Nader verslag

30174VoorstelvanwetvandeledenDuyvendak,KalmaenVanderHamhoudendeverklaringdatergrondbestaateenvoorstelinoverwegingtenementotveranderingindeGrondwet,strekkendetotopnemingvanbepalingeninzakehetcorrectiefreferendumNr.12NADERVERSLAGVastgesteld25juli2007DevastecommissievoorBinnenlandseZakenenKoninkrijksrelaties1,belastmethetvoorbereidendonderzoekvanditwetsvoorstel,heeftdeeeralsvolgtnaderverslaguittebrengenvanhaarbevindingen.Onderhetvoorbehouddatdeinitiatiefnemersdegesteldevragentijdigengenoeg-zaamzullenhebbenbeantwoord,achtdecommissiedeopenbareberaad-slagingoverditwetsvoorstelvoldoendevoorbereid.Inhoudsopgave1.Algemeen12.Hoofdlijnen23.Onderdelen33.1Internationalevergelijking33.2Beoordelingvanhetinstrumentreferendum33.3Grondwettigheid33.4Spanningmetderepresentatievedemocratie43.5Hoogtevandedrempel43.6Kosten43.7Uitzonderingen51.AlgemeenDeledenvandeCDA-fractiehebbenmetgemengdegevoelenskennisgenomenvandenotanaaraanleidingvanhetverslag.Deindienersmakenzichopmeerdaneenonderdeelnogalgemakkelijkafvanbezwa-ren,tegenwerpingenenandereargumententegenreferendadie–zoblijkt–breedindeKamerleven.Opverschillendepuntengaanzij–netalsbijhetvoorstelinzakehetraadgevendreferendum(TK30372)–nietofnauwelijksin.Waarhetgaatomzo’ningrijpendewijzigingvanhetstaats-bestel,metnamedeparlementairedemocratie,haddendeledenvandezefractieeengrondigerendegelijkerreactieverwacht.Omhetplenairedebattezijnertijdophoofdlijnentekunnenvoeren,hebbenzijdanookbehoefteaaneennaderverslag.DeledenvandePVV-fractiehebbenmetbelangstellingkennisgenomenvanhetonderhavigewetsvoorstel.Dezeledenzijnvooreenmeerdirectevormvandemocratieenzieninhetverlengdehiervanhethoudenvan1Samenstelling:Leden:VanBeek(VVD),VanderStaaij(SGP),DePater-vanderMeer(CDA),VanBochove(CDA),Duyvendak(GL),Wolfsen(PvdA),Hessels(CDA),Gerkens(SP),Haverkamp(CDA),Leerdam(PvdA),Voorzitter,DeKrom(VVD),ondervoorzitterGriffith(VVD),Irrgang(SP),Kalma(PvdA),Schinkelshoek(CDA),VanderBurg(VVD),Brinkman(PVV),Pechtold(D66),VanRaak(SP),Thieme(PvdD),Kuiken(PvdA),Leijten(SP),Heijnen(PvdA),Bilder(CDA)enAnker(CU).Plv.leden:Teeven(VVD),VanderVlies(SGP),VandeCamp(CDA),Atsma(CDA),VanGent(GL),Vermeij(PvdA),Knops(CDA),Polderman(SP),Spies(CDA),Wolbert(PvdA),Weekers(VVD),Zijlstra(VVD),VanGerven(SP),VanderVeen(PvdA),Cqörüz(CDA),TenBroeke(VVD),DeRoon(PVV),VanderHam(D66),VanBommel(SP),Ouwehand(PvdD),Bouchibti(PvdA),DeWit(SP),Kraneveldt-vanderVeen(PvdA),VanHaersmaBuma(CDA)enCramer(CU).TweedeKamerderStaten-Generaal2Vergaderjaar2006–2007KST1094590607tkkst30174-12ISSN0921-7371SduUitgevers’s-Gravenhage2007TweedeKamer,vergaderjaar2006–2007,30174,nr.121 referendaalsgewenst.Dezeledenondersteunendanookdedoelstellingvanhetonderhavigewetsvoorstel.HetvoorstelvanwetzoalsgewijzigdnaaraanleidingvanhetadviesvandeRaadvanStateenbezieninhetlichtvandetoelichtingdiedeindienershebbengegeven,behoeftinditstadiumvoordeledenvandePVVfractieweinigopheldering.Openkelepuntenlevenbijhennogvragen.DeledenvandeChristenUnie-fractiehebbenopditmomentslechtsbehoefteaanhetstellenvanenkelenaderevragenoverdehoogtevandedrempel.2.HoofdlijnenIndeeersteplaatsvragendeledenvandeCDA-fractieaandeindienersalsnogintegaanopenkelefundamentelebezwarendienietalleenzijhebbenaangevoerdtegenhetvoorliggendewetsontwerp.Endatbetreftmetname(1)hetpuntdateenreferendumprincipieelnietpastinonsbestelvanrepresentatievedemocratie,(2)erbeteremethodendaneenreferendumzijnomeenpubliekdebattestarten,(3)hetbezwaardateengepassioneerdeminderheiddewilkanopleggenaaneenmeerderheiden(4)deweerslagdiehetnegerenvaneenreferendumuitslagveroorzaakt.Datzijnstukvoorstukonderwerpendiehethartvanhetdebatoveraldannieteenreferendumraken.Daaromvragendeledenvandezefractieomeengrondigermotivering.Datbetreftvooraldevreesvoorondermijningvanhetgezagvanhetparlement.Leidthetvoorsteler,onbedoeld,niettoedathetparlementdoorkiezersalsietsvanhettweedeplanwordtgezien?Gaanvormenvandirectedemocratienietprevalerenbovenindirecte?EnzaldattenkostegaanvanhetgezagvandeStaten-Generaal?Isdedemocratischewinstoptermijnnietveelkleinerdanhetverlies?GraagontvangendezeledenalsnogookeenantwoordopdevanverscheidenekantengesteldevragenofvoorliggendwetsvoorstelnieteenGrondwetswijzigingveronderstelt.Datvragenzijmetklem.Hetvoorstelheeft,zoalsookdeRaadvanStateindiceert,tenminstedeschijnvanongrondwettigheidtegenzich.Tegendieachtergrondverbaastdenogallichtzinnigetoonindenotanaaraanleidingvanhetverslagdestemeer.Opdittochnietgeheelonbelangrijkeonderdeelmistendeledenvandezefractieeenonderbouwdestellingname.ZogemakkelijkdienttochnietmetdeGrondwettewordenomgegaan?VoortsziendeledenvandeCDA-fractiegraaguitdrukkelijkerdestellingvanindienersgemotiveerddateenreferendumbijdraagtaanverkleiningvandezgn.klooftussenkiezersengekozenen.Hettegendeelkaneven-zeerwaarzijn.Derederingvandeindienerskomthunwatsimpelover.Naardemeningvanindienerszalhethorenvankiezers–vakerdaneenmaalpervierjaarbijverkiezingen–bijdragenaanhetverkleinenvandeklooftussenkiezerengekozene.Ditgeldtook,zovoegenzijdaaraantoe,alsdeuitslagvaneenraadgevendreferendumnietofslechtsgedeel-telijkdoorhetparlementzalwordenovergenomen.Kunnenindienersnaderuiteenzettenhoezijzichdatvoorstellen?Opwelkewijzekanhetparlementdeuitslagvaneenreferendumnaastzichneerleggenentege-lijkeenbijdrageleverenaandeverkleiningvandeklooftussenkiezerengekozene.Reedsnu,zowagendeaanhetwoordzijndeledenoptemerken,wordenburgersveelvakerdaneenmaalindevierjaargehoord,bijtalvangele-genhedenenmettalvanmiddelen.Wordenburgersnietjuistinhetkadervaneenreferendumgereduceerdtotkiezers,zovragendezeleden.EenvoordeledenvandeCDA-fractiegewichtigpuntbetrefthetinitiatieftoteenreferendum,zowelraadplegendalscorrectief.Datgaatnaarhetoordeelvandeindienerstochaltijduitvandebevolking?HetistochnietdebedoelingdathetparlementhetinitiatieftoteenreferendumkanTweedeKamer,vergaderjaar2006–2007,30174,nr.122 nemen?Opdatpuntwensendezeledenabsolutezekerheden.Hetzoudezaakhelemaalopdekopzetten,indienhetparlementooknogeenszoukunnenaanzettentoteenreferendum.Aanzo’n«weg-met-onsvoorstel»zounaarhetoordeelvandezeledeneenzichzelfrespecterendparlementnooitentenimmermoetenmeewerken.3.Onderdelen3.1InternationalevergelijkingDeledenvandeCDA-fractieconstaterendatdeindienerservanafgezienhebbenom–zoalsdeledenvandePvdA-fractiehaddengevraagd–eeninternationalevergelijkingtoetevoegenaanhunanalyse.Inplaatsdaarvanverwijzenzijnaarliteratuur.Literatuurdie–tussenhaakjes–nognietbeschikbaarisindebibliotheekvandeKamer.NaardemeningvandeledenvandeCDA-fractiedoenindienersdaarmeetekortaanhuneigenvoorstel.Juisthunveronderstellingenovermogelijke(zowelpositievealsnegatieve)effectenvanreferendaverdientonderbouwingdoormiddelvaneeninternationalevergelijking.Dezeledenvragendanooknietomeenvolledigoverzichtvandeinternationalesituatie,maarbeantwoordingvangerichtevragen,zoalsdieinhetverslagookdoordeledenvandePvdA-fractiezijngesteld.Opwelkepuntenzijnerpositievedanwelnega-tieveervaringenmethetinstrumentraadgevendreferendum?Ishetinstrumentooitergensafgeschaft?Zoja,watwarendaarvoorderedenen?3.2BeoordelingvanhetinstrumentreferendumIndienersgevenevenmineenonderbouwingvandestellingdatveelNederlandershetinstrumentreferendumpositiefbeoordelen.ZijziendeopkomstendediscussieoverhetreferendumoverhetEuropeesgrond-wettelijkverdragalseensterksignaalvoorhetenthousiasmedateroverhetreferendumkanleven.DeledenvandeCDA-fractievragenindienerseennadereuiteenzettingoverhunwaarderingvandegevoelensvandeNederlandseburgers.HetraadplegendreferendumoverhetEuropeesgrondwettelijkverdragkandaarbijmaarzeertendelealsreferentiedienen,omdatdatnieteenraadgevendreferendumis,zoalsvoorliggendwetsvoorstelbedoeltmogelijktemaken,nocheendecisiefreferendum,zoalsindienersviaGrondwetswijzigingwensenmogelijktemaken.NaardemeningvandeledenvandeCDA-fractiedelendeindieners«inzekeremate»demeningvandeledenvandeSGP-fractie,dateromburgersbijdepolitiektebetrekkenprimaireenveranderingvandepoli-tiekecultuurnodigis.Daarbijtekenenzijaan,datvoordiecultuur-veranderinginstrumentennodigzijnwaarmeeburgersdaadwerkelijkdemogelijkheidkrijgenmeerbetrokkenterakenbijdepolitiek.Zijnindienersvanmening,datbedoeldepolitiekecultuurveranderingnietmogelijkiszonderhetinstrumentvaneenraadgevendreferendum?Zoja,kunnenindienersdiestellingnaderonderbouwen?3.3GrondwettigheidIndienersontwijkendevraagvandeledenvandeChristenUnie,zostellendeledenvandeCDA-fractievast,ofhetvoorliggendewetsvoorstelnietmaterieeldatgeneregeltwatuitsluitendbijGrondwetswijzigingzoumoetenwordengeregeld.Hoebeoordelenindienersdestelling,dathoewelformeelkanwordenafgewekenvandeuitslagvaneenraadge-vendcorrectiefreferendum,datmaterieelnietisaanteraden?Naarhetoordeelvandeaanhetwoordzijndeledeniseenraadgevendreferendumzondergrondwetsherzieningdeslechtstevandedriedenk-barevormenvanvolksraadplegingbijreferendum:correctief,raadple-TweedeKamer,vergaderjaar2006–2007,30174,nr.123 gendenraadgevend.Kunnendeindienersdataanvoelen?Waarom,zovragendezeledenzichmetgroeiendeverbazingaf,handelenzijzoalszijhandelen?Zijnzijalsnogbereidterugtekerenopdedwalingenhunsweegs?3.4SpanningmetderepresentatievedemocratieDeledenvandeCDA-fractiezijnvanmening,dathetraadgevendcorrec-tiefreferendumspanningoplevertmetderepresentatievedemocratie.Indienersconstaterengeenspanning,maarzienaanvulling.Daaromvragendezeledenindienersnaderintegaanopdeverhoudingtussenhetraadgevendcorrectiefreferendumenderepresentatievedemocratie,desgewenstinhetkadervaneeninternationalevergelijking.DeledenvandePVV-fractiezijnopbasisvanreferendaoplokaalniveauenhetlandelijkereferendumoverdeEuropeseGrondwetvanmeningdatervoorreferendageensprakehoefttezijnvanspanningmetderepresen-tatievedemocratie.Hethoudenvanreferendaiseenmiddelomtebewerkstelligendatsignalenvanuitdesamenlevingeerderopgepiktwordenenburgersmeerinvloedkunnenuitoefenen.Ditisnaardemeningvandezeledennietalleenwenselijkmaarooknoodzakelijk.3.5HoogtevandedrempelIndienerserkennenindenotanaaraanleidingvanhetverslag,datdehoogtevaneendrempelmoeilijkexacttebepalenis.NaardemeningvandeledenvandeCDA-fractiezalhetwetsvoorstelniettemindehoogtevaneendrempelexactdienentebepalen.Watbedoelenindienersmetdezeerkenning?DeledenvandePVV-fractievragendeindienersnognadertoetelichten,waaromzijzichophetstandpuntstellendathetnietinderedeligtomdedrempelsvoorreferendaopdecentraalniveauindeGrondwetoptenemen.Kennelijkzijndeindienersvanoordeeldatditdienttegeschiedendooreenander,hogerorgaanophetnaasthogereniveau.WatverzetzichertegenomdezedrempelswelindeGrondwetvastteleggen,zovragendezeleden.DeledenvandeChristenUnie-fractieconstaterendatdeindienershunanalysedelendatdehoogtevandedrempelbepalendisvoordevraagofenzojahoevaakergebruikgemaaktzalgaanwordenvaneenreferen-dum.Delendeindienersdanookdeanalysevandezeledendatdezedrempelsbepalendzijnvoordematewaarindezevormvanreferendumeeneffectzalhebbenopderepresentatievedemocratie?Kunnendeindie-nersindiendithetgevalisnadertoelichtenwaaromhetniettemintochnietnodigisomdedrempelsindeGrondwetoptenemen?Opgrondvanbovengenoemdeoverwegingenblijvendezeledenvanmeningdathetvooreengoedeoordeelsvormingnoodzakelijkisomtewetenwelkedrempelsindienerswenselijkvinden.3.6KostenDeledenvandeCDA-fractiemisseneenonderbouwdeschattingvandetotalekostenvoorhethoudenvanreferenda.Naardemeningvandezeledenstrookthetnietmetzorgvuldigfinancieelbeleid,wanneervoor-stellenalsdezezonderkostenramingwordengepresenteerd.Kunnenindienershunvoorstelalsnogvandiefinanciëleonderbouwingvoorzien,wellichtinhetkadervaneeninternationalevergelijking?TweedeKamer,vergaderjaar2006–2007,30174,nr.124 3.7UitzonderingenDeledenvandeCDA-fractiewijzenophetfeitdatindienersstellen,datopgrondvanartikel12vanhunwetsvoorstelnoodwettennietzijnuitgezon-derdvandemogelijkheidomdaarovereenreferendumtehouden.Even-tueleintrekkingvandenoodwetnaaraanleidingvaneenafwijzendereferendumuitslagkanlateraandeordezijn.Kunnenindienersditpuntnaderuitwerken,zovragendezeleden.Welkeratioheefthetintrekkennaeenreferendumvannoodwetgeving,dieuithaaraardeenspoedeisendkarakterheeft?Voortsverwijzendeindienersindetoelichtingopdeartikelen4en5naarhetrapportvandecommissie-Biesheuvel,zonderintegaanopdedoordecommissie-Biesheuvelaangevoerdeargumenten.Deaanhetwoordzijndeledenvragendeindienersalsnogdeargumentenvandecommis-sie-Biesheuveltenoemenendaarbijhuneigenwaarderingtegeven.Watzijnnaarhetoordeelvandeindienersdevoor-ennadelenvan«referenda-biliteit»vanbelasting-wetten?Waaromzoudendievanmeetafaanmoetenzijnuitgesloten?Devoorzittervandecommissie,LeerdamAdjunct-griffiervandecommissie,HendrickxTweedeKamer,vergaderjaar2006–2007,30174,nr.125