrganisatievoorWetenschappelijkOnderzoek,WOTROisdestichtingvoorWetenschappelijkOnderzoekvandeTropenenOntwikkelingslanden.Persexemplaar94 (AERC)enhetAfricanTechnologyPolicyStudiesNetwork(ATPS)enhetsamenwerkingsverbandvanAfrikaansewetenschapsacademiesNASAC.Voortswordenactiviteitenenorganisatiesgesteunddietotdoelhebbengunstige(r)randvoorwaardenvoorhetontwikkelenengebruikenvankennistecreëren.DeIS-academieisdebelangrijksteinnovatieveactiviteitvanhetministerieomverdiepingaantebrengenindekennisoverontwikkelingsvraagstuk-ken.DeIS-academieiseensamenwerkingsverbandtussenhetdeparte-ment,ambassadesenwetenschappelijkeinstellingen,dieelkaarvoedenmetspecifiekeinformatieoverontwikkelingsrelevantekenniseninforma-tie.Desamenwerkingheeftdiversevormen,variërendvanworkshops,uitwisselingentussendepartement,universiteitenenontwikkelingslan-den,promotie-onderzoekengastcolleges.DeversterkingvankennisenvaardighedenvanprofessionalsuitontwikkelingslandengebeurtviahetbeurzenprogrammaNFP.Hetprogrammarichtzichophetopleidenvanchangeagents,mensenuitachterstandsgroepenenprofessionalsdieeenbelangrijkerolkunnenspelenbijontwikkelinginpost-conflictenpartnerlanden.Hetcapaciteits-versterkingsprogrammavoorhethogeronderwijsNPTwerktaanverbeteringvanhethoger-enberoepsonderwijs.ViahetSamenwerkingInternationaleInstitutenProgramma(SII-programma)steuntNederlandeentwintigtalregionaleinstituten,zoalsdeSouthernAfricanRegionalUniversitiesAssociation(SARUA)enhetAfricanInstituteforEconomicDevelopmentandPlanning.DoorsamentewerkenmetdeUniversityforPeacewordtbijgedragenaanversterkingvandecapaciteitvoorhetuitvoerenvanconflictstudies.Operationeledoelstelling3Gelijkwaardigheidtussenmannenenvrouwen.DaartoeisdezeggenschapvanvrouwenvergrootDeongelijkerechtenenkansenvanvrouwenenmeisjeskennenverschillendeperspectie-ven:erissprakevanongelijkheidophetgebiedvanonderwijs,gezondheid,toegangtotdeeconomieenoppolitiek/bestuurlijkniveau.Deeffectievebevorderingvangelijkerechtenenkansenvoorvrouwen,hetderdeMillenniumOntwikkelingsdoel,vergtdanookinterventiesopdiverse,metelkaarsamenhangendeterreinen.Erwordenzeveninterven-tieterreinenonderscheiden1.DeNederlandseinzetopdezeterreinenligtverspreidoverdebegroting:1.middelbaaronderwijsvoormeisjes(OD5.1);2.seksueleenreproductievegezondheidenrechten(OD5.5);3.tijdsbeparendeinfrastructuurvoorvrouwen(OD4.2en4.3);4.goedgeregeldeigendoms-enerfrecht(OD4.3);5.formelewerkgelegenheidengelijkekansenopdearbeidsmarkt(OD4.3);6.deelnameaanenvertegenwoordiginginpolitiekenbestuur(OD5.3en2.7);7.aanpakvangeweldtegenvrouwen(OD5.3en2.7).Doordeoptelsomvandezeinzettenwordtbijgedragenaanmeergelijkwaardigheidtussenmannenenvrouwenenaandeabsoluteverbeteringvandepositievanvrouwen.OnderdezeOD5.3wordtdealgemeneinzetbeschrevenomtekomentotmeeraandachtvoordepositievanvrouwen(zgn.women’sempowerment),deinzetophetgebiedvandeaanpakvangeweldtegenvrouwen,endespecifiekeinzetophetterreinvanvrouwenin(post)conflictgebieden.IndeResultatenrapportage2009zalspecifiekerwordeningegaanopderesultatendieopdediversedeelterreinenwordengeboekt.Beleidsartikel51InnavolgingvandeVNTaskForceonEdu-cationandGenderEquality.Persexemplaar95 Terealiserenprestaties+NederlandsteuntenkeletientallenconcretemaatschappelijkeactiviteitenviahetMDG3Fondsdiezichrichtenophetvergrotenvandepolitiekeenbestuurlijkeparticipatievanvrouwen,hetverbeterenvandeeconomischepositievanvrouwen(inclusiefmeergelijkeeigendomsrechten),hetberechtenvanplegersvanseksegerelateerdgeweld,vanfeminicideenzuurgooieninZuid-AziëtotgenitaleverminkinginAfrika.+Nederlandblijftzichinzettenvoordespoedigeoprichtingvaneenkrachtige,geconsolideerdeVN-genderorganisatie.+InBangladesh,Ethiopië,Ghana,Nicaragua,Mozambique,deDRC,GuatemalaenMacedoniëzijnbilateraleactieplannenontwikkeldeninuitvoeringomgeweldtegenvrouwentebestrijden.Bovendienwordtin8niet-partnerlandenassistentieverleendaanhetverbeterenvanwetgevingenhettegengaanvanstraffeloosheid.+HetNationaalActieplan1325«OpdebresvoorVrouwen,VredeenVeiligheid(2008–2011)»wordtuitgevoerdindefragielestatenwaarNederlandactiefis.Instrumenten/activiteitenDeruim400voorstellendiezijningediendbijhetnieuweMDG3Fondshebbenhetmogelijkgemaakteenaantalzeerrelevanteenresultaats-gerichteactiviteitenteselecterenomderechtenenkansenvanvrouwentevergroten.Tegelijkgeeftditresultaataandaterurgentebehoeftebestaatinitiatievenophetgebiedvanverbeteringvanrechtenenkansenvanvrouwenfinancieelteondersteunen.Indeloopvan2008/2009zalmetbilaterale,multilateraleenmaatschappelijkedonorinstellingenwordengesprokenoverhetfinancierenvandergelijkeactiviteiten.InhetverlengdehiervanisgeconstateerddatdehuidigeinzetvandeVNopgenderterreinvrijzwakis.Erisconsensusdathetwerkterreinoverteveelverschillende,kleineorganisatiesisverspreidendatgendermain-streamingbinnendiversefondsenenprogramma’sonvoldoendeheeftopgeleverd.Hierdoorblijvenkansenonbenut.Eenhervormingstrajectisgewenst,waarvoorleiderschapendaadkrachtnodigzijn.Nederlandzalactiefblijvenzoekennaaropeningenomdithervormingstrajectvanstarttelatengaan.BinnendeVNspelenNederlandenFrankrijkalgeruimetijdeenkatalyse-renderolalstrekkervanresolutiesronddestrijdtegenseksegerelateerdgeweld.NederlandhandhaaftdepolitiekedrukopregeringenenhetVN-systeemomgeweldtegenvrouwentebestrijdenenkoppelthierextrafinanciëlebijdragenaan.InachtpartnerlandenwerktNederlandsamenmetoverhedenenanderepartners(multilateraleenbilateraledonoren,maatschappelijkmiddenveldenprivatesector)omgeweldtegenvrouwenaantepakkenenookinachtniet-partnerlandenwordeninhetkadervandemensenrechtenstrategiespecifiekeactiesondernomenomgeweldtegenvrouwenaantepakken.Extrainvesteringenzijngerichtopdeondersteuningvannationaleactieplannenomhuiselijkgeweldtebestrijden,hetvergrotenvandetoegangtotrechtspraak,rechtshandha-ving,opvangvanslachtoffersvanverkrachting,eerwraakengenitaleverminkingendere-integratievanslachtoffersindesamenleving.TevensblijftNederlandeenbelangrijkesponsorvanhetVNTrustFundterbestrijdingvangeweldtegenvrouwenenwordtinnavolgingvandemotiePetershetUNIFEMprogrammainAfghanistanondersteund.Beleidsartikel5Persexemplaar96 Specialeaandachtiservoordepositievanvrouwenin(post)conflict-gebieden.InhetNederlandsnationaalactieplan1325zijnactiepuntengeformuleerdvooreenvijftalaandachtsgebieden,namelijk(1)het(internationale)juridischekader;(2)preventie,bemiddelingenweder-opbouw;(3)internationalesamenwerking;(4)vredesmissies;en(5)afstemmingencoördinatie.Concreteactiviteitenuithetactieplanvariërenvanrekeninghoudenmetdebehoeftesvanvrouwenbijinspanningenophetgebiedvanontwapening,demobilisatieenre-integratietotspecifiekeaandachtvoorderolenpositievanvrouwenenmannenbinneninterna-tionalevredesmissiesenhethandhavenvangedragscodesvanvredes-troepen.Activiteitenwordeninsamenwerkingmetondertekenaarsvanhet«AkkoordvanSchokland»overvrouwen,vredeenveiligheiduitgevoerd.Eenaantalregionaleprojectenophetgebiedvanvrouwen,vredeenveiligheidwordtgefinancierdeninmultilateraleSSR-enDDR-programma’s,dieNederlandmedefinanciert,zaleenbelangrijkegendercomponentzijnopgenomen.Operationeledoelstelling4Eenhaltaandeverspreidingvanhiv/aids,malariaenanderelevensbedreigendeziekten.Terealiserenprestaties+Nederlandtoontleiderschapdooraidsbestrijdingenseksueleenreproductievegezondheidenrechtenoptenemenindepolitiekedialoogoplandenniveauenhaarstandpuntenuittedragenopbelangrijke(inter-)nationalebijeenkomsten.+Nederlandpleitvoornalevingvandemensenrechtenalsbasisvooreffectieveaidsbestrijding.Hetverbeterenvandepositievanvrouwen,hettegengaanvanstigmaendiscriminatieenhetopkomenvoordebelangenvankwetsbaregroepenstaanhierbijcentraal.Hiv-preventievoordruggebruikersdoormiddelvan«harm-reduction»programma’szal,waaropportuun,geadresseerdworden.+Nederlanddraagtbijaaneenmeercoherente,consistenteeneffectieveaanpakvandeaids-problematiekdooraantedringenopuitvoeringvanzowelhet«ThreeOnes»principealsdeaanbevelingenvanhetGlobalTaskTeam.+MededoordeNederlandsebijdrageaanhetGlobalFundtofightAIDS,TuberculosisandMalaria(GFATM)hebben1,6miljoenmensentoeganggekregentotaidsbehandeling,zijn3,5miljoenmensenbehandeldvoortuberculoseenzijn108miljoenbednettenuitgedeeldvoormalariapreventie.Instrumenten/activiteitenDebelangrijksteinstrumentenvoordezeoperationeledoelstellingenzijndeinzetvanmiddelen,beleidsbeïnvloedingeninternationaleonderhande-lingen.Nederlandmaaktheikelepuntenbespreekbaarzoals:seksueleenreproductievegezondheidenrechten,spuitomruilprogramma’svoordruggebruikers,seksuelevoorlichtingvoorjongeren,geweldtegenvrouwenenrechtenvanmensenmethiv.InpartnerlandeneninNeder-landwordtcomplementariteitensynergiebevorderddoorsamentewerkenmeteenbreedscalaaanmaatschappelijkeorganisatieszoalsNGOs,universiteiten,bedrijfslevenenSchoklandpartnerschappen.DeaidsambassadeurblijftprofielgevenaanhetNederlandseaidsbeleidalsintegraalonderdeelvanhetbuitenlandbeleid.TijdensdebeleidsdialoogBeleidsartikel5Persexemplaar97 metVN-organisatieseninternationaleorganisatieswordendeNeder-landsestandpuntennaarvorengebracht.Hetversterkenvandenationaleaids-responseenhetvergrotenvandecapaciteitoplandenniveauvormenbelangrijkeredenenvoorNederlandombijtedragenaanmultilateraleorganisatiesalsUNAIDS,UNFPA,WHOenUNICEF.IndebeleidsdialoogmetdezeVN-organisatieswordtconsistentgewezenophetbelangvanharmonisatieenafstemmingalsnoodzaakvooreeneffectieveaids-response.NederlandneemtdeelaandepartnerschappenInternationalAidsVaccineInitiative(IAVI)enhetInternationalPartnershiponMicrobicides(IPM)diezichrichtenophetontwikkelenvannieuwepreventievetechnologieën.DaarnaastheeftNederlandzittinginhetbestuurvanSTOPTBenhetGFATM.DoorsteunaandeVN-organisatiesenGFATMdraagtNederlandookbijaanprogramma’sinpost-conflictlandenenfragielestaten.Onderzoeknaarnieuwevaccinsengeneesmiddelenvoorarmoedegerela-teerdeziekten,zijneendiepte-investering:deontwikkeltijdisveelallangmaarpotentiëlegezondheidswinstvannieuwemiddelenisenorm.Dehuidigesubsidieregelingopditterreinzalin2009wordengeëvalueerd.Ditmoetdebasisleggenvooreenbeleidsvisievoordejarenerna.Operationeledoelstelling5EenwereldwijdebetrokkenheidvoorseksueleenreproductievegezondheidenrechtenenhetonverkortuitvoerenvandeCaïro-agendaTerealiserenprestaties+Nederlanddraagtbijaandestartvandeproductie,promotieenvoorlichtingvaneenverbeterdtypevrouwencondoomineenaantallanden.+MedemetbehulpvanNederlandzaleenprogrammawordenuitgevoerdmetUNFPAenICMomdeopleidingvanvroedvrouwenteverbeterenenuittebreidenenhetberoepvanverloskundigevastgelegdenwettelijkbeschermdtekrijgen.+Eenaantalinternationaleorganisatieswordtgesteundomonveiligeabortusalsoorzaakvanmoedersterftebeterbespreekbaartemaken,informatiebeschikbaartestellenenditaantepakken.+Nederlandzetdekomendejaren3miljoeneuroperjaarinvooraankoopendistributievanbenodigdhedenenmiddelen,waaronderanti-conceptie,omdezorgrondzwangerschapenbevallingteverbetereninhumanitairesituaties.DitkomtooktengoedeaandebrederedienstverleningrondseksueleenreproductievegezondheidenHIV-preventie.+NederlandzetzichsamenmetUNFPAinomindenationalebegrotin-genvoordegezondheidssectoreenbudgetlijnoptenemenvoorbenodigdheden,instrumenten,medicijnenenmiddelenvoorseksueleenreproductievegezondheid.Instrumenten/activiteitenNederlandmaakthetthemaSeksueleenreproductievegezondheidenrechtenbespreekbaarensteltSRGRaandeordewaaranderenersomslieverhetstilzwijgentoedoen.Opwerkniveauwordteenpragmatischeaanpakgehanteerdwaardoorveleendiversesamenwerkingsverbandentochtotresultatenkunnenleiden.Voorpleitbezorging,informatie-voorziening,educatieendienstverleningzijnadequaatgeschooldemensennodig.MeerdanineniganderaspectvangezondheidszorgisBeleidsartikel5Persexemplaar98 voordezorgrondzwangerschap,bevalling,enreproductieveenseksuelegezondheidgoedgeschooldpersoneelnodig.Omgoedtekunnenfunctioneren,moetenzijkunnenbeschikkenoverdejuistehulpmiddelenenmedicijnen,overinfrastructuur,inclusiefcommunicatiemiddelenentransport.Kortomhethelegezondheidszorgsysteemmoetgoeddraaien.Personeelsgebrekindegezondheidszorglaatzichmetnameindezorgrondzwangerschapenbevallingvoelen,metalsgevolgweinig«handenaanhetbed»enhogemoedersterfte.Omdieredengaateronderdezeoperationeledoelstellingeenaanzienlijkdeelvandemiddelennaargezondheidszorgalgemeen.Nederlandzetspecifiekinopversterkingvandeberoepsgroepvanvroedvrouwen,samenmetdeinternationalekoepelorganisatievanvroedvrouwen-verenigingen(InternationalConfederationofMidwives,ICM)endebevolkingsorganisatievandeVN(UNFPA).AlgemeneondersteuninggezondheidssectorIntwaalfpartnerlanden(Vietnam,Bangladesh,Jemen,Ethiopie,Tanzania,Zambia,Mozambique,Ghana,BurkinaFaso,Mali,SurinameenNicaragua)ondersteuntNederlanddegezondheidssector.IndemeestegevallenneemtNederlanddeelaaneengezamenlijkprogrammawaarbijverschillendedonorenhetsectorprogrammavandeoverheidondersteunenviadezogenaamdeSectoraleBenadering.Inverschillendelandenwordendaarnaastactiviteitenvanmaatschappelijkeorganisatiesgesteund,vaakopterreinendieomgevenzijndoortaboesendaardooronvoldoendeaandachtkrijgenbinnenhetover-heidsbeleid.Nederlandrichtzichdaarbijspecifiekophiv/aidsenseksueleenreproduc-tievegezondheidenrechten,tweeprioriteitenuithetNederlandsbeleidvoorontwikke-lingssamenwerking.Daarnaastwordtveelaandachtgegevenaandebestrijdingvanarmoedeziekten,zoalsmalariaentuberculose,aanfinancieringvandegezondheidszorg,enaangezondheidszorgpersoneel.Veellandenkampenmetpersoneelsproblemen,diezowelkwalitatiefalskwantitatiefvanaardzijn.MetnameinAfrikazijnergrotetekortenaangezondheidspersoneelenisdaardoorinveellandenzelfssprakevaneencrisissitua-tie.Nederlandzetsterkerinopverbeteringvangezondheidinfragielestaten,evenalsinlandeninconflictofpost-conflictsituatiesenlandendiegetroffenzijndoornatuurrampen.Indiesituatiesisvaakweinigaandachtvoorseksueleenreproductievegezondheidenrechten.MetUNFPAeninternationaleNGO’swordtditthemahogeropdeagendagezetenwordtditelementdaadwerkelijkindehulpverleningingebracht.Operationeledoelstelling6Eengroteparticipatievanhetmaatschappelijkmiddenveldinontwikkelingslanden.Terealiserenprestaties+Hetnieuwebeleidskadermetbetrekkingtothetmaatschappelijkmiddenveldwordtvastgesteld.OpbasisvanditnieuwebeleidwordttevenseenfinancieringskadergeschrevenvoorhetNederlandsemaatschappelijkmiddenveldvoordeperiodená2010.NederlandsemaatschappelijkeorganisatiesmakenduidelijkopwelkewijzeintoenemendematebijgedragenwordtaanhetbehalenvandeMillenniumOntwikkelingsdoelen.+Erismeercomplementariteitgerealiseerdindesamenwerkingtussenhetmaatschappelijkmiddenveldendeambassadesindepartner-landen.+VoortzettenvanhetprogrammaSportenOntwikkeling,datinternatio-Beleidsartikel5Persexemplaar99 naalwordtbenutomopkatalyserendewijzebijtedragenaanarmoedebestrijding,welzijnenvredesopbouwinontwikkelingslanden.Instrumenten/activiteitenDebelangrijksteinstrumentenvoordezeoperationeledoelstellingenzijndeinzetvanmiddelen,beleidsbeïnvloedingeninternationaleonderhande-lingen.TijdensdejaarlijkseoverlegrondesmetdegroteMFS-organisatieswordenresultatenopdiversethema’s,zoalsdevoortgangbijhetbehalenvandeMillenniumOntwikkelingsdoelen,besprokenengezamenlijkeinzet(strategischesamenwerking)tenaanzienvanactuelebeleidsprioriteitenafgesproken.Daarnaastvindtregelmatigoverlegplaatsoverspecifiekethema’suithetontwikkelingsbeleidtussenhetministerieenrelevanteorganisatiesuithetmaatschappelijkmiddenveld.Methetmaatschappelijkmiddenveldwordteendialooggevoerdoverwederzijdseversterkingensynergiedoormiddelvaninterventiesviahetbilateralekanaalenhetparticulierekanaal.Ookvindterregelmatigoverlegplaatstussendeambassadesinpartnerlanden,themadirectiesenmaatschappelijkeorganisaties.Erzullenbijeenkomstenwordengeorganiseerdovercapaciteits-eninstitutioneleontwikkelingenlerendvermogenvanzuidelijkeorganisa-ties,omzobijtedragenaanhetvraaggestuurdermakenvancapaciteits-opbouw.ExpertisevanondermeerSNVenPSOzalwordeningezettenbehoevevancapaciteitsversterkingvanzuidelijkeontwikkelingsactoren.Dooractievedeelnamevankansarmegroepenaansportactiviteitenteondersteunen,wordenemancipatie,conflictbeslechting,gezondheideneducatiebevorderd.Deactiviteitenzullenzichinhetbijzonderrichtenopjongeren,meisjesenvrouwenengehandicapten.Beleidsartikel5Persexemplaar100 B:BudgettairegevolgenvanbeleidBeleidsartikel5ToegenomenmenselijkeontplooiingensocialeontwikkelingBedrageninEUR10002007200820092010201120122013Verplichtingen56041117029167988453113303561215561215561215Uitgaven:Programma-uitgaventotaal15810351731184180234818031011779858177835817783585.1Allekinderen,jongerenenvolwas-senenhebbengelijkekansenomkwalitatiefgoedonderwijstedoorlopen,dathendebenodigdevaardighedenenkennisbiedtomopeenvolwaardigewijzedeeltekunnennemenaandesamenleving464919458353515050502721500690500690500690Juridischverplicht43%6%3%3%3%Overigverplicht57%94%97%97%97%Beleidsmatignognietingevuld0%0%0%0%0%5.2Versterkingvanhetgebruikvankennisenonderzoekinbeleidenpraktijkvanontwikkelingssamen-werkingenversterkingvanpost-secundaironderwijs-enonder-zoekscapaciteitinpartnerlanden.Verminderingvankwalitatieveenkwantitatievetekortenaangeschooldmiddenkader.124889145258157025171375181231181231181231Juridischverplicht61%37%24%24%24%Overigverplicht39%62%73%73%73%Beleidsmatignognietingevuld0%1%3%3%3%5.3Gender3938277333677237190341303413034130Juridischverplicht85%84%56%56%56%Overigverplicht15%16%44%44%44%Beleidsmatignognietingevuld0%0%0%0%0%5.4HIV/Aids282343299219301651307112305262305262305262Juridischverplicht100%91%77%77%77%Overigverplicht0%5%18%18%18%Beleidsmatignognietingevuld0%4%5%5%5%5.5Reproductievegezondheid141698162951172676173047156939156939156939Juridischverplicht76%78%75%75%75%Overigverplicht24%22%25%25%25%Beleidsmatignognietingevuld0%0%0%0%0%5.6Participatiecivilsociety563248637670619174611656601606600106600106Juridischverplicht96%91%91%91%91%Overigverplicht4%9%9%9%9%Beleidsmatignognietingevuld0%0%0%0%0%Beleidsartikel5Persexemplaar101 C:OnderzoeknaardedoelmatigheidendoeltreffendheidvanhetbeleidTitelvanhetevaluatie-onderzoekOperationeledoelstellingJaarvanafronding200620072008200920102011BeleidsdoorlichtingenOnderwijsenOS,o.b.v.onderwijssectorreviewsindeonderwijsOS-partnerlanden5.1XOnderzoeksbeleidvanaf20055.2XVerankeringman-vrouwgelijkheidinbeleidenuitvoering.5.3XBeleidsdoorlichtinghiv/aidsenseksueleenreproductievegezondheidenrechten(SRGR)5.4,5.5XMFS5.6XEffectenonderzoekImpactevaluatiebasisonderwijsinZambia5.1XImpactevaluatiebasisonderwijsinOeganda5.1XVervolgevaluatiebasisonderwijsOeganda5.1XImpactevaluatiesbasisonderwijsinnogteselecterenlanden5.1XXTussentijdseevaluatieprogramma’sinternationaalonderwijs(NFPenNPT)5.2XDevernieuwingvanhetNederlandseonderzoeksbeleid1992–20055.2XNationalHealthInsuranceSchemeGhana5.4XGezondheidssectorTanzania5.5XEffectenonderzoekenSRGR5.5XXEvaluatiesTMF5.6XIOB-evaluatiesMFP-breed(3studies)5.6XXVakbondsmedefinancieringsprogramma5.6XSNV5.6XPrinsClausFonds5.6XOverigevaluatieonderzoekFastTrackInitiative(FTI)5.1XSubsidieClingendael5.2XIS-Academie5.2XSALIN5.6XXplore5.6XBeleidskaders/voortrajectMFS5.6XMaatgesnedenmonitoringinhetMFS5.6XKwaliteitsoordeelprogramma-evaluatiesMFS5.6XBeleidsartikel5Persexemplaar102 BELEIDSARTIKEL6:BETERBESCHERMDENVERBETERDMILIEUOperationeledoelstelling1BeschermingenduurzaamgebruikvanmilieuindemondialecontextendenationalecontextinontwikkelingslandenTerealiserenprestaties+Ophetgebiedvanhernieuwbareenergievindtbeleidsontwikkelingencapaciteitsopbouwplaatsinpartnerlanden.Erwordtgeïnvesteerdineenefficiëntergebruikvanhernieuwbareenergiebronnen,zoalsgroot-enkleinschaligewaterkracht,biomassa,zonne-energieenaardwarmteinonderandereIndonesiëenhetGroteMerengebied.Eénmiljoenmensenheefttoeganggekregentothernieuwbareenmoderneenergie,meteenfocusopAfrika+Monitoringsmechanismenvanindirecteeffectenvangrootschaligebio-energieteeltwordenontwikkeldengetest.IndonesiëenMozambi-quewordenondersteundbijdeverduurzamingvandeproductievanbiomassavoorenergiedoeleinden.+InDRCongo,IndonesiëenhetGroteMerengebiedwordtviaversterkingvanbetrokkenbosbouwdienstenenmetparticipatievandelokalebevolkingbijgedragenaanverbeterdbosbeheer.+Bangladesh,Bolivia,Ethiopië,Ghana,MozambiqueenVietnamhebbenopbasisvaneenmededoorNederlandgefinancierdestudieeenbeterinzichtindekostenvanadaptatiealsgevolgvanklimaat-verandering.+Hetondersteunenvanregionalekennis-enonderzoeksnetwerkenincapaciteitsopbouwteneindelandeninstaattestellenklimaatrisico’sbetertebegrijpenenmaatregelentenemenomdezerisico’soptekunnenvangen.+Optiesvoorhetontwikkelenvaninnovatievefinancieringsmechanis-menzullenwordenuitgewerkt,inclusiefhetemissiesysteemvandeEU.Instrumenten/activiteitenDebelangrijksteinstrumentenvoordezeoperationeledoelstellingenzijndeinzetvanmiddelen,beleidsbeïnvloedingeninternationaleonderhande-lingen.Hetkabinetheeftvoordeperiode2008–2011intotaal500mlneurobeschikbaargesteldvoorhernieuwbareenergie.Dezemiddelenzullenzowelviahetbilaterale,hetmultilateralealshetparticulierekanaalwordeningezetombeleidinontwikkelingslandenteontwikkelen,capaciteittevergroten,bronnenvoorhernieuwbareenergieteontwikke-lenentoegangvanarmentothernieuwbareenergieteverbeteren.BelangrijkstepartnershierbijzijndeWereldbankgroep,deregionaleontwikkelingsbanken,GesellschaftfürTechnischeZusammenarbeit(GTZ),SNV,deEuropeseCommissieenhetbedrijfsleven.InhetGroteMeren-gebiedenIndonesiëwordenbilateraleprogramma’sontwikkeldophetgebiedvanhernieuwbareenergie.Omdathetvanbelangisdatookanderedonoreneenactiefbeleidhebbentenaanzienvanhernieuwbareenergie,zaleenbeleidsdialoogwordengevoerdmetdeontwikkelingsban-kenengelijkgezindedonoreninEuropa.Inhetkadervandedoelstellingin2015,10miljoenmensentoegangtegeventotduurzameenmoderneenergiediensten,zullendenogtesluitenovereenkomstenvoorderesterende5miljoenmensenwordengerealiseerdopbasisvantoegangtothernieuwbareenergie.Beleidsartikel6Persexemplaar103 Nederlandwileenbijdrageleverenaanhetverduurzamenvanbiomassavoorenergiedoeleinden.Omditterealiserenwordtviadriesporengewerkt:internationaleverankeringvanduurzaamheidsafspraken,monitoringvanmacro-effectenenverduurzamingvandeproductievanbiobrandstoffen.Nederlandwerktvoordeuitvoeringdaarvansamenmeteenaantalontwikkelingslanden(metnameIndonesiëenMozambique),metgroteproducentenlanden(metnameBraziliëenMaleisië)enmetanderebelangrijkespelersopdewereldmarktvoorbiobrandstoffen(metnameChina,Rusland,IndiaendeVS).Ontwikkelingslandenzullenwordenondersteundbijhetontwikkelenenrealiserenvankansenombiobrand-stoffenopeenduurzamewijzeteverbouwen.Gestreefdwordtnaarinternationaleafsprakenoverhetverduurzamenvandeproductievanbiobrandstoffen.Deklimaatonderhandelingendiemoetenleidentoteennieuwinternatio-naalakkoordhebbenprioriteit:Nederlanddraagtactiefbijaandeonderhandelingen,zowelinhetEU-voortrajectalsinhetUNFrameworkConventiononClimateChange(UNFCCC).AlsvoorzittervanhetOESOtask-teamzullenrichtlijnenwordenopgesteldvoorhetintegrerenvanadaptatieinontwikkelingssamenwerking.Tevenswordenontwikkelings-landenondersteundbijhetintegrerenvanklimaatbeleidinhetontwik-kelingsbeleidenbijhetbevorderenvantoegangtotbestaandeeninnovatievebronnenvanfinanciering,zoalsdekoolstofmarkten.Daar-naastwordtbijgedragenaanhetprogrammaForestCarbonPartnershipvandeWereldbankwaarbijtoegewerktwordtnaardeverminderingvanCO2-uitstootdoorhetvermijdenvanontbossingenbosdegradatie.Erwordtinditkadersamengewerktmetinternationaleorganisaties(zoalshetInternationalInstituteforEnvironmentandDevelopment(IIED),SysTemforAnalysisResearchandTraining(START)endeInternationalUnionforConservationofNature(IUCN),metNederlandsekennis-instellingen(zoalshetInstituutvoorMilieuvraagstukkenendeLandbouwUniversiteitWageningen)enparticuliereorganisaties(zoalshetKlimaat-centrumvanhetRodeKruis).IntegenstellingtothetKyotoProtocolzaleennieuwinternationaalverdragrekeningmoetenhoudenmethetvraagstukvanklimaataanpas-sing.Ontwikkelingslandenzullenhethardstwordengetroffen.NederlandzalzichinzettenomdedaarmeegepaardgaandeadditionelekostentefinancierenopeenwijzezoalsdoordeBaliovereenkomstisvastgelegd;nieuweenadditionelefinanciering.Nederlandzetzichinditkaderactiefinvooreenbetereklimaatarchitectuur.Datzoubijvoorbeeldkunnenvia(onderdelenvan)hetETS(EmissionTradingScheme).Operationeledoelstelling2Duurzaamwaterbeheer,eenhogerpercentagemensendatduurzametoegangheefttotveiligdrinkwaterensanitairevoorzieningenTerealiserenprestaties+DeerkenningvanhetRechtopWaterenSanitatieisonderdeelgewordenvandebeleidsdialoogmetpartnerlandenenstrategischeontwikkelingspartners.+3miljoenmenseninontwikkelingslandenhebbentoeganggekregentotdrinkwaterensanitatie;nieuweprogramma’svoor2miljoenmensenzijngestart.+TweepartnerlandenzijnondersteundbijkennisverwervingoverBeleidsartikel6Persexemplaar104 adaptatieindewatersectorenhetaanpassenvanbestaandenationalewaterplannenaanklimaatverandering.+Decapaciteitvoorwaterbeheerinzesgrensoverschrijdendestroomge-bieden(Ganges,Maputo-Incomati,Nijl,Niger,Senegal,MekongenZambezirivier)isverderverbeterdendraagtbijaanverbeterderegionalesamenwerking.+InzesAfrikaanselandenzijnmetNederlandseondersteuningnationaleplannenvoorgeïntegreerdwaterbeheerafgerondenopgenomenindenationalebeleids-enbudgettairekaders.Instrumenten/activiteitenDebelangrijksteinstrumentenvoordezeoperationeledoelstellingzijnbeleidsdialogen,beleidsbeïnvloeding,deinzetvanmiddelenenverdereopbouwviakennis.NederlandzaldeerkenningvanhetrechtopWaterenSanitatieenhetbelangvangoedwaterbestuuraandeordestellenindebeleids-enpolitiekedialoogmetzoweloverhedenvanpartnerlanden,anderedonoren,(internationale)NGO’salsrelevantemultilateraleorganisaties.StrategischepartnerszijnhetGlobalWaterPartnership,gespecialiseerdeNGO’s(zoalsTransparancyInternationalenBothEnds),gelijkgezindedonoren(zoalsDfID),UNICEFendeontwikkelingsbanken.Derealisatievande50miljoendoelstellingvoordrinkwaterensanitatievindtplaatsviaondersteuningvanbilateraleprogramma’sinpartner-landen,multilateraleorganisatieszoalsUNICEF,UN-HABITAT,deWereldbankendeAfricanDevelopmentBankenAsianDevelopmentBank,enparticuliereorganisatieszoalsWateraid,SimavienAqua-4-All.Daarnaastwordtsamengewerktmetinternationaleorganisatiesophetgebiedvanplanningenmonitoring,zoalshetWaterandSanitationProgramenhetJointMonitoringProgram,enmetinternationalebelangenbehartigingsorganisatiesalsdeUNSecretaryGeneral’sAdvisoryBoardonWaterandSanitation(UNSGAB).ViahetSchoklandakkoordoverwaterensanitatiezaldeinzetvandeNederlandsewatersectorverderwordengestimuleerd.Omdeklimaatadaptatieindewatersectorinpartnerlandentekunnenrealiserenzaleenpoolvandeskundigenophetgebiedvanklimaat-adaptatiewordengevormdvooradviseringaanpartnerlanden.Nederlandzalassisterenbijhetopbouwenvankennisoveradaptatieindewater-sectorinontvangendelandenenmeedenkenovereenadequateaanslui-tingvanactiviteitenopdeontwikkelingsagendaindezelanden.Prioriteitzalwordengegevenaanadaptatiestrategieënvoorgroependiehetmeestkwetsbaarzijnvoorklimaatverandering.Tevenszalaansluitingwordengezochtvaninitiatieveninbetrokkenpartnerlandenbijmultilateralekanalenvooradaptatiefinanciering.Partnersinditkaderzijndeministe-riesvoorVerkeerenWaterstaatenVolkshuisvesting,RuimtelijkeOrdeningenMilieu.Voorverbeterdwaterbeheeren-bestuurinspecifiekepartnerlandenenstroomgebiedenwordtsamengewerktmetkennisinstellingen(zoalsUNESCO-IHEInstituteforWaterEducation),betrokken«basin»organisa-ties(zoalshetNileBasinInitiativeendeNigerBasinAuthority),gespeciali-seerdeinternationaleorganisatiesalsGlobalWaterPartnershipenInternationalUnionforConservationofNature(IUCN),vakministeries(metnameV&W)enanderedonoren.Financiëleondersteuningvandebasin-organisatiesrichtzichvooralopcapaciteitsontwikkeling.DebeleidsdialoogmetdezeorganisatiesendonorenisvooralgerichtophetBeleidsartikel6Persexemplaar105 versterkenvandelinktussenwaterbeheerenarmoedebestrijdingenhetbenuttenvangrensoverschrijdendwaterbeheervoorregionalesamenwer-kingenontwikkeling.B:BudgettairegevolgenvanbeleidBeleidsartikel6BeterbeschermdenverbeterdmilieuBedrageninEUR10002007200820092010201120122013Verplichtingen3476295902883585792717212918869188691886Uitgaven:Programma-uitgaventotaal3560083913374436544958585863153863903863906.1Milieuenwater244682257958305284359819451777251852251852Juridischverplicht88%76%44%44%44%Overigverplicht12%24%55%55%55%Beleidsmatignognietingevuld0%0%1%1%1%6.2Duurzaamwaterbeheer,eenhogerpercentagemensendatduurzaamtoegangheefttotveiligdrinkwaterensanitairevoorzieningen111326133379138370136039134538134538134538Juridischverplicht100%100%96%96%96%Overigverplicht0%0%4%4%4%Beleidsmatignognietingevuld0%0%0%0%0%Beleidsartikel6Persexemplaar106 C:OnderzoeknaardedoelmatigheidendoeltreffendheidvanhetbeleidTitelvanhetevaluatie-onderzoekOperationeledoelstellingJaarvanafronding200620072008200920102011BeleidsdoorlichtingenEnergieenontwikkelingssamenwerking6.1XDuurzametoegangtotveiligdrinkwaterenelementairesanitairevoorzieningen6.2XEffectenonderzoekRegeringsstandpuntTropischRegenwoud(RTR)6.1XCleanDevelopmentMechanism(CDM)(gezamenlijkmetVROM)6.1XNetherlandsClimateAssistanceProgramme(NCAP)6.1XBeleidsprogrammaBiodiversiteitInternationaal(BBI)(gezamenlijkmetLNVenVROM)6.1XTransitieBiodiversiteit6.1XSectoralebenaderinginhetthemamilieu6.1XEnergieenontwikkelingssamenwerking6.1XProgramma«EnergizingDevelopment»6.1XEffectenonderzoekenenergieprogramma’s6.1XXRio-verdragen6.1XInternationalewaterinstellingen6.1XImpactevaluatiewaterensanitairevoorzieningeninTanzania6.2XImpactevaluatiewaterensanitairevoorzieningeninJemen6.2XImpactevaluatiewaterensanitairevoorzieningeninEgypte6.2XImpactevaluatiewaterensanitairevoorzieningeninMozambique6.2XImpactevaluatiewaterensanitairevoorzieningeninBenin6.2XSectoralebenaderingindesectorwater6.2XOverigevaluatieonderzoek–Beleidsartikel6Persexemplaar107 BELEIDSARTIKEL7:WELZIJNENVEILIGHEIDVANNEDERLAN-DERSINHETBUITENLANDENREGULERINGVANHETPERSO-NENVERKEERA:OperationeledoelstellingeneninstrumentenOperationeledoelstelling1Professioneleconsulairedienstverlening.Terealiserenprestaties+Handhavingvanadequateconsulairedienstverlening,bijeentoenemendevraag.+Vergrotingvandeprofessionaliteitdoormiddelvandeintroductievaneengeautomatiseerdcasemanagementsysteem.+Hetministeriezal,medeinhetkadervanverwachtingenmanagement,duidelijkeinformatieverzorgenoverconsulairedienstverleningaanNederlandseburgersenbedrijvendienaarhetbuitenlandwillengaan,inhetbuitenlandactiefwillenwordenofreedsinhetbuitenlandactiefzijn.+SamenwerkingmetrelevantebetrokkenorganisatiesindereisbranchemetalsdoelNederlandersbetervoorbereidopreistelatengaan.+Actuelelandenreisadviezen.+Uitwerkingvandebeleidsbrievengedetineerdenbegeleidingbuiten-land(TK,vergaderjaar2007–2008,30010,nr.6van4december2007enTK,vergaderjaar2007–2008,30010,nr.8van7maart2008)+Handhavingvandeparaatheidbijcalamiteitenencrisesinhetbuitenland,insamenwerkingmetEU-enanderepartners.+Deintroductievanbiometrieinreisdocumentenenvisaverlooptopeendusdanigewijzedatdeaanvragerzoweinigmogelijkhinderondervindtvandeomschakeling.Instrumenten/ActiviteitenDeNederlandseconsulairevertegenwoordigingeninhetbuitenland,methunconsulairebaliesenwachtruimtes,zijneenzichtbaarentastbaarcontactpuntvoorNederlandseenbuitenlandseburgersindenvreemde.In2009zalaandezebalieeenaantalnieuwehandelingenmoetenwordenverricht,metnamevanwegedeverplichteafnamevanbiometrischekenmerkenbijdeaanvraagvanreisdocumenten.Voordezeveranderingzaleenaantalbaliesaangepastmoetenworden.Omdekennisenvaardighedenvanconsulairemedewerkersoppeiltehoudenwordenopleidingengeorganiseerd,ondermeermethetoogopdeintroductievanbiometrie,maarookterhanteringvanhetnieuwecasemanagementsysteem.Erzaltevenseenbeginwordengemaaktmetdesamenvoegingvandedirectiesdiezichbezighoudenmetconsulairezakenenasiel,migratieenpersonenverkeer.DezebundelingvankrachtenzaldanookaanHaagsekantéénconsulairloketcreërenenbovendienefficiencywinstoplevereninaansturingenondersteuning.Eenindicatorvoordekwaliteitvandeconsulairedienstverleningdieindezebegrotingwordtgeïntroduceerdishetpercentagepaspoortendatbinnendewettelijketermijnwordtafgegeven.Erwordtgestreefdnaarbehoudvanhetbereiktepercentagein2008alsstreefwaardevoor2009omdatermetgelijkemiddelenmeeraanvragenverwerktmoetenworden.Beleidsartikel7Persexemplaar108 IndicatorBereiktin2008Streefwaarde2009Hetpercentagepaspoortendatbinnendewettelijketermijnvan28dagenwordtverstrekt87%87%Bron:SDU.Depaspoortwetkenteenbeginseltermijnvan4wekenvooreenpaspoortverstrek-king,eventueelteverlengentotachtweken.BedachtdienttewordendatdemetingvanSdu(debeheerdervanhetpaspoortsysteemRAAS)begintophetmomentdateenpaspoortaanvraagwordtgeregistreerd(meestalopdezelfdedagdatdeaanvragerbijdebaliekomt);demetingstoptophetmomentwaarophetpaspoortdaadwerkelijkisuitgereiktenditinRAASisverwerkt.DegenoemdeperiodeomvatdusookdeverzendingvanhetpaspoortvanuitNederlandnaardepost,alsookdetijddienodigisvoorhetuitvoerenvannationaliteitsonderzoek.Operationeledoelstelling2AlsketenpartnerkwalitatiefhoogwaardigebijdragenleverenaandeuitvoeringvanhetNederlandsevreemdelingenbeleid.Terealiserenprestaties+VerdereontwikkelingenharmonisatievanhetEUvisum-,asiel-enmigratiebeleidmetspecifiekeaandachtvoordeexternedimensieendepraktischeuitvoeringvanditbeleid,envoordesamenwerkingmetderdelanden.+InsamenwerkingmetondermeerhetministerievanJustitieuitvoeringgevenaandeindenotitie«InternationaleMigratieenOntwikkeling2008»vastgesteldeprioriteiten.+Hetnieuwegeautomatiseerdevisuminformatiesysteem(NVIS)isaangeslotenophetnieuweEUVisumInformatiesysteem(EUVIS)zodatNederlandookdebeschikkingheeftoverdevisumaanvraaggegevensvandeandereSchengen-partners.+Ondanksdesterkegroeiindevisumaanvragenzullendienstverleningenklantgerichtheidwordenverzekerdenwaarmogelijkkwalitatiefverbeterd,doorintoenemendematemetandereSchengenpartnerssamentewerkenendoortegaanmetpilotsmetexternedienstverle-nersinzakedeuitbestedingvaneendeelvanhetvisumprocesopeenaantalposten.+Opstellenvaneenontwerp-RijksvisumwetopbasisvanhetbesluitvandeRijksministerraadd.d.18januari2008.+Individueleenalgemeneambtsberichtenzullen,opaanvraagvanhetministerievanJustitie,zorgvuldigtotstandkomenenbinnendeafgesprokentermijnenwordengeleverd.+DeNederlandsevertegenwoordigingeninhetbuitenlandzullenalleverzoekentotlegalisatievanbuitenlandsebrondocumentenopcorrecteenefficiëntewijzebehandelen.+BuitenlandsebrondocumentenzullenopverzoekvandebeschikkendeinstantiesinNederlandterverificatiewordendoorgeleidaandeautoriteitenvanhetlandwaarhetbetreffendedocumentisafgegeven.+IntensiveringvandesamenwerkingmetdeImmigratieenNaturalisatieDienst(IND)endeKoninklijkeMarechausee(KMar)ophetgebiedvandocumentcontroleenfraudebestrijding,ondermeerdoorkennisover-drachtenharmonisatievaninformatiesystemen.Instrumenten/ActiviteitenUitvoeringvanhetHaagsProgrammaiseenbelangrijkeleidraadvoorhetEuropeesasiel-enmigratiebeleid.Doormiddelvanhetzogenaamde«migratiepact»wordtinEuropeesverbandgepoogdomhetgroteaantallopendeinitiatieventeordenenenhieraanmeerpolitiekgewichttegeven.Beleidsartikel7Persexemplaar109 BuitenlandseZakenrichtzichhierbijalsvakministeriespecifiekopversterkingvandesamenwerkingtussendeEUenderdelandenvanherkomstendoorreis.Nederlandblijftzichactiefinzettenvoor(deorganisatievan)hetGlobalForumonMigrationandDevelopment,eenwereldwijdebijeenkomstovermigratieenontwikkeling.Daarnaastzullendeprioriteitenvandenotitie«InternationaleMigratieenOntwikkeling2008»,insamenwerkingmethetministerievanJustitieenanderen(maatschappelijkmiddenveld)wordenuitgewerkt,waarondereenproefprojectcirculairemigratieenhetbevorderenvandeinspanningenophetgebiedvanduurzameterugkeer.NederlandblijfteenactieverolvervulleninEU-verbandbijdeverdereharmonisatievanhetEU-visumbeleidmetspecifiekeaandachtvoordepraktischeuitvoerbaarheidvanderegelgeving.In2009wordendepilotsmetuitbestedingvandelenvanhetvisumprocesopnieuwgeëvalueerd.BuitenlandseZakenleverteenbijdrageaandebestrijdingvandocument-enidentiteitsfraude.Omdeeerstelijnsfraudebestrijdingopdepostenteondersteunenzalaaneenaantalproefpostenhulpmiddelenverstrektwordenomdeterlegalisatieaangebodenbrondocumententerplekkezogrondigmogelijktekunnenonderzoeken.OpditmomentishetnognietgoedmogelijkomkwaliteitsmetingentedoenophetterreinvandeuitvoeringvanhetNederlandsevreemdelingenbeleid.DankzijdeintroductievanNVISwordthetondermeermogelijkomtemetenwelkpercentagevandevisabinnendewettelijketermijnwordtafgegeven.Eind2008zalereennulmetingwordengedaanenvanafdebegroting2010kanditalsindicatorwordenopgenomen.B:BudgettairegevolgenvanbeleidBeleidsartikel7WelzijnenveiligheidvanNederlandersinhetbuitenlandenreguleringvanhetpersonenverkeerBedrageninEUR10002007200820092010201120122013Verplichtingen104763183795189503131414129736134363134959Uitgaven:Programma-uitgaventotaal1116811837951895031314141297361343631349597.1Consulairedienstverlening152761573588008825882588258825Juridischverplicht45%45%45%45%45%Overigverplicht50%50%50%50%50%Beleidsmatignognietingevuld5%5%5%5%5%7.2Vreemdelingenbeleid96405168060180703122589120911125538126134Juridischverplicht0%0%0%0%0%Overigverplicht100%100%100%100%100%Beleidsmatignognietingevuld0%0%0%0%0%Ontvangsten411273684036640366403664036640366407.10Consulairedienstverlening41127368403664036640366403664036640Beleidsartikel7Persexemplaar110 C:OnderzoeknaardedoelmatigheidendoeltreffendheidvanhetbeleidTitelvanhetevaluatie-onderzoekOperationeledoelstellingJaarvanafronding200620072008200920102011BeleidsdoorlichtingenBeleidskaderconsulairedienstverlening7.1XEffectenonderzoekMigratieenontwikkeling7.2XLegalisatie-enverificatiebeleid7.2XOverigevaluatieonderzoekAlgemeneAmbtsberichten7.2XPilotverkorteAlgemeneAmbtsberichten7.2XBeleidsartikel7Persexemplaar111 BELEIDSARTIKEL8:VERSTERKTCULTUREELPROFIELENPOSITIEVEBEELDVORMINGINENBUITENNEDERLANDA:OperationeledoelstellingeneninstrumentenOperationeledoelstelling1GroterebuitenlandsebekendheidmetdeNederlandsecultuurTerealiserenprestaties:+SamenmethetministerievanOnderwijs,CultuurenWetenschap(OCW)uitvoeringgevenaandenieuwenotainternationaalcultuur-beleid.+OphetgebiedvanDesign,ModeenArchitectuurzullendeministeriesvanOCW,Economischezaken,BuitenlandseZakenendeRijksbouw-meestersamenwerken,debeschikbaremiddelenbundelenensamenmetdesectorprioriteitenvoorinternationaliseringvaststellen.+Naastdebestaandeprioriteitslanden,wordenercultureleuitwisse-lingsprogramma’sopgezetmetdeBRIC-landen(Brazilië,Rusland,IndiaenChina)endelandenindeMediterraneenArabischeregio,opbasisvandeverkenningenvanhetNederlandsecultureleveld.+In2009zalhetHudson-jaarindeVSenNederlandwordengevierd,uiteraardmeteencultureleenerfgoedcomponent.+DeregeringondersteuntCultuurinontwikkelingslandendoorcapaciteitsontwikkeling,behoudvaneigencultureelerfgoed(tenbehoevevanversterkingvandecultureleidentiteit)enuitwisselingtussenkunstenaarsuitdielandenenNederlandsekunstenaars.Instrumenten/activiteitenAmbassadesendedriecultureleinstituteninprioriteitslandenenregio’szijnquapersoneelenfinanciëlemiddelentoegerustomdecultureleuitwisselingtestimulerenenwerkensamenmetdefondsenensector-instellingeninNederland.Erkomteenflexibeleregelingvoortijdelijkeversterkingvancultureleafdelingenopambassades,indienspecialisti-schekennisnodigis.HetHGIS-Csubsidieloketisper1januari2008overgeheveldnaardeculturelefondsen.Erkomteennieuw,beperkt,subsidiekaderbijBuiten-landseZakenwaaruitmetnamegebundeldeculturelepresentatiesinhetbuitenlandwordengefinancierd.Activiteitenvoorcultuurenontwikkelingssamenwerkingwordengefinancierdmethethuidigeinstrumentariumwaarvoordemiddelenwordenverhoogdmet2mlneuronaar12mlneuro.DitvloeitvoortuithetSchokland-akkoordwaarbij21cultureleinstellingenzichookhebbengecommitteerdomzichvoorditonderwerpintezetten.Ambassadesin13partnerlandenbeschikkenovergedelegeerdefondsen.Operationeledoelstelling2HetgezamenlijkmetpartnerlandenwerkenaanbehoudvanGemeenschappelijkCultureelErfgoed(GCE)endeimplementatievanhetmultilateralekadervoorhetbehoudvanerfgoed.Terealiserenprestaties+In2009enverderwordendenogontbrekendelandenspecifiekebeleidskadersvoordeGCEprioriteitslandenIndonesiëenRuslandopgesteld.+Blijvendenadrukophetimplementerenenhandhavenvanmultila-teraleverdragenopcultureelgebiedvoorhetbehoudvanerfgoed,inUNESCO-verbandenelders.Beleidsartikel8Persexemplaar112 Instrumenten/activiteitenDebeleidskaderswordensamenmetOnderwijs,CultuurenWetenschap,deambassadesindeGCElanden1enNederlandseerfgoedinstellingenuitgevoerd.Operationeledoelstelling3Vergrotenvanbegripen/ofsteunvoorNederlandsezienswijze,standpuntenenbeleidinhetbuitenlandenhetversterkenvanhetdraagvlakineigenlandvoorhetbuitenlandbeleid.Terealiserenprestaties+BuitenlandseZakensluitinzijncommunicatievanhetbuitenlandbeleidbeteraanopdebelevingvanhetbuitenland,inpositieveennegatievezin,doordebevolking.DeemotioneleladingendrijfverenvaneenactiefbuitenlandbeleidwordenvoormeerNederlandersbeterzichtbaar.Beterenslimmercommunicerenophetraakvlakvandebelevingendeinhoudvanhetbuitenlandbeleidvergroothetdraagvlakvooreenactiefbuitenlandbeleid.+EenonderzoeknaardebeeldvormingoverNederlandin15landenzalzijnafgerondendebevindingenzullenwordengebruiktbijhetverdervormgevenvanbeleidophetgebiedvandraagvlakenpublieks-diplomatie.+Opgedanekennisvanhetactievepublieksdiplomatiebeleid(ronddefilmFitna)wordtverderverspreidentoegepast.MetnameindevoorNederlandbelangrijkepartnerlandenwordtgeïnvesteerdinintensive-ringenprofessionaliseringvanpublieksdiplomatie.+HetstructureelinbeddenvanEuropainderegulierecommunicatiemetdeNederlandsesamenlevingdoordeEuropesedimensie–waarrelevant–tebenadrukken.Decampagnebetrektopvernieuwendewijzezoveelmogelijkstromingenindesamenlevingenisgerichtopeenevenwichtigeoordeelsvormingvandeburger.Hijisvooralgerichtoponderwerpendieaansluitenbijdevragenvandeverschillendestromingen.+HetNederlandsepubliekinformerenoverenbetrekkenbijhetontwikkelingsbeleid,waarbijspecifiekeaandachtuitgaatnaardeMillenniumOntwikkelingsdoelen(MDG’s).+HetvergrotenvandebekendheidvanhetNederlandspubliekmetconsulairedienstverlening.Watkandeambassadewelofnietvoorjedoen.Dethema’sWijsopReis(informatie,voorbereiding)enderisico’svandrugssmokkel(preventie)staanhierbijcentraal.+OmdebekendheidmetendebetrokkenheidvanhetpubliekbijontwikkelingssamenwerkingtevergrotengaatmeeraandachtuitnaarcommunicatieoverdeMillenniumOntwikkelingsdoelen.Instrumenten/activiteitenBijhetuitvoerenvanhetdraagvlakbeleidmaaktBuitenlandseZakengebruikvan«online»en«offline»communicatie.Kernboodschappen,doelgroepenencommunicatiekanalenwordenopelkaarafgestemd.Eengerichteinzetvanonlineinstrumentenmaakthetmogelijkspecifiekedraagvlakactiviteiteneenbrederbereiktegeven.Daarnaastverbindeninternettoepassingenverschillendeinitiatievenaanelkaarenvullenzijelkaaraan.Alsbelangrijkonderdeelvaneenintegraledraagvlak-communicatieorganiseertBuitenlandseZakenbijeenkomsten,zoekthetspecifiekedoelgroepenbewustopeninvesteertBuitenlandseZakeninhetbereikenvandoelgroependienietautomatischtotdeeigenachterbangerekendkunnenworden.VoorbeeldenhiervanzijnhetprogrammaRentBeleidsartikel81Brazilië,Ghana,India,Indonesië,Rusland,SriLanka,SurinameenZuid-Afrika.Persexemplaar113 anAmbassador,waarbijonzeambassadeurshetgesprekaangaanmetdeNederlandsesamenlevingendediscussie-avondenvandebewindsperso-neninhetland.Deinstrumentenvoorpublieksdiplomatiediedeafgelopenjarentenbehoevevandeambassadesinhetbuitenlandzijnontwikkeld,wordenverdergeprofessionaliseerdenuitgebouwd.Metdemeestbetrokkendepartementen(EconomischeZaken,Landbouw,NatuurbeheerenVoedselkwaliteit,Onderwijs,CultuurenWetenschap)wordtgezochtnaartebehalensynergieophetterreinvaninternationalebeeldvorming.HetdebatoverEuropawordtactiefdoorhetministerieaangejaagdviadiscussieforaopinternet,hetinteractieveweblogvandestaatssecretarisvoorEuropeseZakenopwww.europahoortbijnederland.nlenvelediscussiesbijgelegenhedeninhetland.InformatievoorzieningoverEuropesesamenwerkingvindt,naastwoordvoeringenpublieksoptredens,vooralplaatsviainternet,indevormvanachtergrondinformatieeneigennieuwsberichtenoveractuelegebeurtenissen.Viadewebsitewww.europaeducatief.nuwordtmaandelijksnieuwenactueellesmateriaaloverEuropatenbehoevevanalleonderwijs-niveausaangeboden.DoorhetEuropafondswordenderdepartijenactiefaangemoedigddeeltenemenaanhetdebateneigenactiviteitenteorganiserenophetgebiedvanvoorlichtingencommunicatie.Nadrukligthierbijophetondersteunenvanvernieuwendeinitiatieven.Opconsulairgebiedwordtdeburgergeïnformeerdoverdedienstverle-ningdiehijofzijvanhetministerie(inclusiefdeambassadesinhetbuitenland)kanverwachten.In2008iseencommunicatiestrategietot2010opgesteld.HierinstaatomschrevenopwelkespecifiekedoelgroepenBuitenlandseZakenzichactiefricht.HetgaatdaarbijallereerstomNederlandsereizigers(themaWijsopReis).Daarnaastrichtcommunicatieoverrisico’svandrugssmokkelzichprimairopdemeestkwetsbaredoelgroepen(NederlandersdieinNederlandzijngedetineerd,jongerenindegrotesteden,mensenmetschuldenensommigeallochtonegroepenindegrotesteden).DaarnaastinvesteertBuitenlandseZakeninhetverderontwikkelenvanhetnetwerkvanorganisatiesdiezichindereisbranchebevinden.Gezamenlijkwordteenaantalactiviteitenophetterreinpreventieenvoorlichtinguitgevoerd.OmeenbreedpubliekteinformerenoverhetbelangvanhetbehalenvandeMillenniumOntwikkelingsdoelen(MDG’s)iseenspecialeprojectgroep(Project2015)eneenMDG-ambassadeuraangesteld.Tijdensvoorlichtings-bijeenkomstenenactiviteitenwordenburgersactiefgeïnformeerdoverdezedoelstellingenomdearmoedein2015tehalveren.Omdebekend-heidmetendebetrokkenheidvanhetpubliekbijontwikkelingssamenwer-kingtevergrotenwordtsamenmetdeNationaleCommissievoorInternationaleSamenwerkingenDuurzameOntwikkeling(NCDO)gewerktaandeinvullingvanhetsubsidiekader.DeNCDOzal,insamenwerkingmetanderepartijen,zorgenvoorflankerendedraagvlakactiviteiten.Operationeledoelstelling4Eenaantrekkelijkvestigingsklimaatvoorinternationaleorganisa-tiesinNederlandTerealiserenprestaties:+Uitvoerenvandeaanbevelingenvanhetproject:«myfirstmonthintheNetherlands»,waarmeedeadministratievedruktevoorexpatsdiezichinNederlandvestigenzalwordengereduceerd.+Dedienstverleningaande33inNederlandgevestigdeinternationaleorganisatieszalverderzijnverbeterd,ondermeerviaeenverbeterdeBeleidsartikel8Persexemplaar114 communicatiemetdezedoelgroepwaardoorzijinstaatwordengesteldhunpersoneeladequaatteinformerenoverNederlandseoverheidsregelgeving.+Deinterdepartementalecoördinatiezalverderzijnverbeterd,ondermeerdoormiddelvanbijeenkomstenvandeStuurgroepNederlandGastlandeneeneffectievere(thematische)communicatiemetlagereoverhedenenuitvoerendediensten.+BetereinformatievoorzieningdoorderealisatievaneennieuwewebsitetenbehoevevandiplomatiekevertegenwoordigingeneninternationaleorganisatiesinNederland.Instrumenten/activiteitenServiceverleningencommunicatiezijndebelangrijksteinstrumentenvoordezeoperationeledoelstelling.Deuitgavevaneengeactualiseerdeprotocolgidsishiervaneenvoorbeeld,evenalshetorganiserenvanthematischeenalgemeneinformatiebijeenkomsten.Decommunicatiemetdedoelgroepzalookverderwordengeïntensiveerddoormiddelvanlocatiebezoeken.DaarnaastzalhetministerievanBuitenlandseZakenintensiefcontactonderhoudenmetdiverseanderedepartementenenrijksdienstenomwerknemersvanInternationaleOrganisatiesenandereexpatsdiezichinNederlandvestigenoptimaaltekunnenfaciliteren.Ookprivatepartijen,metnamedeaanbiedersvantelefonieeninternet,zullenwordengestimuleerdspecifiekeaandachtaandedienstverleningaandezegroeptegeven.B:BudgettairegevolgenvanbeleidBedrageninEUR10002007200820092010201120122013Verplichtingen554226446646150176364463564635646356Uitgaven:Programma-uitgaventotaal971469160082642830888694587045869458.1Groterebuitenlandsebekendheidmetdenederlandsecultuurenversterkingvandecultureleidentiteitinontwikkelingslanden.20284150601515215217152921529215292Juridischverplicht40%30%7%7%7%Overigverplicht57%67%90%90%90%Beleidsmatignognietingevuld3%3%3%3%3%8.2Cultureelerfgoed5379492348204820482048204820Juridischverplicht100%100%100%100%100%Overigverplicht0%0%0%0%0%Beleidsmatignognietingevuld0%0%0%0%0%8.3DraagvlakNederlandsbuitenlandsbeleid71483716176267063051668336693366833Juridischverplicht63%61%61%61%61%Overigverplicht34%35%35%35%35%Beleidsmatignognietingevuld3%4%4%4%4%8.4VestigingsklimaatinternationaleorganisatiesinNederland0000000Ontvangsten7597717717717717717718.10DoorberekeningDefensiediversen759771771771771771771Beleidsartikel8Persexemplaar115 C:OnderzoeknaardedoelmatigheidendoeltreffendheidvanhetbeleidTitelvanhetevaluatie-onderzoekOperationeledoelstellingJaarvanafronding200620072008200920102011BeleidsdoorlichtingenInternationaalCultuurbeleid8.1,8.2XBeleidskaderpublieksdiplomatie8.3XNederlandalsgastheervoorinternationaleorganisaties(zieookbeleidsartikel1)8.4XEffectenonderzoekCultureelEU-voorzitterschapsprogrammaThinkingForward8.1XHGIScultuur-enbezoekersprogramma8.1XCultuurstichtingChina-Nederland8.2XNCDOsubsidiekader/draagvlakOS8.3XOverigevaluatieonderzoekOndersteuningfilmindustrieinontwikkelingslanden8.1XKosmopolis(gezamenlijkmetOCW)8.1XEuropafonds8.3XXNCDOdraagvlakonderzoek(monitoringsysteem)8.3XXBeleidsartikel8Persexemplaar116 NIET-BELEIDSARTIKEL9:GEHEIMOpditartikelwordengeheimeuitgavenverantwoord.Niet-beleidsartikel9GeheimBedrageninEUR10002007200820092010201120122013Verplichtingen0pmpmpmpmpmpmUitgaven0pmpmpmpmpmpmNiet-beleidsartikel9Persexemplaar117 NIET-BELEIDSARTIKEL10:NOMINAALENONVOORZIENOpditartikelwordendeuitgavenverantwoorddiesamenhangenmetdeHGIS-indexeringenonvoorzieneuitgaven.Niet-beleidsartikel10NominaalenonvoorzienBedrageninEUR10002007200820092010201120122013Verplichtingen2310562561165053999426140628167274Uitgaven:Uitgaventotaal231056256116505399942614062816799410.1Nominaalenonvoorzien2310562561165053999426140628167994Niet-beleidsartikel10Persexemplaar118 NIET-BELEIDSARTIKEL11:ALGEMEENDitartikelbehandeltdeapparaatsuitgavenvanzowelhetdepartementinDenHaagalsdeNederlandsevertegenwoordigingeninhetbuitenland,exclusiefdeuitgavenvoorvakattachés.Hetomvatdeverplichtingenenuitgavenaangaandehetambtelijkpersoneel,deoverigepersoneleuitgavenenhetmaterieel.Hetambtelijkpersoneelbetreftdealgemeneleidingvanhetdepartement(inclusiefdeministersendestaatssecretaris),debeleidsdirecties,deondersteunendediensten,hetuitgezondenpersoneelopdeambassades,inclusiefthemadeskundigenenhetlokaalaangenomenpersoneelopdeambassades.Daarnaastwordeninditartikeldebuitenlandvergoedingenaanuitgezondenpersoneel,overigevergoedingenendiverseoverigepersoneleuitgavenverantwoord.Tevenszijndeuitgavenvoorhetpost-actievepersoneelvanhetministerieopgenomen.DemateriëleuitgavenhebbenbetrekkingopdeuitgavenvoordeexploitatievaneninvesteringeninhetdepartementinDenHaagendevertegenwoordigin-geninhetbuitenland.Hierondervallenonderanderedeverplichtingenenuitgavenvoorhuurvankanselarijen,residenties,personeelswoningenenhetgebouwinDenHaag,beveiligingsmaatregelen,automatiseringencommunicatiemiddelen,kleinonderhoudenbouwkundigeprojecten.Opdepersoneleenmateriëlekostenzijnjaarlijksloon-,prijs-,enkoers-ontwikkelingenvantoepassing.DezeontwikkelingendektBuitenlandseZakenafbinnendedaarvoorindeHGISgetroffenvoorziening(zieartikel10).LoonkostenstijgingenvloeienmetnamevoortuitafgeslotenCAO’s;deprijsstijgingenwaarmeeBuitenlandseZakentemakenheeftpassenbinnenhetkadervanalgehele(mondiale)inflatie.DaarnaastspelenkoersfluctuatiestussenmetnamedeeuroendeAmerikaansedollareenbelangrijkerol.Niet-beleidsartikel11AlgemeenBedrageninEUR10002007200820092010201120122013Verplichtingen712357756241713526715066683166683166683166Uitgaven:Uitgaventotaal71829576191274485372888666472767248967748911.1Apparaatsuitgaven718295761912744853728886664727672489677489Ontvangsten21198081647516475164751647516475164711.10Diverseontvangsten7361981647516475164751647516475164711.20Koersverschillen138361000000Niet-beleidsartikel11Persexemplaar119 Kengetallenpersoneelenmaterieel2007200820092010201120122013PersoneelLoonkostendepartementGemiddeldebezetting1876184318411779168016801680Gemiddeldeprijs64548690007500078000780007800078000Toegelichtbegrotingsbedrag(xEUR1000)121081127201138050138755131055131055131055Loonkostenposten(excl.thema-deskundigen)Gemiddeldebezetting1220128112481248119511951195Gemiddeldeprijs72024800008200083000840008400084000Toegelichtbegrotingsbedrag(xEUR1000)87862102509102299103561100361100361100361Loonkostenthemadeskundigen(posten)Gemiddeldebezetting27252423232323Gemiddeldeprijs75547800008400087000870008700087000Toegelichtbegrotingsbedrag(xEUR1000)2044200020002000200020002000Totaalloonkostenambt.PersoneelGemiddeldebezetting3123315031123050289828982898Gemiddeldeprijs67564735627787580114805458054580545Toegelichtbegrotingsbedrag(xEUR1000)210986231710242349244316233416233416233416VergoedingenGemiddeldebezetting1247130612711271121812181218Gemiddeldekosten58819589956061960666633046330463304Toegelichtbegrotingsbedrag(xEUR1000)73344770697706977089770897708977089LokaalpersoneelGemiddeldebezetting2155218021802200220022002200Gemiddeldeprijs37224370003800038000380003800038000Toegelichtbegrotingsbedrag(xEUR1000)80217806608284083600836008360083600MaterieelGemiddeldebezetting(inclusiefattachés)5670572256845642549054905490Gemiddeldekosten51353557554854445585407864220043111Toegelichtbegrotingsbedrag(xEUR1000)291162319024275923257172223913231675236675Totaaltoegelichtbegrotingsbedrag655709708463678181662177618018625780630780(xEUR1000)Overigeapparaatskosten(xEUR1000)62586534496667266709467094670946709Totaalartikel11Apparaatsuitgaven718295761912744853728886664727672489677489(xEUR1000)Niet-beleidsartikel11Persexemplaar120 VERDIEPINGSHOOFDSTUKArtikel1Versterkteinternationalerechtsordeeneerbiedigingvanmensen-rechten1VersterkteinternationalerechtsordeeneerbiedigingvanmensenrechtenOpbouwuitgaven(EUR1000)200520062007200820092010201120122013Standontwerpbegroting200810167887734848088027080270mutatieNotavanWijziging2008mutatieamendement2008mutatie1esuppletorebegroting2008484322084236893081323064nieuwemutaties2008700700700700700Standontwerpbegroting2009804607880592467107221110518109197111783104034104034Toelichtingartikel1Destijgingvan0,7mlneurohangtsamenmetdemeerjarigeintensiveringvandebilateralemensenrechtenprogramma’sinKeniaenPakistan.Artikel2Grotereveiligheidenstabiliteit,effectievehumanitairehulpverle-ningengoedbestuur2Grotereveiligheidenstabiliteit,effectievehumanitairehulpverleningengoedbestuurOpbouwuitgaven(EUR1000)200520062007200820092010201120122013Standontwerpbegroting2008759985744057725717725857723708mutatieNotavanWijziging2008mutatieamendement2008mutatie1esuppletorebegroting20082062161491251474739643996439nieuwemutaties20083603827736268363050130501Standontwerpbegroting200974493979093491516510022399209189000268527978506488507482Grotereveiligheidenstabiliteit,effectievehumanitairehulpverleningengoedbestuurOpbouwontvangsten(EUR1000)200520062007200820092010201120122013Standontwerpbegroting200811551159116411641164mutatieNotavanWijziging2008mutatieamendement2008mutatie1esuppletorebegroting2008492–12–17–17–17nieuwemutaties2008Standontwerpbegroting2009165311071952164711471147114711471147Toelichtingartikel2Deverhogingin2008hangtondermeersamenmetdeverhogingvanhetnoodhulp-budgetmet20mlneuroinverbandmetoplopendevoedsel-VerdiepingshoofdstukPersexemplaar121 prijzenennatuurrampeninondermeerZuidelijkAfrika.Verderissprakevaneenstructureleverhogingvoor2008enverderinverbandmeteenverhoogdebijdrageaanhetBureauforCrisisPreventionandRecoveryvandeVN-organisatieUNDP,hetopstartenvanregionalemilieu-programma’sinhetGrote-Meren-gebiedeneenuitbreidingvanhetbilateraleprogrammaophetterreinvangoedbestuurinPakistan.Artikel3VersterkteEuropeseSamenwerking3VersterkteEuropesesamenwerkingOpbouwuitgaven(EUR1000)200520062007200820092010201120122013Standontwerpbegroting200876902935296190658902868711187053537mutatieNotavanWijziging2008mutatieamendement2008mutatie1esuppletorebegroting2008–46602622514nieuwemutaties200866256–833331253188–6742107535Standontwerpbegroting20096802272701153270322387290523446285968422166886890716107272591873VersterkteEuropesesamenwerkingOpbouwontvangsten(EUR1000)200520062007200820092010201120122013Standontwerpbegroting2008623628636101648823661799675035mutatieNotavanWijziging2008mutatieamendement2008mutatie1esuppletorebegroting200825672nieuwemutaties200869232706177203073470Standontwerpbegroting2009511559560253627005649300705333719440733829748505763475ToelichtingArtikel3Tabel1geeftdeverwachteontwikkelingweervandeNederlandseafdrachtenaandeEUtotenmet2013.VerdiepingshoofdstukPersexemplaar122 Tabel1:NederlandseafdrachtenaandeEUinmln€200820092010201120122013(obvBNPenBTWcijfersmei2008,EUontwerp-begroting2009eninwerktredingEigenMiddelen-besluitin’09).BNP-afdracht352210523393331935413564BTW-afdracht981380356395411427Landbouwheffingen418342349356363370Invoerrechten217924792529257926312684TotaalEU-afdrachten(bruto)710042546628665069477045Perceptiekostenvergoedingvoorinninglandbouw-heffingen1048687899193Perceptiekostenvergoedingvoorinninginvoerrechten545620632645658671Totaalperceptiekostenvergoedingen649705719734749763TotaalEU-afdrachten(netto)645135485908591661986281MeestopvallendindemeerjarigeontwikkelingvandeEU-afdrachtenindekomendejarenzijndekortingendieNederlandheeftbedongenopdeafdrachtenaandeEuropeseUnie.Hettotaleeffectdaarvanbedraagtcirca1miljardeuroperjaar.IndecijfersisuitgegaanvaninwerkingtredingvanhetnieuweEigenMiddelenbesluitin2009,metterugwerkendekrachttot2007.DeCommissiegaatuitvaninwerkingtredingin2009,demeestelidstatenhebbenhetnieuweEigenMiddelenbesluitinmiddelsgeratifi-ceerd.DekortingenzijnzichtbaarindegrotedalingvandeBNPenBTWafdrachtin2009endejaarlijksekortingenopdeafdrachtenindejarendaaropvolgend.Tabel2geefteentoelichtingopdemutatievandeNederlandseafdrachtenaandeEUtussenMiljoenennota2008enMiljoenennota2009.Tabel2:Mutatiest.o.v.standMN200820082009201020112012BNP-afdracht–507–109515–299–188BTW-afdracht27–16–4442Landbouwheffingen5–80–81–83–85Invoerrechten98356364371378TotaalEU-afdrachten(bruto)–377–833254–8108Perceptiekostenvergoedingvoorinninglandbouwheffingen120–21–21–21Perceptiekostenvergoedingvoorinninginvoerrechten2589919395Totaalperceptiekostenvergoedingen2569707274TotaalEU-afdrachten(netto)–402–903183–7934Erdoenzichverschillendeontwikkelingenvoordieonderstaandwordentoegelicht:1.Demeevallerindekasbetalingenin2008wordtgrotendeelsveroor-zaaktdoordeonderuitputtingindedefinitievebegroting2007.DetechnischeverwerkingvandiemeevallervondplaatsviaverrekeningmetdeBNP-afdrachtindeeerstemaandenvan2008.DoordelateaannamedoorhetEuropeesParlementvandelaatsteaanvullendebegrotingvan2008konditnietmeerin2007gebeuren.2.In2009zijndeafdrachtenforslagerdangeraamd.DezewordtVerdiepingshoofdstukPersexemplaar123 veroorzaaktdoordebetalingenvandeCommissieaanstructuur-fondsen.IndekasritmesvandeCommissiewasveronderstelddatin2009veelbetalingenaanstructuurfondsenzoudenplaatsvinden.Doortweeoorzakenzalditnaarverwachtingandersuitvallen.TeneerstekomendebetalingendiebetrekkinghebbenopdehuidigeperiodevandeFinanciëlePerspectievenmaarmondjesmaatvandegrond.DitkomtdoordeverscherpteeisenvandeCommissie.Tentweedewordenbetalingenuitdeoudeperiodeversneldgedaan(lidstatenfocussenzichvooralophetzekerstellenvandeoudebetalingen,voordatdezekomentevervallen).Gevolgiseenforsedalingvandebetalingenin2009.DitalleswerdduidelijkopbasisvandeVoorontwerpbegroting2009.3.DecijfersvoordeBNPenBTWgrondslagenvandeverschillendelidstatenzijnaangepastaandelaatsteinzichten.Dezezorgenvooreenveranderingindeafdrachtenvoordejaren2009enverder.Artikel4Meerwelvaart,eerlijkereverdelingenminderarmoede4Meerwelvaart,eerlijkereverdelingenminderarmoedeOpbouwuitgaven(EUR1000)200520062007200820092010201120122013Standontwerpbegroting20089371051079261123132412891521602909mutatieNotavanWijziging2008mutatieamendement2008mutatie1esuppletorebegroting2008–76579–123990–239344–72204–73901nieuwemutaties200894834160852364761467015131Standontwerpbegroting20098275391018179959751955360111612310284561231618154413916964724Meerwelvaart,eerlijkereverdelingenminderarmoedeOpbouwontvangsten(EUR1000)200520062007200820092010201120122013Standontwerpbegroting20083808840593199901999019990mutatieNotavanWijziging2008mutatieamendement2008mutatie1esuppletorebegroting2008–232244580232nieuwemutaties2008Standontwerpbegroting2009152313972989942378564083719990205702022220222Toelichtingartikel4Demutatiesopditartikelhangensamenmetdesub-artikelen4.3(verhoogdeeconomischegroei)en4.2(armoedevermindering).Bijartikel4.3isindeperiode2008–2011persaldosprakevaneenverhogingalsgevolgvanaanpassingenbijprivatesectorprogramma’sinpartner-landen.ZoishetbilateralelandenprogrammainRwandain2008met2,4mlneuroverhoogdinverbandmetondermeerruraleprogramma’s;inzowel2009als2010issprakevaneenophogingmet0,9mlneuro.InKeniawordtbijgedragenaaneenWB-programmagerichtophetterugdringenvanregeldruk.VerderisinNicaraguasprakevanvertragin-genbijhetbilateraleprogrammaalsgevolgwaarvanhetbudgetvoorVerdiepingshoofdstukPersexemplaar124 2008met0,5mlneurowordtverlaagd.Bijartikel4.2issprakevaneenafbouwvandemacrosteuninVietnam.Ditleidttotverlagingenvan6mlneuroin2008oplopendtot12mlneuroin2011.InRwandawordtmacrosteunjuistopgestart(3mlneuroin2008oplopendtot6mlnin2011).Daarnaastwordtin2008eenmaligmet3mlneurobijgedragenaanhetIMF(EmergencyNaturalDisasterAssistanceenEmergenyPost-ConflictAssistancefaciliteiten)tenbehoevevanondermeerpostconflictlandendiegetroffenwordendoornatuurrampen.OokwordtbijgedragenaanhetloketvoorfragielestatenbinnendeAfrikaanseOntwikkelingsbank(2mlneuroin2008,9mlnperjaarindeperiode2009–2011).Verderwordtdeomvangvanhetartikelbeïnvloeddoorhetgebruikelijkeparkeer-karaktervanditartikelsamenhangendemetdeontwikkelingvanhetODA-budget.Hetbetreftverhogingenvanaf2008alsgevolgvanhogereBNP-ramingen.Artikel5Toegenomenmenselijkeontplooiingensocialeontwikkeling5ToegenomenmenselijkeontplooiingensocialeontwikkelingOpbouwuitgaven(EUR1000)200520062007200820092010201120122013Standontwerpbegroting200817421611820636182144318204431804033mutatieNotavanWijziging2008mutatieamendement2008mutatie1esuppletorebegroting2008–3161–18937–27637–48737–33827nieuwemutaties2008–7816649929581528152Standontwerpbegroting2009119012116533411581035173118418023481803101177985817783581778358Toelichtingartikel5Deverlagingin2008ismetnamesamenmetneerwaartseaanpassingenbijhetbilateraleonderwijsprogrammainPakistan,ondermeeralsgevolgvanvertragingendoordeopschortingvandehulp.OokisbeslotenomhetlandenprogrammainPakistan,medeinhetlichtvandeindelingvanditlandonderhetprofiel«Veiligheid&Ontwikkeling»,meerterichtenopgoedbestuurenmensenrechten.Verderisin2008sprakevaneenverhogingvanhetlandenbudgetgezondheidinVietnammet2,8mlneuro,ondermeeralscompensatievooronderbestedinginvoorgaandejaren.Ookin2009enlaterejarenwordenverlagingendoorgevoerdinhetonderwijsprogrammainPakistan.AnderzijdsissprakevanophogingenbijhetlandenprogrammagezondheidinVietnamendeopSRGRgerichteprogramma’sinBangladeshenNicaragua.VerdiepingshoofdstukPersexemplaar125 Artikel6Beterbeschermdenverbeterdmilieu6BeterbeschermdenverbeterdmilieuOpbouwuitgaven(EUR1000)200520062007200820092010201120122013Standontwerpbegroting2008418456426369478274577228376303mutatieNotavanWijziging2008mutatieamendement2008mutatie1esuppletorebegroting2008–17413175951083549785978nieuwemutaties2008–9706–310674941094109Standontwerpbegroting2009282676336253356008391337443654495858586315386390386390Toelichtingartikel6Demutatieswordenverklaarddooraanpassingenindebudgettenvanbilateralelandenprogramma’sinpartnerlanden.ZowordtinVietnamhetbudgetvoorzowelhetmilieuprogrammaalshetdrinkwaterprogrammastructureelverlaagd(circa7mlneuroin2008en9mlneuroin2009).DithangtsamenmetdeaanpassingvanhetOS-programmainverbandmetdeindelingvanVietnaminhetbrede-relatie-profielvandepartnerlanden.OokinEgypteisinditkadereenverlagingdoorgevoerd(225000euroin2008,950000euroin2009).VerderisinKeniaalsgevolgvandepolitiekesituatiein2008vertragingontstaaninhetlandenprogramma(verlaging4mlneuro).VerderzalinRwandavanaf2009eenmeerjarigprogrammaophetgebiedvanhernieuwbareenergieaanvangen(10mlneuroin2009,15mlneuroinzowel2010en2011).Artikel7WelzijnenveiligheidvanNederlandersinhetbuitenlandenreguleringvanhetpersonenverkeer7WelzijnenveiligheidvanNederlandersinhetbuitenlandenreguleringvanhetpersonenverkeerOpbouwuitgaven(EUR1000)200520062007200820092010201120122013Standontwerpbegroting20088741987799878828729285544mutatieNotavanWijziging2008mutatieamendement2008–1000mutatie1esuppletorebegroting200897376101704540156699145nieuwemutaties2008381313677539674Standontwerpbegroting200986903104127111681183795189503131414129736134363134959VerdiepingshoofdstukPersexemplaar126 7WelzijnenveiligheidvanNederlandersinhetbuitenlandenreguleringvanhetpersonenverkeerOpbouwontvangsten(EUR1000)200520062007200820092010201120122013Standontwerpbegroting200828101281012810128101281010mutatieNotavanWijziging2008mutatieamendement2008mutatie1esuppletorebegroting200887398539853985398539nieuwemutaties2008Standontwerpbegroting2009251932819141127368403664036640366403664036640Toelichtingartikel7Debudgettairebijstellingishetgevolgvaneenhogereramingvandekostenvandeasielopvang.Dehogerekostenzijnoverwegendhetgevolgvaneenstijgendeinstroomvanasielzoekersindeopvang.DezekostenzijnvooreendeeltoeterekenenaanODA.Artikel8VersterktcultureelprofielenpositievebeeldvorminginenbuitenNederland8VersterktcultureelprofielenpositievebeeldvorminginenbuitenNederlandOpbouwuitgaven(EUR1000)200520062007200820092010201120122013Standontwerpbegroting20089242485182860828608286082mutatieNotavanWijziging2008mutatieamendement20081000mutatie1esuppletorebegroting2008–1824–2540–2994863963nieuwemutaties2008Standontwerpbegroting20097786586976971469160082642830888694587045869458VersterktcultureelprofielenpositievebeeldvorminginenbuitenNederlandOpbouwontvangsten(EUR1000)200520062007200820092010201120122013Standontwerpbegroting2008771771771771771mutatieNotavanWijziging2008mutatieamendement2008mutatie1esuppletorebegroting2008nieuwemutaties2008Standontwerpbegroting2009755756759771771771771771771ToelichtingArtikel8Geennieuwemutaties.VerdiepingshoofdstukPersexemplaar127 Artikel9Geheim9GeheimOpbouwuitgaven(EUR1000)200520062007200820092010201120122013Standontwerpbegroting2008pmpmpmpmpmmutatieNotavanWijziging2008mutatieamendement2008mutatie1esuppletorebegroting2008nieuwemutaties2008Standontwerpbegroting2009000pmpmpmpmpmpmToelichtingartikel9Geennieuwemutaties.Artikel10Nominaalenonvoorzien10NominaalenonvoorzienOpbouwuitgaven(EUR1000)200520062007200820092010201120122013Standontwerpbegroting2008127058135444128793141102169554mutatieNotavanWijziging2008mutatieamendement2008mutatie1esuppletorebegroting2008–115246–90454–65580–29478–28928nieuwemutaties2008–125011126–12674–121982Standontwerpbegroting2009151992310562561165053999426140628167994Toelichtingartikel10Demutatieszijnhetgevolgvanwijzigingeninderamingenvoordeinflatie(pBBP).Artikel11Algemeen11AlgemeenOpbouwuitgaven(EUR1000)200720072007200820092010201120122013Standontwerpbegroting2008716605689674668666649448651657mutatieNotavanWijziging2008mutatieamendement2008mutatie1esuppletorebegroting20084509755204601991525820811nieuwemutaties2008210–25212121Standontwerpbegroting2009653443650211718295761912744853728886664727672489677489VerdiepingshoofdstukPersexemplaar128 11AlgemeenOpbouwontvangsten(EUR1000)200520062007200820092010201120122013Standontwerpbegroting20088083350833508335083350833mutatieNotavanWijziging2008mutatieamendement2008mutatie1esuppletorebegroting2008814814814814814nieuwemutaties2008Standontwerpbegroting200956413275938211980816475164751647516475164751647Toelichtingartikel11Demutatieopdeuitgavenvoor2008houdtverbandmetbudgettaireoverhevelingendiebetrekkinghebbenopdehuisvestingskosten.VerdiepingshoofdstukPersexemplaar129 BEDRIJFSVOERINGSPARAGRAAFInleidingIndezeparagraafkomenalleendeontwikkelingenophetterreinvandeintegralebedrijfsvoeringaandeordedievanbelangzijnintermenvanrisico’sendaarmeesamenhangendebeheersmaatregelen.TaakstellingHetkabinetBalkenendeIVheefteenambitieusvernieuwingsprogrammavoordeRijksoverheidopgezet,waarbijnaasteenforsereductievanhetpersoneelsbestandookverbeteringenindewerkwijzemoetenwordenaangebracht.VoorhetministerievanBuitenlandseZakenbetekentdetaakstellingdatinvierjaartijddeformatiemoetwordeningekrompenmet391fte.Daarnaastmoetruimtegevondenwordenvoordenieuwebeleidsprioriteiten(30fte).Dezereductiewordtverdeeldoverbeleids-sector,ondersteuningenpostennet,waarbijdeondersteuninginabsolutezinhetgrootstedeelvoorhaarrekeningneemt.Deafslankingvanhetpersoneelsbestandzalgeleidelijkgaan.VoordeuitvoeringvandemaatregelenzoalsuitgewerktinhetvoorstelTaakstellingBuitenlandseZakeniseenimplementatieteamgevormd.Ditteamdraagtzorgvoordevolledig-entijdigheidvandetaakstellinginkwantitatievezinenvoordeimplementatievandevoorgesteldeverbetermaatregelen.SlimmersamenwerkentussenNederlandseambassadesOmdegroeivantakeneneisendiewordengesteldaanhetpostennethethoofdtekunnenblijvenbiedenmetmindermensen,ishetvoornemenomdeadministratie(metnamebedrijfsvoering,verwerkingpaspoort-envisumaanvragen)waarmogelijkregionaaltebundelen.Hiertoewordenpilotsopgezet,diein2010wordengeëvalueerd.ResultaatgerichtmanagementDebeleidsintensiveringenvandebewindspersonenzijnvertaaldinjaarplannenenmeerjarigestrategischeplannenvoordeNederlandseambassadesendirecties.Dekomendejarenzaldenadrukliggenopbeleidsuitvoering:monitoringvandeplannen,resultaatmetingenbijsturingwaarnodig.KennismanagementDeambitieomslimmerenbetertewerkenbetekentookdatweinonzewerkprocessenmeerruimtezullengevenaankennisverwervingenlerenomdeskundigheidvanmedewerkersendaarmeekwaliteitteverhogen.Daarbijgaathetomanderemanierenvanwerkendienietalleenbetrek-kinghebbenbeheerenbedrijfsvoeringmaarookopbeleidsvoering.Kennisoverbeheerenbeleidzalmeerenbetergemanagedworden.Onderanderedoorpraktijkgerichteretraining,ruimtevoorlerenopdewerkplek,hetbevorderenvaneenlerendehoudingenhetbetergebruikenvanervaringenvoorleerdoeleinden,bijvoorbeelddoorhetinzettenvanmentorenofcommunitiesofpractice.HerzieningregelgevingHetprocesvanintegralevereenvoudigingvanderegelgeving,terverminderingvande(perceptievan)regeldruk,zalwordengecontinueerd.Denieuweregelgevingzalgestaltekrijgenvanuiteenrisico-georiënteerden«principlebased»perspectief.Tegelijkertijddraagthetmanagementdeintegraleverantwoordelijkheidvoordebedrijfsvoering.Bijdezeexercitiekrijgteenmeergebruikersvriendelijkepresentatieenbetereontsluitingvanderegelgevingspecialeaandacht.BedrijfsvoeringsparagraafPersexemplaar130 InformatiesystemenIn2008wordtdeuitbestedingvanhettechnischenapplicatiefbeheervanhetinformatiesysteemvoordefinanciëleenpersoneleadministratieopnieuwaanbesteed.Ditmoeteind2008resulterenineennieuwcontract.Indienditeencontractismeteennieuweexterneleverancier,iserindeovergangsperiodeeenrisicowatbetreftdecontinuïteit.Indatgevalisvoorzienineenovergangsperiodevanenkelemaanden.DekoppelingvanhetinformatiesysteemmetP-direktvoordeverwerkingvandesalarissenwordtper1januari2009ingebruikgenomen.VoorschottenbeheerSinds2006zijngrotestappengemaaktinhetverbeterenvanhetvoorschottenbeheer.Eengrootdeelvandeoudevoorschottenisafgewikkeldendeuitvoeringvanhetrappel-ensanctiebeleidisverbeterd.Erwordtstrikttoegezienopdetoepassingvandegeldenderegelgevingomtevoorkomendatnieuweachterstandenontstaan.ConsulairedienstenMetdeconsulairedienstverleningzijnvaakveelbelangengemoeidmeteengrootafbreukrisicovoorhetministerie.OnzorgvuldighandelenkangrotekostentotgevolghebbenendereputatievanNederlandinhetbuitenlandenhetvertrouwenvandeNederlandseburgersernstigschaden.Omdegenoemderisico’saftedekkenwordendeprocessenvoortdurendgemonitord,geanalyseerd,verbeterdengeoptimaliseerd.Onderdeelhiervanisonderanderehetcreërenvanexpertisecentraenregionalesamenwerkingsverbandenenhetinvoerenvannieuweenhetverbeterenvanbestaandegeautomatiseerdeinformatiesystemen.Deactiviteitenleidendtotoptimaliseringzijneenbelangrijkaandachtspuntindebedrijfsvoering.VeiligheidHetministerievanBuitenlandseZakenopereertinsteedsmeergebiedendiealsrisicovolwordengekwalificeerd,zoalslandeninAziëenhetMidden-Oosten.Maarookinbepaalderegio’sinAfrikanemendespanningentoe.Deveiligheidsrisico’skunnenambassadesindeuitvoeringvanhuntaken–ernstig–belemmeren.HetministeriespantzichinomzijnmedewerkersopdeNederlandsevertegenwoordigingenopeenzoveiligmogelijkwijzehunwerkzaamhe-denuittelatenvoerenenprobeertzogoedmogelijkhuisvestingsoplos-singentevindendieresulterenineenaanvaardbarematevanveiligheid.Omditterealiserenmaakthetministeriecontinudreigingsanalyses,inventariseerthetrisico’sentrefthetaanvullendefysiekemaatregelenofscherpthetdebeveiligingaan.Somskomthetvoordatambassadestijdelijkwordenverplaatstofgesloten.DiplomatenvanhetministerievanBuitenlandseZakenwordennietalleengeplaatstopambassades,maarookintoenemendematealspolitiekofontwikkelingssamenwerkingadviseurtoegevoegdaanmissiesinbijvoorbeeldAfghanistanofSoedan.MedewerkersdiegeplaatstwordenineenrisicogebiedkrijgeninsamenwerkingmethetministerievanDefensieeenvoorbereidingsprogrammaaangeboden.IntegriteitOokditjaarvormtdebevorderingvanintegerhandelenvanzowelmedewerkersindividueelalsvandeorganisatieeenaandachtspunt.Hetonderwerpvergtconstantonderhoud.Deaardvanhetwerkvanhetministeriebrengtmetzichmeedatmensenrouleren.HetisdaaromvanbelangNederlandseambassadesblijvendteondersteuneninhetstrevenBedrijfsvoeringsparagraafPersexemplaar131 ookondernietaltijdmakkelijkeomstandighedenprofessioneelenopentehandelen.Bewustwordingencommunicatiespeleneengroteroldaarbij.Daarnaastkrijgenonderwerpenals(voorkomingvan)corruptieenfraudewaarmeeambassadesexterngeconfronteerdwordenmeerenmeeraandacht.Eenverdereafstemmingmetontwikkelingenbinnenderestvanderijksdienst,maarookmetontwikkelingenbinnendeEuropeseUniewordtnagestreefd.Voortshoudthetministerietoezichtopfinanciëletransactiesdoormiddelvaninternecontrole.Archief-endossierbeheerDeAlgemeneRekenkamerconstateerdeinhaarjaarverslag2007weliswaareenverbeteringvanhetarchiefbeheermaarsteldetegelijkertijdvast,dathetnognietvoldoetaandetestelleneisen.Hetverhogenvanhetbewustzijnovergoedarchiefendossierbeheerblijftdaaromeenprioriteit.Dein2008ingezettedriesporenstrategiewordtgecontinueerdengeïntensiveerd.Naastaandachtvooreengoedeaflegdisciplinevanmedewerkers(spoor1),zaldearchieffunctieophetdepartementwordengecentraliseerd(spoor2).Daarmeewordendeaansturingsmogelijkhedenopkwaliteitencapaciteitvandearchiefmedewerkersvergroot.Tenslottezullendeeerstepilotsdigitaalarchiverenuitgevoerdworden.Metditlaatstespoorwordtaangeslotenbijhettoenemendestroomvandigitaleinformatieeninformatieverwerking.Eengebrekaanarchiefmedewerkersdieopeenbuitenlandsepostwillenwerkenheeftgeleidtoteenkleinaantalnietbezettefunctiesinhetbuitenland.DebetreffendeNederlandseambassadeszijnverantwoordelijkvoorOS-projectenmetgrotefinanciëlebelangen.Deoplossingwordtgezochtindeinzetvantijdelijkeondersteuningsmissies.DuurzamebedrijfsvoeringDerijksoverheidwilzelfeenvandekoploperszijninduurzamebedrijfs-voering.HetministerievanBuitenlandseZakendraagtbijaanderealisatievandeKabinetsbredeAanpakDuurzameOntwikkeling(KADO)doordecriteriauithetDuurzaamInkopenbeleidvoorinkopen,zoalsbeschrevenindebegrotingvanhetministerievanVROM,teimplementeren.HetministerievanBuitenlandseZakenleverttevensviahetprogrammaduurzamebedrijfsvoering2006–2010,Sameneenduurzaamgeheeleenbijdrageaandeklimaatneutraleoverheidin2012enhet100%duurzaaminkopenin2010.Deaanpakiseenvoudigeneffectiefenverlooptlangsdelijn:consumeren,reduceren,compenserenenrapporteren.Bijdethema’swaarhetmogelijkis,wordteenstartgemaaktmethettoepassenvandeprincipesvancradletocradle(C2Cafval=voedsel).EenextrauitdagingvormendeNederlandsevertegenwoordigingen.Hetministeriemaaktserieuswerkvanduurzaamhuisvesteninhetbuitenland.Omkennisenervaringoptedoeniseenpilotprojectduurzamenieuw-bouwkanselarijCanberragaande.TevenswordtinpilotsonderzochtopwelkewijzedeNederlandseambassadesmeervanduurzameenergiegebruikkunnenmaken.BedrijfsvoeringsparagraafPersexemplaar132 AGENTSCHAPSPARAGRAAFCentrumtotBevorderingvandeImportuitontwikkelingslanden(CBI)HetCBIishetagentschapvanhetMinisterievanBuitenlandseZaken.HetheeftalsopdrachthetduurzaamversterkenvandeconcurrentiekrachtvanbedrijvenuitOS-landenopdeEuropesemarkt.HetagentschapCBIdraagtbijaanhetrealiserenvanoperationeledoelstelling4.3:Eenbeterondernemingsklimaatinontwikkelingslandenenversterkingvanhunconcurrentievermogen,zowelnationaalalsinternationaal.Onderstaandetabelgeefteenoverzichtvandekasstroomvanhetdepartementnaarhetagentschap.Tabel1OntvangenkasmiddelenvanopdrachtgeverDGIS(bedrageninEUR1000)2007200820092010201120122013ECP967799191064811481129161278611229BSOD3721360036003600360036003960Marktinformatie3631386838413836392440084609Training3356368842464898496050065602ITC2369Kasmiddelen22754210752233523815254002540025400ECP=ExportCoachingProgrammeBSOD=BusinessSupportOrganisationDevelopmentITC=InternationalTradeCenter(WTO/UNCTAD)1.BatenenLastenTabel2Meerjarenbatenenlasten(bedrageninEUR1000)2007200820092010201120122013Batenopbrengstmoederdepartement24695172791789924682252632586225270bijdragemoederdepartementITC2368opbrengstderden555600600600600600600rentebaten62303030303030Totalebaten27680179091852925312258932649225900Lastenapparaatskosten–personelekosten2400190119692715277928452779–materielekosten22538153781593021967224842301722489bijdrageITC2368rentelasten4101519212222afschrijvingskosten–materieel182275334312309300300Dotatiesvoorzieningen12555555Totalelasten27504175691825325018255982618925595Saldovanbatenenlasten176340276294295303305AgentschapsparagraafPersexemplaar133 A.BatenOpbrengstenmoederdepartementInonderstaandetabelwordendefinanciëlewaardenweergegevenvandeverleendeenverwachteopdrachtenperproduct.Tabel3Productie(bedrageninEUR1000)2007200820092010201120122013ECP137994851746711088107531084810649BSOD4427484022004840528052804400Marktinformatie3361373839334128429044854678Training3108385043004600490052005494Totaal24695172791789924656252232581325221Afrekeningvindtplaatsophetmomentdatafterekeneneenhedenopgeleverdkunnenworden.Denognietopgeleverdeeenhedenwordennognietalsomzetaangemerkt,maartoegevoegdaanhetonderhandenwerk.Deproductiedievoor1januari2006isopgestartwordtafgerekendtegenkostprijs(ex-post).Productiedievanaf1januari2006isgestartwordtafgerekendtegenvoorafvastgesteldeprijzen(ex-ante).Alsefficiency-prikkelenomhetrisicouittesluitendatkostenvandenieuweproductie(vanaf1januari2006)tenonrechtewordttoegerekendaandeoudeproductie,iseenvastbedragvoorhettotaalvandeoudeproductiebepaald.Ookzijnermargesingebouwdbinnenwelkedeprijsendeaantallendienentebewegen.Doelmatigheid;informatieoverdegeraamdeproductieTabel4Productie(aantallen)2007200820092010201120122013ECP30490134186169164161ECPopdracht1304881129734––ECPopdracht2–22289135164161BSOD611511121210Marktinformatie491360575000605000635000660000690000719721Training1480192521502300245026002747AgentschapsparagraafPersexemplaar134 Tabel4a(Qperproduct)Opdracht12007Opdracht12008Opdracht220072008e.v.20072008e.v.ECP453935361566145BSOD737770440000Marktinfor5matie6.846.5Training21002100OpbrengstderdenVanorganisatiesuitEuropa,waaronderdeEU,Noorwegen,ZwitserlandenZweden,wordenadditioneleopdrachtenverwachtvoorhetproductmarktinformatie.Dezeopdrachtenbestaanuithettoegangverlenentotopgebouwdedatabasesenhettoestemminggevenvoorgebruikvanteksten.Daarnaastwordtdoordeaanprogramma’sentrainingendeelnemendebedrijven,organisatiesendeelnemerseigenbijdragenbetaald.RentebatenDerentebatenwordenverkregendoorhetpositievesaldoophetrekeningcourantbijdeRijkshoofdboekhouding.Hetvermeldebedragiseenschattingopbasisvanervaringscijfers.B.LastenPersonelekostenIn2009werkenerbijhetCBI20fteambtenarenen22fteinhuur.Depersoneelsuitgavenbedragenin2009ongeveer2900000euro.Depersonelelastenbedragenin20091969000euro.Hetverschiltussendepersoneleuitgaven(volgenshetkasstelsel)enpersonelelasten(volgenshetbaten-lastenstelsel)wordtveroorzaaktdoorproductiemeteenproductietijdvanmeerdanéénjaar.Voordezeproductiewordendepersoneleuitgaven,voorzoverdieverbandhoudenmetproductiedienognietisopgeleverd,aanhetonderhandenwerktoegevoegd.Pasinhetjaardatdeproductiewordtopgeleverdwordendezeuitgavenalslastgenomen.Eengevolgvandezesystematiekisdatdepersoneleuitgavenin2009vooreengedeeltealspersonelelastenwordengenomeninlaterejaren.AgentschapsparagraafPersexemplaar135 MateriëlekostenTabel5Categorieënmateriëlekosten(bedrageninEUR1000)Externeexpertise11151Publicaties1192Reis-enverblijfkostendeelnemers1501Organisatieseminars678Organisatie/deelnamebeurzen719Kostent.b.v.opbrengstderden46Huisvestingskosten344Kantoorkosten154Uitbestedingondersteunendewerkzaamheden102Algemenekosten31Bankkostenenkoersverschillen10Totaal15930CBIisgehuisvestindeBeurs-WTCinRotterdam.In2009wordtdekantoor-enarchiefruimtegehuurdvandeRijksgebouwendienstvooreenhuurbedragvan300000euro.RentelastenDerentelastenvloeienvoortuitrente-enaflossingsdragendvermogendatviadeleenfaciliteitvanhetMinisterievanFinanciënisverkregen.Hetrentepercentagevoortoekomstigeleningenisop4%gezet.AfschrijvingskostenDemateriëlevasteactivabestaatuit:inventaris,hard-ensoftwareenverbouwingen.Deafschrijvingstermijnenzijnrespectievelijk5jaar,3jaar,en5jaar.Deafschrijvingskostenzijnalsvolgtteverdelen:Tabel6Afschrijvingskosten(bedrageninEUR1000)20092010201120122013Inventaris4500055000560005000050000Hard-ensoftware241000202000200000200000200000Verbouwing48000550005300050000050000Totaal334000312000309000300000300000DotatiesaanvoorzieningenCBIhoudteenvoorzieningaanvoordubieuzedebiteuren.Dezevoorzie-ningisbedoeldvoordeopvangvanhetrisicovanwanbetalingdoorcontractpartijen.C.SaldovanbatenenlastenHetresultaatwordtaanhetvermogenvanhetagentschaptoegevoegd.AgentschapsparagraafPersexemplaar136 2.KasstroomoverzichtTabel7Kasstroomoverzicht2009(bedrageninEUR1000)2007200820092010201120121.RekeningcourantRHB1januari3224349415005005005002.Totaaloperationelekasstroom670–1569–629280290300-/-totaalinvesteringen307300300300300300+/+totaalboekwaardedesinvesteringen––––––3.Totaalinvesteringskasstroom–307–300–300–300–300–300-/-eenmaligeuitkeringenaanmoederdepartement–––––+/+eenmaligestortingdoormoederdepartement–––––-/-aflossingenopleningen93175229280290300+/+beroepopleenfaciliteit03003003003003004.Totaalfinancieringskasstroom–93–125–71–20–10–5.RekeningcourantRHB31december34941500500500500500ToelichtingkasstroomoverzichtIndezeoperationelekasstroomzijndeteontvangenkasmiddelenvanopdrachtgeverDGISvoordegeplandeproductieverwerkt.OmdathetCBI,naarverwachting,in2008meerzaluitgevendanhetvanhetmoeder-departementindatjaarontvangtontstaatereennegatieveoperationelekasstroom.Ditwordtopgevangenuithetsaldovandeliquidemiddelenper1januari2008.AgentschapsparagraafPersexemplaar137 BIJLAGE1.MOTIESENTOEZEGGINGENOmschrijvingHerkomstStandvanzakenInEU-kaderpleitenvoornadereoproepentotnormalisatieinreactieopdeontwikkelingeninBirmaenagenderingvanbesprekingvandesituatiei.h.k.v.deVNVR21501-02,nr.770Verzondenop27september2007(31214,nr.1)MzalnaarTKterugkoppelenzodrameerbekendisovermogelijkesanctiesdienuinEU-kaderbesprokenenuitonderhandeldwordenHand.TKnr.6Verzondenop4oktober2007(31214,nr.9)NederlandzalonderzoekenwelkeNL’sebedrijveninvestereninBirmaopeenwijzediedebevolkingbenadeeltHand.TKnr.6Verzondenop4oktober2007(31214,nr.9)Motie31214,nr.2(Petersc.s.)overeenalgeheelEU-verbodopinvesteringeninBirmesestaatsbedrijvenHand.TKnr.6Verzondenop4oktober2007(31214,nr.9)Motie31214,nr.5(VanVelzen/VanDam)overeenEuropeseinvesterings-enimportboycotopBirmaHand.TKnr.6Verzondenop4oktober2007(31214,nr.9)KabinetsreactieopWRR-rapport«EuropainNederland»Hand.TKnr.9Verzondenop4oktober2007(31202,nr.5)TzaldeKamerinformerenoverdehumanitairesituatie,devluchtelingensituatieendeEthiopischeaanwezigheidinSomalië21501-02,nr.770TzaldeKamerinformerenoverstandvanzakenWTO/Doha-besprekingenv.w.b.mogelijkevrijwaringsmaatregelenvoorbepaaldelandbouwproductenuitderdelandenmetprijs-verstorendewerking21501-02,nr.770Verzondenop29februari2008doorMinEZ(25074,nr.149)TzaldeKamerinformerenoverevt.verschilinbeleidvanEU-lidstatenoveraldannietuitzettingvanuitgeprocedeerdeIraansehomoseksueleofchristelijkeasielzoekersnaarIran21501-02,nr.770VoldaandoorStasJusop1november2007tijdensAOMotie23490,nr.469(Kuikenc.s.)overhetbenoemenvanillegalewapenhandelalsspeerpuntvanhetSloveensevoorzitterschap23490,nr.478InbehandelingDeTKinformerenoveragenda,mandaateninzetclustermunitie-conferentieWenen21501-02,nr.778Verzondenop4december2007(21501-02.nr.781)TzegttoedatdeKamerindekomendeMvTbijhetHervormings-verdrageenoverzichtontvangtvandeveranderingeninhetHervormingsverdragtenopzichtevandebestaandeVerdragen21501-02,nr.778VoldaanMotie31200V,nr.49overbeschermingvanreligieuzeminderhe-deninIrakHand.TKnr.20/21Verzondenop29februari2008(23432,nr.248)Motie31200V,nr.25overcontactmetmensenrechtenactivistenendeoppositieinZimbabweHand.TKnr.20/21Verzondenop11december2007(21501-02,31200V,nr.784)Motie31200V47overhetnietterugsturenvanNoord-KoreaansevluchtelingennaarChinaHand.TKnr.20/21Verzondenop17december2007(31263,nr.4)MzalbezienofmeermiddelennodigzijnvoorStichtingEpafrastenbehoevevangedetineerdenbegeleidingHand.TKnr.20/21Briefmetsubsidiebeschikkingvoor660000euroop15mei2008aanStichtingEpafrasverzondenNederlandzalbijdeEuropeseCommissiebepleitendatinEU-programma’smeeraandachtwordtbesteedaandebescher-mingvankwetsbaregroepen,zoalsdeAssyrischechristeneninIrakHand.TKnr.20/21MeegenomeninbriefDAM-73/08d.d.29februari2008(23432,nr.248)Jaarlijkserapportageoverdevoortgangvanhetmensenrechten-beleidHand.TKnr.20/21Voorzienvoorjaar2009NederlandzalzichinzettenvooreenEU-importverbodvanproductengemaaktmetdeergstevormenvankinderarbeidHand.TKnr.20/21DoorlopendFaciliterenvaneenontmoetingvanmevrouwKionka,speciaalEU-vertegenwoordigervoormensenrechtenmetEuropeesPlatvormvoorInternationaleBeschermingvanhetRechtopGodsdienstvrijheidHand.TKnr.20/21Wordtmeegenomeninmensenrechten-rapportage,voorjaar2009VoordeKamerledendiezullendeelnemenaandeklimaat-conferentieinBalizaleenbriefingwordengehoudenHand.TKnr.20/21VoldaanNederlandzalvoorstellenvoorprojectenvoordeopvangvanvluchtelingenuitIrakpositiefinoverwegingnemenHand.TKnr.20/21Meegenomeninbriefd.d.29februari2008(23432,nr.248)DeKamerzalwordengeïnformeerdoverdebestedingvanextrafondsenvoorduurzameenergieHand.TKnr.20/21InbehandelingDeKamerzalschriftelijkwordengeinformeerdoverdehulpverle-ningdoorhetfregatVanNesHand.TKnr.20/21Verzondenop8januari2008(31200V,nr.69)DeKamer,i.h.k.v.demensenrechtenrapportage,informerenoverderolvanspeciaalEU-vertegenwoordigervoordemensenrechtenKionkaHand.TKnr.20/21Wordtmeegenomeninmensenrechten-rapportage,voorjaar2009BijlagenPersexemplaar138 OmschrijvingHerkomstStandvanzakenDeKamerzalgeïnformeerdwordenoverdeuitkomstenvanhetgesprek(tehoudeninjanuari)metvoorzitterTerpstravanNOC-NSFmetMenStasVWSoverdeOlympischeSpelenenmensenrechtenHand.TKnr.20/21Voldaantijdens2etermijnregeringtijdensBegr.Behandelingop13/11/07BriefoverhetNederlandsebeleidtenaanzienvanRusland(zieookpidnr.440)Hand.TKnr.20/21Verzondenop15februari2008(31200V,nr.73)Deartikel100-briefoverdeeventueleverlengingvandeNeder-landsemissieinAfghanistanzalookingaanopdefinancieringervanHand.TKnr.20/21Verzondend.d.30november2007(27925,nr.279)DeKamerzalgeïnformeerdwordenovereenmogelijkeNeder-landsebijdrageaanEUFORTsjaadHand.TKnr.20/21Verzondenop14februari2008(29521,nr.51)DeKamerzalgeinformeerdwordenovereenmogelijkeNeder-landsebijdrageaanUNAMID-missieinSudanHand.TKnr.20/21Verzondenop11maart2008(1664)DeKamerzalgeinformeerdwordenoversubsidieaanvragenvoorhetmensenrechtenfondsHand.TKnr.20/21Wordtmeegenomeninmensenrechten-rapportage,voorjaar2009DeKamerzalschriftelijkgeïnformeerdwordenoverdemanierwaaropNederlandmensenrechtenactivistenzalsteunen,zoalsOlifinPapua,TsvanGiraiinZimbabwe,dedissidenteninCuba,JinYangenHuYanginChinaenRazaghiinIranHand.TKnr.20/21Verzondenop6december2007(31263,nr.3)Demensenrechtenambassadeur(MRA)zalbijzijnbezoekaanChinabepleitendatdeUNHCRtoegangkrijgttotNoord-KoreaansevluchtelingeninChinaHand.TKnr.20/21Verzondenop17december2007(31263,nr.4)Motie31200V,nr.55NotitieoverderolvanabortuswetgevinginhetbuitenlandsbeleidHand.TKnr.20/21Motieismeegenomenindemensenrechtennotitie.Verzondenop1april2008perbrief(31263,nr.9)Motie31200V,nr.40inzakesummitoverhetterugdringenvanmoedersterfteHand.TKnr.20/21MeegenomenindelijstmetKamer-vragendieop6mei2008(2248)Motie31200V,nr.53overhetUnifem-AfghanistanprogrammaHand.TKnr.20/21r(27925,nr.311)Motie31200V,nr.50overgebruikmakingvanfamiliestructureninhetontwikkelingsbeleidHand.TKnr.20/21Motieismeegenomenindemensenrechtennotitie.Verzondenop1april2008(31263,nr.9)Motie31200V,nr.41overdecoördinatievanNederlandseinitiatieveninzakeMDG5Hand.TKnr.20/21AllevoorstellenzijngoedgekeurdendezewordeninganggezetomdeMDG5bijeenkomsttegaanorganiserenMotie31200V,nr.45aanpakvankinderarbeidenderolvandeambassadeHand.TKnr.20/21Wordtmeegenomeninmensenrechten-rapportage,voorjaar2009Motie31200V,nr.28overalternatieveagrarischeproductieinUruzganHand.TKnr.20/21Verzondenop14december2007(27925,31200V,nr.286Motie31200V,nr.24overversterkingvanpolitieopbouwinAfghanistanHand.TKnr.20/21Verzondenop15feburari2008(27925,nr.295)Motie31200V,nr.39overhetterugdringenvanmoedersterfteHand.TKnr.20/21Verzondenop6mei2008(2248)Motie31200V,nr.57overdeopvangvanweeskinderenHand.TKnr.20/21Verzondenop1april2008(31200V,nr.84)Motie31200V,nr.59overuitbreidingvanhetaantalNederlandsepolitietrainersinAfghanistanHand.TKnr.20/21Meegenomeninbriefd.d.15februari2008(27925,nr.295)Motie31200,nr.46overleerplichtvaniederkindtot14jaarHand.TKnr.20/21DoorlopendMotie31200V,nr.23overeenstrategischcommunicatieplanHand.TKnr.20/21InbehandelingMotie31200V,nr.27overdeopvangvluchtelingenuitIrakenregioHand.TKnr.20/21Verzondenop29februari2008(23432,nr.248)Motie31200V,nr.26overhetzoveelmogelijkindeopenbaarheidvoerenvanhetmensenrechtenbeleidHand.TKnr.20/21Meenemeninmensenrechtenrapportage,voorjaar2009Motie31200V,nr.58overaanpakvankindersekstoerismeHand.TKnr.20/21MeegnomenindelijstmetKamervragend.d.6mei2008(2248)Motie312000V,nr.29overhettegengaanvanseksueelgeweldtegenvrouweninSudanenCongoHand.TKnr.20/21Afgedaanop6november2007(30420,nr.66)Motie31200V,nr.33RondetafelconferentieoverChina,deOlympischeSpelenenmensenrechtenHand.TKnr.20/21Rondetafelconferentieheeft17januari2008plaatsgevondenMotie31200V,nr.37overactieplanvoordemensenrechten-strategieHand.TKnr.20/21Verzondenop7maart2008(31263,nr.6)Motie31200V,nr.32overhetverzoekaanJapanomrechttedoenaantroostmeisjesHand.TKnr.20/21TeruitvoeringvanmotievanBaalenisop28november2007bijhetJapanseministerievanBuitenlandseZakengedemarcheerd.Mensenrechteninrelatietotgrootschalige(soja)teeltinbrengenindevolgendeEU-LACtop31200XIV,nr.169WordtmeegenomeninhetverslagvandeEU-LACtopBijlagenPersexemplaar139 OmschrijvingHerkomstStandvanzakenMogelijkheidvaneenbezoekvanMRAaanBraziliëbezien,waarbijderelatiesoja(enanderegrootschaligeteelten)enmensenrech-tengelegdwordt31200XIV,nr.169VoldaanInsamenwerkingmetEZmogelijkheidtotinvoeringWOK(WetOpenbaarheidKetens)onderzoeken31200XIV,nr.169InbehandelingRappelinzaketoezeggingappreciatievanrapportAsser-instituutoverimpactvanEU-regelgeving,metdaarinaandachtdatbijwetgevingmoetwordenvermeldalserEU-regelgevingaantengrondslagligt.22112,nr.497Verzondenop6februari2008(22112,nr.612)TzalmetMinFinoverlegplegenommogelijkhedenteonderzoe-kenvoortechn.ondersteuningvandeautoriteitenvanMacedoniëbijfinanciëlewetgevingsprocessenenbudgettering23987,nr.75Verzondenop11februari2008(23987,nr.79)TzalzospoedigmogelijkdebriefovercommunicatiestrategieoverEuropaeendeKamertoezenden23987,nr.75Verzondenop7december2007(31202,nr.9H)DeKamerinformerenovercontactenmetderdelandendienaarUruzganzullenkomen27925,nr.295Verzondenop15februari2008(27925,nr.295)VoortgangvandebouwvanhetkantoorvandeCounter-NarcoticsPolice27925,nr.295Verzondenopd.d.15februari2008(27925,nr.295)OverlegmetCordaidoverdeeffectiviteitvanhunprogrammainAfghanistan27925,nr.295Verzondenop15februari2008(27925nr.295)TisbereidomderesultatenvandegesprekkendiehijmetStasBZKheeftmetandereoverhedenopEuropeesterrein,temeldenbijdeTijdelijkeCommissieSubsidiariteit,decommissiesESOen/ofEuZaHand.EKnr.33Zodraoverlegheeftplaatsgevonden,zaltoezegginggestandwordengedaanDeKamerwordtopdehoogtegehoudenvanallestappeninhetonderhandelings-entoetredingsprocesvoorBosnie-HerzegovinaEKnr.9VoldaanmetKamerstukken23987,nr.69en23987,nr.7431202,nr.20MotiePetersoverhetterugbrengenvandenorme-ringvoordeuitstootvanCO2voorpersonenauto’sHand.TKnr.38VoldaanmetGeannoteerdeagendaMilieuraadd.d.3maart2008(21501-08,nr.267)31202,nr.19MotiePetersovertoepassingvanhetbeginsel«devervuilerbetaalt»Hand.TKnr.38LigtbijDirectie/Interdep.overlegNotitieovermogelijkeideeënoverpartenariaatalsvormvansamenwerkingtussendeEUenanderelandenbinnenhetEuropeesnabuurschapsbeleidHand.TKnr.38Verzondenop14mei2008p(31202,nr.24)ToezendingaandeKamervaneeninventarisatievanwatdeanderelidstatendoenofgaandoenmetdeinformatievoorzieningoverhetverdragHand.TKnr.38InbehandelingDeKamerindeaanloopnaardeNAVO-topinBoekarestinforme-renoverdeNL’sevisieopdeontwikkelingvandeNAVO28676,nr.44Verzondenop21maart2008(28676,nr.51)31202,nr.15MotieBlomovereenEuropeesbeleidgerichtopverbeteringvandesocialeeneconomischepositievanRomaHand.TKnr.38Verzondenop26februari2008(31202,nr.51)31202,nr.21MotieWiegman-vanMeppelenScheppinkoverdevrijheidvangodsdienst,meningsuitingenvergaderingalsvoorwaardenvooreenpartenariaatHand.TKnr.38Verzondenop14mei2008(31202,nr.24)31202,nr.22MotieOrmeloverdebevorderingvaninburgerings-cursussenHand.TKnr.38Verzondenop14mei2008(31202,nr.25)31202,nr.13MotieOrmeloverhetpartenariaatalssamenwerkingsvormHand.TKnr.38Verzondenop14mei2008perbriefmetkenmerkDIE-414/08(31202,nr.24)DeKamerontvangteennotitieMigratieenOntwikkeling,waarinookdeoperationeleelementenvanhetEU-AfrikaActieplanwordenmeegenomen(zieookpidnrs.309+189)21501-02,nr.789Verzondenop4juli2008(30573,nr.11)RontvangtdevastecommissievoorBuitenlandseZakenvooreendebriefingvanhunreisnaardeHoorn21501-02,nr.789VoldaanDeKamerontvangteennotitieoverlandbouwinontwikkelings-landen21501-02,nr.789Verzondenop8mei2008(31250,nr.14)DeKamerzaleenbriefontvangenmethetverslagvandereisvanMnaarhetMidden-Oosten21501-02,nr.793Verzondenop15februari2008(23432,nr.247)DeKamerschriftelijkinformerenovereenmogelijkeEU-missieinKosovo21501-02,nr.793Verzondenop20maart2008(27467,nr.8)31200,nr.174MotieWiegman-vanMeppelenScheppinkc.s.overeeninventarisatievandekansenenrisico’svansojaproductieinontwikkelingslandenHand.TKnr.46InbehandelingUitzoekenhoehetzitmetdeSurinaamsestagiairesinNederlandinoverlegmetMinJus20361,nr.129InbehandelingMzalenkelevraagstukkeninzakeBelastingverdrag(AOW)aanMinFinvoorleggen20361,nr.129VoldaanBijlagenPersexemplaar140 OmschrijvingHerkomstStandvanzakenHervattenvanhetambtelijkoverlegmetSurinameoverdeToescheidingsovereenkomst20361,nr.129InbehandelingMogelijkhedenbezienvanversneldeuitputtingVerdragsmiddelen20361,nr.129DoorlopendMzalenkelevraagstukkeninzakeAWBZaanStasSZWvoorleggen20361,nr.129VoldaanSituatievandeInheemsenopbrengentijdensvolgendbeleids-overleg20361,nr.129InbehandelingMzalenkelevraagstukkeninzakevliegtarievenaanMinV&Wvoorleggen20361,nr.129VoldaanDeKamervannadereinformatievoorzienm.b.t.reisadviesIrak29521,nr.52HVerzondenop1februari2008(31200V,nr.71DeKamervannaderefinanciëleinformatievoorzienm.b.t.demotievanGennip(31200V,nr.471)29521,nr.52HMeegenomeninbriefd.d.29februari2008(23432,nr.248)ToezeggingMinisterVerburgomdeKamerteinformerenoversojaproductieinOS-landenHand.TKnr.46VoldaanMzaldeTKdeevaluatievandeCommissieCultureelVerdragVlaanderen-Nederland(CNV)toezendenzodradezebeschikbaaris31200V,nr.78InbehandelingMzaldeTKnadereinformatieverstrekkenoverdevoortgangvandeBeneluxverdragswijziging31200V,nr.78Verzondenop13juni2008(31200V,nr.128)DeKamerinformerenoverdewaarborgenovereenkomstdieIndiametIAEAgaatsluitenendeNlseinzetindeNuclearSuppliersGroup31200V,nr.76Inbehandeling26049,nr.63MotieVanGennipoververdereinvullingvanhetComprehensivePartnershipAgreementHand.TKnr.53Verzondenop28februari2008(26049,nr.66)26049,nr.62MotieVanGennipoverduurzaamheidalscriteriuminprogramma’senindividuelesubsidiesHand.TKnr.53Verzondenop28februari2008(26049,nr.66)DeKamerinformerenwanneerhetNGO-fondsvoordebescher-mingvanmensenrechtenverdedigersvanstartgaat29237,nr.70InbehandelingRegeringzalmogelijkheidonderzoekenomduurzaamheidalscriteriumoptenemenineconomischeprogramma’sopIndonesië26049nr.66Verzondenop28februari2008(26049,nr.66)DeKamerbinnenenkelemaandeninformerenoverdraaiboekvoorhetaldannietoptredenvandekantvandeoverheidingevallenvanbijstandsaanvraagvoorpiraterij26049nr.66Verzondenop28februari2008(26049,nr.66)AanTurkseautoriteitenzalwordengevraagdofNL’seberoeps-militairenmeteenTurksenationaliteitonthevenkunnenwordenvanTurksedienstplicht31088,nr.6Verzondenop7mei2008(31088,nr.7)BijTurkseoverheidaandringenopregelingvoordienstweigeraars31088,nr.6Verzondenop7mei2008(31088,nr.7)ImplementatievandederdesanctieresolutietenaanzienvanIranmetbetrekkingtothethandelsinstrumentarium.21501-02,nr.805Verzondenop11juni2008perbriefmetkenmerkDPZ/TND-156/08KamerinformerenoverNL’seinzetinRaadvanEuropabijbehandelingzakenoverTurksedienstweigeraars31088,nr.6Verzondenop7mei2008(31088,nr.7)Motie31202,nr.32DeKamereenbrieftoestureninzakeEuropeseUnieinhetjaar2030Hand.TKnr.61InbehandelingTijdensEuropeseRaadbepleitenopnameresterendedrieCramer-criteriainrichtlijninzakeduurzameenergie21501-02,nr.806VoldaanRzaldeTKschriftelijkinformerenoverdeconditionaliteitenvanbegrotingssteunaanlandenindeGroteMeren29237,nr.71InbehandelingRzaleentechnischebriefingaanbiedenoverbegrotingssteuninhetalgemeen29237,nr.71InbehandelingMzaldeEersteKamerinformerenoverhettijdpadinzakedeBritselopendejuridischeprocedureomtrentdeaanwijzingvandeMKOalsterroristischeorganisatie28764Verzondenop13mei(28764)DeEersteKamerover1jaarwederominlichtenoverdevoortgangvandeverbeteringvanderechtsbeschermingbijdeEUenVNterrorismelijsten28764InbehandelingNederlandzalmetIerland,overigeEUFOR-partnersenregeringTsjaad,afsprakenmakenoverbehandelingenoverdrachtvangevangenen29521,nr.58InbehandelingMotie21501-20,nr.382(WiegmanVanMeppelen-Scheppink)inzakekwalitatievedoelstellingenvandeLissabon-strategie21501-20Verzondenop17juni2008(21501-20,nr.387)NagaanbijdeEur.Commissiewelkederedenenzijndatproject-voorstellenvoorwederopbouwAfghanistaninonvoldoendematekwalificerenvoorEuropesefinanciering21501-20Verzondenop6mei2008(21501-20,nr.384)Volgenderegulieremr-rapportageaandeKamerbevatappreciatieHRW-rapport«Russia:ChokingonBureaucracy»31200V,nr.113InbehandelingAandachtvragenvanNederlandsbedrijfslevenvoorkinderarbeid31263,nr.10InbehandelingBijlagenPersexemplaar141 OmschrijvingHerkomstStandvanzakenSchriftelijkebeantwoordingvanniet-beantwoordevragen31263,nr.10Verzondenop15april2008(31263,nr.10)Nieuwestandvanzaken-briefAfghanistanvóór21juninaardeKamersturen27925,nr.312Verzondenop20juni2008(27925,nr.315)DeKamertijdiginformerenoverdeinzett.a.v.depolitiekeverklaringdiedeNAVOtijdensdeTopin2009zalaannemen28676,nr.58InbehandelingMotie31200V,nr.107(Gillardcs)overterugvorderingonterechtgegevenvergoedingenaanNederlandersinVN-verbandHand.TKnr.78InbehandelingMotie31200V,nr.102(Boekestijn)inzakezsmtoezendingvanhetVN-rapportaandeKamerHand.TKnr.78Verzondenop27mei2008(31200Vnr.120)MotieCqörüz31263,nr.13.NederlandhetOPCATnietheeftgeratificeerdHand.TKnr.78Verzondenop2juli2008perbriefmetkenmerkDMH/MR-273/08EennotitieoverhetCaribischgebied(voorbegrotings-behandeling)31200V,nr.115InbehandelingOnderzoekenvandemogelijkhedentotsteunaandevakbondeninCuba31200V,nr.115InbehandelingNadereinformatieverstrekkenoverdesamenwerkingtussenWereldbankenIslamitischeOntwikkelingsbank26234,nr.83Verzondenop27juni2008(26234,nr.86)27925,nr.310MotieVanGennipc.s.overvrijwilligheidencoördinatievandeeventueleterugkeervanAfghaansevluchtelin-genHand.TKnr.81Inbehandeling27925,nr.308MotieVoordewind/VanGennipovermaatregelenomverspreidingvanhaatzaaiendetekstenenoproepentegentegaanHand.TKnr.81MheeftondermeeringewilligddoordezekwestieaandeordetestellenbijSpanta27925,nr.307MotieBoekestijnoverhetuitdragenvanradicaalgedachtegoedinAfghaansemoskeeënenmadrassa’sHand.TKnr.81Meegenomeninbriefd.d.15mei2008(27925,nr.311)21501-02,nr.811MotieHalsema/VanDamovereengesprekmetdeDalaiLamaoverdesituatieinTibet21501-02,nr.823Verzondenop15mei2008(21501-02,nr.819)KabinetzaldeNederlandseinzetvoordeconferentieinAccra(2–4september2008)tijdigaandeKamerkenbaarmaken21501-02,nr.827Verzondenop18juli2008perbriefmetkenmerkDEK-066/08KabinetzaldeNederlandseinzetvoordeconferentieinDoha(29/11–2/12/08)tijdigaandeKamerkenbaarmaken21501-02,nr.827Inbehandeling31384,nr.18Motie-Ormelc.s.overhetmandaatendeinbeddingvan,decontroleopendesamenwerkingmetdeEDEOHand.TKnr.92Inbehandeling31384,nr.17MotieWiegman-vanMeppelenScheppink/TenBroekeoverdeinrichtingvanhetparlementairvoorbehoudvandeKamerHand.TKnr.92Betreftgeenmotievoorderegering,maarvoorhetPresidiumDestaatssecetariszalsamenmetIPO/VNGbezienhoedekosten/batenvanEuropeseregionalesteuninzichtelijkkunnenwordengemaakt22112,nr.658InbehandelingTKoverzichtsturenvanvertegenwoordigingEU-lidstatenbijopeningsceremoniesOlympischeSpeleninAtheneenBeijing31200V,nr.140Verzondenop14juli2008perbriefmetkenmerkDAO-432/08TKopdehoogtehoudenvandialoogtussengezantenvandeDalaiLamaenChineseregering31200V,nr.140InbehandelingToezendenaanTKvanappreciatiedefensie-opbouwChina31200V,nr.140Verzondenop1juli2008perbriefmetkenmerkDAO-432/08TKbriefsturenoveractueleontwikkelingeninChinaenaanwezig-heidopeningsceremonieOlympischeSpelen31200V,nr.140Verzondenop1juli2008perbriefmetkenmerkDAO-432/08Motie31200V,nr.123(Boekestijn)overprofessioneelgeschooldpersoneelvandeIOBHand.TK.Nr.94InbehandelingTKinformerenovermogelijkheidtotarbitragetussenChinaenUNHCRinzaketerugzendenNoord-Koreaansevluchtelingen31200V,nr.140Verzondenop1juli2008perbriefmetkenmerkDAO-432/08Meertekstueelaangeveninbegrotinghoerelatiestussenverschillendeonderdelenliggen31444V,nr.12Inbehandeling31200V,nr.133(Voordewindc.s.)inzakeverzoekaanMbijallebezoekenaanChinatesprekenmetmensenrechtenactivistenHand.TKnr.99Staandbeleid31200V,nr.134(Voordewindc.s.)overhetterugsturenvanNoord-KoreaansevluchtelingendoorChinaenarbitrageterzaketussenChinaenUNHCRHand.TKnr.99Verzondenop1juli2008perbriefmetkenmerkDAO-432/08MsteltdeKameropdehoogtevandeuitkomstenvanhetIsraëlischeonderzoeknaardebehandelingvandejournalistMohammedOmer23432,nr.260InbehandelingMzaldeKamernaderinformerenoverdeeconomischeontwikke-lingvanGazazodrahemdaarovermeerbekendis23432,nr.260InbehandelingMzaldeKamernaderinformerenoverdesituatievandedoorhetlidVanGennipgenoemdemensenrechtenactivisten23432,nr.260InbehandelingBijlagenPersexemplaar142 OmschrijvingHerkomstStandvanzakenMotie23432,nr.257(VanGennipc.s.)overhetoprichtenvansoortvrijeuniversiteitin(Noord-)Irak23432,nr.260InbehandelingMotie23432,nr.258(Voordewindc.s.)overhetvrijmakenvanmiddelenvoordegroepontheemdendiezichindeNinive-vlaktebevinden23432,nr.260InbehandelingMotie23432,nr.259(VanDam/VanGennip)overhetoprichtenvaneensubcomitevoordemensenrechtenonderdeAssociatie-raad23432,nr.260InbehandelingRenTzullenonderzoekenofer«teveelaandestrijkstokbleefhangen»bijdeEU-hulpaanOS-landen»AOBegrotingsraadd.d.3juli2008InbehandelingBriefaanKamerovermaatschappelijkdraagvlakvoorontwikke-lingssamenwerkinginrelatietotdenoodzaaktotmoderniseringvanontwikkelingssamenwerkingAOKaderwetZBO’s&NCDOd.d.3juli2008InbehandelingHetORIOcommitteringsplafondwordtmetEUR20miljoenperjaarverhoogd,vanEUR120naarEUR140miljoen31200V,nr.143InbehandelingBriefinzakedeimplementatievanhetprogrammahernieuwbareenergieAOKlimaatbeleidenDuurzaamheidd.d.2juli2008InbehandelingBijlagenPersexemplaar143 BIJLAGE2.LIJSTVANAFKORTINGENACSLandeninAfrika,inhetCaraibischgebiedenindeStilleOceaanADEAAssociationfortheDevelopmentofEducationinAfricaAERCAfricanEconomicResearchConsortiumAMISAfricanUnionMissioninSudanANDSAfghanNationalDevelopmentStrategyASEMAsia-EuropeMeetingATPSAfricanTechnologyPolicyStudiesNetworkATTInternationaalwapenhandelsverdragAUAfrikaanseUnieAVVNAlgemeneVergaderingVerenigdeNatiesBBIBeleidsprogrammaBiodiversiteitInternationaalBMOBreedMensenrechtenOverlegBNIBrutoNationaalInkomenBOGBreedOverlegGodsdienstvrijheidBRIC-landenBrazilië,Rusland,IndiaenChina-landenBTWCBiologischWapenverdrag(155)BZMinisterievanBuitenlandseZakenC&OCultuurenontwikkelingCAERTRegionaleCentrumvoorTerrorismebestrijdingCBICentraalBureauStatistiekCCWConventioneleWapensverdragCDMCleanDevelopmentMechanismCERFCentralEmergencyResponseFundCIECentrumvoorInternationaleErfgoedactiviteitenCPICorruptiePerceptieIndexCSEConventioneleStrijdkrachteninEuropaCTBTAlomvattendKernstopverdrag(138)CTITFCounterTerrorismImplementationTaskForceCvPClubvanParijsCWCChemischWapenverdrag(182)DACDevelopmentAssistanceCommitteeDfIDDepartmentforInternationalDevelopmentDRCDemocratischeRepubliekCongoDISCSDocumentInformationSystemCivilStatusEDEOEuropeseDienstvoorhetExterneOptredenEFAEducationforAllEFVEenheidFragiliteitenVredesopbouwEHRMEuropeesHofvoordeRechtenvandeMensEITIExtractiveIndustriesTransparencyInitiativeENBEuropeesNabuurschapsbeleidENPIEuropeanNeighbourhoodandPartnershipInstrumentEOFEuropeesOntwikkelingsFondsEPA’sEconomischePartnerschapsakkoordenERNWACAEducationandResearchNetworkforWestandCentralAfricaEUEuropeseUnieEUBAMEUBorderAssistanceMissionEULEXEVDBmissieinKosovoEUPOLEUPoliceMissionforthePalestinianTerritoriesEVDEconomischeVoorlichtingsdienstEVDBEuropeesVeiligheids-enDefensiebeleidEVRMEuropeesVerdragvoordeRechtenvandeMensEZMinisterievanEconomischeZakenBijlagenPersexemplaar144 FAWEForumforAfricanWomenEducationalistsFMCTVerdragbetreffendeeenverbodopdeproductievansplijtstoffenvoorexplosiedoeleindenFSIFailedStatesIndexFTIFastTrackInitiativeGBVBGemeenschappelijkBuitenlandsenVeiligheidsBeleidGCCGulfCooperationCouncilGCEGemeenschappelijkCultureelErfgoedGCEGlobalCampaignforEducationGDNGlobalDevelopmentNetworkGEFGlobalEnvironmentFacilityGFATMGlobalFundtofightAIDS,TuberculosisandMalariaGHDGoedHumanitairDonorschapGNEPGlobalNuclearEnergyPartnershipGtZGesellschaftfürTechnischeZusammenarbeitHCOCHaagseGedragscodetegendeproliferatievanBallisti-scheWapensHDIMHumanDimensionImplementationMeetingHGISHomogeneGroepInternationaleSamenwerkingIAEAInternationaalAtoomenergieAgentschapIAVIInternationalAidsVaccinInitiativeICBInternationaalCultuurBeleidICRCInternationaleComitévoorhetRodeKruisICTYJoegoslavië-tribunaal(InternationalCriminalTribunalfortheformerYugoslavia)IDEAInstituteforDemocracyandElectoralAssistanceIDEPAfricanInstituteforEconomicDevelopmentandPlanningIDLOInternationalDevelopmentLawOrganisationIEAInternationaalEnergieAgentschapIFCInternationalFinanceCorporationIIEDInternationalInstituteforEnvironmentandDevelop-mentIIEPInternationalInstituteforEducationalPlanningIMFInternationaalMonetairFondsINDIntegratieennaturalisatiedienstIOBInspectieOntwikkelingssamenwerkingenbeleids-evaluatieIPAEuropeseinstrumentenvoorpre-accessieIPCCIntergovernmentalPanelonClimateChangeIPMInternationalPartnershiponMicrobicidesIS-academieInternationaleSamenwerking-AcademieISAFInternationalSecurityStabilityForceIUCNInternationalUnionforConservationofNatureJCLECCentrumvoorSamenwerkingophetgebiedvanRechtshandhavingKAPKleineAmbassadeProjectenKPAKleinePlaatselijkeActiviteitenLNVMinisterievanLandbouw,NatuurenVoedselkwaliteitMDG’sMilleniniumDevelopmentGoals(MillenniumOntwikkelingsdoelen)MDRIMultilateralDebtReliefInitiativeMDTFMultiDonorTrustFundMFNMostFavouredNationMFSMedefinancieringsstelselMILIEVMilieueneconomischeverzelfstandiging.BijlagenPersexemplaar145 MJSP’sMeerjarigeStrategischePlannenMKBMiddenenKleinBedrijfMMSMultilateraalMonitoringSysteemMNAMultilateralecontrolebrengenvandeNucleairebrandstofcyclusMOLsMinstOntwikkeldeLandenMOPANMultilateralOrganisationsPerformanceAssessmentNetworkMOVPMiddenOostenVredesProcesMPAPMatraFlexenpre-accessieenharmonisatieprojectenMPPMatraProjectenProgrammaMRRMensenrechtenraadMVOMaatschappelijkVerantwoordOndernemenMVWMassavernietigingswapensNASACsamenwerkingsverbandvanAfrikaansewetenschaps-academiesNAVONoordAtlantischeVerdragsOrganisatieNBINileBasinInitiativeNBSO’sNetherlandsBusinessSupportOfficesNCDONationaleCommissievoorinternationalesamenwer-kingenDuurzameOntwikkelingNCPNationaalContactpuntEUTwinningNCTbNationaalCoordinatorTerrorismebestrijdingNFPNetherlandsFellowshipProgrammeNGO’sNon-GouvernementeleOrganisatiesNPTNetherlandsProgrammeforinstitutionalstrengtheningofeducationandTrainingcapacityNPVNon-ProliferatieVerdrag(189)NVISGeautomatiseerdVisuminformatiesysteemNWO-WOTRONederlandseorganisatievoorWetenschappelijkOnderzoek–WetenschappelijkOnderzoekindeTropenOCHAOfficefortheCoordinationofHumanitarianAffairsOCWMinisterievanOnderwijs,CultuurenWetenschapODOperationeleDoelstellingODAOfficialDevelopmentAidODIHROfficeforDemocraticInstitutionsandHumanRightsOESOOrganisatieEconomischeSamenwerkingenOntwikke-lingOHCHRHogecommissarisvoordeRechtenvandeMensOMVSOrganisationpourlaMiseenValeurdufleuveSenegalORETProgrammaontwikkelingsrelevanteexporttransactiesORIOOpvolgerORETregelingOVSEOrganisatievoorVeiligheidenSamenwerkinginEuropaPCAPartnerschaps-enSamenwerkingsakkoordenPEGASMécanismePalestino-EuropéendeGestiondel’AideSocio-EconomiquePFMPublicFinanceManagementPIAPovertyImpactAssessmentPICBProgrammaInternationaalCultuurbeleidPIDGPrivateInfrastructureDevelopmentGroupPPPPurchasingPowerParityPPP’sPubliek-PrivatePartnerschappenPROBASProtocollaireBasisadministratiePRDPPalestinianReformandDevelopmentPlanPRSP’sPovertyReductionStrategyPapersBijlagenPersexemplaar146 PRTProvincialReconstrutionTeamPSEProducerSupportEstimatePSIProliferationSecurityInitiativePSIAPovertyandSocialImpactAnalysisPSOPraktischeSectororiëntatiePSOMProgrammaSamenwerkingOpkomendeMarktenPUMProjectUitzendingManagersRbVRijksbegrotingsVoorschriftenRvERaadvanEuropaR2PResponsibility2ProtectSACMEQSouthernandEasternAfricanConsortiumforMonito-ringEducationalQualitySALINBeleidskadervoorStrategischeAlliantiesmetInterna-tionaleNGO’sSARUASouthernAfricanRegionalUniversitiesAssociationSGACA’sStrategischeGoedBestuurenCorruptieAnalysesSICAStichtingInternationaleCultureleActiviteitenSIIpro-grammaSamenwerkingInternationaleInstitutenprogrammaSNVStichtingNederlandseVrijwilligersSPICADSupportProgrammeforInstitutionalandCapacityDevelopmentSPSVerdragoverSanitaireenfytosanitairemaatregelenSRGRSeksueleenReproductieveGezondheidenRechtenSSRSecuritySectorReformSTARTSysTemforAnalysisResearchandTrainingTBTuberculoseTBCTuberculoseTITransparencyInternationalTKTweedeKamerUISUNESCOInstituteforStatisticsUNAIDSVN-AidsprogrammaUNCSDUnitedNationsCommissiononSustainableDevelop-mentUNDGOUnitedNationsDevelopmentGroupOfficeUNDPUnitedNationsDevelopmentProgrammeUNESCOUnitedNationsEducational,ScientificalandCulturalOrganisationUNESCO-IHEUNESCO-InstituteforwaterEducationUNFCCUnitedNationsFrameworkConventiononClimateChangeUNFPAUnitedNationsPopulationFundUN-HABITATUNHumanSettlementsProgrammeUNHCRUnitedNationsHighCommissionerforRefugeesUNICEFUnitedNationsChildren’sFundUNMISUnitedNationsMissioninSudanUNSGABUNSecretaryGeneral’sAdvisoryBoardUPEACEUniversityforPeaceVNVerenigdeNatiesVRVeiligheidsraadVROMMinisterievanVolkshuisvesting,RuimtelijkeOrdeningenMilieubeheerWB-investerings-raamwerkWereldbankinvesteringsraamwerkWHOWorldHealthOrganisationWSSDWorldSummitonSustainableDevelopmentBijlagenPersexemplaar147 WTOWereldhandelsorganisatieWTO-TRIPWTO-Trade-relatedIntellectualPropertyRightsBijlagenPersexemplaar148 BIJLAGE3.TREFWOORDENLIJST3D-benadering14Accountability32,72Acquis21,66ACS79,144ADEA144AERC95,144Afghanistan14,24,25,26,28,29,41,52,65,70,71,74,96,131,139,140,141,142Afrika29,32,35,45,54,67,70,71,72,77,79,92,95,96,99,103,105,125,131,140,144,146Agentschap1,7,21,29,133,136,145Aidsambassadeur97Aids31,38,97,98,145AlgemeneRekenkamer132Ambtsberichten109,111AMIS71,144ANDS25,144Apparaatsuitgaven119,120Armoedebeleid85Armoedebestrijding15,30,33,45,52,92,100,106ASEM144Asiel18,48,49,78,108,109Asielzoekers138ATPS95,144ATT26,69,144AU144Australië25AVVN60,61,68,69,144Azië54,55,57,59,96,131Bali30,75,104,138Balkan20,70,77,78Basisonderwijs35,55,102BBI77,107,144Bedrijfsleven19,40,43,50,61,62,73,86,87,90,97,103,141Bedrijfsvoering1,7,130,131,132Begrotingssteun85,92,141Beleidsdoorlichting6,7,36,64,77,83,92,102,107,111,116Beleidsevaluatie145Beleidskaders102,112,113Beleidsprioriteiten2,3,90,100,130Beroepsonderwijs34,93,94,95Bilateralebetrekkingen62,80Bilateraleontwikkelingssamenwerking92Biobrandstof19,104Biodiversiteit58,77,107,144Biodiversiteitsverdrag75Biometrischekenmerken108Blair22BMO62,144BNI123,144BNP20,123,124BOG62,144Bosnië25,73,74BRIC-landen112,144Broeikasgassen45BijlagenPersexemplaar149 BTWC68,144Buitenlandbeleid8,13,14,16,97,113BuitenlandseZaken1,2,3,4,5,6,8,12,13,15,19,25,27,29,30,42,52,54,63,67,75,90,94,110,112,113,114,115,119,130,131,132,133,139,140,144CAERT67,144Caïro-agenda31,98Caïro36Capaciteitsopbouw65,66,67,73,88,103Capaciteits100Capaciteitsversterking88,93,95,100CBI1,2,7,86,87,133,135,136,137,144CCW144CDM107,144CERF71,72,77,144China19,26,41,49,92,104,112,116,138,139,142,144CIE144Clingendael66,102Coördinatie71,72,75,78,83,84,88,97,115,139,142Coherentie39,79,83,84,87,92Colombia28,29,74Concurrentievermogen133Conflictpreventie69,71,75,77Consulairedienstverlening7,16,46,47,108,110,111,113,131ConventioneleWapensverdrag144CO19,58,104,140C&O144Corruptie28,32,33,72,73,85,132,144,147CPI6,73,74,144Crisisbeheersing14,24,25,26,52,65,66,69,70,71,76CSE69,144CTBT68,144CTITF67,144Cultureelerfgoed112,115Cultureelprofiel1,127Cultuur15,16,90,112,115,116,144,145,146CvP85,144CWC67,68,144Cyprus20,21DAC73,88,144Democratisering16,23,72,73DerdeCommissievandeAVVN41,42,61,62Discriminatie41,97DISCS144DRC28,29,35,71,77,96,144Drinkwater36,38,59,104,105,106,107,126Duurzaamheid15,30,31,45,66,84,104,141,143Duurzameontwikkeling27,28,58,84,94EconomischeZaken16,67,114Ecosystemen75EDEO20,66,142,144EducationforAll144EFA144EFV30,144EHRM144EITI73,144Empowerment34,95BijlagenPersexemplaar150 ENB21,144Energiebronnen19,45,103Energiehuishouding45Energie14,15,17,18,19,21,25,30,31,32,33,45,53,54,58,74,75,78,103,104,107,126,132,138,141,143,145Energievoorzieningszekerheid19,45,74,75,76,77ENPI72,83,144EOF82,144ERNWACA144EU-afdrachten6,123EUBAM144EULEX144EUPOLCOPPS22,144EU6,12,14,17,18,19,20,21,22,23,25,26,28,29,35,41,42,44,46,49,52,59,60,61,62,63,65,66,67,68,69,70,71,72,73,74,75,78,79,80,81,82,83,84,87,89,103,104,108,109,110,116,120,122,123,135,138,139,140,141,142,143,144,146Eurojust63EuropeseCommissie20,80,103,138EuropeseRaad18,20,80,141EuropeseUnie5,6,14,17,20,42,52,62,66,78,123,132,141,144Evaluatieprogrammering6Evaluatie5,6,18,33,45,64,71,77,78,83,89,92,102,107,111,116,141EVDB26,29,65,66,70,144EVD50,144EVRM81,144Exportsteun84EZ92,138,140,145FAO92FAWE93,145Financiëleperspectieven18,124FinancingforDevelopment39FMCT67,68,145FMO92Fragielestaten14,24,27,29,30,33,34,52,60,80,93,96,98,99,125FSI6,145FTI93,102,145Garanties27,84Gaza142GBVB21,145GCC145GCE112,113,145GDN145Gedetineerdenbegeleiding48,108,138GEF145GemeenschappelijkCultureelErfgoed112,145Gendergelijkheid7,88,89Gender15,30,34,52,53,60,84,95,96,97,101,138Gezondheidszorg11,28,36,98,99GFATM97,98,145GHD77,145GNEP19,74,145Godsdienstvrijheid14,62,138,144Goedbestuur1,21,22,29,31,32,72,73,76,77,121GtZ145Guatemala28,29,32,35,53,74,96Harmonisatie16,20,69,89,98,109,110,146BijlagenPersexemplaar151 HCOC68,145HDIM61,145HGIS-C112HGIS7,8,52,116,118,119,145Hiv/aids36,38,97,99,102HIV36,57,97,98,101,132Humanitairehulp29,60,71,72,77Humanitairehulpverlening1,71,72,76,121IAEA68,141,145IAVI98,145ICB145ICRC71,72,145ICTY145IDEA31,73,145IDEP145IDLO73,145IEA75,145IFC52,53,145IIED104,145IIEP145IMF33,60,85,125,145Indonesië26,53,67,74,103,104,112,113,141IND54,109,145Infrastructuur33,52,65,84,86,87,92,95,99Institutioneleontwikkeling73,100Integriteit63,131Internationaalcultuurbeleid112Internationaalonderwijs102InternationaalStrafhof63,67Internationalefinanciëleinstellingen60Internationaleorganisaties7,25,27,29,50,63,66,98,104,105,114,115,116Internemarkt79IOB6,102,142,145IPA72,83,145IPCC145IPM98,145Irak22,23,25,41,71,138,139,141,143ISAF24,25,70,145IUCN104,105,145JCLEC67,145Joegoslavië-tribunaal20,145Justitie18,29,35,70,78,109,110Kandidaat-lidstaten20,21,73,80KAP145Kinderen31,34,41,42,43,54,55,57,61,93,101,139Kinderrechten14,42Klimaatverandering15,45,75,78,103,105KMar109Koninkrijk12,13,45,49,72,80KPA145Landbouw,NatuurbeheerenVoedselkwaliteit114Landbouwbeleid17,18Levensovertuiging40,41,42,61,62Libanon22,23,63LNV32,107,145Maatschappelijkmiddenveld62,72,73,79,80,96,99,100,110BijlagenPersexemplaar152 Maatschappelijkverantwoordondernemen17Maatschappelijk15,33,34,35,42,47,53,73,79,80,85,96,97,99,100,143,146Markttoegang59,84,86Marokko21,66,67Massavernietigingswapens24,26,67,68,146MATRA21,72,73,77,79,80,83Matra146MDG4,11,15,28,30,31,32,33,34,35,36,38,39,40,53,54,55,57,58,59,92,94,96,113,114,139,145MDRI145MDTF29,77,145Medefinanciering89,145Medefinancieringsprogramma102Menselijkeontplooiing1,101,125Mensen18MensenrechtenTulp41Mensenrechtenbeleid40,42,62,64,138,139Mensenrechten1,8,13,14,17,19,20,21,22,23,24,25,26,27,28,29,40,41,42,43,44,52,60,61,62,63,64,65,66,67,78,79,80,81,83,96,97,121,138,139,140,141,142,143,144,146MFN145MFP102MFS100,102,145Migratie18,48,49,78,108,109,110,111,140Milieu1,2,17,18,29,30,31,34,39,52,53,75,76,77,84,103,104,106,107,126,140,146,147MILIEV92,146MillenniumOntwikkelingsdoelen4,15,30,99,100,113,114,145MJSP28,146MKB33,86,87,146MMS146MNA68,146MOPAN89,146MOVP22,78,79,146MPAP83,146MPP146MRR41,42,60,61,146Multilateraal13,26,39,41,42,68,93,146MVO33,61,62,86,87,92,146MVW146NASAC95,146Natuurlijkehulpbronnen58Natuurrampen99,125NAVO14,25,26,45,60,65,66,69,70,71,75,77,95,96,140,142,146NBI146NBSO92,146NCDO114,116,143,146NCP146NCTb146Nederland1,5,7,12,13,14,15,16,17,18,19,20,21,22,23,24,25,26,27,28,29,30,31,32,33,34,35,36,38,39,40,41,42,43,44,45,46,47,48,49,50,51,52,54,60,61,62,63,64,65,66,67,68,69,70,71,72,73,75,77,78,79,80,81,82,83,84,85,86,87,88,89,90,91,92,93,94,95,96,97,98,99,102,103,104,105,108,109,110,112,113,114,115,116,122,123,126,127,130,131,132,138,139,140,141,142,146,147NetherlandsBusinessSupportOffices50,92,146BijlagenPersexemplaar153 NFP94,95,102,146NGO42,61,72,77,97,99,105,141,146,147NIMD32,73NIMF92NIO91Non-proliferatie26,68,76,79NPT94,95,102,146NPV26,67,68,146NVIS49,109,110,146NWO-WOTRO146OCHA146OCW112,116,146ODA8,20,39,85,93,125,146ODIHR61,146OD95,133,134,135,146OESO59,73,84,85,88,104,146OHCHR62,146OMVS146Ondernemingsklimaat33,52,55,133Onderwijs,CultuurenWetenschap16,113,114Onderwijs11,27,28,33,34,35,36,48,93,94,95,101,102,114,146Onderzoek5,6,23,29,32,42,43,45,48,64,65,75,77,79,83,86,92,94,95,98,101,102,103,107,109,110,111,113,116,138,140,141,142,143,146Onderzoeksbeleid102Onderzoekscapaciteit94Ontheemden143Ontmijning77Ontwapening67,68,70,76,97Ontwikkelingsdoelstellingen27Ontwikkelingssamenwerking3,6,8,13,15,16,17,19,20,24,27,30,31,32,34,36,39,42,45,53,70,83,87,91,92,94,99,101,104,107,112,114,131,143,145ORET33,52,92,146ORIO31,33,52,86,87,143,146OVSE44,60,61,65,66,70,75,80,81,146Pakistan25,28,29,41,62,74ParisDeclaration88,92Partnerlanden15,20,22,27,28,32,33,39,40,45,53,63,70,72,73,74,85,86,87,88,89,93,94,95,96,97,99,100,101,102,103,104,105,112,113,124,126Partnerschappen27,73,92,97,98,146PCA79,142,146PEGAS22,146Personenverkeer1,48,108,110,126,127PFM88,146PIA146PICB146PIDG146Postennet50,90,130PPP53,146Pre-accessie72,73,83,145,146PROBAS146Procurement88Pro-poor33PRSP85,147PRT25,147BijlagenPersexemplaar154 PSE147PSIA147PSI147PSOM86,87,92,147PSO100,147Publieke-privatepartnerschappen86Publieksdiplomatie23,113,114,116PUM86,87,92,147R2P44,60,147RaadvanEuropa44,60,63,66,80,82,141,147RbV147Rechtsorde1,12,13,27,44,51,60,64,121Rechtspraak31,33,96Referendum17,29Reisdocumenten6,7,46,47,108Reproductievegezondheid30,31,36,52,53,95,97,98,99,101,102Rusland21,41,49,67,68,69,74,75,78,104,112,113,139,144RvE44,80,81,147SACMEQ93,147SALIN102,147Samenhang5,7,8,26,27,28,32,36,75,85,95,118,125,130SamenwerkingInternationaleInstituten95,147Samenwerking1,8,16,18,21,24,25,27,28,29,31,32,35,38,39,43,44,46,49,50,52,60,61,62,63,65,66,67,70,71,75,79,80,82,86,87,88,89,90,93,94,95,97,98,99,100,105,106,108,109,110,113,114,122,131,140,142,145,146,147Sancties138Sanitatie36,38,104,105SARUA95,147Schokland15,31,35,38,39,53,86,97,105,112Schuldhoudbaarheid85,86Schuldverlichting31Sectorale85,92,99,107SICA147SIIprogramma147Singapore25,65SNV32,100,102,103,147Socialeontwikkeling1,101,125SPICAD147SPS147SRGR36,98,102,125,147SSR23,27,28,70,97,147StaatvandeUnie8Stabiliteitsfonds30,71,72,77START104,147Strafhof79Sub-SaharaAfrika35,54,55,57,59,94Subsidie87,102,112,114,116,138,139,141Subsidieregeling98Suriname74,99,113,141Syrië23,41TBC57,147TB98,147Terrorismebestrijding14,43,61,63,66,67,144Terrorisme14,23,24,43,66,67,76,77,79,141,146TI73,147TK108,138,139,140,141,142,147BijlagenPersexemplaar155 TMF102Tsunami77Twinning79,146UIS147Uitbreiding7,17,20,22,66,69,71,139UNAIDS98,147UNCSD147UNCTAD133UNDGO89,147UNDP29,73,77,92,122,147UNESCO-IHE105,147UNESCO112,147UNFCC104,147UNFPA36,53,98,99,147UN-HABITAT105,147UNHCR139,142,147UNICEF93,98,105,147Unie5,8,14,17,18,20,21,29,65,71,75,78,79,80,144UNIFEM96UNMIS71,147UNSGAB105,147UPEACE147Uruzgan25,28,65,70,139,140Vakbonden33,85,86,142Veiligheid1,6,7,14,15,18,19,20,22,23,24,25,26,27,28,29,30,31,39,40,46,52,65,66,69,70,71,74,75,76,77,78,79,83,96,97,110,121,126,127,131,144,145,146Veiligheidsraad23,60,68,147VerenigdeStaten13VIS109Visumaanvragen49,90,109,130Visumverlening49,90VNG142VN7,22,25,26,28,29,35,39,41,42,43,44,53,60,61,62,63,66,67,68,69,70,71,72,73,77,88,89,93,95,96,98,99,122,138,141,142,147Voedselveiligheid17Voorschottenbeheer131Voorzitterschap61,62,65,66,78,80,83,116,138Vredesopbouw29,30,60,77,100,144Vreemdelingenbeleid109,110Vrijheidvangodsdienst40,41,42,61,62,140VROM4,72,107,147Vrouwen27,28,31,32,34,35,36,38,41,42,53,60,62,71,94,95,96,97,98,99,100,139VR71,138,147VS19,25,41,65,104,112Wapenbeheersing26,68,76,77Wapenexportbeleid26,68,69Waterbeheer18,104,105,106WB-investerings-147Wereldbank33,35,45,53,55,60,73,85,103,104,105,142,147Wereldhandel13,148Wereldmarkt19,33,104WHO98,147WSSD148WTO20,21,39,79,84,133,138,148WTO-TRIP148BijlagenPersexemplaar156 Zetelovereenkomst63Zimbabwe41,138,139Zuid-Afrika26,73,74,113BijlagenPersexemplaar157