Aandachtspunten bij de ontwerpbegroting 2026 begrotingshoofdstuk (IV) Koninkrijksrelaties en (H) BES-fonds

Tweede Kamer der Staten-Generaal2Vergaderjaar 2025–202636 800 IVVaststelling van de begrotingsstaten vanKoninkrijksrelaties (IV) en het BES-fonds (H)voor het jaar 2026Nr. 4 BRIEF VAN DE ALGEMENE REKENKAMER Aan de Voorzitter van de Tweede Kamer der Staten-GeneraalDen Haag, 23 september 2025Het budgetrecht is één van de belangrijkste parlementaire rechten. Hetbegint met het vooraf goedkeuren van begrotingswetsvoorstellen doorhet parlement. Ieder jaar stuurt de Algemene Rekenkamer de TweedeKamer daarom aandachtspunten bij de ontwerpbegrotingen van deministeries ten behoeve van de begrotingsbehandeling.Deze brief gaat in op de ontwerpbegroting 2026 (begrotingshoofdstuk IVKoninkrijksrelaties).De onderwerpen in deze begrotingsbrief zijn:1.Geld2.Sturen op resultaten3.Risico’s en beheerWij verwachten dat de Minister de Kamer op inzichtelijke wijze informeertover deze onderwerpen.1. Geld De ontwerpbegrotingen moeten de Kamer inzicht bieden in de beleids-voornemens van het kabinet en de daarmee gemoeide uitgaven enontvangsten.De uitgaven op begrotingshoofdstuk Koninkrijksrelaties betreffen slechtseen deel van de gelden voor de Caribisch rijksdelen. Er gaat niet alleengeld vanuit begrotingshoofdstuk IV naar de Caribische rijksdelen. Ook opandere begrotingen wordt er geld vrij gemaakt. Daarnaast wordt er vanuitbegrotingshoofdstuk Koninkrijksrelaties geld overgemaakt naar anderebegrotingshoofdstukken voor het behalen van beleidsdoelen. In totaalwordt € 66,75 miljoen overgemaakt van begrotingshoofdstuk Koninkrijks-relaties naar andere begrotingshoofdstukken, zoals naar Defensie voor de kst-36800-IV-4ISSN 0921 - 7371’s-Gravenhage 2025Tweede Kamer, vergaderjaar 2025–2026, 36 800 IV, nr. 41 grensbewaking (€ 31,24 miljoen) en naar Justitie en Veiligheid voorrecherchecapaciteit (€ 17,53 miljoen).De begrote uitgaven voor 2026 zijn in totaal € 222,15 miljoen. In debegroting 2025 was de stand € 214,22 miljoen. Het verschil bedraagt dus+ € 7,93 miljoen. Hieronder lichten we een aantal grote mutaties uit engeven aan welke toelichting de Minister daarbij geeft in zijn begroting.Tabel 1: Grote mutaties ontwerpbegroting 2026 ten opzichte van begroting 2025ArtikelMaatregelMutatie(x miljoen euro)% mutatie t.o.vbeleidsartikelToelichting op mutatie door Minister7Budgettaire invulling apparaats-taakstelling Hoofdlijnenakkoord– 1,3–De apparaatstaakstelling uit het HLA wordtdeels budgettair ingevuld op de begroting vanBinnenlandse Zaken en Koninkrijksrelaties.4Actieagenda Goed bestuur –Caribisch Nederland0,60,9%Betreft een overboeking voor de actieagendaGoed Bestuur Caribisch Nederland zoals isopgenomen in het HLA. 2. Sturen op Resultaten DoelenIn de Staat van de Rijksverantwoording 2024 deden wij de aanbevelingom een aantal specifieke en meetbare hoofddoelen van het kabinetsbeleidvoor de lange en korte termijn te kiezen (zoals stikstofreductie, woningen,vestigingsklimaat, migratie) en deze op te nemen in de beleidsagenda inde begroting. In het jaarverslag kunnen vervolgens de concrete resultatenvan het beleid in relatie tot het doel worden gemeld. Op deze wijzekunnen doelen en resultaten beter worden gevolgd.We stellen vast dat voor de in de beleidsagenda aangegeven prioriteitenwel concrete doelen zijn geformuleerd.We geven ter illustratie enkele voorbeelden van een formulering van eendoelstelling (beleidsprioriteit of anderszins) in deze ontwerpbegroting:Tabel 2: Goed en minder goed voorbeeld van doelformulering in begrotingshoofdstuk IV KoninkrijksrelatiesDoelformuleringBeleidsartikelToelichting ARGoed voorbeeldWolBES herziening vindt plaats in 2026.Artikel 1. Versterken rechtsstaatDit is een meetbaar en concreetdoel.Minder goedvoorbeeldVanuit het bevorderen van de samenhang en hetversterken van de uitvoeringskracht ondersteunthet Ministerie van BZK bij het implementeren inCaribisch Nederland van de departementalebeleidsagenda’s.Artikel 4. Bevorderen sociaal-economische structuurDit is geen specifieke, meetbaredoelstelling. Wij hebben daarbij in deze ontwerpbegroting 2026 geen directe verwijzingnaar de monitor brede welvaart gevonden. Wel hebben we indicatorengevonden die (sterk) overeenkomen met de brede welvaartindicatoren diein de monitor brede welvaart Caribisch Nederland staan beschreven. Zoschrijft de Minister dat hij de brede welvaart op Caribisch Nederland wilvergroten, het voorzieningenniveau wil verhogen en economischeontwikkeling wil stimuleren. De Minister wil de genoemde indicatoren ookbeïnvloeden met beleid en noemt ze niet slechts als contextinformatie. Deindicatoren worden echter niet expliciet als brede welvaartsindicatorengepresenteerd of gekoppeld aan de brede welvaartmonitor. De bredewelvaartindicatoren die hierbij relevant zijn voor KR zijn bijvoorbeeldcijfers over armoede, subjectief welzijn en economische groei.Tweede Kamer, vergaderjaar 2025–2026, 36 800 IV, nr. 42 Strategische evaluatieagenda (SEA)De Minister is verantwoordelijk voor het periodiek onderzoeken van dedoelmatigheid en doeltreffendheid van het beleid dat aan zijn/haarbegroting ten grondslag ligt. De SEA laat zien welke evaluaties zijnuitgevoerd en gepland per beleidsthema. De Kamer kan de evaluatie-agenda in deze begroting beoordelen en kan de Minister aangeven welkeevaluaties met extra belangstelling worden gevolgd en welke evaluatiesontbreken in de agenda. Wij zijn nagegaan:a.of Minister de Kamer inzicht geeft of de evaluatieagenda financieeldekkend is;b.of, op basis van de kennis uit eerder onderzoek, de SEA (inhoudelijke)blinde vlekken kentc.Daarnaast wijzen we de Kamer op evaluaties die ons inziens vanbijzonder belang zijn.a. Afdekking van de uitgaven door evaluatieonderzoekUit de SEA blijkt dat voor alle begrotingsartikelen van begrotings-hoofdstuk IV evaluaties zijn uitgevoerd of gepland staan. Bij één geplandeevaluatie wordt aangegeven welke financiële uitgaven met deze evaluatieworden afgedekt. Het gaat hierbij om de evaluatie naar de regioenveloppe Caribisch Nederland. De Minister maakt deels inzichtelijk inhoeverre begrotingsmiddelen met evaluaties zijn afgedekt en biedt deKamer zo geen volledig beeld van de afdekking van de financiëlemiddelen met evaluaties. Op het niveau van het begrotingsartikel heeft deKamer wél inzicht in de mate waarin geplande en uitgevoerde evaluatiesin de SEA de uitgaven afdekken. Dit inzicht is er op het niveau vanfinanciële instrumenten niet.b. Evidente blinde vlekken in de SEAUit de SEA blijkt dat voor alle begrotingsartikelen van begrotings-hoofdstuk IV evaluaties zijn uitgevoerd of gepland staan. Wij zien op basisvan de kennis uit eerder onderzoek geen evidente blinde vlekken in deSEA.c. Geplande evaluaties in de SEA die wij van bijzonder belang achtenGelet op ons verantwoordingsonderzoek 2023 naar de CaribischNederland-envelop vinden we het evaluatieonderzoek dat in 2026 wordtgedaan naar de regio enveloppe Caribisch Nederland uit de SEA vanbijzonder belang voor de Tweede Kamer commissie Koninkrijksrelaties. Inons onderzoek uit 2023 concludeerden we dat de 3 onderzochte projectendie (deels) werden gefinancierd uit de CN-envelop een positief effecthadden op de betaalbaarheid van het leven van inwoners van CaribischNederland (doelstelling van de CN-envelop). Wel vroegen we ons af ofvoor de onderzochte projecten het extra geld uit de CN-envelop zorgdevoor een additioneel effect boven op de bestaande plannen en beleid.Wellicht dat de evaluatie naar de regio enveloppe hier antwoord op kangeven.Bovendien staat in de SEA beschreven dat in deze evaluatie van de regioenveloppe de coördinerende rol van de Staatssecretaris van Koninkrijksre-laties wordt betrokken. De Algemene Rekenkamer heeft sinds 2010meermaals gewezen op het belang van de coördinerende rol van BZK. Wijadviseren u daarom de evaluatie naar de regio enveloppe CaribischNederland, die in 2026 uitgevoerd wordt, voor uw agendering inoverweging te nemen.Tweede Kamer, vergaderjaar 2025–2026, 36 800 IV, nr. 43 3. Risico’s en beheer In het verantwoordingsonderzoek 2024 hebben we opmerkingen gemaaktover financiële risico’s en beleidsrisico’s. Aanvullend wijzen verschillendeandere organisaties in hun onderzoeken op risico’s voor begrotings-hoofdstuk IV Koninkrijksrelaties. Wij verwachten dat in de begrotingaandacht wordt besteed aan deze risico’s en hoe de Minister daarmee wilomgaan. In onderstaande tabel 3 beschrijven we de gesignaleerde risico’sen hoe de Minister deze aanpakt.Tabel 3: Adressering van risico’s in begrotingshoofdstuk IV KoninkrijksrelatiesRisico-omschrijvingBronAandacht inbegrotingja/neeWijze waarop risico wordt aangepaktBeperkte uitvoeringskracht opde eilanden.AR VO 2024, AR VO 2022JaUitvoering van het Rijksbrede programma Werken aanUitvoering. Het vergroten van de uitvoeringskracht is ookonderdeel van de bestuurlijke afspraken.Complexe coördinatie vanrijksbeleid in CaribischNederland.AR Grip op Koninkrijks-relaties, 2024JaUitvoeren en monitoren van bestuurlijke afspraken die in 2023en 2024 zijn gesloten met Bonaire, Sint Eustatius en SabaAmbtelijk-bestuurlijkeintegriteitschendingen.WODC-rapportJaIn 2026 worden bestuurlijke afspraken gemaakt over inkoop enaanbesteden op de eilanden en wordt bezien welke maat-regelen genomen kunnen worden om melders van integriteits-schendingen beter te beschermen. Ook worden in 2026 deeerste resultaten van de Monitor Integriteit en Veiligheidgepubliceerd.Grote achterstanden kwaliteitfysieke leefomgeving.Rli-rapportJaIn 2026 wordt de integrale aanpak voor het fysieke domeinsamen met de eilanden en betrokken departementen verderuitgewerkt.Taken en middelen openbarelichamen niet in balans.Onderzoek eilandelijke takenen middelenJaDe voorgenomen herziening van de Wet op de openbarelichamen Bonaire, Sint Eustatius en Saba en de Wet financiënBES wordt in 2026 voortgezet. Deze herziening is ingegevendoor de wens om de bestuurlijke en financiële verhoudingentussen de openbare lichamen en Europees Nederland teverbeteren. Wij vragen uw aandacht voor deze risico’s want deze kunnen uiteindelijkgevolgen hebben voor de raming (begroting) en het bereiken vanafgesproken resultaten.Wij vertrouwen erop dat deze brief behulpzaam is bij de begrotingsbehan-deling in uw Kamer.Algemene Rekenkamerdrs. P.J. (Pieter) Duisenberg,presidentdrs. C. (Cornelis) van der Werf,secretarisTweede Kamer, vergaderjaar 2025–2026, 36 800 IV, nr. 44