Reactie op de motie van de leden Rooderkerk en Paternotte over een expliciete grondslag toevoegen aan artikel 3:13 BW om journalisten en media te beschermen tegen misbruik van procesrecht (Kamerstuk 32827-311)

Tweede Kamer der Staten-Generaal2Vergaderjaar 2023–202432 827Toekomst mediabeleid31 777PersbeleidNr. 315 BRIEF VAN DE MINISTER VOOR RECHTSBESCHERMING Aan de Voorzitter van de Tweede Kamer der Staten-GeneraalDen Haag, 27 mei 2024Tijdens het tweeminutendebat Media op 21 mei jl. is door de ledenRooderkerk en Paternotte een motie ingediend over de bescherming vanjournalisten tegen strategische juridische procedures (Kamerstuk 32 827,nr. 311). In de motie wordt de regering verzocht een expliciete grondslagtoe te voegen aan artikel 3:13 van het Burgerlijk Wetboek (hierna: BW) omjournalisten en media te beschermen tegen misbruik van procesrecht enhierbij te onderzoeken of een bredere grondslag voor het voorkomen vanstrategisch procederen tegen publieke participatie kan worden toege-voegd aan het BW.De Staatssecretaris van Onderwijs, Cultuur en Wetenschap (OCW) heeft inhet debat laten weten dat de onlangs tot stand gekomen Europeseanti-SLAPP richtlijn en de implementatie daarvan gericht zijn op hetspecifieker beschermen van journalisten en media tegen misbruik vanprocesrecht.1 Zij wees erop dat het proces om te komen tot de wens indeze motie in die zin al bezig is. Haar appreciatie hield in dat als zij demotie zo mag lezen dat het aan het kabinet is om te kijken op welke wijzedeze wens goed meegenomen kan worden in de implementatie, zij hetoordeel van deze motie aan de Kamer wil laten. De Kamer heeft gevraagdof ik, als verantwoordelijke bewindspersoon voor het Wetboek vanBurgerlijke Rechtsvordering en het Burgerlijk Wetboek, ook een appre-ciatie van de motie wil geven. Met deze brief ga ik graag in op dat verzoek.In het kader van strategische juridische procedures gericht tegen publiekeparticipatie (hierna: strategische procedures) speelt een aantal funda-mentele rechten een rol. Eenieder moet vrij zijn mening kunnen uiten enhet recht van persvrijheid is van groot belang in een democratischesamenleving. Het is niet wenselijk als journalisten zich geïntimideerd ofonder druk gezet voelen of zelfcensuur toepassen onder druk vanrechtszaken tegen hen met kennelijk ongegronde vorderingen of misbruikvan procesrecht. Daar staat tegenover dat de toegang tot de rechter ook1Richtlijn (EU) 2024/1069 van het Europees Parlement en van de Raad van 11 april 2024. kst-32827-315ISSN 0921 - 7371’s-Gravenhage 2024Tweede Kamer, vergaderjaar 2023–2024, 32 827, nr. 3151 moet openstaan voor eenieder die meent dat sprake is van onrechtmatigeberichtgeving of onterechte aantijgingen. In een democratische rechts-staat zijn een goede bescherming van de persvrijheid en de mogelijkheidvan een rechter die een vordering in volle omvang kan beoordelen,beiden van wezenlijk belang.In de praktijk is het voor de rechter vaak lastig om vast te stellen of het inde betreffende rechtszaak om een strategische procedure gaat in de zinvan kennelijk ongegronde vorderingen of misbruik van procesrecht(hierna ook: SLAPP’s), dan wel om een procedure waarin de eiser opkomtvoor een gerechtvaardigd belang.Een eiser die een strategische procedure start, zal er bovendien alles aandoen om het strategische karakter ervan te verhullen.Met de ook door de Staatssecretaris van OCW genoemde anti-SLAPPrichtlijn en de SLAPP-Aanbeveling van april 20222, is er ook in Nederlandvoor het onderwerp van strategische procedures meer aandachtgekomen. De richtlijn bevat handvatten voor de rechter bij de beoordelingin het kader van 3:13 BW en maatregelen die de rechter in dat geval kantreffen. Dit alles draagt verder bij aan de bewustwording van en kennisover het fenomeen strategische procedures en zijn verschijningsvormen.Juist het kunnen herkennen van een procedure als een strategischeprocedure met kennelijk ongegronde vorderingen of misbruik vanprocesrecht is belangrijk om journalisten (en ook mensenrechtenverde-digers en andere personen en organisaties die zich inzetten voor hetalgemeen belang) tegen dit soort rechtszaken te beschermen.Voor zover ik op dit moment kan beoordelen, blijft ook bij toevoeging vaneen specifieke bepaling aan artikel 3:13 BW een beoordeling nodig van devraag of sprake is van een strategische procedure of niet. Ik zie daarom ineen dergelijke toevoeging geen meerwaarde voor een beterebescherming van journalisten tegen SLAPP’s.Momenteel bekijk ik hoe de richtlijn het beste kan worden geïmplemen-teerd. Daarbij wordt ook gekeken hoe andere vormen van ondersteuningaan journalisten (en ook mensenrechtenverdedigers en andere personenen organisaties die zich inzetten voor het algemeen belang) kunnenworden geboden, zoals toegang tot informatie over beschikbare proce-durele waarborgen, juridisch advies en rechtsbijstand. Bij deze implemen-tatie worden ook de aanbevelingen van Free Press Unlimited betrokken.Als de motie is bedoeld op te roepen tot een goede implementatie van deanti-SLAPP richtlijn in brede zin waarbij het aan de regering is om tebezien op welke wijze dat gebeurt, en de motie in die zin wordt aangepast,kan ik aansluiten bij de door de Staatssecretaris van OCW gegevenappreciatie, namelijk oordeel Kamer. Voor zover de motie is bedoeld omde regering op te roepen specifiek tot een aanpassing van artikel 3:13 BW,moet ik gelet op het voorgaande de motie ontraden.De Minister voor Rechtsbescherming,F.M. Weerwind2Aanbeveling (EU) 2022/758 van de Commissie van 27 april 2022.Tweede Kamer, vergaderjaar 2023–2024, 32 827, nr. 3152