Lijst van vragen en antwoorden over het rapport Staat van de Rijksverantwoording 2023 (Kamerstuk 36560-3)

Tweede Kamer der Staten-Generaal2Vergaderjaar 2023–202436 560Financieel jaarverslag van het Rijk 2023Nr. 20 LIJST VAN VRAGEN EN ANTWOORDENVastgesteld 4 juni 2024 De vaste commissie voor Rijksuitgaven heeft een aantal vragenvoorgelegd aan de Minister van Financiën over de brief van 15 mei 2024inzake het rapport Staat van de Rijksverantwoording 2023 (Kamerstuk36 560, nr. 3).De Minister heeft deze vragen beantwoord bij brief van 4 juni 2024.Vragen en antwoorden zijn hierna afgedrukt.De fungerend voorzitter van de commissie,SnellerDe griffier van de commissie,Weeber kst-36560-20ISSN 0921 - 7371’s-Gravenhage 2024Tweede Kamer, vergaderjaar 2023–2024, 36 560, nr. 201 Vraag 1Kunt u een compleet overzicht geven van alle koopkrachtmaatregelen dietijdens het kabinet Rutte IV zijn genomen en dit graag uitsplitsen permaatregel, jaar en bedrag? Gaat het nog steeds om 17,2 miljard euro(stand van zaken Miljoenennota 2023)? Kunt u tevens per maatregelaangeven wanneer deze afliep? Welke koopkrachtmaatregelen liepen in2023 af en welke bedragen waren daarvoor gereserveerd? Kunt uhetzelfde vermelden voor het jaar 2024?Antwoord op vraag 1In onderstaande tabel worden de koopkrachtmaatregelen van het kabinetRutte IV met effect op de jaren 2022 tot en met 2024 getoond. Hierbij heeftde volgende selectie plaatsgevonden:–Initiatieven uit de Tweede Kamer van tijdens de demissionaire periodeRutte IV, zoals de verhoging van de kinderbijslag zijn in de tabelopgenomen;–Het wetsvoorstel voor de beleidsmatige WML-verhoging per 1 juli 2024is in de Eerste Kamer verworpen en daarom niet in onderstaande tabelopgenomen.–Tegenover (een deel van) de koopkrachtmaatregelen staan dekkings-maatregelen. Zo zijn een aantal maatregelen om de lasten op arbeid teverlagen gedekt door de lasten op vermogen te verhogen. Dezedekkingsmaatregelen zijn niet opgenomen in onderstaande tabel.–Fiscale maatregelen waarvan sommige impact gehad kunnen hebbenop de koopkracht van burgers, zoals het verhogen van de vliegbelas-ting, zijn niet genomen met doel om de koopkracht van burgers teveranderen en daarom niet opgenomen in de tabel.De in de tabel genoemde bedragen zijn in principe bedragen uit debegrotingen of ten tijde van besluitvorming, tenzij anders aangegeven inde tabel. Aan de inkomstenkant geldt dat alleen vooraf (ex ante) eenraming wordt gemaakt van de budgettaire gevolgen van maatregelen. Hetis niet mogelijk om achteraf (ex post) vast te stellen hoe groot degerealiseerde opbrengst of derving is, omdat het niet mogelijk isonderscheid te maken tussen economische effecten en beleidsmatigeeffecten. Voor de koopkracht is dit ook minder van belang. De micropara-meters (tarieven, schijfgrenzen, hoogte van (uitkerings)bedragen) zijnleidend voor de besteedbare inkomens van huishoudens. Voor hetprijsplafond is het budgettair beslag wel in kaart gebracht. Uw Kamer isop regelmatige basis geïnformeerd over de stand van zaken hierover,waaronder het budgettaire beslag. In onderstaande tabel is het budget-taire beslag voor het prijsplafond opgenomen.Het maatregelenpakket dat is aangekondigd in de Miljoenennota 2023 hadeen budgettair beslag van 17,2 miljard euro. In het najaar van 2022 isbesloten de verlaging van de energiebelasting te laten vervallen terdekking van het prijsplafond. Uiteindelijk bedroeg het budgettair beslagdaarmee circa 12 miljard euro exclusief het prijsplafond (en de bijbeho-rende regeling omtrent blokaansluitingen).Tabel 1 Overzicht koopkrachtmaatregelenMaatregelOmschrijvingBudgettair beslag (inmrd, «+» is saldover-slechterend)PeriodeIncidenteel ofstructureelAanvullende koopkrachtmaatregelen20221Verlaging van de btw op de energiereke-ningVan 21% naar 9%1,1 miljard euroTweede helft van 2022IncidenteelTweede Kamer, vergaderjaar 2023–2024, 36 560, nr. 202 MaatregelOmschrijvingBudgettair beslag (inmrd, «+» is saldover-slechterend)PeriodeIncidenteel ofstructureelVerlaging accijns op brandstof22,46 cent per litervoor ongelodebenzine, 15,48 centper liter diesel en 5,31per liter LPG; intweede helft van 2023wordt de verlagingafgebouwd1,0 miljard euro1 april 2022 t/m 2023(in tweede helft van2023 is de verlagingafgebouwd)IncidenteelVerhogen energietoeslagVerhoging met600 euro (van 200naar 800 euro)0,5 miljard euro extra2022IncidenteelTijdelijk prijsplafondTegemoetkoming van190 euro in novemberen december3,1 miljard2022IncidenteelBegroting 2023 (Prinsjesdag 2022) +prijsplafondVerhoging maximale zorgtoeslagDe maximalezorgtoeslag wordtverhoogd met ruim400 euro2,1 miljard euro2023IncidenteelVerhoging huurtoeslagVerlaging eigenbijdrage met16,94 euro per maand0,3 miljard euro in2023 en 0,3 miljardeuro structureel2023StructureelVerhoging kindgebonden budget (WKB)Met 356 euro voor heteerste kind, tweedekind en alleenstaandeouders en met468 euro vanaf derdekind. Deze mutatieszijn in prijspeil 20230,7 miljard euro in20232021–2023Structureel, maarverhoging bedrag uit2023 neemt in deperiode tussen 2023 en2028 weer af.Verhoging van de arbeidskortingIn het coalitieakkoordRutte IV was beslotenom de arbeidskortingmet 384 euro op deeerste twee knikpun-ten en met 434 euroop het derde knikpuntte verhogen.Aanvullend op dezeverhogingen zijn hettweede en derdeknikpunt verhoogdmet 89 euro. Demaximale arbeidskor-ting bedraagt in 20235.052 euro. Hetafbouwpercentagewordt verhoogd naar6,51%3,3 miljard euro2023StructureelBeleidsmatige verhoging van het wettelijkminimumloon (WML) met en doorwerkingop AOW en uitkeringen en invoeringwettelijk minimumuurloonBeleidsmatigeverhoging van 8,05%4,7 miljard euro in2023 (in prijspeil 2022)2023 (en 2024invoering wettelijkminimumuurloon)StructureelTweede Kamer, vergaderjaar 2023–2024, 36 560, nr. 203 MaatregelOmschrijvingBudgettair beslag (inmrd, «+» is saldover-slechterend)PeriodeIncidenteel ofstructureelInkomensafhankelijke huurverlaging naar1 juli 2023Dit verlaagt de hurenvoor de huurders meteen inkomen onder120% van het sociaalminimum wonend ineen sociale huurwo-ning die wordtverhuurd door eenwoningcorporatie.Gemiddeld wordt hunhuur verlaagd met€ 57 per maand0 miljard euro1 juli 2023–1 juli 2024IncidenteelVerder verhogen energietoeslag 2022 enenergietoeslag in 202321.300 euro in 2022 en20230,6 miljard euro extrain 2022 en 1,4 miljardeuro in 20232022 en 2023IncidenteelAnticipatie op het prijsplafond190 euro per maandper huishouden innovember 2022 endecember 20223,1 miljard euro2022IncidenteelPrijsplafond voor de energierekening3Plafond van 1,45 europer kubieke meter gas(grens: 1.200 kubiekemeter), 0,40 euro perkWh elektra (grens:2.900 euro kWh) en47,38 euro per GJwarmte (grens:37 GJ).4,2 miljard euro (opbasis van laatsteraming bij VJN 2024)2023IncidenteelTijdelijke tegemoetkoming blokaansluitin-genForfaitaire tegemoet-koming per zelfstan-dige en onzelfstan-dige woning achtereen blokaansluiting756 miljoen (op basisvan laatste raming bijVJN 2024)2023IncidenteelBegroting 2024 (Prinsjesdag 2023) en laterBevriezing van de afbouw van de dubbelealgemene heffingskorting in het referentie-minimumloon voor de bijstand voor 2024en geen versnelde afbouw in 2025In 2024 bevriezing op1,5750 en afbouwnaar 1,55 in jan 2025en naar 1,525 in juli2025.0,1 miljard euro in20242024 en 2025IncidenteelVerhoging huurtoeslagVerlaging eigenbijdrage met34,67 euro per maand0,7 miljard euro2024StructureelVerhoging kindgebonden budget (WKB)De bedragen voor heteerste kind wordenmet 750 euroverhoogd en voor detweede en volgendekinderen met 883euro. Het bedrag voorkinderen van 12–15 en16–17 jaar wordt met400 euro verhoogd.De ALO-kop wordtmet 619 euro verlaagden de inkomensdrem-pel voor paren met11.111 euro verlaagd.Deze mutaties zijn inprijspeil 2024weergegeven.1,1 miljard euro in20242024StructureelTweede Kamer, vergaderjaar 2023–2024, 36 560, nr. 204 MaatregelOmschrijvingBudgettair beslag (inmrd, «+» is saldover-slechterend)PeriodeIncidenteel ofstructureelVerhoging arbeidskortingVerhoging van dearbeidskorting op hettweede knikpunt met115 euro0,2 miljard euro2024StructureelVerhoging kinderbijslagDe kinderbijslag isbeleidsmatig met21,53 euro perkwartaal in 2024verhoogd (initiatiefTweede Kamer).0,2 miljard euro2024StructureelVerhoging kinderopvangtoeslagVerhoging maximum-uurprijzen van dekinderopvangtoeslagin 2024 (initiatiefTweede Kamer):Dagopvang: van9,65 euro naar10,25 euroBSO: van 8,30 naar9,12 euroGastouder: van 7,24naar 7,53 euro.0,3 miljard euro in2024 en 0,5 miljardeuro structureel2024StructureelVerlenging verlaging accijns op brandstofDe verlaging van deaccijns op brandstof(benzine, ...) uit detweede helft van 2023is doorgezet in 2024(initiatief TweedeKamer)1,2 miljard euro2024IncidenteelVerhoging huurtoeslagVerlaging eigenbijdrage met 3,05 permaand (momenteel inbehandeling EersteKamer, met terugwer-kende kracht vanaf1 januari 2024)0,1 miljard euro2024Structureel1 https://www.rijksoverheid.nl/documenten/kamerstukken/2022/03/11/kamerebrief-aanvullende-koopkrachtmaatregelen-2022. In deze Kamerbriefwordt tevens een budgettaire tabel weergegeven.2 Gemeenten voeren deze regeling uit en hebben hierin beleidsvrijheid. Voorbeelden zijn het richtbedrag, de doelgroep en de wijze van uitbetaling.1.300 euro is het richtbedrag voor zowel 2022 als 2023 voor huishoudens tot 120% van het sociaal minimum. Gemeenten hebben de mogelijkheidom 500 euro te schuiven tussen 2022 en 2023 (dus 1.800 euro in 2022 en 800 euro in 2023). De verhoging van 800 euro naar 1.300 euro in 2022 wasaangekondigd in de kamerbrief (https://www.rijksoverheid.nl/documenten/kamerstukken/2022/07/07/kamerbrief-wijziging-participatiewet-ivm-eenmalig-categoriaal-verstrekken-van-energietoeslag-aan-huishoudens-met-een-laag-inkomen) uit juli 2022.3 Het energieplafond verving de eerder voorgenomen verlaging van de energiebelasting in de begroting voor 2023. Het budgettaire beslag vanraming en realisatie is ontleend aan het jaarverslag van EZK (pagina 108, https://www.rijksoverheid.nl/documenten/jaarverslagen/2024/05/15/economische-zaken-en-klimaat-2023). Vraag 2Kunt u de maatregelen uit tabel 2.21 Augustusbesluitvorming bij deMiljoenennota 2023 updaten met hoeveel er uiteindelijk is uitgegeven aande desbetreffende maatregelen?Antwoord op vraag 2Aan de inkomstenkant geldt dat alleen vooraf (ex ante) een raming wordtgemaakt van de budgettaire gevolgen van maatregelen. Het is nietmogelijk om achteraf (ex post) vast te stellen hoe groot de gerealiseerdeopbrengst of derving is, omdat het niet mogelijk is onderscheid te makentussen economische effecten en beleidsmatige effecten. Van de lasten-maatregelen uit de Miljoenennota 2023 is de incidentele verlaging van deenergiebelasting (5,4 miljard euro) niet doorgegaan. In plaats daarvan iseen prijsplafond ingesteld, waarvan de meest recente raming van deTweede Kamer, vergaderjaar 2023–2024, 36 560, nr. 205 kosten 4,2 miljard euro bedraagt. Daarnaast is de AOF-premie structureelminder verlaagd (195 miljoen euro in plaats van 401 miljoen euro) en is inplaats daarvan de WBSO geïndexeerd (180 miljoen euro structureel), hetlage inkomensvoordeel tijdelijk verruimd en willekeurige afschrijving in deinkomensheffing en vennootschapsbelasting toegestaan in 2023 (beidegeen structureel budgettair effect). De maatregel «afschaffen FBIvastgoed» is uiteindelijk een jaar uitgesteld, naar 2025 in plaats van 2024.Voor de uitgaven geldt dat een groot deel van de maatregelen uit de tabelziet op het aanpassen van bestaande uitgavenregelingen. De tabel geeftde (ex ante) budgettaire wijzigingen op de ramingen van de bestaanderegelingen weer. In de departementale jaarverslagen is over de realisatievan de gehele regelingen gerapporteerd. Daarbij is niet mogelijke omrealisatiecijfers van aanpassingen inzichtelijk te maken. Een beperkt aantalmaatregelen uit de tabel betreffen nieuwe regelingen. De realisatie over2023 voor deze regelingen kan wel inzichtelijk gemaakt worden en zijn inonderstaande tabel opgenomen.Tabel 2in miljoenen euro, + is saldobelastendRaming 2023Realisatie 2023Reservering fonds betalingsachter-standen5030Energietoeslag (1.300 euro)1.4001.368Enveloppe armoede & schulden7574 Van de 50 miljoen euro die gereserveerd is voor het fonds betalingsachter-standen is 29,6 miljoen euro besteed aan het Tijdelijk Noodfonds Energiein 2023 en 17,5 miljoen euro is vrijgemaakt voor de energietoeslagstudenten. De overige circa 3 miljoen euro is als onderuitputting verwerkt.Voor de energietoeslag is 1.400 miljoen euro gereserveerd in 2023.Hiervan is 500 miljoen euro in 2022 aan gemeenten uitgekeerd zodat zij ditzo snel mogelijk aan huishouders uit konden keren. In 2023 is867,5 miljoen euro uitgekeerd aan gemeenten. De resterende 32,5 miljoeneuro is achtergehouden voor een vangnet voor verdeelstoornissen. Dezemiddelen worden in 2024 uitgekeerd. Van de enveloppe voorarmoede & schulden is 74 miljoen euro van de gereserveerde 75 miljoeneuro uitgegeven.Vraag 3Waarom is het aantal door de Algemene Rekenkamer geconstateerdeonvolkomenheden bij de Ministeries van Defensie en Financiën duidelijkhoger dan de onvolkomenheden bij andere ministeries?Antwoord op vraag 3Het Ministerie van Defensie heeft een grote uitvoeringsorganisatie.Defensie heeft een forse opgave om te groeien en gelijktijdig verbete-ringen in het beheer door te voeren. De aard en complexiteit van deonvolkomenheden betekent veelal dat een meerjarig verbetertraject moetworden doorlopen, hierdoor blijft het totaal aantal hoog.Ook voor het Ministerie van Financiën geldt dat de meeste onvolkomen-heden betrekking hebben op de uitvoeringsorganisaties en een meerjarigeverbeteraanpak kennen. Complicerende factor hierbij is het gebrek aanvoldoende gekwalificeerd personeel, waardoor het oplossen ervan eenlanger dan gewenste doorlooptijd kan hebben.Vraag 4Tweede Kamer, vergaderjaar 2023–2024, 36 560, nr. 206 Waarom is het aantal door de Algemene Rekenkamer geconstateerdeonvolkomenheden bij het Ministerie van VWS structureel zo hoog?Antwoord op vraag 4In algemene zin duurt het vaak enkele jaren om een geconstateerdeonvolkomenheid structureel op te lossen. Het afgelopen jaar heeft VWSvooruitgang geboekt in het oplossen van de onvolkomenheden; deonvolkomenheid op financieel beheer is bijgesteld van «ernstigeonvolkomenheid» naar «onvolkomenheid». Ook bij het onderzoek naar deoverige bestaande onvolkomenheden (subsidiebeheer, informatiebevei-liging en lifecyclemanagement) heeft de Rekenkamer geconstateerd datvooruitgang is geboekt in het oplossen hiervan. De onvolkomenheidinkoopbeheer is in het verantwoordingsonderzoek over 2023 opgenomenals nieuwe onvolkomenheid, maar maakte voorheen deel uit van de bredeonvolkomenheid financieel beheer.Vraag 5De Algemene Rekenkamer constateert dat het gestelde doel metbetrekking tot de CO2-reductie bij lange na niet op tijd zal worden gehaald.Waarom is er zoveel achterstand?Antwoord op vraag 5In 2019 is voor de bedrijfsvoering van het Rijk een ambitieus doelafgesproken, namelijk om in 2030 klimaatneutraal te zijn. Het zal zeker eenuitdaging zijn om dat te halen. Zoals de Minister van BZK ook in zijnreactie op de Staat van de Rijksverantwoording stelt, is betrouwbareverslaglegging cruciaal. In de sturing en monitoring zijn daar nog stappente maken, zodat ook de achterstand kan worden geduid. De komendeperiode onderzoekt het kabinet of het Corporate Sustainability ReportingDirective moet worden toegepast op de bedrijfsvoering. Met duidelijkeinformatie en verantwoording, kunnen in de toekomst ook beter stappenworden gezet. Uiteraard blijven we ons als Rijk inzetten om het ambitieuzedoel te halen. In de Jaarrapportage Bedrijfsvoering Rijk worden ontwikke-lingen op het gebied van CO2-reductie verantwoord.Vraag 6De Algemene Rekenkamer constateert dat 63% van de projecten bijDefensie is vertraagd, onder andere omdat het materieelbeheer niet oporde is en grip ontbreekt. Wat wordt daar aan gedaan?Antwoord op vraag 6De Algemene Rekenkamer constateert bij het Jaarverslag 2023 Defensie-materieelbegrotingsfonds dat 63% van de projecten bij Defensie isvertraagd maar dit heeft geen relatie met de onvolkomenheden en hetaandachtspunt rond materieelbeheer dat de AR in het Jaarverslag 2023Ministerie van Defensie constateert. Het uitlopen van de 65 investerings-projecten kan verschillende redenen hebben. Deze redenen zijn perproject met het parlement gedeeld in het Defensieprojectenoverzicht(DPO) uit het jaar waarin de aanpassing zich heeft voorgedaan. Om hetmaterieelbeheer van Defensie op orde te brengen worden de takenverantwoordelijkheden en bevoegdheden van de CDS op het gebied vaninrichting en monitoring van de materiele bedrijfsvoering verduidelijkt ende capaciteit hiervoor zowel kwantitatief als kwalitatief versterkt. Deimplementatie van verbeterplannen om de onvolkomenheden op telossen loopt.Vraag 7Van de door de Algemene Rekenkamer gedane aanbevelingen wordt 70%opgevolgd. Wat zijn de belangrijkste redenen waarom dat voor de andere30% niet het geval is?Tweede Kamer, vergaderjaar 2023–2024, 36 560, nr. 207 Antwoord op vraag 7Sommige aanbevelingen, zoals het hebben van inzicht in resultaten vanbeleid, zijn aan het nieuwe kabinet om op de volgen en nader uit tewerken. Daarnaast worden aanbevelingen meegenomen bij lopendetrajecten om nader inzicht te krijgen in uitvoerbaarheid en impact van degedane aanbevelingen. Aan deze aanbevelingen wordt dus op een anderewijze opvolging gegeven.Vraag 8In hoeverre deelt u de inschatting van de Algemene Rekenkamer dat het,gelet op het personeelstekort en de afhankelijkheid van extern personeel,bij met name Toeslagen «uitdagend» blijft om het inkoopbeheer op ordete krijgen?Antwoord op vraag 8Voor de voortgang van de hersteloperatie is Toeslagen in grote mateafhankelijk van de inhuur van extern personeel. Dit maakt het inderdaaduitdagend het inkoopbeheer op orde te krijgen.Waar mogelijk wordt ingezet op het versterken van bestaande processenom fouten en onzekerheden in bijvoorbeeld de minicompetitie (nadereuitvraag bij raamcontractanten) op te lossenVraag 9Hoe kan de modernisering van de IT-systemen voor de omzetbelasting,inkomstenbelasting en loonbelasting in 2026 worden afgerond als detussentijdse doelstelling voor 2023 niet is gehaald?Antwoord op vraag 9Binnen de Belastingdienst en binnen de ketens van de Belastingdienst isruimschoots aandacht voor modernisering. Bij meerdere ketens is echternog veel te doen. Hier is het traject «Regie op Modernisering» (ROM) vooropgezet. Vanuit ROM vindt centrale regie plaats op de vervanging vanincourante, ofwel verouderde, technologieën. ROM voert met alle ketenstweemaandelijkse voortgangsgesprekken om de voortgang ten aanzienvan het opruimen van incourante technologieën te monitoren. Daarnaastrapporteren sinds eind vorig jaar alle essentiële projecten maandelijks aande Algemene Leiding van de Belastingdienst. De Algemene Leiding vande Belastingdienst bespreekt deze projecten maandelijks, zodat bijonverhoopte tegenvallers ook direct actie kan worden ondernomen. Deprogramma’s en projecten met betrekking tot de omzetbelasting,loonheffing en inkomensheffing die in het Verantwoordingsonderzoekover 2023 van de Algemene Rekenkamer worden benoemd, vallen allenonder de set van essentiële projecten. Deze essentiële projecten gaan, alser keuzes gemaakt moeten worden voor inzet van capaciteit, altijd voor opandere projecten.Bij de drie grote ketens omzetbelasting, inkomensheffing en loonhef-fingen is het de verwachting dat, ondanks dat de tussentijdse doelstellingniet is gehaald, de uiteindelijke deadline van eind 2026 hierdoor niet ingevaar komt. De Belastingdienst loopt dus nog op schema om dedoelstelling te behalen, maar er is geen enkele ruimte voor uitloop. Ditbetekent dat extra opgaven, zoals die voor box 3, het behalen van dedoelstelling kunnen verstoren. Bij extra opgaven moet de Belastingdienstnamelijk opnieuw keuzes maken in de inzet van de IT-capaciteit. Dit zouten koste kunnen gaan van het behalen van de doelstelling inzake hettijdig opruimen van incourante technologieën.Tweede Kamer, vergaderjaar 2023–2024, 36 560, nr. 208