Reactie op verzoek commissie over de petitie ‘Schaf het eigen risico af’

Tweede Kamer der Staten-Generaal2Vergaderjaar 2023–202429 689Herziening ZorgstelselNr. 1247 BRIEF VAN DE MINISTER VOOR MEDISCHE ZORG Aan de Voorzitter van de Tweede Kamer der Staten-GeneraalDen Haag, 26 april 2024Op 28 maart 2024 heeft de vaste commissie voor Volksgezondheid,Welzijn en Sport van de Tweede Kamer de petitie «Schaf het eigen risicoaf» van Dokters van de Wereld in ontvangst genomen. In deze petitieroept Dokters van de Wereld de politiek op om het eigen risico af teschaffen. De vaste commissie voor Volksgezondheid, Welzijn en Sportheeft mij gevraagd om op de petitie te reageren. Bij deze voldoe ik aan hetverzoek van de vaste commissie.Ik merk op dat mijn voorganger op 22 december 2023 ook een brief1 overhet afschaffen van het eigen risico naar de Tweede Kamer heeft gestuurd.In die brief reageert hij op de aangenomen motie van de leden Dijk (SP)en Ouwehand (PvdD) waarin de Kamer zich uitspreekt dat zij het eigenrisico zo snel mogelijk wil afschaffen.Het eigen risico is waardevolHet Nederlandse zorgstelsel kenmerkt zich door een hoge mate vansolidariteit: gezonde mensen betalen mee aan de zorg voor (chronisch)zieken, jongeren betalen mee aan de zorg voor ouderen, en er wordtrekening gehouden met de draagkracht van mensen. Het eigen risico legteen relatief klein deel van de zorgkosten nadrukkelijk bij de zorggebruiker.Op deze manier draagt het eigen risico bij aan het draagvlak voor dehierboven beschreven hoge mate van inkomens- en risicosolidariteit inons stelsel. Hierbij wordt opgemerkt dat de eigen betalingen in Nederlandinternationaal gezien relatief laag zijn. De eigen betalingen waren inNederland in 2021 circa 9% ten opzichte van de totale zorgkosten, terwijlhet aandeel eigen betalingen in andere OESO-landen op gemiddeld 19%lag in datzelfde jaar.2, 31Kamerstukken II, 2023–2024, 29 689, nr. 12362OECD.Stat 2024 kst-29689-1247ISSN 0921 - 7371’s-Gravenhage 2024Tweede Kamer, vergaderjaar 2023–2024, 29 689, nr. 12471 Het eigen risico ondersteunt niet alleen de grote mate van solidariteit inhet stelsel, maar draagt ook bij aan de betaalbaarheid van de collectievezorguitgaven en zorgt voor bewustwording van de kosten van de zorg.Door het eigen risico denken mensen namelijk langer na of een beoogdebehandeling passend is en wordt onnodig zorggebruik geremd.Ik vind het eigen risico daarmee een waardevol instrument in ons stelselen ben geen voorstander van afschaffen van het eigen risico.Afschaffen van het eigen risico zet betaalbaarheid van de zorgonder drukHet afschaffen van het eigen risico leidt tot een stijging van de collectievezorguitgaven. Deze stijging van de zorguitgaven kan de betaalbaarheid, endaarmee ook de toegankelijkheid en kwaliteit van zorg, op langere termijnonder druk zetten. Het Centraal Planbureau (CPB) heeft de afgelopen jarenveel onderzoek gedaan naar de effecten van eigen betalingen in de zorgen heeft berekend dat afschaffing jaarlijks leidt tot circa € 2 miljard hogerezorguitgaven, vanwege een hogere zorgvraag.4In totaal kost het afschaffen van het verplicht eigen risico circa € 6 miljardper jaar. Naast de € 2 miljard hogere zorguitgaven vanwege een hogerezorgvraag, valt er circa € 4 miljard weg aan opbrengsten van het eigenrisico. Deze hogere zorgkosten moeten conform de reguliere financie-ringssystematiek via de nominale premie betaald worden. Per saldo zal denominale premie met ongeveer € 300 per persoon per jaar stijgen alsgevolg van de afschaffing van het eigen risico. Slechts een deel van deverzekerden zal daarom profiteren van het afschaffen van het eigen risico.Mensen die geen (of weinig) zorg gebruiken zullen er financieel opachteruitgaan ten opzichte van mensen die wel zorg gebruiken.Ten slotte kunnen ook de toegankelijkheid en kwaliteit van de zorg verderonder druk komen te staan, omdat de verwachtte extra zorgvraag totwachtlijsten kan leiden bij onvoldoende beschikbaarheid van personeel ofcapaciteit. Deze extra druk op de toegankelijkheid en kwaliteit van de zorgvind ik niet gewenst.Slimmer eigen risicoEr is een alternatieve maatregel die dit kabinet heeft voorgesteld en diereeds in voorbereiding was, namelijk de maatregel om het verplicht eigenrisico slimmer toe te gaan passen («Tranchering eigen risico in demedisch-specialistische zorg»). Deze maatregel is door uw Kamercontroversieel verklaard. Door deze maatregel wordt het eigen risicoslimmer vormgegeven, omdat een maximumbedrag van € 150 perprestatie gaat gelden voor medisch-specialistische zorg. Daarbij hoevenmensen niet in één keer hun gehele eigen risico te betalen als de kostenvoor medisch-specialistische zorg € 385 of meer bedragen. Daarbij blijfthet jaarlijks maximum van het verplicht eigen risico (€ 385) gehandhaafden gaat dus niemand meer eigen risico betalen. Deze hervorming draagtbij aan de betaalbaarheid van de zorg en is voor circa één miljoen3In Nederland maken wij een onderscheid tussen wettelijke eigen bijdragen (bijv. eigen risico)en andere kosten voor eigen rekening (bijv. niet verzekerde zorg). Internationaal wordt dezeopsplitsing niet gemaakt en valt dit allemaal onder eigen betalingen.4Dit bedrag zal toenemen in de toekomst. De ontwikkeling van dit bedrag is afhankelijk van deontwikkeling van de zorguitgaven. Het remgeldeffect van het afschaffen van het verplicht eigenrisico is doorgerekend in Zorgkeuzes in Kaart 2020. Dit dient van een update voorzien teworden om de actuele stand van het remgeldeffect te bepalen. Deze omvang van het gedrags-effect sluit overigens aan bij de bevindingen van andere onderzoeken uit de (inter)nationalewetenschappelijke literatuur.Tweede Kamer, vergaderjaar 2023–2024, 29 689, nr. 12472 verzekerden een lastenverlichting, omdat deze verzekerden jaarlijksgemiddeld € 100 minder zouden gaan betalen aan het verplicht eigenrisico. Tegelijkertijd wordt door deze maatregel het effect van het eigenrisico op het kostenbewustzijn verlengd. Doordat het verplicht eigen risiconiet al na de eerste zorgvraag wordt volgemaakt, kan het eigen risico ookvaker later in het jaar nog worden aangesproken. Doordat deze maatregelcontroversieel is verklaard, is er sprake van een besparingsverlies vanstructureel jaarlijks € 200 miljoen. Een slimmere toepassing van hetverplicht eigen risico past ook goed binnen de financiële opgave waar wevoor staan.Tot slotKortom: het volledig afschaffen van het eigen risico vind ik om meerdereredenen niet verstandig. Het huidige (demissionaire) kabinet heeft anderemaatregelen genomen om bij te dragen aan de financiële toegankelijkheidvan zorg voor mensen met een smalle beurs. Naast bestaande maatre-gelen, zoals de zorgtoeslag en het uitzonderen van bepaalde zorgvormenvan het eigen risico, heeft het huidige (demissionaire) kabinet het eigenrisico tot en met 2025 bevroren. Ook is er aandacht voor de stapeling vanverschillende vormen van eigen bijdragen: over de uitkomsten van demonitor stapeling eigen bijdragen informeer ik uw Kamer binnenkort.De Minister voor Medische Zorg,P.A. DijkstraTweede Kamer, vergaderjaar 2023–2024, 29 689, nr. 12473