Antwoord op vragen van de leden Tijs van den Brink, Boswijk en Zwinkels over het bericht 'Trollenlegers uit buitenland versterkten politieke en opruiende berichten rond verkiezingen'

Brontekst

Tweede Kamer der Staten-Generaal2Vergaderjaar 2025–2026Aanhangsel van de HandelingenVragen gesteld door de leden der Kamer, met de daarop door deregering gegeven antwoorden655Vragen van de leden Tijs van den Brink, Boswijk en Zwinkels (CDA) aan deMinister en de Staatssecretaris van Binnenlandse Zaken en Koninkrijksrelatieover het bericht «Trollenlegers uit buitenland versterkten politieke enopruiende berichten rond verkiezingen» (ingezonden 27 november 2025).Antwoord van Minister Rijkaart (Binnenlandse Zaken en Koninkrijksrelaties),mede namens de Staatssecretaris van Binnenlandse Zaken enKoninkrijksrelaties (ontvangen 12 december 2025).Vraag 1Bent u bekend met het bericht «Trollenlegers uit buitenland versterktenpolitieke en opruiende berichten rond verkiezingen»?1Antwoord 1Ja, hiervan ben ik op de hoogte.Vraag 2Kunt u reageren op het onderzoek van RTL Nieuws, waaruit blijkt dathonderden nepaccounts uit Nigeria, Ghana en andere landen op socialemedia rond de Nederlandse Tweede Kamerverkiezing het debat beïnvloedhebben?Antwoord 2Pogingen tot beïnvloeding van onze democratie door middel van nep-accounts op sociale mediazijn ernstig en zorgelijk. Gelukkig heeft Nederlandeen robuuste democratie met transparante en controleerbare verkiezingen,waardoor ik de impact van de nepaccounts als beperkt beschouw. Deverkiezingen zijn eerlijk en vrij verlopen. Tegelijkertijd is elke gecoördineerdecampagne die het publieke debat rondom het verkiezingsproces mogelijkbeïnvloedt, ongeacht de omvang, volstrekt onwenselijk. Het publieke debat isvan iedereen en dient daarom niet gemanipuleerd te worden, zeker in relatietot cruciale democratische processen zoals nationale verkiezingen. Socialemedia bedrijven kunnen hiervoor misbruikt worden. Zeer grote onlineplatformen hebben daarom de verplichting om te onderzoeken of hun1RTL Nieuws, 26 november 2025, «Trollenlegers uit buitenland versterkten politieke enopruiende berichten rond verkiezingen» (https://www.rtl.nl/nieuws/onderzoek/artikel/5540541/trollen-uit-het-buitenland-maakten-rond-nederlandse-verkiezingen). ah-tk-20252026-655ISSN 0921 - 7398’s-Gravenhage 2025Tweede Kamer, vergaderjaar 2025–2026, Aanhangsel1 diensten op deze manier misbruikt kunnen worden, en zo nodig maatregelente treffen om dat te adresseren.Ik vind het belangrijk dat platformen verantwoordelijkheid nemen enmaatregelen treffen tegen illegale content, desinformatie en gecoördineerdniet-authentiek gedrag. Daarom blijf ik in gesprek met de platformen overhun verantwoordelijkheden voor het beschermen van het publiek debat enhet verkiezingsproces, zoals toegezegd in de Kamerbrief over het contact metde platformen.2 Dit gesprek zal ook voor de komende gemeenteraadsverkie-zingen plaatsvinden.We staan er als Nederland niet alleen voor. Samen met de EuropeseCommissie en andere EU-lidstaten spannen we ons gezamenlijk in om dedemocratie te verdedigen tegen buitenlandse inmenging. Zo is recent hetEuropean Democracy Shield gepubliceerd, en zijn al verschillende onderzoe-ken tegen zeer grote online platformen gestart in verband met mogelijkeovertredingen van de digitaledienstenverordening (DSA). Ik steun deEuropese Commissie in haar toezicht en in de lopende onderzoeken, waarbijook aandacht is voor gecoördineerd niet-authentiek gedrag en manipulatie.Ook zoeken we bilaterale samenwerking en kennisuitwisseling met partners,waaronder Duitsland, Frankrijk en Zweden op, om te leren van hun ervarin-gen op dit gebied.Vraag 3Kunt u bevestigen dat het inderdaad ook gaat om Russische invloed?Antwoord 3De diensten doen onderzoek naar statelijke actoren en in welke mate zij eendreiging vormen voor de nationale veiligheid. Wanneer zij stuiten oppogingen tot beïnvloeding, manipulatie of verstoring van de verkiezingen,kunnen en zullen de diensten hun wettelijke bevoegdheden inzetten om dittegen te gaan. In het openbaar kan ik niet ingaan op individuele gevallen.Immers, dit zou inzicht geven in het huidige kennisniveau van de diensten endaarmee de nationale veiligheid kunnen schaden.Wel waarschuwen de diensten en de NCTV in zijn algemeenheid dat statelijkeactoren onze democratie kunnen en willen ondermijnen.3 De inzet van socialemedia, waarbij nepaccounts profielen en berichten proberen te versterken,past in het beeld van de wijze waarop statelijke actoren de democratischerechtsstaat proberen te ondermijnen. Er moet rekening worden gehouden datdeze vorm van heimelijke beïnvloeding veelvuldig voor kan komen, metname rondom verkiezingen.Vraag 4Hoe oordeelt u over de impact van deze trollenlegers op de verkiezingen?Antwoord 4Ondanks dat iedere poging om het verkiezingsproces te beïnvloedenongewenst is, betekent het niet dat iedere poging ook een daadwerkelijkeinvloed heeft. Door het geringe aantal nepaccounts kan worden vastgestelddat de impact beperkt was. De verkiezingen zijn eerlijk en vrij verlopen.Ondanks dat deze specifieke casus geen grote impact heeft gehad op deafgelopen verkiezingen, kan het meermalig gebruik van nepaccounts doorverschillende actoren het vertrouwen in het verkiezingsproces en het publiekedebat ondermijnen. Daarom moet de samenleving weerbaar zijn en blijventegen beïnvloedingspogingen en neemt het kabinet maatregelen om deverkiezingen eerlijk en vrij te laten verlopen. Zie hiervoor het antwoord opvraag 7.Vraag 5Zijn deze trollenlegers nog steeds actief? In hoeverre is hier inzicht in?Antwoord 5Zie het antwoord op vraag 3.2Kamerstukken II, 2025/20 226, 35 165, nr. 973AIVD Jaarverslag 2024, AIVD, MIVD; NCTV Dreigingsbeeld Statelijke Actoren 2025Tweede Kamer, vergaderjaar 2025–2026, Aanhangsel2 Vraag 6Herinnert u zich eerdere waarschuwingen van onder andere Europol en deEuropese Commissie over buitenlandse informatieoperaties gericht opEU-lidstaten?Antwoord 6Er is binnen de EU veel aandacht voor buitenlandse informatieoperatiesgericht op de EU-lidstaten. De Europese Commissie en de Europese Dienstvoor Extern Optreden (EDEO) staan hierover in nauw contact met delidstaten. Bijvoorbeeld via de Rapid Alert System (RAS), dat in het leven isgeroepen om snel met andere lidstaten te communiceren en waar nodiggezamenlijke actie te ondernemen. Nederland neemt actief deel aan de RAS.Zo heeft BZK afgelopen november een bijeenkomst georganiseerd voor deRAS-leden waar mogelijke beïnvloeding van verkiezingen onderdeel van deagenda was.Gezien de groeiende dreiging van buiten de EU, is in het recent gepresen-teerde European Democracy Shield (EUDS) aangekondigd de samenwerkingte versterken. Uw Kamer wordt hierover binnenkort, via de gebruikelijkewijze, geïnformeerd.Vraag 7Welke aanvullende Nederlandse maatregelen zijn sindsdien genomen en hoeverhouden die zich tot de bevindingen in dit RTL-onderzoek?Antwoord 7Het kabinet neemt iedere verkiezing maatregelen om risico’s op buitenlandsebeïnvloeding in het verkiezingsproces tegen te gaan. Deze maatregelenworden doorlopend geëvalueerd en aangescherpt waar nodig. Hierbij kijk ikook naar de ervaringen van andere EU-lidstaten en EU-instellingen. Ditmaatregelenpakket omvat onder andere een offensieve aanpak tegendesinformatie en informatiemanipulatie. Over de genomen maatregelen is uwKamer eerder over geïnformeerd.4Separaat werk ik in samenwerking met andere departementen uit hoe weeerder en beter zicht kunnen krijgen op buitenlandse beïnvloedingscampag-nes (FIMI) die onze Nederlandse belangen willen ondermijnen, zoals eengezonde democratie en maatschappelijke stabiliteit. Het gaat hier dus omdetectie-capaciteit. Hierbij leren we van de ervaringen van EU-lidstaten, zoalsFrankrijk en Zweden, hoe zij dergelijke FIMI detecteren en hierop reageren.We werken momenteel uit hoe we FIMI-detectie in de Nederlandse contextkunnen vormgeven. Uw Kamer wordt hierover na het zomerreces geïnfor-meerd.Daarnaast vind ik het van belang dat organisaties die zich inzetten ominformatiecampagnes en desinformatie bloot te leggen, zoals factcheckers enonderzoeksjournalisten, hun werk kunnen doen en het publiek blijveninformeren.Ik heb van de ACM vernomen dat zij de Europese Commissie op de hoogteheeft gebracht van het onderzoek van Trollrensics, waarop de berichtgevingis gebaseerd. Verder ga ik, zoals omschreven in het antwoord op vraag 2,wederom in gesprek met de sociale media platformen, over hun verantwoor-delijkheden voor het beschermen van het publiek debat en het verkiezings-proces. Dit gesprek zal voor de komende gemeenteraadsverkiezingenplaatsvinden. Tot slot kan het Ministerie van BZK tijdens verkiezingen incontact treden met de platformen X, Meta, TikTok, Google, of Snapchat,indien er signalen zijn over berichten met feitelijk onjuiste informatie over hetverkiezingsproces. Met die platformen bestaat de afspraak dat zij dezemeldingen van BZK gedurende de verkiezingsperiode met prioriteit behande-len. Dit noemt BZK de «verkiezingen flagger status». Het ministerie heeftgeen bevoegdheid om bepaalde content te laten verwijderen. Gedanemeldingen worden achteraf wel openbaar gemaakt in de evaluatie van dedesbetreffende verkiezing.5 Ik wil verkennen of deze status verder uitgebreid4Kamerstukken II, 2024/2025, 36 522, nr. 12 en Kamerstukken II, 2025/20 226, 35 165, nr. 975Kamerstukken II, 2024/25, 35 165, nr. 86, bijlage Rapportage inzet verkiezingen flagger statusBZK.Tweede Kamer, vergaderjaar 2025–2026, Aanhangsel3 kan worden, om zo ook niet-authentieke campagnes onder de aandacht tebrengen van platformen.Vraag 8 en 9Zijn er bij u signalen bekend dat buitenlandse netwerken gericht hebbengeprobeerd invloed uit te oefenen op de Nederlandse verkiezingen? Zo ja, inhoeverre is hiervan sprake geweest?Is het denkbaar dat er nog meer trollenlegers actief zijn geweest rond deverkiezingen dan bekend is dankzij dit onderzoek. Zo ja, hoeveel? Op welkemanier is dat volgens u in de toekomst te voorkomen?Antwoord 8 en 9Zoals gezegd in antwoord op vraag 3, passen het gebruik van nepaccountsdie profielen en berichten proberen te versterken in het beeld van de wijzewaarop statelijke actoren de democratische rechtsstaat proberen te ondermij-nen. Daarom neem ik iedere verkiezing maatregelen om de effecten van dezeheimelijke beïnvloedingspogingen te mitigeren en is het van belang datplatformen hun verantwoordelijkheid nemen in het beschermen van hetpublieke debat.Vraag 10Deelt u de mening dat platforms die zich niet aan de regels houden gestraftmoeten worden en dat websites en platforms bij herhaalde en groveschending (tijdelijk) uit de lucht moeten worden gehaald? In hoeverre hebbende socialemediaplatformen volgens u de verantwoordelijkheid om buiten-landse nepaccounts die zich mengen in maatschappelijke discussies inNederland te weren en offline te halen; op basis van welk beleid of wetgevingkunt u hen hier ook verantwoordelijk voor houden? Hoe zou de aanstaandewetgeving (denk aan de Digitaledienstenverordening, de Verordeningartificiële intelligentie en Digital Fairness Act) en handhaving hierop een rolvan betekenis in kunnen spelen?Antwoord 10Het kabinet acht het van belang dat sociale media platformen hun verant-woordelijkheid nemen in het beschermen van de integriteit van het verkie-zingsproces. Zo verplicht de digitaledienstenverordening DSA zeer groteonline platformen en zoekmachines (VLOPs en VLOSEs) om systeemrisico’s inkaart te brengen en hier maatregelen tegen te nemen. Dit betreft ook risico’srond verkiezingsprocessen, zoals de verspreiding van desinformatie ofopzettelijke manipulatie van de dienst, onder meer door niet-authentiekgebruik (zoals nepaccounts).Voor het toezicht op en handhaving van de verplichtingen uit de DSA opVLOPs en VLOSEs is de Europese Commissie exclusief bevoegd. Tot opheden heeft de Europese Commissie 9 formele procedures geopend tegenVLOPs, waaronder 4 socialemediabedrijven: Facebook, Instagram, TikTok enX. De overige 5 VLOPs zijn Aliexpress, Temu, Pornhub, XNXX en XVideos.Het kabinet volgt deze en andere lopende onderzoeken met grote interesse enstaat samen met andere lidstaten achter de Europese Commissie en deproactieve handhaving van de DSA-verplichtingen.Tegelijkertijd acht het kabinet het van belang dat platformen ook proactiefmaatregelen te nemen om onze democratische processen te beschermen, endaarbij niet de onderzoeken van de Commissie afwachten. Daarom zijn ertijdens de afgelopen verkiezing op verschillende manieren gesprekkengeweest met de platformen en ga ik, zoals vermeld in antwoord 2, in gesprekmet de platformen over platformen over hun verantwoordelijkheden voor hetbeschermen van het publiek debat en het verkiezingsproces.Vraag 11Zijn er socialemediaplatformen aangesproken vanwege de buitenlandsenepaccounts die verkiezingen proberen te beïnvloeden. Zo ja, welkemaatregelen zijn vervolgens genomen?Antwoord 11In Nederland zijn er door de rijksoverheid geen platformen specifiekaangesproken vanwege buitenlandse nepaccounts. Wel heb ik van de ACMvernomen dat zij de Europese Commissie op de hoogte gebracht van hetTweede Kamer, vergaderjaar 2025–2026, Aanhangsel4 onderzoek van Trollrensics, waarop de berichtgeving is gebaseerd. Daarnaastheeft het Ministerie van BZK contact gehad met Meta en X over berichtenmet onjuiste informatie hoe te stemmen. Uw Kamer wordt in de evaluatievan de Tweede Kamerverkiezing hierover geïnformeerd.Het kabinet moedigt onderzoekers, burgers en maatschappelijke organisatiesaan om ook zelf melding te doen bij het desbetreffende platform, als zijstuiten op nepaccounts en content dat ingaat tegen wet- en regelgeving, ofhet beleid van het platform zelf. Indien een platform niet reageert, dan kandaarover een melding worden gedaan bij de ACM.Vraag 12Welke concrete maatregelen kunt u nemen om buitenlandse inmenging viasociale media bij verkiezingen te voorkomen en beperken? Zijn dezemaatregelen volgens u voldoende?Antwoord 12Voor de maatregelen die wij nemen, verwijs ik naar het antwoord op vraag 7.Vraag 13Welke maatregelen gaat u nemen om ervoor te zorgen dat kiezers tijdenstoekomstige verkiezingen beschermd worden tegen buitenlandse beïnvloe-ding via sociale media?Antwoord 13Zie het antwoord op vraag 7.Vraag 14Bent u bereid om deze zorgen bij Europese collega’s onder de aandacht tebrengen en ervaringen uit te wisselen om buitenlandse inmenging tevoorkomen?Antwoord 14Ja, Nederland neemt actief deel aan verschillende samenwerkingsverbanden,zoals de Rapid Alert System (RAS) en de European Cooperation Network onElections (ECNE) en de Europese Raadswerkgroep voor het vergroten vanweerbaarheid en tegengaan van hybride dreigingen (HWP ERCHT). Ook zetNederland zich er voor in dat binnen de Raad van Europa wordt samenge-werkt om de dreiging van FIMI voor onze democratie tegen te gaan in hetkader van het New Democratic Pact.Tweede Kamer, vergaderjaar 2025–2026, Aanhangsel5

Versie 508f79acf42cb62ab0b4d2c1551e99977834d9582ec93cc87318ace958ebed49 · Officiële bron.