Verslag houdende een lijst van vragen en antwoorden over de vaststelling van de begrotingsstaten van het Ministerie van Buitenlandse Zaken (V) voor het jaar 2009

31700VVaststellingvandebegrotingsstatenvanhetMinisterievanBuitenlandseZaken(V)voorhetjaar2009Nr.14VERSLAGHOUDENDEEENLIJSTVANVRAGENENANTWOORDENVastgesteld3november2008DevastecommissievoorBuitenlandseZaken1,belastmethetvoorberei-dendonderzoekvanditvoorstelvanwet,heeftdeeerverslaguittebrengenindevormvaneenlijstvanvragenmetdedaaropgegevenantwoorden.Metdevaststellingvanhetverslagachtdecommissiedeopenbarebehandelingvanhetwetsvoorstelvoldoendevoorbereid.Devoorzittervandecommissie,OrmelDeadjunct-griffiervandecommissie,VanToor1Samenstelling:Leden:VanBommel(SP),VanderStaaij(SGP),Wilders(PVV),Waalkens(PvdA),VanBaalen(VVD),Cqörüz(CDA),Ormel(CDA),voorzitter,Ferrier(CDA),VanVelzen(SP),DeNeréetotBabberich(CDA),Haverkamp(CDA),Blom(PvdA),Eijsink(PvdA),VanDam(PvdA),DezentjéHamming-Bluemink(VVD),Irrgang(SP),Knops(CDA),Boekestijn(VVD),Voorde-wind(CU),Pechtold(D66),ondervoorzitter,TenBroeke(VVD),vanRaak(SP),Gill’ard(PvdA),Thieme(PvdD)enDiks(GL).Plv.leden:DeWit(SP),VanderVlies(SGP),DeRoon(PVV),Vermeij(PvdA),VanMiltenburg(VVD),Omtzigt(CDA),Spies(CDA),Aasted-Madsen-vanStiphout(CDA),VanDijk(SP),TenHoopen(CDA),Jonker(CDA),Besselink(PvdA),Leerdam(PvdA),Arib(PvdA),Neppérus(VVD),Lempens(SP),Schermers(CDA),Griffith(VVD),Wiegman-vanMeppelenScheppink(CU),Kos¸erKaya(D66),VanBeek(VVD),Gesthuizen(SP),Samsom(PvdA),Ouwehand(PvdD)enVendrik(GL).TweedeKamerderStaten-Generaal2Vergaderjaar2008–2009KST1238360809tkkst31700V-14ISSN0921-7371SduUitgevers’s-Gravenhage2008TweedeKamer,vergaderjaar2008–2009,31700V,nr.141 1KuntueenreactieophoofdlijnengevenophetrecenteadviesvandeTeldersstichting«Rechtstaatinontwikkelingslanden»?DeaanbevelingendiedeTeldersstichtinggeeftindepublicatie«Recht-staatinontwikkelingslanden.Aspectenvanliberaleontwikkelingssamen-werking»strokengrotendeelsmethetbeleiddathetministerievoert.Nederlandzetzich,zowelbilateraalalsinmultilateraalkader,invooreensterkeinternationalerechtsorde,o.a.doorsamenwerkingininternationaleforaendoorbilateralesamenwerkingbijondermeerdebestrijdingvanernstigestrafbarefeiten.Versterkingvanderechtstaatvindtplaatsvanuiteenintegraalbeleidopgoedbestuuralsvoorwaardevoorduurzameontwikkelingenblijvendevredeenveiligheid.Inzetopgoedbestuurbestaatnietuithetopleggenvaneenspecifiekdemocratiemodel,maarmoetaansluitenbijcontextspecifiekeprocessenwaarbijintoenemendemateburgershunstemlatenhorenenwaarbijvanhetbestuurverantwoordingwordtverlangddooreigenbevolking.Datbetekentverderkijkendandefac¸adevanformeleinstitutiesenhetrichtenopdewerkingvandemocratischeprincipesals«voice»en«accountabi-lity»indepraktijk.Eencontextspecifiekebenaderingdus,dieechterweluitgaatvanbegrippendieberustenopnormenvastgelegdininternatio-nalemensenrechtenverdragen:hetrechtopinformatie,rechtoppartici-patieendeplichttotnon-discriminatie.MetdeTelderstichtingwordenpolitiekeontwikkelingssamenwerking,initiatiefendebatgesteund.Opdiemanierkanontwikkelingssamenwer-kingeenkatalyserendebijdrageleverenaanmaatschappelijkevooruit-gang.Grondrechtendiedebestaansveiligheidbetreffennietloskunnenwordengezienvanmeerimmateriëlegrondrechten.Mensenrechtenzijnondeelbaar;voorhetbehalenvandeMDG’sispolitiekbestuurlijkeontwik-kelingvoorwaardelijk.Inallepartnerlandenispolitiekbestuureen«issue».Nietomdathetinallelandenonveranderlijkslechtisgesteldmethetbestuur;welomdatdemocratiseringsprocessengaandezijnenmensengebaatzijnbijverdiepingvanhundemocratie.Ditopdathetbestuurbeter«levert»,bijvoorbeeldintermenvan«vredesontwikkeling»zoalsdhr.Voorhoevebepleit,envooralopdatdieontwikkelingbeterwordtverdeeld.Nederlandseontwikkelingssamenwerkingisrealistisch.Confrontatie-politiektegenover«deislam»iscontraproductief.DitisookheelduidelijkdoordeWRRgesteldinhetrapport«Dynamiekinislamitischactivisme».HetFondsvoorOntwikkeling,PluriformiteitenParticipatieisgecreëerdvoorambassadesineenzestalislamitischelandendiestrategischesamenwerkingaangaantenbehoevevanmaatschappelijkdebat,eenmeeropensamenlevingen(verdere)democratisering.VandeAmbas-sadesinMali,Nigeria,Indonesië,EgypteenMarokkozijnalvoorstellenontvangen.Eenanderpuntvanrealismebetreftde«wholeofgovern-ment»benadering.RechtsstatelijkheidinbredezinwordtsamenwerkingnagestreefdmetnietalleenhetMinisterievanDefensieinsituatieswaarstabiliteitafwezigoffragielis,maarintoenemendemateookmetdecollega’svanJustitieenBinnenlandseZaken,FinanciënenEconomischeZaken.«Humansecurity»isinderdaadeenbreedbegripennietbeperkttotvredeenveiligheid.Ookderechtenvanvrouwenenmeisjes,diewordenbena-druktindepublicatie,vanuitzowelpolitiekbestuurlijkperspectief,seksueleenreproductieveengezondheidsrechten,alsbinnensectorenzoalsonderwijskrijgenaandacht.Ditvanwegeintrinsiekbelangenhetbelanginhetlichtvananderethema’salssociaal-economischeontwikke-ling,fragiliteitenbevolkingsvraagstukken.TweedeKamer,vergaderjaar2008–2009,31700V,nr.142 Juistintijdenvancrisisishetvanbelangniettetornenaande0,8%.JuistintijdenvancrisisishetvangrootbelangomteinvestereninOSeninhetbijzonderinhetfunctionerenvandemocratischerechtsstaten.Nietalleenvoordebevolkingindebetreffendelanden,maarookuiteigenbe-lang.2WaarombevatdebeleidsagendavandebegrotingBuitenlandseZakenditjaargeenoverzichtvandebelangrijkstefinanciëlemutaties,zoalsdatinalleanderebegrotingenwelgebeurt?Kaneendergelijkoverzichtalsnogwordenopgesteldenvoortaanweerindebegrotingwordenopgenomen?IndeBegrotingophoofdlijnen(aansluitendopdebeleidsagenda)iseentabelopgenomenmeteenoverzichtvandebelangrijkstebudgettairewijzigingenalsgevolgvanverschillendebeleidskeuzes.Integenstellingtotvoorgaandejarenzijnhierbijperjaarvoorprioritaireoperationeledoelstellingendetotaaluitgavenopgenomenenwordterteruggeblikttotenmet2005.Metdezeopzetwordtinvullinggegevenaanéénvandedoelstellingenvanhetexperimentvoorverbeteringvanbegrotingenverantwoording:hetgevenvaneenhistorischetoelichtingopdebelang-rijkstebeleidsmatigeenfinanciëleverschuivingen.Hiermeeisafgewekenvandegebruikelijketabelwaarindebelangrijkstefinanciëlemutatiesperbeleidsartikelstaan.Hierondertreftudegewenstetabelvoordepriori-taireoperationeledoelstellingenalsnogaan.Indevolgendebegrotingzalwordenbezienhoedebelangrijkstefinanciëleverschuivingenhetbestweertegeven.3WaaromwordtookindeverticaletoelichtingindeMiljoenennota,alsenigebegroting,nietingegaanopdeafzonderlijkemutatiesopdebegro-tingBuitenlandseZaken,maaralleenopdetotaleHomogeneGroepInter-nationaleSamenwerking(HGIS)?VoordeHGIS-mutatieswordteenaparteverticaletoelichtinggemaakt.Zowordtineenkeerduidelijkwatdebelangrijkstemutatieszijninhetkadervaninternationalesamenwerking.Ditbetekentdatdeverticaletoelich-tingenbijdebegrotingshoofdstukken,dusnietalleendievanBuiten-landseZaken,géénHGIS-mutatiesbevatten.Opdiemanierwordenergeenmutatiesdubbeltoegelicht.DebegrotingvanBuitenlandseZakenbestaat,opdeEU-afdrachtenna,inzijngeheeluitHGIS-middelen.Ditintegenstellingtotanderebegrotingshoofdstukkenwaarslechtseenmargi-naaldeeltotHGIS-middelenbehoort.IndeverticaletoelichtingvanBuitenlandseZakenisdanookenkelnogdeEU-afdrachtenmutatietoege-licht.4Watverstaatuondereenbudgetdat«overigverplicht»is?Watisexacthetverschiltussen«juridischverplicht»en«overigverplicht»?TweedeKamer,vergaderjaar2008–2009,31700V,nr.143 Hetverschiltussen«juridischverplicht»en«overigverplicht»isdatdecategorie«overigverplichteuitgaven»uitgavenbevatwaaroverwelreedstoezeggingenzijngedaanofwaarvoorreserveringenzijngedaanopgrondvaneenwettelijkeregelingofeenbeleidsprogrammawaarmeedeKamerheeftingestemd,maarwaarvoornoggeenjuridischeverplichtingenzijnaangegaan.5Waaromisbijslechts10operationeledoelensprakevaneenbeperkteruimtedienognietverplichtis?Betekentditdatopalleanderebeleids-artikelengeenmogelijkhedenmeerzijnomteherprioriteren?Veelbeleidsprogramma’svereisenvanuithunaardendegesteldebeleids-doeleneenlanglopendecommittering.Ditisvastgelegdincontractueleverplichtingenenbeleidsprogramma’swaardeKamermeeheeftinge-stemd.VoorbeeldenzijnhetmedefinancieringsstelselenhetMATRAprogramma.DaarnaastverstrektBZcontributiesaanverschillendemulti-lateralefondsenenaaneengroteverscheidenheidaaninternationaleorganisaties.Hierdoorzijngrotedelenvanhetbudgetmeerjarigvastge-legdenisernogslechtseenbeperktaantaloperationeledoelstellingenmetruimtedienietverplichtis.Herprioriterenopdoelstellingendiereedsjuridischofoverigverplichtzijn,kanbetekenendattoezeggingennietgestandkunnenwordengedaan,ofdathetineeneerderstadiumdoordeKamergeaccordeerdebeleidgeendoorgangkanvinden.6AlsdeCorruptionPerceptionIndex(CPI)endeFailedStatesIndex(FSI)nietmeerwordengebruiktomdeeffectiviteitvanhetNederlandsbeleidtemeten,hoewordtdezedaninhetvervolggemetenenhoewordtbepaaldinwelklandNederlandzalgaanopererenofuitwelklandNederlandmoetvertrekken?DeCPIendeFSIindexzijnalgemeneindicesdiezijnsamengestelduitmeerderecomponentenwaaropveelexternefactorenvaninvloedzijn.DeCPIenFSIindexwordenopuitermateserieuzewijzegebruiktindeNeder-landsebeleidsvorming.Deanalysevandesituatieomtrentcorruptie-bestrijdingisbijdebesluitvormingoverdeinzetvanNederlandsemidde-leneenbelangrijkefactor.Echter,eriseengroteverscheidenheidaanfactorendievaninvloedzijnopdeontwikkelingvangoedbestuurineenlandofbijdeverminderingvanfragiliteit.DaaromzijnergeeneenduidigeindicatorenwaarmeedeeffectiviteitvanhetNederlandsebeleidonomsto-telijkkanwordenvastgesteld.IndeMemorievanToelichtingzijndeCPIenFSIindexvermeldalsillus-tratievekengetallenennietomdealgeheleeffectiviteitvanhetbeleidaanaftemeten.OmdeeffectiviteitvanhetbeleidtemonitorenmaaktNeder-landondermeergebruikvanbeleidsoverlegmethetbetreffendeland,overlegmetanderedonorenenrapportagesvandeambassades,NGO’senandereinternationaleorganisaties.Daarnaastwordtiederetweejaarderapportage«ResultateninOntwikkeling»gepubliceerd,waarinaandehandvanresultaatketensderesultatenvanontwikkelingssamenwerkinginzichtelijkwordengemaakt.7Waaromzijndebeleidsdoelenvoor6vande10kabinetsdoelstellingenvolgensunietmeetbaar?Hoebepaaltuwaternodigisomdezedoelstel-lingenterealiseren?Hoebepaaltuachterafofdezedoelstellingenzijngerealiseerd?TweedeKamer,vergaderjaar2008–2009,31700V,nr.144 DebeoogdebeleidseffectenzijnvooralledoelstellingenvandeBegrotingvanBuitenlandseZakenzoconcreetmogelijkindebeleidsagendabenoemd.Voor6vande10kabinetsdoelstellingenwordthetechterniethaalbaaren/ofzinvolgeachtdezetevoorzienvaneffectindicatorenaandehandwaarvanrealisatiekwantitatiefkanwordenafgemeten.Debeoogdeeffectenzijnmoeilijkobjectiefmeetbaar.Bruikbaregegevenszijnnietbeschikbaarenkunnenookniet(tijdig)wordenverzameld.Inveelgevallenzijneralleenalgemeneindices(zoalsdeCorruptionPerceptionIndexendeFailedStatesIndex)beschikbaarwaaraandeeffectiviteitvanhetNederlandsbeleidnietgerelateerdkanwordenomdaterveelexternefactorenopvaninvloedzijn.DitlaatonverletdatindiceszoalsdeCPIenFSIindexopuitermateserieuzewijzewordengebruiktindeNederlandsebeleidsvorming.Deanalysevandesituatieomtrentcorruptiebestrijdingisbijdebesluitvor-mingoverdeinzetvanNederlandsemiddeleneenbelangrijkefactor(zieookantwoordopvraag6).VerderishetrealiserenvanbeoogdebeleidseffectenophetterreinvanBuitenlandseZakeninhetmerendeelvandegevallennietalleenafhanke-lijkvanNederlandseinzet,maarookvandeinbrengvanpartnersenanderepartijen.Ditgeldtookvoordeeventueeldaaraangekoppeldeeffect-indicatoren.Derelatietussende,doorhetministerievanBuiten-landseZaken,beoogdeeffectenendeNederlandseinzetisdanooknietcausaal.Welkanderelatieindemeestegevallenplausibelwordengemaakt.Ditlaatonverletdathetbijdezekabinetsdoelstellingenwelhaalbaarenvooreengoedebeleidsuitvoeringooknodigisominzichttehebbeninprestatieseneffectrealisatieinkwalitatievezin.Voordekabinetsdoelenwaarvoorgeenkwantitatieveeffect-enprestatie-indicatorenbeschikbaarzijn,isgepoogddetebereikeneffectenenprestatieszoconcreetmogelijktebenoemenindeMemorievanToelichting.Eenvoorbeeldhiervanbijdoelstelling2(EenEuropadatzijneigencriteriavooruitbreidingserieusneemtenstrengtoepast)isde«strictbutfair»opstellingvanNederlandalshetgaatomvoortzettingvandeEUuitbreidingsstrategie.ZowilNederlandinhetgevalvanServiëeerstvolledigemedewerkingvandatlandmethetJoegoslavië-tribunaalinDenHaag.8Kuntuvertellenwatuindevolgendelandenophetgebiedvangenderin2009wiltbereiken,gezienuaangeeftgeenprestatie-indicatorentekunnentoepassenophetgebiedvangender:Afghanistan,Burundi,Democrati-scheRepubliekCongoenSudan?Hetversterkenvandepositieenrechtenvanvrouwenenbevorderingvangendergelijkheidzijnmaatschappelijkeprocessen.DooractiviteitenteondersteunenengenderopeengeïntegreerdewijzetebenaderenwilNederlandeenpositievebijdrageleverenendezeprocesseneenextrazetgeven.InAfghanistanwordtspecifiekaandachtbesteedaanpositieenontwikke-lingvanvrouwenindeonderwijs-engezondheidszorgprojecten.Voor-beeldendaarvanzijnbijzondereaandachtvoorscholingvanmeisjes,verhogingvandesalarissenvanvrouwelijkeonderwijzeressen,eenvoor-keursbehandelingvanvrouweninhetbeurzenprogramma,vroedvrouwen-onderwijsendebouwvandevrouwenvleugelinhetziekenhuisvanTarinKowt.DaarnaastwordtgetrachtomviahetmicrokredietprogrammavanWOCCUjuistookvrouwentebereiken.Specifiekeprojectactiviteitenvoorvrouwenomelkaarbijvoorbeeldteontmoetenofomeconomischevaar-TweedeKamer,vergaderjaar2008–2009,31700V,nr.145 dighedentetrainenzullenmeeraandachtkrijgen.Dergelijkeprojectenvergeneencontinuprocesvanoverlegmetgemeenschapsleidersendegouverneuromhunsteunenbetrokkenheidteverzekerenwaarmeedezeinitiatievenblijvendvandegrondkomen.Watbetreftonderwijs,gezond-heidszorgenmicrokredietkrijgtNederlandkwantitatieveinformatievanbetrokkenministeriesenuitvoerdersoverdeparticipatievanvrouwen.MomenteelvindtinBurundieenSecuritySectorDevelopmentmissieplaatsominvullingtegevenaannauwereenmeerstrategischesamen-werkingindeveiligheidssectortussenNederlandenBurundi.Hierbijwordtonderanderegekekennaarmogelijkeaanknopingspuntenvoorhetversterkenvandepositievanvrouwenbinnenhetpolitieapparaat.GeziendemateenernstvanhetseksueelgeweldtegenvrouwenindeDRCzullendeNederlandseinspanningenterverbeteringvandemensenrechtensituatieookin2009zichprimairrichtenopvrouwen-rechtenenmetnameophetbestrijdenvandestraffeloosheidvangeweldtegenvrouwen.InnovemberditjaarzalindeprovincieManiemaindeDRCeendriejarigprojectaanvangenterbestrijdingvanseksueelgeweld.Nederlandheeftprestatie-afsprakenvastgesteldmetdeuitvoerendepartner,diezicheraangecommitteerdheeftomindezeperiodeonderandere:1)75vrouwentelatengetuigenvoorhetgerechtshofoverseksueelgewelddathenisaangedaan;2)10gemeenschappenzero-tolerancegemeenschappentelatenwordenm.b.t.seksueelgeweldtegenvrouwen;3)6000slachtoffersvanseksueelgeweldeconomischteversterken.Deambassadezaldoormiddelvanveldbezoek,steekproevenenexterneevaluatiesdevoortgangopditprojectmeten.Tevens,zaldeNederlandseambassadeinKinshasain2009co-secretarisblijvenvandesubgroepoverseksueelgeweldeneenvoortrekkersrolspeleninhetopzettenvaneenmultidonorpoolfondsonderleidingvanhetministerievoorgenderzaken.DezeactiviteitenleidentotverbeterdecoördinatievandeaanpakvanseksueelgeweldindeDRC.GenderiseenonderwerpdatindebeleidsdialooginSoedanexplicietwordtmeegenomen.Tijdenshetbezoekvandemensenrechtenambas-sadeuraanSoedanisonderandereaandachtvoorgenderendepositievanvrouwenwordengevraagd.Naaraanleidingvanditbezoekzalwordenoverwogenomactiviteitenteontplooienterbestrijdingvangeweldtegenvrouwen.In2009zaldeNederlandseambassadeinhetkadervandevoorbereidingenvandeverkiezingenaandringenomvrouwenopverkiesbareplaatsentekrijgenenzal50%vanNetherlandsFellowshipProgramme(NFP)voorvrouwenwordengereserveerd.Voortszalookin2009inhetMultiDonorTrustFund(MDTF)werkenaancapaciteitsopbouwvanlokaalvrouwelijkleidinggevendkaderendeuitvoeringvandegenderstrategie.9Deregeringblijftzichinzettenvoorontwikkelingssamenwerkingvanuitsolidariteitenwelbegrepeneigenbelang.Hoegaatderegeringommetconflictentussensolidariteiteneigenbelangenkuntueenconcreetvoor-beeldgeven?Waarommotiveertudeinzetvoordeminderbedeeldennietookvanuithetbegriprechtvaardigheid?Hetregeringsbeleidisgerichtopwelvaart,veiligheidenduurzaamheidvoordesamenleving.DatisinhetbelangvanalleNederlanders.OpdekortetermijnkanweleenseenconflictontstaantussendebelangenvoorNederlandendebelangenvoordemeestkwetsbarebevolkingsgroepen,waardanookterwereld.Bijbesluitenwordensolidariteitenheteigenbe-langgewogen.Ookkostenengeschatteopbrengstenwordendaarinmeegewogen.BijarmoedebestrijdingdomineertvaaksolidariteitterwijlTweedeKamer,vergaderjaar2008–2009,31700V,nr.146 tegelijkertijdgestreefdwordtnaarcoherentbuitenlandbeleid.Datkanweleenstenkostevankortetermijnopbrengstengaan,echternooittenkostevandelangetermijnbelangenophetgebiedvanveiligheid,duurzameleefomgevingenwelvaartvoorNederland.Eenvoorbeeldhiervanisnoodhulp.DeconcretebelangenvannoodhulpvoordeNederlandsesamenlevingzijnbeperkt.Dekostendiemetnood-hulpgemoeidzijnzijnsomshoogmaarzeergerechtvaardigdomopkortetermijnmensenlevenstereddenenomgrootleedteverzachten.Rechtvaardigheidiseenfundamentelewaardewaardezeregeringvoorstaatenvormtookeenuitgangspuntvanhetbeleid.Dituitgangspuntendeoverigeuitgangspuntenvanhetbeleid,staanuiteengezetindebeleids-brief«Eenzaakvaniedereen».10Kuntuaangevenhoeuomgaatmetconflictentussensolidariteiteneigen-belangenkuntuhiereenconcreetvoorbeeldvangeven?Zievraag9.11IsergeziendepolitiekerevormvansamenwerkinginfragielestatenextradiplomatiekepersonelecapaciteitvoorzienopdeNederlandseposteninanderefragielestatendanAfghanistan?Nederlandzal,waarnodig,innauwesamenwerkingmetgelijkgezindeneenintensievepolitiekedialoogvoerenmetdeoverheidinfragielestatenen,wanneerditnietvoldoendeis,eveneensmetpartnersbuitendeover-heid.Ineersteinstantiezalwordenbezienofmetdebestaandebezettingvandepostenkanwordenvolstaanominvullingtegevenaanhetfragielestatenbeleid.Wanneerechtermeercapaciteitenexpertisenodigis,kunnenposteninfragielestatenpermanentwordenversterkt.InmiddelszijndeposteninKabul,KinshashaenBujumburapermanentversterkt.DeambassadeinBogotaisnietversterkt.Waarnodigkunnenambassadesookversterktwordendoortijdelijkmenskrachtterbeschikkingtestellen.Opkortetermijnwordtdemogelijkheidonderzochteenpoolvandeskun-digenopterichten,bestaandeuitcivieledeskundigenophetgebiedvanpolitie,justitie,capaciteitsopbouw,privatesectorontwikkelingenandererelevanteterreinen.Opditmomentisnoggeenindicatietegevenvandeaantallen.Ditzalafhangenvandeinventarisatievandebehoefteenhetaanbod,waarmeeopkortetermijneenbeginzalwordengemaakt.12Kuntuuitleggenwatuverstaatonder«Afghanisering»vandeveiligheids-structuren?Hoortdaarookeentijdspadbij?Kuntueeninschattinggevenvandesituatiemetbetrekkingtot«Afghanisering»ophetmomentwaaropdeNederlandseleadnationbetrokkenheidinUruzgantoteeneindeloopt?WelkeconsequentiesheeftditvoordeopvolgingvanNeder-land?DeafgelopenjarenheeftAfghanistaninbelangrijkematemoetenleunenopdeinternationalemilitaireaanwezigheidbijhetverzekerenvanvredeenveiligheid.NaarmatehetAfghaanselegerendeAfghaansepolitiegroeienenwinnenaanprofessionaliteitzijnzijintoenemendemateinstaatomzelfstandig,ofmetbeperkteinternationaleondersteuning,opera-tiesuittevoerenengebiedentebeveiligen.Hetzwaartepuntvandeinter-nationalerolverschuiftdaarbijgeleidelijknaartraining,begeleidingenondersteuning.ZoisinaugustusvanditjaareenbegingemaaktmetdeTweedeKamer,vergaderjaar2008–2009,31700V,nr.147 overdrachtvandeverantwoordelijkheidvoordeveiligheidinenrondKaboelvanISAFaandeAfghaanseveiligheidstroepen.InUruzganisdeverwachtingdatdeverantwoordelijkheidvoordeveilig-heidindebewoondegebiedeninhetvoorjaarvan2010stapsgewijskanwordenovergedragenaanAfghaanseveiligheidstroepen.NederlandzetdekomendeperiodedanooksterkinopdeopbouwvanhetAfghaanselegerenpolitie.Naarverwachtingzullenzijnazomer2010echternognietinstaatzijnomzelfstandigdeveiligheidindegeheleprovincietewaar-borgen.Voortgezetteinternationaleondersteuningzaldanooknodigblijven.DeverantwoordelijkheidvoorhetadequaatinvullenvandeISAF-troepensterkteligt,zoalsbekend,bijdeNAVO.13Opwelkewijzezultubijgelegenheidvande60-steverjaardagvandeNAVOhetstrategischconcepttegenhetlichthouden?Hoeveeltijdverwachtudathetkostalvorenseennieuwstrategischconceptkanwordenaangenomen?TijdensdetopinStraatsburg/Kehlinapril2009zal,tergelegenheidvanhet60-jarigbestaanvandeNAVO,naarverwachtinggesprokenwordenovernutennoodzaakvaneenherzieningvanhethuidigestrategischconcept.Inhetgevalvaneenbesluithiertoezaldetijddiedaarmeegemoeidzalzijnmedeafhangenvandewijzewaaropdeherzieningzalwordenaangepakt.14KuntueenoverzichtgevenvanallecontractenenprojectendiesindshetontstaanvanhetakkoordvanSchoklandzijngetekend,uitgevoerden/ofzijngepland?Metwelkebedrijven/instantiesisditgebeurdeninwelkelandengaanzijprojecten/akkoordenuitvoerenenmetwie?Welkebedragenhebbendezebedrijven/instantieszelftoegezegdenhoeveellegtdeNederlandseoverheidtoe?Kuntuditperproject/akkoorduitsplitsen?Kuntutevensbeargumenterenofdesubsidievanuithetministerieeendaadwerkelijkemeerwaardehad/heeft,metanderewoorden,kuntuaannemelijkmakendatdezeprojecten/akkoordenandersniethaddenplaatsgevonden?Sindsjunivorigjaarzijnmeerdanveertigmaatschappelijksamenwer-kingsverbandentussenbedrijven,NGO’s,particuliereorganisaties,kennis-instellingenenverschillendeministeriesafgesloten.IndezeakkoordenvanSchoklandbundelendezespelerskennisenkrachtenomgezamenlijktewerkenaaninnovatieveoplossingendiedeMillenniumdoelendich-terbijbrengen.Dedoelstellingenvantienvandezeakkoordenzijninmid-delsbereikt.Opditmomentisbij22vandezeakkoordenhetministerievoorOntwikkelingssamenwerkingdirectofindirectbetrokken,terwijl13vandezeakkoordenookwordengefinancierd.Vooreengedetailleerdoverzichtvandegeslotenakkoordenenhunondertekenaarsverwijsikunaardewebsitewww.hetakkoordvanschokland.nl.SchoklandfondsOmhetsluitenvanmeerakkoordentestimuleren,issindsdecember2007opdebegrotingvanOSeenbedragvan50miljoeneurovoor4jaargere-serveerd,hetSchoklandfonds.TotophedenisuithetSchoklandfondsbijna€11miljoentoegekend.Ditbetrofnegeninitiatieven,waarvanzeseenfinancieringvaneeneerdergetekendakkoordbetrof.Deoverigebetroffennieuweakkoorden.DoordathetSchoklandfondseenminimaleeigenbijdragevan60%verlangt,wordterdusvoorelkeeurosubsidie,minimaal2euroanderemiddelenaangetrokken.DetotnutoetoegekendeTweedeKamer,vergaderjaar2008–2009,31700V,nr.148 €11miljoenuithetSchoklandfondswordtdirectaangevuldmet€17miljoeneurovandepartners.Ineenaantalvoorstellenisdehefboomechterveelgroter;vijfofzelfstieneuropergesubsidieerdeeuro.Intotaalwordteroptermijnopdezemaniernogeens€40miljoenaanprivatemiddelenbeschikbaargesteldvoorontwikkelingsdoelstellingen.Voormeergedetailleerdoverzichtvandeverschillendeprojectenverwijsiknaardebijlage.EentweederondevanhetSchoklandfondsisinmiddelsgesloten(1oktober2008).Erzijn42aanvragengedaanindezerondeenhetbeoordelingsprocesisinvollegang.Hiervanzijnervieraanvragendieonderdeelzijnvaneerderafgeslotenakkoorden.Deoverigenbetreffennieuweinitiatieven.AkkoordenvanSchoklandOverigenszijnookenkeleakkoorden,voordetotstandkomingvanhetSchoklandfonds,alineeneerderstadiumgefinancierduitdemiddelendiebeschikbaarzijngesteldvoordeprioriteitenuitdekamerbrief«Eenzaakvaniedereen».VoorbeeldenhiervanzijnGroenlichtvoorAfrika,hetInitia-tiefDuurzameHandel,TheCurrencyExchangeFund,hetintroducerenvaneenvrouwencondoomengezondheidsverzekeringenvoorAfrika.Intotaalishier€90miljoenvoordekomendevijfjaarmeegemoeid,meteengecommitteerdeinbrengvananderepartnersvan€230miljoen.Landenenregio’sEnkeleakkoordenhebbenbetrekkingopspecifiekelanden,vooralinSub-SaharaAfrika(Zambia,Oeganda,Kenia,Ghana)offragielestatenalsColombia,SudanenAfghanistan.Andereakkoordenzijnopgezetomoplossingenaantedragenvoormeermondialeproblemenenrichtenzichdaaromopmeerderelanden.Voorbeeldenhiervanzijnhetakkoordomklimaatrisico’svanprogramma’sinontwikkelingslandenteverminderen,akkoordvoorveiligdrinkwaterenmodernesanitatie,hetakkoordtegenmoedersterfteenhetakkoordvredeenveiligheidinontwikkeling.Demeerwaardevandeakkoordenheeftnaastdebovengenoemdefinan-ciëlehefboom,betrekkingopverschillendeaspecten.EenvoorbeeldhiervanishetleverenvaneenbijdrageaanhetbehalenvandeMillen-niumontwikkelingdoelendoornieuwe,niet-traditionelepartners,maarookhetaantrekkenvanextrafinanciëlemiddelenuitbijvoorbeelddeprivatesector.Ookzijnerinitiatievenomeengeheelnieuweaanpak/methodologieuitteproberen,bijvoorbeelddoorhetbenuttenvandemarktwerkingindegezondheidszorg.Doordezeinitiatievenopkleinereschaalverderteontwikkelen,kanditlateropgrotereschaalwordentoegepast.InveelgevallengeeftdeeenmaligebijdrageuithetSchoklandfondsnetdeimpulsaaneeninitiatiefomtotuitvoeringtekomen.Inanderegevallenwasdeactiviteitmogelijkookzonderdezebijdrageuitgevoerd,maarofineenlaterstadiumofmeteengeringereffectopdeMillennium-doelen.15Kuntuaangevenopwelkewijzeuhetdraagvlakbeleidin2009zultvervolgen,inhetbijzonderinhetlichtvandeevaluatiedieuheeftaange-kondigdoverhetdraagvlakbeleidvoorontwikkelingssamenwerking?Kuntuaangevenhoeveelgelderin2009wordtuitgetrokkenvoordraagvlak-beleid,uitgesplitstoverontwikkelingssamenwerking,Europaenbuitenland-beleidalgemeen?Welkbedragkomtrechtstreeksuithetministerieenwelkbedragverlooptviaandereorganisaties(waaronderMFO’s)?TweedeKamer,vergaderjaar2008–2009,31700V,nr.149 Voorjaar2009zaldeKamerwordengeïnformeerdoverhetresultaatvandeevaluatievanhetdraagvlakbeleidvoorontwikkelingssamenwerking,alsmedeoverdewijzewaaropgevolgzalwordengegevenaandebevin-dingendaarvan,waaronderhetaspectvanmaatvoering.Onderhetartikel8.03vandebegroting(draagvlak)valteenbreedscalaaanactiviteiten,waaronderdebijdrageaanInstituutClingendael,VN-jongerenprogramma’s,etc.Degeraamdeuitgavenvoor2009tenbehoevevanditbredeartikelzijn€62,6miljoen.HetMinisteriewilduidelijkenzichtbaarmakendateenactiefbuitenlandsbeleidinhetbelangisvanNederlandendeNederlanders.Inhoudelijkespeerpuntenzijno.mmensenrechten,deMillenniumOntwikkelings-doelen,Europaendeconsulairedienstverlening.Toegespitstopdeonderwerpendraagvlakvoorontwikkelingssamenwer-king,EuropaenhetNederlandsbuitenlandbeleidgaathetomeentotaal-bedragvan€40,9miljoen,verdeeldover€35,6miljoenvoordraagvlakontwikkelingssamenwerking(waarvan€3,1miljoenrechtstreeksdoorBZen€32,5miljoenviaNCDO),€4,5miljoenvoordraagvlakvoorEuropaen€0,8miljoenvoordraagvlakspecifiekvoorhetbuitenlandbeleid.Daarnaastgevenzoalsbekend–lastenshetmedefinancieringsbudget–ookdeMFO’smiddelenuitvoordraagvlakactiviteiteninNederland.DeMFO’sbiedenhunbegrotingenvoor2009innovemberaan.In2008wasdaarmeeeenbedragvanca.€29mlngemoeid.Daarbijmoetwordenaangetekenddatdezeorganisatiesuiteenlopendedefinitiesvandraagvlakhanteren.16Hoewaarborgthetkabinetmomenteeldeduurzaamheidvanbiobrandstofmetdeafwezigheidvanverifieerbarecriteria?Wiecontroleertdieduur-zameherkomstenopwelkewijze?Opditmomentzijnergeenduurzaamheideisenverbondenaanhetgebruikvanbiobrandstoffen.Hetisaandeindividuelebedrijvenhuneigenverantwoordelijkheidtenemen.Omhierinmeeruniformiteittebrengen,investeertNederlandopverschillendemaniereninhetoperatio-naliserenvanhetduurzaamheidraamwerk.DerichtlijnvoorstellenHernieuwbareEnergieenBrandstofkwaliteitvandeEuropeseCommissiezijnhierinleidend.OpEU-niveaumakenweonsdaaromhardvoorhethelespectrumvanduurzaamheidaspecten(people,planetenprofit).Naarverwachtingzalditeindditjaarofbeginvolgendjaartotconcreteafsprakenkunnenleiden.BijdeuitvoeringvanderichtlijninnationaleregelgevingzalbeslistmoetenwordenhoeendoorwieinNederlandcontroleopduurzaamheidscriteriaplaatsvindt.TegelijkertijdondersteuntNederlanddeverduurzamingvandebiobrandstoffenproductieineenaantallandenenneemthetactiefdeelaaninternationalebesluitvorminghierover.17Hoeishetkabinetvoornemensbedrijveneenprikkeltegeventotontwik-kelingentoepassingvantweedegeneratiebiobrandstoffen,dienegatievebijwerkingennietofinveelminderematekennen?Doordeaanpassingvanbesluit«Biobrandstoffenvoorhetwegverkeer2007»,alsuitwerkingvandemotieSpiescs.,zullentweedegeneratiebiobrandstoffendubbelmeetelleninhetkadervandebijmenging-verplichting.Hetkabinetberaadtzichopanderewijzenwaaropbijmen-gingvantweedegeneratiebiobrandstoffendoorbedrijfslevenbevorderdTweedeKamer,vergaderjaar2008–2009,31700V,nr.1410 kunnenworden,doorbijvoorbeeldpilotsofdeInnovatieagenda(EZ).Daarnaastheefthetkabineteensubsidieregelingvoorinnovatievebiobrandstoffen.Hiermeesteunthetkabinetdeontwikkelingvan2egene-ratiebiobrandstoffen.OokinhetkadervanrichtlijnvoorstelHernieuwbareEnergievandeEuropeseCommissiewordtgekekenhoetweedegeneratiebiobrandstoffengestimuleerdkunnenworden.Inhetvoorsteliseendubbeltellingopgenomenvoorbiobrandstoffendiegemaaktzijnuitafval,residuen,non-foodcellulosemateriaalenlognocellulosischmateriaal.Dedubbeltellingspeelteenrolmetnamebijhetvoldoenvanbedrijvenaanhunkwantitatieveverplichtingen.Doordedubbeltellingkrijgendebetref-fendebiobrandstoffeneengroterewaarde.18OpwelkewijzekanNederlandbijdragenaanstabiliteitinenergie-producerendelanden?NederlandkanzowelindebilateralebetrekkingenalsviadeEUenanderemultilateraleorganisatiesbijdragenaanstabiliteitinenergieproducerendelanden.Welkevormvansamenwerkinggekozenwordtomstabiliteittebevorderen,verschiltvanlandtotlandenisafhankelijkvandesituatieinhetland.Zokaneenaantalvandeenergieproducerendelandenwordengerekendtotfragielelanden.Hierliggendeoorzakenvaninstabiliteitanders.Datimpliceertdatmeeringezetmoetwordenopgoodgovern-ancee.d.Maarinzijnalgemeenheidgeldtdatdestemeerterreinenvansamenwerking,destebeter.Specifiekindeenergiesectorkunnenwesamenwerkenophetgebiedvantechnologieofkennisoverdrachtvoordeverdereontwikkelingenmoder-niseringvandeolieen/ofgasindustrie.EenconcreetvoorbeeldisdesamenwerkingtussenNederlandenBoliviagerichtopo.a.trainingvanpersoneelindegassector.Ookkunnenwewerkenaanhetverbeterenvanhetinvesteringsklimaat,bijvoorbeelddoorinvesteringsbeschermingsover-eenkomsten.DeNederlandseoverheidbepleithetbelangvandemaat-schappelijkverantwoordeexploitatieenproductievanolieengasdiebijdraagtaandeeconomischeensocialeontwikkelingvanhetland.InEuropeesverbandwerktNederlandviabijvoorbeeldEuromedenhetAU-Afrikapartnerschapaanstabiliteitinenergieproducerendelanden.EenvoorbeeldvanmultilateralesamenwerkingisdeGulfofGuineaEnergySecurityStrategy(GGESS),eenadhocinitiatiefgerichtopdeveiligheidindeGolfvanGuineeeninhetbijzonderindeolierijkeNigerDeltainNigeria.19OpwelkewijzezaldeNederlandseregeringin2009verderuitvoeringgevenaandeEUgedragscodeoverwerkverdelinginontwikkelingssa-menwerking?Kuntuinhetantwoordtevensingaanophoeudebureau-cratieindeEuropeseontwikkelingssamenwerkingtelijfwiltgaan?Nederlandwerktmeeaandeversneldeuitvoeringvandegedragscode,metnameinhetkadervanhetFast-TrackingofDivisionofLabourinitia-tief.InditverbandheeftNederlandzichbereidverklaardvooreendrietalpartnerlandeneeninitiërenderoltespelen:Bangladesh,BurundienMali.InnogeenstwaalfpartnerlandenzalNederlandactiefmeewerkenaanhetinitiatief.Dewerkverdeling,zoalsdiegestaltekrijgtopbasisvandegedragscode,iseenzaakvanhetbetreffendepartnerlandenEUdonoren(lidstatenendeCommissie).Vanbelangisookdedeelnamevanniet-EUdonoren.TweedeKamer,vergaderjaar2008–2009,31700V,nr.1411 TijdenshetoverlegmetdeVasteCommissievoorBuitenlandseZakenop10september2008isdetoezegginggedaanuwKamereenbrieftedoentoekomenoverbureaucratiemetbetrekkingtotontwikkelingssamenwer-king.Bijdebeantwoordingvandezevraagwordtdaaropnognietvooruitgelopen.20OpwelkewijzezalNederlandvormgevenaaneenactieverolinhetMidden-OostenVredesproces(MOVP)?HoebeoordeeltuinditlichtdesteedsverdertoenemendeIsraëlischebouwactiviteitenopdeWestelijkeJordaanoever?HetregeringsbeleidzalvoortbouwenophetbestaandeMOVP-beleid.OphoofdlijnenkomtdeinzetvanderegeringneeropondersteuningvandeonderhandelingeninhetkadervanhetAnnapolis-proces,o.m.viadeinbrengvandeEUbinnenhetKwartetvoorhetMidden-Oosten.Neder-landheeftin2007deelgenomenaandeConferentievanAnnapolis;deel-nameaaneeneventuelevervolgconferentieligtinderede.NederlandstreefteenactievebetrokkenheidvandeEUbijhetMOVPna,dieaansluitopderolvandeVSinditproces.InditverbandbepleitNeder-landookdeintensiveringvanderelatiestussendeEUenIsraël,resp.dePalestijnseGebieden(PG).DeEUisreedsdegrootstedonorvandePales-tijnseAutoriteit.EenverdereverfijningvandeEU-inbrenginhetMOVPisopzijnplaats;Nederlanddraagtdanookactiefbijaandediscussiehier-overindeRAZEB.HierbijwilderegeringookinzettenopbenuttingvanhetBarcelonaProces/UnievoordeMediterraneRegio,inwelkkaderNederlandinitiatievenwilontwikkelenophetgebiedvanduurzaamwater-beheer.Nederlandiszelfookeenbelangrijkedonor.Indeeerstehelftvan2009zalhetsamenmethetVKdeorganisatieopzichnemenvandefollow-upvandeConferentievanBerlijn(juni2008),gerichtopondersteuningvandecivieleveiligheidssectorindePG.BilateraalzalNederlandzichenerzijdsblijvencommitterenaanondersteuningvandeopbouwvaninstitutiesbinnendePG,innauwoverlegmetdePA,KwartetgezantBlairenmetanderedonoren(zieookhetantwoordopvraag24).AnderzijdswilderegeringinitiatievenondersteunendieleidentotintensiveringvandedialoogtussenIsraëlischeenPalestijnseburgersen/ofinstellingen.HetoordeelvandeNederlandseregeringoverdebouwvannederzet-tingeninbezetgebiedisonveranderd(zieookhetantwoordopvraag25).Wijzijnvanmeningdatereenonmiddellijkmoratoriummoetkoment.a.v.deuitbreidingvanbestaandenederzettingenookinOost-Jeruzalem.DiepositiewordtzowelinEU-verbandalsinbilateralecontactenuitgedragen.21WanneerzalnaaruwverwachtingeennieuwassociatieakkoordtussenIsraëlendeEUvankrachtkunnenworden?Erwordtgeennieuwassociatieakkoordvoorzien.WelzullenIsraëlendeEUindeloopvan2009uitvoeringgaangevenaanhetgeenwerdovereen-gekomentijdensdebijeenkomstvandeAssociatieraadin2008.Toeniso.m.beslotendatdeEUenIsraëlhunrelatieverderzullenverdiepenenintensiveren.Ditzalopmeerderemanierengebeuren:–versterktepolitiekedialoog,inclusiefmensenrechtendialooginhetkadervaneenopterichtensub-Comitémensenrechten–versterkteintegratievanIsraëlindelenvandeinternemarkt–deelnamevanIsraëlaangeselecteerdecommunautaireprogramma’senagentschappen.TweedeKamer,vergaderjaar2008–2009,31700V,nr.1412 HetEU-VoorzitterschapzalinoverlegmetRaadssecretariaatenCommis-sievoorstellendoenvooreentijdspad,waarlangsdeafzonderlijkeelementenvanditprogrammauitgewerktzullenworden.DoorNederlandwordteropaangedrongendatditzosnelmogelijkgebeurt.22Deeltudemeningdatnietzozeerhetpredicaat«Israëlisch-Palestijnsconflict»,maarveeleerderhetpredicaat«JihadtegenIsraël»rechtdoetaandewerkelijkesituatieinenrondomIsraël?Zoneen,waaromniet?Naarhetoordeelvanderegeringdoetdekwalificatiediedevraagstellersuggereert,geenrechtaandewerkelijkheid.Zoalsinelkconflict,zijnookhiermeerderepartijenbetrokken.Daarom,enookomdathetconflictgeenreligieuskarakterheeft,ishetgebruikvandekwalificatie«Jihad»onjuist.23Valtonderdeministeriëleenhoog-ambtelijkebezoekendiein2009zullenwordenafgelegd,ookeenbezoekvandemensenrechtenambassadeur?BentubereidhemtevrageneenbezoekafteleggenaanIsraëlendePalestijnsegebieden?NederlandstreefternaardeinstitutionelemensenrechtendialoogmetIsraëlenmetdePalestijnseAutoriteitinbelangrijkematetelatenplaats-vindeninEU-verbandviahetsub-comitéonderdeAssociatieakkoorden.OpbilateraalniveauvragenbewindsliedeninhunbezoekenaanderegioeninhunbilateralecontactenmetIsraëlischeenPalestijnsebewindsper-sonensteedsaandachtvoormensenrechtenvraagstukkenenzijzullenditblijvendoen.Tevensisin2009,evenalsin2008,voorzieninbilateralepolitiekeconsultatiesmetIsraëlophoogambtelijkniveau.Hetonderwerpvanmensenrechtenmaaktdeeluitvandezeconsultaties.Ofdemensen-rechtenambassadeurdeeluitmaaktvandeNederlandsedelegatienaardezeconsultatieszaltegelegenertijdbeslotenworden.24Inwelkehoedanigheidgaatudebilateralerelaties,waaronderdehandels-betrekkingen,metdePalestijnsegebiedenversterken?HetNederlandseMOVP-beleidisero.m.opgerichtomdebilateralerela-tiesvanNederlandmetdePalestijnseGebieden(PG)verderteversterken,ondermeerviaministeriëleenambtelijkebezoekenencontacten.VoortszijgewezenophetNederlandseOS-programmadato.m.isgerichtopversterkingvanPalestijnseinstitutiesindecivieleveiligheidssectorenopverbeteringvandemensenrechtensituatie.HeteconomischeOS-program-maindePGrichtzichopm.n.versterkingvanboerenorganisatiesenvooralopeconomischeontwikkelingindeagrarischesector.Eenbijzon-derepositieneemtGazain,waarNederlandalsenigebilateraledonorinstaatisomactiviteitenteontwikkelenterversterkingvandeagrarischeexportsector.Daarnaaststaandefragielestatenvariantvandebedrijfsle-venprogramma’sPSI(PrivateSectorInvesteringsprogramma;opvolgervanPSOM)enORIO(OntwikkelingsrelevanteInfrastructuurontwikkeling;opvolgervanORET)openvoordePG.OpgemerktzijdatdeversterkingvandehandelsbetrekkingentussendeEUendePGookalseenelementinhetEU-hulpprogrammaverwerktis.25HoezalNederlandzichspecifiekhardmakenvooreenmoratoriumopdeuitbreidingvannederzettingendoorIsraël?IsNederlandalleenbereiddittedoendoorgesprekkentevoeren(metoverheid,politici,ambassadeurs,NGO’setc.)ofisNederlandookbereidmaatregelentenemenomIsraelernstigteontmoedigennognieuwenederzettingentestichten?TweedeKamer,vergaderjaar2008–2009,31700V,nr.1413 NederlandisvanmeningdathetuitoefenenvanbilateraleenmultilateralediplomatiekedrukdeaangewezenmanierisomIsraëlervantedoor-dringendatdehuidigeontwikkelingeninhetnederzettingenbeleideennadeligeffecthebbenopdeonderhandelingentussenIsraëlendePA.Inditverbandheeftderegeringnadrukkelijkaangedrongenophetinstellenvaneenmoratoriumopdeuitbreidingvanbestaandenederzettingen,ookinOost-Jeruzalem.Illegaloutpostsmoetenzondervoorbehoudverwijderdworden.OokdeEUenhetKwartetvolgendezelijn.Hettreffenvansanc-tiesisnaarhetoordeelvanderegeringcontraproductief.26WelkeconcretestappenzetNederlandophetgebiedvandepositievanetnischeenreligieuzeminderhedeninIrak?OpwelkewijzewordtopEuropeesniveausamengewerktopditpunt?ZoalstevensinantwoordopeerdereKamervragenisaangegeven,waar-onderdebrievend.d.8januari2008[kamerstuknr.1006,aanhangselvandehandelingen,vergaderjaar2007–2008];29februari2008[kamerstuknr.23432,nr.248en31200V]en3april2008[kamerstuknr.23432,nr.251en31200V],hebbenNederlandendeEUdiversemalenbijdeIraakseautori-teitenaandachtgevraagdvoordepositievanetnischeenreligieuzeminderheden.ZozijndeNederlandsezorgenoverdepositievanchris-tenenenandereminderhedeninhetverledenovergebrachtaandeIraaksepresident,deIraaksevice-MPendeIraakseministervanBuiten-landseZaken.HetafgelopenjaarheeftdeEUindiverseverklaringenenraadsconclusieshaarzorgenuitgesprokenoverdemensenrechtensituatieinIrak,waaronderinhetbijzonderookdepositievanvrouwen,etnischeenreligieuzeminderheden.Meestrecentelijkheeftop25septemberjl.eenEU-TroikaenmargevandeAVVNbesprekingengevoerdmeteendelegatieonderleidingvandeIraakseministervanBuitenlandseZaken.Bijdiegelegenheidisdepositievandechristeneneveneensaandeordegesteld.Op12oktoberjl.zijnvoortsaandeIraakseambassadeurinDenHaagdeNederlandsezorgenovergebrachtoverhetrecentegeweldvanterroristischegroeperingentegenchristeneninMosul.DeIraakseambassadeurgafaandatdeIraakseMPAl-Malikinaaraanleidingvanditgeweld1000manaanextrapolitie-eenhedennaardezeregioheeftgezonden.NaaraanleidingvanhetrecentegeweldinMosulheeftookhetEU-voorzitterschapeenverklaringdoenuitgaan.27KuntuaangevenhoedeNederlandsebijdrageaandeversterkingvandelogistiekecapaciteitvandeLibanesestrijdkrachteningevuldgaatworden?IserbinnendezebijdrageinhetkadervanSecuritySectorReform(SSR)aandachtvoordemensenrechteneninhetbijzondervoordehuidigepraktijkenvandeLibanesekrijgsmachtopgebiedvanmarteling?NederlandondersteunthetLibaneselegerbijdeuitvoeringvandeVN-resolutiesdiehetherstelvanhetgezagvandeLibaneseautoriteitenoverhetgehelegrondgebiedvanLibanonbeogen.LibanonkamptmetzeeruiteenlopendeveiligheidsdreigingendiezoweleenrisicovormenvoordestabiliteitvanLibanonalsvanderegio.HetLibaneselegerheeftondanksdemoeilijkeveiligheidssituatieindevoorbijejarenbijallebevolkingsgroepeneengoedereputatiewetenoptebouwen.DitisookéénvanderedenenwaaromMichelSleiman,devoormaligchefstafvanhetLibaneseleger,benoemdkonwordentotpresidentnahetakkoordvanDohatussendeLibaneseregeringendedoorHezbollahgeleideoppositie.HetNederlandsSSRprojectrichtzichnietspecifiekopdemensenrechten-situatiemaaruiteraardzalNederlanddezesituatieinLibanonkritischTweedeKamer,vergaderjaar2008–2009,31700V,nr.1414 blijvenvolgen,ookwaarhetgaatomderolvanhetlegerdaarbij.Hetstrevennaareenveiligeenstabielesamenlevingmagnooiteenredenzijnominternationaleafsprakenophetgebiedvandemensenrechtennietnatekomen.InEU-verbandeninbilateralecontactenzalNederlandaandachtblijvenvragenvoordenalevingdoorLibanonvanzijninterna-tionaleverplichtingenophetgebiedvanmensenrechten.HetdoorNederlandondersteundeSSR-projectinLibanonbestondin2008uitvieronderdelen:1.TweeNederlandselogistiekeadviseursgavenvanafjanuari2008vooreenperiodevan12maandenlogistiekadviesaanhetLibaneseleger.2.Begin2008zijn113voertuigen(viertonner-truckswaarondervierwaterwagens)geschonkenaanhetLibaneseleger.3.Begin2008hebbenzesNLinstructeurseenonderhoudstrainingverzorgd.4.Inhetnajaar2008zullenelfLibaneselogistiekeofficierennaarNLwordenuitgenodigdvoortrainingoplogistiekgebied.ErisnoggeenbesluitgenomenoverdemogelijkeinvullingvanNeder-landsesteunin2009.28Uschrijftdat«eenkleinmaargroeiendaantalmensenindeislamitischewereldzichaangetrokkenvoeltdoorreligieusfundamentalisme».Hoerijmtudieopmerkingmetdeuitkomstenvan«Thegreatdivide»,eenonderzoekvanhetPewResearchCenteruit2006,waaruitblijktdatbijvoorbeeld88procentvandeJordaanse,69procentvandeNigeriaanseen53procentvandeEgyptischemoslimsvindtdatzelfmoordaanslagentegenonschuldigeburgersgerechtvaardigdkunnenzijnindiendaarmeedeislamwordtverdedigd,endat38procentvandePakistaanseen61procentvandeNigeriaansemoslims(veel)vertrouwenheeftinOsamabinLaden?Deresultatenvangenoemdonderzoekwordenserieusgenomen,maartegelijkertijdwordtopgemerktdatdeveleonderzoekenopditgebiedelkaardeelstegenspreken.Voortsvolgtuitdeaangehaaldecijfersnietontegenzeggelijkdatsprakeisvanreligieusfundamentalisme.Tenslottezijbenadrukt,datuithetdooruaangehaaldeonderzoekookblijkt,datindemeeste«islamitische»landensprakeisvanafnamevoorsteunaanterrorisme,afnamevanhetvertrouweninBinLadenenafnamevandenotiedatzelfmoordaanslagengerechtvaardigdzijnindiendaarmeedeislamwordtverdedigd.29Denktudaadwerkelijkdeal1400jaardurendejihadtekunnenstoppenmetpublieksdiplomatieenintercultureledialoog?Zoja,waaromdenktudat?Zoneen,waaromniet?Nederlandkenteengeschiedenisvanexternegerichtheideninternatio-nalecontacten.Datheeftzichvertaaldenvertaaltzichnogsteedsinwelvaarteneenbloeiendeinternationaalgerichteeconomie.Onderlingbegripenintercultureledialoogzijneenonderdeeldaarvan.MetpublieksdiplomatiewordtgepoogdomhetbeeldvanNederlandindewereldteverduidelijkenenwaarnodigtenuanceren.Metintercultureledialoogwordtgepoogdwederzijdsekennisvan,enonderlingbegriptussenmensenmetverschillendecultureleachtergronden,tevergroten.BeideactiviteitenzijninhetbelangvanNederlandendeNederlanders.Hetgaathiernietombeleidsinstrumentendiezichrichtenopterroristenenanderendieeventueelals«jihadisten»zoudenkunnenwordengeken-schetst.TweedeKamer,vergaderjaar2008–2009,31700V,nr.1415 30Deeltudemeningdathetgeentoevalisdatdegrenzenvandeislamiti-schewereldbloedigzijn?IshettoevaldateruitgerekendinBosnië,Kosovo,Sudan,Israël,deKaukasusenKashmir–allemaalplaatsenwaardeislamitischeaandeniet-islamitischewereldgrenst–recentvoortsle-pendebloedigeconflictenplaatsvindenofplaatsvonden?Andersdandevraagsuggereert,meenikdatgenoemdeconflictennietofnauwelijksalsreligieuzeconflictenkunnenwordengekwalificeerd,maarzijnontstaanuiteencomplexvanpolitieke,socialeeneconomischefactoren.Identiteitspeeltinditsoortconflictenvaakeengroterol,maarreligieuzeidentiteitisdaarbijdoorgaansnietbelangrijkerdannationale,etnischeofcultureleidentiteit.RecenteconflicteninbijvoorbeeldSierraLeoneenhetGroteMeren-gebied,lerenvoortsdatbloedigeconflictenzekernietvoorbehoudenzijnaanlandenofgebiedenopdegrenzenvande«islamitischewereld».31Uschrijftdat«sommigeoverhedenindeislamitischewereldderechtenvandemensschenden».HoerijmtudatmetuweigenantwoordenopdevorigjaardoordeKamergesteldevragennaaraanleidingvandebegro-tingvoor2008,waaruitblijktdatBahrein,Bangladesh,BurkinaFaso,Egypte,Gambia,Guinee,Indonesië,Irak,Iran,Jemen,Jordanië,Kazachstan,Koeweit,Libanon,Libië,Maleisië,Mali,Marokko,Mauritanië,Niger,Nigeria,Oman,Pakistan,Qatar,Saoedi-Arabië,SierraLeone,Tadzji-kistan,Tsjaad,TunesiëendeVerenigdeArabischeEmiratendedoodstrafkennen?Dedoordevraagstellergeconstateerdemensenrechtenschendingenindeislamitischewereldendeantwoordenopspecifiekevragengesteldtijdensdebegrotingsbehandelingvanvorigjaarzijnnietmetelkaarintegen-spraak;zeliggeninelkaarsverlengde.Indeislamitischewereldvindeninderdaadbepaaldemensenrechtenschendingenplaats,deantwoordenopspecifiekevragenvanvorigjaarconcretiserendieschendingenopsommigepunten.DeindeKamervragengenoemdemensenrechtenschendingenzijnoveri-gensnietbeperkttotde«islamitischewereld»,maarkomenhelaasinveledelenvandewereldvoor.Ikhebgeenredenomeendirectverbandteleggentussendedominantereligieuzeidentiteitvandebevolkingvaneenlandendematewaarindemensenrechtenwordengeschonden.Alsbekendzijnerookwesterselandenwaardedoodstrafwordtuitgevoerdofhomoseksuelenwordenachtergesteld.DeNederlandseregeringzetzichdanookinvoordebevorderingenbeschermingvanmensenrechten,waarookterwereld.32Uschrijftdat«sommigeoverhedenindeislamitischewereldderechtenvandemensschenden».HoerijmtudatmetuweigenantwoordenopdevorigjaardoordeKamergesteldevragennaaraanleidingvandebegro-tingvoor2008,waaruitblijktdatinBangladesh,Bahrein,Djibouti,Egypte,Gambia,Guinee,Irak,Iran,Jemen,Jordanië,Koeweit,Libië,Marokko,Maleisië,Mauritanië,Oman,Pakistan,Qatar,Senegal,SierraLeoneendeVerenigdeArabischeEmiratenmannenenvrouwennietgelijkwaardigwordenbehandeld?Zievraag31.33Uschrijftdat«sommigeoverhedenindeislamitischewereldderechtenvandemensschenden».HoerijmtudatmetuweigenantwoordenopdeTweedeKamer,vergaderjaar2008–2009,31700V,nr.1416 vorigjaardoordeKamergesteldevragennaaraanleidingvandebegro-tingvoor2008,waaruitblijktdatBangladesh,Bahrein,Mauritanië,Senegal,SierraLeone,Djibouti,Egypte,Gambia,Guinee,Iran,Jemen,Koeweit,Libië,Maleisië,Marokko,Oman,Pakistan,Qatar,Saoedi-Arabië,TunesiëendeVerenigdeArabischeEmiratenhomoseksuelehandelingenstrafbaarstellen?Zievraag31.34Uschrijftdat«sommigeoverhedenindeislamitischewereldderechtenvandemensschenden».HoerijmtudatmetuweigenantwoordenopdevorigjaardoordeKamergeteldevragennaaraanleidingvandebegrotingvoor2008,waaruitblijktdatgeenenkellandindeislamitischewereldeenvolledigonafhankelijkparlementkent?Zievraag31.35Uschrijftdat«sommigeoverhedenindeislamitischewereldderechtenvandemensschenden».HoerijmtudatmetuweigenantwoordenopdevorigjaardoordeKamergesteldevragennaaraanleidingvandebegro-ting2008,waaruitblijktdatgeenenkelArabisch/islamitischlandrecht-spraakkentdieevenonafhankelijkenonpartijdigisalsinNederland?Zievraag31.36WatisdelaatstestandvanzakenindekwestietussenJordaniëenhetlidWilders?ZoalsperbriefaanuwKamerisbericht,heeftdeleidervandecampagne-groep«TheMessengerofAllahUnitesUs»,ZakariaAlSheikh,op10juni2008eenklachtingediendtegendeheerWilders.Dezekwestieisonder-werpvanregelmatigoverlegtussendeNederlandseendeJordaanseautoriteiten.Erzijngeennieuweontwikkelingentemelden,Jordaniëheefttotophedengeen«notificationofservice»uitgevaardigd,waarinhetaangeeftdatereenformelejuridischeproceduretegendhr.Wildersisgestart.37EindmaartvanditjaardruktendelidstatenvandeOrganisatievanIslami-tischeLanden(OIC)indeVNMensenrechtenraadeenamendementopeenresolutiedoorwaardoordeSpecialeRapporteurvoordevrijheidvanmeningsuitingvoortaannietalleenmoetberichtenoverschendingenvandatrecht,maartevensgevallenvan(vermeend)misbruikvandatrechtdienttemelden.KuntuuitleggenwaaromNederlandniettegendezeresolutieheeftgestemd,maarzichslechtsonthoudenheeftvanstem-ming?Zoneen,waaromniet?NederlandiseengrootvoorstandervandeSpecialeRapporteurvoordevrijheidvanmeningsuiting.Zijnhoofdtaakisenblijfthettoezienopdenalevingvandevrijheidvanmeningsuiting.Nederlandachtvrijheidvanmeningsuitingeengrootgoed.HetingediendeamendementzeteendeelvanhetmandaatonderdrukenNederlandheeftterzittingaangegevendaarsterkoptegentezijn.Desalnietteminblijfthetgrootsteenbelang-rijkstedeelvanhetmandaatovereind,enverdienthetwerkvandeSpecialeRapporteurallesteunvanNederland.EentegenstembijhetTweedeKamer,vergaderjaar2008–2009,31700V,nr.1417 vaststellenvanzijngehelemandaathadhetverkeerdesignaalgestuurd.Nederlandheeftdus,evenalsderestvandeEU,zichonthoudenvanstem-ming.38KuntuuitleggenwaaromNederlandnogparticipeertindeVNMensen-rechtenraad,diegekaaptisdoorlandendieviablokstemmingdeessentievandeorganisatievolledigonderuithaaltentotirrelevantiereduceert?DeMensenrechtenraadbestaatuit47lidstaten(13Afrikaanse,13Aziati-sche,6Oost-Europese,8Latijns-Amerikaanseen7Westerse),dievooreenperiodevandriejaarwordengekozen.Landenkunnendoorgroeps-vormingdevoorhunbelangrijkeonderwerpen(bijvoorbeeldMidden-Oosten-kwesties,racisme,hetrechtopontwikkelingengodsdienstlaster)opdeagendavandeRaadhouden.DediscussiesdieindeRaadplaats-vindenzijneenafspiegelingvanhetinternationaledenkenovermensen-rechtenenmogendoorNederlandnietuitdeweggegaanworden.Neder-landisvanmeningdatdeRaadnogsteedsvoldoendemogelijkhedenbiedtomdeuniversaliteitvandemensenrechtenteblijvenbenadrukkenendeeffectiviteitengeloofwaardigheidvandeRaadtebevorderen.NederlandisalslidbinnendeRaadeenactievespelerenhechtmetnamegrootbelangaanhetbehandelenvanlandensituatiesindeRaad,hetbehoudvanlandenrapporteurs,eengoedeuitvoeringvandeUniversalPeriodicReview,betekenisvolleparticipatievanNGO’sendeonafhanke-lijkheidvanhetkantoorvandeHogeCommissarisvandeMensenrechten.DeafgelopensessiesvandeRaad(eindseptemberisdenegendesessieafgerond)hebbenaangetoonddatdezedoelstellingenbereikbaarblijven,maardatwaakzaamheid,consistentieencreativiteitinhetvindenvannieuwemodaliteitenenpartnerschappenvanbelangzijn.39DeeltudemeningdatdeOIContwrichtendwerktvoordeVNMensen-rechtenraad?Zoneen,waaromniet?DeOrganisationofIslamicConference(OIC)heeftveelaanhangindeAziatischeenAfrikaansegroepenisinstaatomdoorblokvormingkrachtigoptekunnentredenoponderwerpendiezijvanbelangachten:veelnadrukopgodsdienstlaster,Midden-OostenenhetkantoorvandeHogeCommissaris.DeOICisinstaatvaaksuccesvolintespelenopdesterkeNoord-ZuidsentimentendieheersenbijhetAfrikaansebloken,viasteunverleningaandevoordeAfrikaanselandenbelangrijkeracisme-agenda,steunteverwervenvoordeeigenOIC-agenda.Nederlandengelijkgezindelandenzullenrekeningmoetenhoudenmetdezestem-verhoudingenenderhalvemeerenergiedanvoorheenmoetenbestedenaanhetvindenvannieuwebondgenotenenhetzoekennaarmogelijk-hedenommetgematigdelandeninhetAfrikaanse-enOIC-bloksamentewerken.40DeeltudemeningdatdeOIContwrichtendwerktvoordevrijheidvanmeningsuiting?Zoneen,waaromniet?DeOICheeftdeafgelopenjarensterkingezetophetontwikkelenvaneennieuwjuridischbindendinstrument,waarbijdeinternationalegemeen-schapzichzoumoetenverbindenomschandalisering(defamation)vanreligiesalsschendingvanmensenrechtenteverbieden.Nederlandheeftsamenmetanderegelijkgezindelandendepositieingenomendatditstrevenopgespannenvoetstaatmethetuitgangspuntdatmensen-rechtenbeschermingbiedenaanpersonen,ennietaanreligiesofTweedeKamer,vergaderjaar2008–2009,31700V,nr.1418 concepten.Eenverbodzoudevrijheidvanmeningsuitingenderechtenvanreligieuzeenlevensbeschouwelijkeminderhedenernstigkunnenondermijnen.InmiddelslijktdeOICnietgeheelongevoeligvoorditstand-puntenwordtnumeerdenadrukgelegdopdeimplementatievanart.20ICCPR,waarbijhetaanzettentothaatonderbepaaldeomstandighedenwordtverboden.41BentubereidomperdirectuitdeVNMensenrechtenraadtestappenenzichdaarvoorookbinnendeEUhardtemaken?Zoneen,waaromniet?Nederlandisdaarniettoebereid.DeMensenrechtenraadishetbelang-rijksteinternationaleforumophetgebiedvanmensenrechtenbinnendeVN.Nederlandmoetjuistdooractiefengagementinzettenophetoptima-liserenvandeeffectiviteitengeloofwaardigheidvandeRaad.42BentubereidomdebilateralebetrekkingenmetOIC-landentoteenminimumtebeperkenenzichdaarvoorookbinnendeEUhardtemaken,zolangdeopdeshariagebaseerdeCairoDeclaratievan1990nietgeheelvantafelisendeislamitischelandenhunondermijnendeactiviteitentenopzichtevandeuniverseleverklaringvanderechtenvandemensniethebbengestaakt?Zoneen,waaromniet?Bilateralebetrekkingen,ookmet57delandendiezichhebbenaange-slotenbijdeOIC,zijneenessentieelonderdeelvanhetNederlandsbuiten-landsbeleid.Bilateralebetrekkingenmeteenbepaaldlandmakenhetbovendienmogelijkvoortdurendaandachtvoorderechtenvandemens,c.q.deuniversaliteitdaarvan,tevragen.43Welkeuitgangspuntengeldenin2009voorderegeringtenaanzienvandenieuweNAVOthema’salsenergieveiligheidenraketverdediging?OverderolvandeNAVOtenaanzienvanenergieveiligheidzijntijdensdeNAVO-topinBoekarest(april2008)binnenhetBondgenootschapeenaantalprincipesgeformuleerddievoorNederlandleidendzijn.VooropstaatdatdeNAVOalsbredeveiligheidsorganisatieeenforumbiedtvoorpolitiekeconsultatiesoverveiligheidsvraagstukken,zoalsenergie-veiligheid.CentraaluitgangspuntdaarbijisdatdeNAVOzichrichtopactiviteitenwaarhettoegevoegdewaardeheeftterbevorderingvandeenergieveiligheidvanhetBondgenootschap.DeNAVOzorgtervoordatdeinspanningenopditterreinvolledigwordeningebedin–engecoördi-neerdmet–dievandeinternationalegemeenschapalsgeheel,waar-onderdeopenergieveiligheidgespecialiseerdeorganisaties.DitbetekentindepraktijkdatdeNAVOzichbezighoudtmethetdelenvanrelevanteinformatie,hetbevorderenvanstabiliteitdoorsamenwerkingmetpartnerlanden(bijvoorbeeldbinnenhetPartnerschapvoorVredeprogramma),hetbevorderenvaninternationaleenregionalesamenwer-king,alsmedemetdeondersteuningvanderesponsenvoorbereidingopeventuelerampenencrisesenmetdeondersteuningvandebeschermingvankritischeenergie-infrastructuur.InspanningenvandeNAVOtenaanzienvandetweelaatstgenoemdeterreinengeschiedenaltijdopverzoekvaneenland,vandeVNofvaneenandereinternationaleorgani-satie.TijdensdeNAVO-topinStraatsburg/Kehlinapril2009zaldevoort-gangopbovengenoemdeterreinenwordenbesproken.TijdensdeNAVO-topinBoekarestwerdtevensbesloteneenaanvullendonderzoeknaareenalomvattendsysteemvanintercontinentaleraket-TweedeKamer,vergaderjaar2008–2009,31700V,nr.1419 verdediginguittevoeren.Ditonderzoekismomenteelgaandeendientvoorfebruari2009gereedtezijnmethetoogopdeNAVO-topvanapril2009inStraatsburg.Inhetonderzoekwordtonderanderegekekennaardebeschikbarec.q.benodigdemiddelenendewijzewaaropdezegebruiktkunnenwordeninbondgenootschappelijkverband.HierbijkanhetNederlandsePatriot-luchtverdedigingssysteemmogelijkookeenrolspelentenbehoevevaneenNAVO-raketverdedigingssysteem.Deregeringisvanmeningdatraketverdediging,inwelkeconstellatieook,eenrolkanspelenbijdegevolgenvandevoortschrijdendeverspreidingvanballistischerakettenenbijdraagtaandeveiligheidvanNAVO-landen.Deondeelbaarheidvanveiligheidvanhetbondgenootschapstaathierbijvoorop.DematewaarinhetgeheleNAVO-grondgebied(inclusiefNeder-land)wordtafgedektenkanwordenverdedigdisessentieelindebesluit-vormingoverraketverdediging(zieookdebriefaanuwkamervan25maart2008(28676,nr.52)).44HoegaatNederlanddiplomatiekeactiviteitenopnationaalenregionaalniveauconcreetinvullen?Behorentotdeactiviteitenookhetstimulerenvanonderhandelingenmet(delenvan)deopstandelingenaanbeidekantenvandeAfghaans-Pakistaansegrens?Zowelopdistrict,provinciaal,nationaalalsinternationaalniveauwisseltNederlandintensiefvangedachtenmetAfghaanseregeringsvertegen-woordigers,ambtenarenenmaatschappelijkeorganisaties.Tijdensdezeontmoetingenwordtgesprokenoverlopendeennieuwewederopbouw-activiteiten,engaanwijkritischeboodschappenophetgebiedvan«Afghanisering»vanbestuurenveiligheidsstructuren,mensenrechtenendemocratiseringnietuitdeweg.HetAfghanCompactuit2006endeAfghanNationalDevelopmentStrategyvormenhierbijdeleidraad.Tenaanzienvanonderhandelingenmetopstandelingen,vindtNederlanddatverzoening,integratievanstrijdersenpolitiekedialoogdeeluitmakenvaneenduurzameendemocratischeoplossingvanhetconflictinAfgha-nistan.DeNederlandseregeringsteuntpogingenvanpresidentKarzaiomdooreenprocesvannationaleverzoeningdiebevolkingsgroependiezichvandeAfghaanseoverheidhebbenafgekeerd,terugindepolitiekehoofd-stroomtebrengen.Verzoeningisechterindeeersteplaatseenzaakvan,entussenAfghanen.NederlandmaaktdaarbijweldeaantekeningdateenpolitiekeoplossinggevondenmoetwordenbinnendekadersvandeAfghaansegrondwetendatverzoeningnietmagbetekenendatzwaremensenrechtenschendersvrijuitgaan.Verzoeningisnooitsynoniemmetstraffeloosheid.DerelatietussenAfghanistanenPakistanisvangrootbelangvoorhetsuccesvandeISAFmissie.Nederlandroeptbijgelegenheidbeiderege-ringenoptoteenvervolgopdedialoog(PeaceJirga)dieinaugustus2007eenveelbelovendestartmaakte.NederlandverwelkomtdevoorgenomenstrategievandePakistaanseregeringommetsociaal-economischeontwikkelingenpolitiekehervormingendevoedingsbodemvoorradicali-seringenextremismewegtenemen,enwaarnodigmilitairteinterve-niëren.45Hoegaathet«civieleprofiel»vandeinternationaleaanwezigheidinAfghanistanervolgensderegeringconcreetuitzienindekomendejaren?HoeverhoudtzichdittotdegeluidenvanuitonderanderedeVerenigdeTweedeKamer,vergaderjaar2008–2009,31700V,nr.1420 Statendateen«surge»naaranalogievanIraknoodzakelijkisomhettijtekeren?TijdensdeInternationaleConferentievoorAfghanistandieinjunivanditjaarteParijswerdgehouden,heeftdeinternationalegemeenschapdebetrokkenheidbijAfghanistannogmaalsbevestigdensubstantiëlenieuwebijdragentoegezegdvoorwederopbouwenontwikkeling.BredesteunwerduitgesprokenvooreensterkererolvandeVNenvandeSpecialeVertegenwoordigervandeSecretaris-Generaal,KaiEide.Alnaargelangdeveiligheidssituatieverbetert,zullenindetoekomstmeerNGO’senbedrijvenactiviteitenkunnenontplooieninAfghanistan.Wederopbouwactiviteitenzullenopdiemaniereensteeds«civieler»gezichtkrijgen.AanhoudendeaandachtvoorverbeteringvanhetbestuurisnodigomopbouwenontwikkelingdoordeAfghanenmogelijktemaken.OokdeVSdeeltdezevisieenontplooitnietalleennieuwetroepenterondersteuningvandeinternationaletroepenmachtinAfghanistan,maarbesteedtookgerichtaandachtaanbestuurlijkeaspectenvanwederop-bouw.InUruzgankrijgthetcivieleprofielgestaltedoordeaanstaandeopeningvaneenkantoorvanUNAMAinTarinKowt,deuitbreidingvanhetaantalcivielemedewerkersopKampHollandper1augustusjl.endevestigingvanNGO’sinderegio.46Inhoeverrezullende12uitgezondenmedewerkersvanBuitenlandseZakeninstaatzijnom«buitendepoort»tegaan?Zullenzedituitsluitenddoenonderzwaremilitairebewakingofzalerookruimtezijnvoor«low-profile»bezoekenaanbijvoorbeeldontwikkelingsprojectenofCIMICprojecten?De12civielemedewerkersinUruzganreizenvoorhunwerkzaamhedenindeprovincie,inclusiefdistrictenalsChoraenDehRawood.Daarbijmakenzijuiteraardgebruikvanmilitairebeveiliging,dieoverigenstegenwoordigdeelsookdoorAfghaansemilitairenwordtverzorgd.Alnaargelangdeveiligheidssituatieverbetert,zullenmedewerkersvanBuitenlandseZakenookmetniet-militairvervoerzich«buitendepoort»vanKampHollandkunnenbewegen.47WatzijndepraktischeconsequentiesvanhetfeitdathetProvincialRecon-structionTeam(PRT)in2009ondercivieleleidingkomttestaan?BetekentditdatdeCIVREP«militaire-strategische»beslissingenkanoverrulenvanuithetperspectiefvandeD’svanDiplomatieenDevelopment?OverhetondercivieleleidingplaatsenvanhetPRTzalbesluitvormingvolgen.Momenteelwordtbezienwelkeorganisatorischeenpersoneleconsequentiesdatzalhebben.UwKamerzalhiervant.z.t.opdehoogtegebrachtworden.OverigensishetversterkenvandecivieleaspectenvandemissienietalleeneenkwestievanuitbreidingvandecivielestafbinnendeTaskForceUruzgan.EvenbelangrijkisdeversterkingvanAfghaanseeninternationaleNGO’senbedrijfslevenindeprovincieenheninstaattestellendewederopbouwverderterhandtenemen.48IshetverderwerkenaanvredeenveiligheidinnieuwecoalitiesNeder-lands,EUofNAVObeleid?HoekijkenandereEUlandennaarcoalitiesmetChinaophetgebiedvanvredeenveiligheid?Welkevormkunnencoalitiesmetdegenoemdelandenaannemen,kuntuvoorbeeldengeven?OpwelkeconcretewijzezalNederlandprobereninnieuwecoalitiesverderteTweedeKamer,vergaderjaar2008–2009,31700V,nr.1421 werkenaanvredeenveiligheidmetlandenalsChina,India,Brazilië,Indo-nesiëenZuid-Afrika?Nederlandspantzichinverschillendeinternationaleveiligheidsforainomeenconstructiefenopenonderhandelingsklimaattescheppen.Debespre-kingenmetanderelandenvindenzowelinEU-enNAVO-verbandplaats,alsinbilateraalverband.DeEUheeftzogenaamdeTrojka-besprekingenmetondermeerChina.VoorNederlandishetvooralvanbelangomindenon-proliferatieenontwapeningsforaeenopresultaatgerichtedeelnamevandeNiet-GebondenLandenenopkomendemachtenzoalsbijvoorbeeldChinatebevorderen.Nederlandheefthiertoeopbilateralebasiseninbrederverbandgeconsulteerdmeteenaantallanden,waaronderBrazilïe,China,Egypte,JordaniëenIsraël.Dezecontactenzullenindekomendeperiodewordenuitgebreidenverdiept.DaarnaastheeftNederland,medenamensDuitslandenhetVerenigdKoninkrijkeenconferentieinapril2008inBerlijngeorganiseerdovernucleairebrandstofinrelatietotvreedzaamgebruikvankernenergieennon-proliferatie.Dezeconferentie,waaraan27overwegendniet-Westerselandendeelnamen,hadalsdoelomdeinhetIAEA-kadergevoerdediscussieomtrentnucleairebrandstofeennieuweimpulstegeven.DeinzetwasommetnamebijdeNiet-GebondenLandenbegriptewekkenomdeIAEA-discussieopeenconstructievemaniervoorttezetten.Hetbelangvanhetonderwerpwerddoorallelandenonder-schreven,zekernuenergiezekerheideensteedsbelangrijkerenpolitiekgewichtigonderwerpwordt.49Watwordtbedoeldmetnieuweinitiatievenophetvlakvannon-prolifera-tiemetrelevantepartners?Wiezijninuwogendierelevantepartners?VoorhetNederlandsebeleidishetNucleaireNon-proliferatieverdrag(NPV)dehoeksteenvanhetinternationalenon-proliferatiestelsel.IndeaanloopnaardeToetsingsconferentiein2010ishetNederlandsebeleideropgerichteennieuwedynamiektegenererenindenon-proliferatieenontwapeningsfora,onderandereviahetorganiserenvanverschillendebijeenkomstenopinternationaalniveau.Deondervraag48genoemdeconferentiewashiereenvoorbeeldvan.In2008enin2009wordenverschillendeseminarsenworkshopsgeorga-niseerdwordeninsamenwerkingmetinternationaleorganisatiesoveronderandereTheHagueCodeofConductAgainstBallisticMissileProlife-ration(HCOC),VN-Veiligheidsraadsresolutie1540inzakedenon-prolifera-tievanmassavernietigingswapens,enhetAlomvattendKernstopverdrag(ComprehensiveTest-BanTreaty,CTBT).50WatwordendedoelenvanNederlandseinzetvoordeToetsingsconferen-tievanhetNon-Proliferatieverdrag(NPV)in2010?IndeKamerbriefd.d.27juni2008(31200V,nr.139)isberichtoverhetverloopvandetweedevoorbereidendebijeenkomstvoordeToetsings-conferentievanhetNucleaireNon-proliferatieverdrag(NPV)endeNeder-landseinzet.DeNederlandseinzetindeaanloopnaardeToetsings-conferentiein2010blijfteronverminderdopgerichtdenormenvanhetnon-proliferatieenontwapeningstelselteversterkenmetbetrekkingtotnon-proliferatie,vreedzaamgebruikvankernenergieennucleaireontwa-pening.DaarnaastzalNederlandzichinzettenomdejuridischebasisvanhetnon-proliferatiestelselviahetNPV,hetAllomvattendKernstopverdrag(ComprehensiveTest-BanTreaty,CTBT),endecentraleroldiehetInterna-TweedeKamer,vergaderjaar2008–2009,31700V,nr.1422 tionaalAtoomagentschap(IAEA)speeltteversterken.Daarbijspelenook«nieuwe»juridischeenpolitiekeinstrumentenzoalsVN-Veiligheidsraads-resolutie1540,hetGlobalInitiativetoCombatNuclearTerrorism(GICNT),enhetProliferationSecurityInitiative(PSI)eenbelangrijkerol.VoortszalNederlandhernieuwdeaandachtvragenvoorontwapeningdoormiddelvanrealistischeenconcretenormstellendevoorstellenopontwapenings-gebied,metnameinzakehetKernsplijtstofstopverdrag(FissileMaterialCut-OffTreaty)enhetveiliggebruikvanderuimte.Nederlandvervulthierbij,samenmetFrankrijk,eenactieverolinhetconsultatieprocestenbehoevevanmultilateralesteunvoordeGedragscodeinzakehetveiliggebruikvanderuimte.DoormiddelvandezedoelstellingendraagtNeder-landeraanbijeengrondslagteleggenvooreenopresultaatgerichtverloopvandeToetsingsconferentiein2010.51HeeftNederlandeenconcreetaantallandeningedachtenbijhetstrevennaareentoenamevanhetaantallandendatdeelneemtaanhetOslo-proces?Gedurendedeonderhandelingeninhetzogenaamde«Oslo-proces»ishetaantalstatendatbijdeonderhandelingenbetrokkenwerdgestaagtoege-nomen,van46inOslonaar111inDublin.NederlandwasvanafhetbeginvandeonderhandelingenbetrokkenenzalinOsloop3decembera.s.hetnieuweverdragoverclustermunitieondertekenen.HoeweleenaantallandenmomenteelderesultatenvanDublinnogbestu-deert,ishetdeverwachtingdatnaastNederland,hetovergrotedeelvandeinDublinaanwezigelandeninOslozaltekenenenvervolgensderatificatieprocedurestart.Hetverdragtreedtinwerkingzesmaandennadat30landengeratificeerdhebben.HetverdragroeptStatendiepartijzijnbijhetverdragopomniet-Partij-statenaantemoedigentoetetredentothetnieuweverdrag.BovendienzullenStatendiepartijzijnbijhetverdragtrachtenomniet-Partijstatenteontmoedigenomclustermunitietegebruiken.DebevindingenvanhetonderzoekinGeorgië,overdedoodvancame-ramanStanStorimans,zijnvoorNederlandextraredenomhetaantallandendatdeelneemtaanhet«Oslo-proces»temaximaliseren.52HoezalNederlandzichinzettenommeerlandendeeltelatennemenaanhetOslo-procesvooreenverbodopclustermunitie?Welkemiddelenwordenhiertoeingezetenopwiezaldeaandachtvooralgevestigdzijn?Eenverbodopclustermunitiedieonaanvaardbaarhumanitairleedveroor-zaakt,zoalsinDublinovereengekomen,zousterkaaneffectiviteitwinnenalsbelangrijkeproducentenen/ofgebruikerspartijzoudenworden.Maarookzwaargetroffenlandenhebbenbaatbijondertekening,vanwegedebepalingenoverruiming,detectie,slachtofferhulpenanderevormenvanassistentie.Nederlandhooptdatalle111inDublinaanwezigelandeninstaatzullenzijnominOsloop3decembera.s.hetverdragteondertekenenenzalzichhiervoor,opverschillendeniveaus,inbilateralecontacteninspannen.Naasthetstrevenomzoveelmogelijklandentebetrekkenbij«Oslo»zaldeNederlandseregeringzichtevensblijveninzetteninhetkadervande«ConventiononCertainConventionalWeapons»(CCW).Ditomdatdeondertekeningvanhetnieuweverdragoverclustermunitie,zoalsinTweedeKamer,vergaderjaar2008–2009,31700V,nr.1423 Dublinovereengekomen,doordebelangrijkeproducentenen/ofgebrui-kerswaaronderdeVerenigdeStaten,deRussischeFederatie,China,India,Pakistan,ZuidKoreaenIsraelindenabijetoekomstnietteverwachtenis.DeNederlandseinzetisgerichtopdetotstandkomingvaneennieuwCCWProtocoloverclustermunitiewaarineenverbodsbepalingwordtopge-nomenwaarbovengenoemdelandenzichbijaankunnensluiten.Deresultatenvanhetonderzoeknaardedoodvandhr.StorimansinGeorgiëwarenvoorNederlandbovendienaanleidingommetextranadrukallelandendieclustermunitiebezitten,opteroepenhetnieuweverdragteondertekenen.VoortsheeftNederland,vooruitlopendopdeinwerkingtredingvanditverdrag,indeOVSEhetinitiatiefgenomenomdezekwestieopdeagendatezettenmetalsdoeltekomentotconcreteaanvullendepolitiekeafsprakenoverdeinzetvanclusterwapens.Derge-lijkeafsprakenzoudenertoemoetenleidendatlandenereenzijdigvoorkiezenmetdirecteingangaftezienvaninzetvanclustermunitieinsitua-tieswaarinvoorzienbaarisdatdezewelburgerslachtoffersmaaktmaargeenwezenlijkmilitairdoeldient.ViadeOVSEendeCCWkanNederlandeengrootaantallandenaanspre-kendatnietinhet«Oslo-proces»participeert,waaronderRuslandenGeorgië.53en54Debegrotingnoemthervormingvanveiligheidsdiensten,ondersteuningvandepolitiekedialoog,hetleverenvanbasisdienstenalsonderwijsengezondheidszorg,privatesectorontwikkeling,milieuenhetverminderenvansocialeongelijkheidallemaalonderdealgemenedoelstellingvanhetfragielestatenbeleid(hetvergrotenvanveiligheid,beterbestuurenhetcreërenvanrandvoorwaardenvoorbeteredienstverlening).Ditroeptdevraagophoehelderhetfragielestatenbeleidgedefinieerdis.Kuntuhelderaangevenhoedezealgemenebeleidsdoelstellinggeoperationali-seerdwordtinconcretesubdoelstellingen?Kuntuaangevenwatuwdefinitieisvanhetfragielestatenbeleidenbear-gumenterenwaaromuinditlichtheeftgekozenvoordelandendieuheeftgekozenennietvooranderelandendieookonderdedefinitievanfragielestatenvallen?VolgensdeOESO-definitiezijnstatenfragielwanneerbijdeoverheiddepolitiekewilen/ofcapaciteitontbreektomdebasisfunctiesvoorarmoede-bestrijding,ontwikkeling,veiligheidenmensenrechtenvandebevolkingtevervullen.NederlandonderschrijftdeinOESO/DAC-verbandovereen-gekomenrichtlijnen«PrinciplesforGoodInternationalEngagementinFragileStatesandSituations»enneemtzetotuitgangspunt.Indebeleids-brief«Eenzaakvaniedereen»(Kamerstuk31250,nr.1)heeftNederlandeenpragmatischekeuzegemaaktvoordelandendieindecategorie«VeiligheidenOntwikkeling»vallen.Bijdezekeuzeisrekeninggehoudenmetdedoelstellingenvanhetfragielestatenbeleid,dehistorischebetrok-kenheidvanNederlandindezelandenendematewaarindeinternatio-nalegemeenschapenNederlandeenrolkunnenspelenomverschiltemakenindeontwikkelingvandezelanden.DaarnaastkanNederlandinanderelandengerichteactiviteitenondernemen,zoalsbijvoorbeeldinZimbabweofinSomalië,diebijdragenaandestabiliteitenontwikkelingindezelanden.55KuntuaangevenwatdeverhoudingisindeextrabestedingendiezijnvoorzienindezekabinetsperiodevoorfragielestatentussenAfghanistanenerzijdsendeandereprioritairefragielestaten?TweedeKamer,vergaderjaar2008–2009,31700V,nr.1424 Voor2009zijnopditmomentdevolgendebestedingenvoorwederop-bouwvoorzien:voorAfghanistan€47,9miljoenenvoordeoverigelandenindecategorie«VeiligheidenOntwikkeling»€113miljoen.Voor2010isdevoorzieneverhoudingtussenAfghanistanendeoverigefragielestatenalsvolgt:voorAfghanistan€46,4miljoenenvoordeoverigelandenindecategorie«VeiligheidenOntwikkeling»€118,7miljoen.Voordezeplanninggeldtdatdemeerjarigelandenprogramma’siederjaarwordenbeoordeeldopbasisvandedanbestaandeinzichtenenmogelijkhedendiezichvoordoen.Degenoemdebedragenbetreffenuitsluitenddebilateralebijdragenaanwederopbouw.AandezelandenwordteveneensbijgedragenviahetStabiliteitsfondsenviaprogramma’sopandereterreinen,zoalsbijvoorbeeldgoedbestuur,humanitairehulpenecologischeveiligheid.Hetneerwaartseverloopvanhetbedragopdoel-stelling5vanbeleidsartikel2wordtveroorzaaktdoordeaardvandesamenwerkinginfragielelandendiemetzichmeebrengtdatuitgavenmoeilijkverindetoekomstkunnenwordengepland.Omstandighedenindezelandenvragenomeenconstanteaanpassingvandeplanningaanderealiteitopdatmoment.56HoezalhetcivielerwordenvandemissieinUruzganwordenvoortgezet?Watzijndevolgendestappenvanafnu(erzijnnu12mensen)voor2009en2010?Zievraag47.57OpwelkemaniergaatNederlandhetondersteunenvanhetontwape-nings-,demobilisatie-enreïntegratieproces(DDR)inColombiavormgeven(andersdanviadefinanciëleondersteuningvandeMAPP/OEAendeCNRR)enisdeversterkingvanhetOpenbaarMinisteriedaarbijinbe-grepen?HoewordtdepolitiekedialoogmetdeColombiaanseautoriteitengevoerdaangaandedestraffeloosheidproblematiekendeimplementatievande«WetGerechtigheidenVrede»?Welkerolspelendelopendebila-teralehulpprogramma’sm.b.t.straffeloosheidendereïntegratievanvoormaligstrijdersindezedialoog?Opwelkniveauvindtdedialoogplaats,enopwelkewijzeheeftdezepolitiekedialoogdelaatstejareneffectgesorteerd?Nederlandissinds2004alséénvandeeerstelandenvandeinternatio-nalegemeenschapbetrokkenbijDDR-programma’sinColombia.Sindsnovember2007wordtdezesteundirectaanhetkantoorvandeHogeCommissarisvoorReïntegratie(ACR)gegeven.NederlanddraagtbijaandeversterkingvanhetOpenbaarMinisterieviaeenprogrammategenstraffeloosheid.EendeelvanditprogrammarichtzichopdeversterkingvandeOM-directievoordeWetGerechtigheidenVrede,diezichbezig-houdtmetrechtszakentegengedemobiliseerdestrijdersdiemisdadentegendemenselijkheidgepleegdhebben.DepolitiekedialoogmetdeColombiaanseautoriteitenwordtopveelverschillendeniveausgevoerd.DestraffeloosheidsproblematiekendeimplementatievandeWetGerech-tigheidenVredekomtaandeordeinhetkadervandeEUendeG24,bijbezoekenopministerieelenhoogambtelijkniveauendecontactendiedeambassadeheeftmetdeColombiaanseautoriteiten.Devoortdurendeaandachtvandeinternationalegemeenschap,waaronderNederland,voorstraffeloosheidendeimplementatievandeWetGerechtigheidenVredeheeftbijgedragenaandeverbeteringendiehebbenplaatsgevondenopditgebied.TweedeKamer,vergaderjaar2008–2009,31700V,nr.1425 58Welkepolitiekekeuzeligttengrondslagaandeverdereophogingvanhetstabiliteitsfondsin2009?Watwordthettotaalbedragenopbasiswaarvanisdehoogtebepaald?Waarvoorzaldeverhogingmetnamewordenaangewend?DeophogingvanhetbudgetvanhetStabiliteitsfondsheefttemakenmeteenactievereinzetvanNederlandopfragielestaten.HiertoeisditjaardeEenheidFragiliteitenVredesopbouwopgerichtbinnenhetministerievanBuitenlandseZaken.DoordeoprichtingvandezeeenheidendesterkerefocusopfragielestatenzullenernaarverwachtingmeerprojectenwordengeïdentificeerddievanuithetStabiliteitsfondsgefinancierdkunnenworden.HetmerendeelvandeuitgavenvanhetStabiliteitsfondsbetreftactiviteitentenbehoevevanvredesopbouwinfragielestaten.In2008ishetStabiliteitsfondsreedsstructureelmetEUR10mlnperjaaropgehoogd.In2009is,gezienhetbovenstaande,eennognadertebepalenophogingvanhetfondsvoorzien.Hetisnogniettezeggenwelkeprojectenuithetfondszullenwordengefinancierd,aangezienhetfondseenvraaggestuurdkarakterheeft.Ditbetekentdatdepreciezeinvullingvanhetfondsafhankelijkisvandeprojectaanvragendiezullenwordenontvangen.Deprioritaireregio’svanhetfondszijnAfghanistan,deHoornvanAfrika,deAfrikaanseGroteMeren-regioendewestelijkeBalkan.59Wanneerwordtdenotitiefragielestaten,alskernvanhettevoerenontwikkelingsbeleid,naardeKamergestuurd?VoordebegrotingsbehandelingzaldefragielestatennotitienaardeKamerwordengestuurd.IndezenotitiezullendedoelstellingenendeoperationaliseringvanhetNederlandsefragielestatenbeleidwordenverduidelijkt.60Kunnendeambassadesinfragielestaten,metdeinstellingvaneenpoolvandeskundigenophetMinisterie,rekenenoptijdelijkeversterkingvanhuncapaciteitdoorinzetvangedetacheerdeexperts?Iseenindicatietegevenvandeaantallenwaarhetomgaat?Zievraag11.61WordeninhetkadervanhetParijs/Accra-processtappengezetomtekomentotharmonisatieopgebiedvaneenpolitiekerebenaderingvanontwikkelingssamenwerking?SpeeltdeMDG-plusagendahierbijeenrol?InlijnmethetParijs/Accraproceswordeninitiatievengenomenommetanderedonorensamenoptetredeninhetkadervaneenpolitiekerebena-deringvanOS.Zowordtsteedsintensieversamengewerktmetdiversedonorenomtotbeterafgestemdeenwaarmogelijkgezamenlijkeanalysestekomenvande«goedbestuurencorruptiesituatie».OokisinZambiadeafgelopenjarendeanticorruptietaskforceopgeharmoniseerdewijzedoordiversedonorenondersteund.Hoeweldebereidheidomopditvlakgeharmoniseerdoptetrekkengroeit,blijftgezamenlijkoptredenopbasisvaneenpolitiekebenaderinglastigterealiseren.Veeldonorenhoudendeneigingom–integenstellingtotwatdeParijsVerklaringvraagt–eigenpolitiekeprioriteitentebenadrukken.NederlandzetinNordic+enEU-kaderookkrachtiginopeengezamenlijkepolitiekebenaderingbijvoorbeeldviaeenpolitiekebeleidsdialoogmeteenontwikkelingsland.RecenthebiktijdensdeinformeleEU/OS-raadinBordeauxnogeenvoor-TweedeKamer,vergaderjaar2008–2009,31700V,nr.1426 stelingediendvooreengezamenlijkeinzetoppolitiekeonderwerpenindebeleidsdialoogrondbegrotingssteunvandeEU-landenendeCommissievoorzoverzijbijdiebegrotingssteundirectbetrokkenzijn.Naaanvanke-lijkeweerstandwordthiernutochserieusoververdergesproken.AlmetalisdeAccraAgendaforAction(AAA)eenuitstekendkadervooreengezamenlijkepolitiekebenaderingvanontwikkelingssamenwerking.DeAAAiseenconcreteactieagendadienadrukkelijkaandachtvraagtvoorsamenwerkingtenbehoevevaneenpolitiekebenaderingvanontwikkelingssamenwerking.DeAAAbeschrijftdenoodzaakvansamen-werkentussenpubliekeenprivatepartijenopeenwijzedieparlementairoverzichtentoezichtefectievermaakt.DeAAAverscherptdeaandachtvoorresultaten,deanalysevanoorzakenindienresultatennietwordenbehaaldendepolitiekebetrokkenheidbijhetzoekennaaroplossingen.EenpolitiekebenaderingvanOSisstriktgenomengeenonderdeelvandemillenniumdoelen.HetisnietteminevidentdatpolitiekevraagstukkenvancruciaalbelangzijnbijderealisatievandeMDG’s.Hetfeitdatallelandenzichverenigdhebbenachterdezedoelenbiedtmogelijkhedenomookdepolitiekeredimensiesvandeontwikkelingsprocessentotonderwerpvandialoogtussenpartnerstemaken.62Hoedefinieertderegeringde«politiekerebenaderingvanontwikkelings-samenwerking»?GaatheteromdatNederlandminderdanvoorheengevoeligeissuesuitdeweggaatindepolitiekedialoogmetpartner-landen?OfdatNederlandscherpergaatinzetteninpolitiekediscussiesopmultilateraalniveau?OfdatmaatschappelijkeorganisatiesinNederlandenindepartnerlandeneenmeeruitgesprokenpolitiekerolmoetenspelen?Isdezebenaderingterugtevindeninaangepastebeleidsdoel-stellingen,resultatenenindicatoren?Zievraag63.63Kuntutoelichtenwatupreciesbedoeltmeteen«politiekebenaderingvanontwikkelingssamenwerking»?Kanhijtevensaangevenofdezebenade-ringisterugtevindeninaangepastebeleidsdoelstellingen,resultatenenindicatoren?Eenpolitiekerebenaderingvanontwikkelingssamenwerkingbetekentdatbesturennietalleeneentechnische,maarvooraleenpolitiekeaangele-genheidis.Decomplexepolitiekerealiteitinlandenisbepalendvoordeconditieswaarinarmoedebestrijdingplaatsvindt.Deaardenkwaliteitvanbestuurzijnvaninvloedopderesultatendiekunnenwordenbereikt.Ditheeftinhetverledenteweinigaandachtgehad.PolitiekeOSvraagtomoogvoorderelatietussenstaatensamenleving,inzetopdemocratischerrelatiestussenoverhedenenburgersenontwikkelingsprestatiesvanhetbestuur.PolitiekeOSvergteveneenskritischzelfbewustzijneneencontinustrevennaarkwaliteitsverbeteringineensnelveranderendewereld.Inzettenoponderwerpenalsfragiliteit,vrouwenrechteneneeneerlijkeverdelingvanzeggenschapengeldbete-kentinzettenoponderwerpendiedeverhoudingenbinnenontwikkelings-landenkunnenbeïnvloeden.Constanteinzetopdergelijkonderwerpenisnoodzakelijkomechteontwikkelingtebereiken.Ontwikkelingssamenwerkingbetekentpolitiekbedrijvenineennationaleeninternationalepolitiekerealiteit.Aandachtvoordepolitiekecontextinpartnerlandenpastdaarbij.OmdatarmoedezoweleconomischealsTweedeKamer,vergaderjaar2008–2009,31700V,nr.1427 sociaal-cultureleenpolitiekedimensieskentis«goedbestuur»naastvoorwaardevoorsamenwerkingooksteedsmeerdoelgeworden.EenpolitiekerebenaderingvanOSbetekentdatNederland,nogbetergeïnfor-meerddanvoorheen,depolitiekedialoogvoertmetpartnerlanden,ookviamultilateralefora.EenpolitiekerebenaderingvanOSvertaaltzichondermeerindeuitvoe-ringvananalysesnaardeonderliggendeoorzakenvanbestuursproble-matiekinpartnerlanden,eenpolitiekere(beleids)dialoogwaarbijmensen-rechtenengevoeligebestuursissuesnietwordengemeden,enconcretegoedbestuursactiviteiten,ookbinnendesectoren,waarmeewordtinge-speeldopcontextspecifiekedemocratiseringsprocessen.Hierbijgaathetnietomhetopleggenvaneenspecifiekmodelofhetbouwenvaninstitu-ties,maarombijvoorbeeldstemmenvanburgersdiebeterwordengehoordenoverhedendiebeterverantwoordingafleggenaandediversebevolkingsgroepenindeeigensamenleving.Politiekeontwikkelingssa-menwerkingvertaaltzichookineendialoogmetpartners,zowelNeder-landsealsinternationale,overonderwerpenals«accountability»enhetinsamenhanginzettenvanhulpmodaliteiten.TenslotteispolitiekeOSinter-nationaaleengedeeldeverantwoordelijkheid,waarbijonderanderenaarcoherentieenconsistentievanbuitenlandsbeleid,maarooknaarhetfunctionerenvaninternationaleorganisatiesinbrederezinmoetwordengekeken.Dezebenaderingisterugtevindenin«Eenzaakvaniedereen»eno.a.oplandenniveauinstrategieën,verwachteresultatenenindicatorendieambassadesmedeopstellen.64WatdoetNederland,inhetkadervanmeeraandachtvoorlandbouwenomMDG1tebehalen,omdestrategieënvoorvoedsel-envoedings-zekerheiddieinhetZuidenalzijngelanceerdtesteunen?HetondersteunenvaninhetZuidengelanceerdestrategieënvoorvoedsel-envoedingszekerheidheefteenhogeprioriteit.Ditgebeurtzoweloplandenniveaudoorambassadesalsopinternationaalniveaumetcentralefondsen.AmbassadesinZambiaenEthiopië,bijvoorbeeld,gevenmedeleidingaanhetopstellenenuitvoerenvannationaleplannenombrededuurzameeconomischeontwikkelingtestimuleren.Inanderelanden,zoalsBeninenMali,wordtsteungegevenvoorlandbouwontwikkelingvooralgerichtopvoedselzekerheidenlandbouwketenontwikkeling.DaarnaastgeeftNederlandsteunaanAfrikaanseinitiatievenzoalshetForumforAgriculturalResearchinAfrica(FARA).HetComprehensiveAfricanAgriculturalDevelopmentProgramme(CAADP)zaldoormiddelvaneenmultidonortrustfundfinancieelentechnischondersteundwordenvanaf2009.OokwordtonderzochthoeNederlandbijkandragenaanprogramma’sinhetkadervandeAllianceforaGreenRevolutioninAfrica(AGRA)vanKofiAnnan.65Opp.32wordteenaantaldoelengenoemdvoorverbeteringvandelandbouwsectorendevoedselzekerheidinontwikkelingslanden.Kan,inaanvullingopdebeleidsnota(TK31250,nr.14)endebegrotingvoor2009,eenhelderoverzichtgegevenwordenvandevoorgenomenuitgavenvoordezedoelenin2009(zoweltotaalalsuitgesplitstnaardeverschillendedoelen)envolgendejaren?InhoeverresteltderegeringzichzelfookconcretedoelenomdoordeinzetvoorverbeteringvandeTweedeKamer,vergaderjaar2008–2009,31700V,nr.1428 landbouwsectorendevoedselzekerheidbijtedragenaanhetvoor2015halverenvanhetaantalmensendathongerlijdt(MDG1)?InwelkelandenenopwelketerreinenversterkendeNederlandsebijdrageaangeïnte-greerdwaterbeheerenduurzamelandbouwrespectievelijkvoedsel-zekerheidelkaar?Devoorgenomenextrauitgavent.b.v.landbouw,ruraleontwikkelingenvoedselzekerheidinontwikkelingssamenwerkingkunnenalsvolgtuitge-splitstworden(inEURmiljoenen):2008200920102011Innovatie3555Institutiesenbeleid2020–24*21–25*21–25*Ketens1677Markttoegang334Overdrachtmechanismen13252525Totaal3759–63*61–65*62–66**Daadwerkelijkeuitgavenafhankelijkvanabsorptiecapaciteit.Deintensiveringenophetgebiedvanlandbouw,ruraleontwikkelingenvoedselzekerheidvindenplaatsviadiverseinstanties,diezelfaangeveninhoeverrezijbijdragenaanhetverminderenvanhetaantalmensendathongerlijdt(MDG1).ZodraagthetInternationalCenterforSoilFertilityandAgriculturalDevelopment(IFDC)bijaanMDG1doorhundoelstellingvan50%toenameinlandbouwproductiviteiteneengemiddeldeinkomens-groeivan30%voor1miljoenruralehuishoudens.LandenenterreinenwaardeNederlandsebijdragenaangeïntegreerdwaterbeheer,duurzamelandbouwenvoedselzekerheidelkaarversterkenzijnonderandere:Mali(rivierbeheer,grootschaligeirrigatie,landbouw-enketenontwikkeling),Bangladesh(beterebeschermingtegenoverstro-mingenenbeteredrainage,landbouwontwikkeling),hetNijlBassin(irri-gatieenlandbouwontwikkeling),Egypte(irrigatieenlandbouwontwikke-ling).66OpwelkewijzeheeftderegeringuitvoeringgegevenaandemotieVoor-dewindc.s.(31200V,nr.62)diederegeringvraagthetbelangvangezins-enfamiliestructureninontwikkelingslandenteerkennenendaarindienvantoepassingopintespeleninhetontwikkelingsbeleid?DeregeringgeeftuitvoeringaandemotieVoordewindinverschillendedelenvanhetontwikkelingsbeleid,zoalshetbeleidtenaanzienvanhiv/aidsenseksueleenreproductievegezondheidenrechten,enbinnendebeleidsintensivering«verbeteringvankansenenrechtenvanvrouwenenmeisjes(MDG3)».Binnenhethiv/aidsbeleidtrachtNederlandmiddelsfinancieringvandiverseactiviteitenenprogramma’sdiegerichtzijnophetbiedenvan(enigevormvan)socialebeschermingdeopvangvankwetsbarekinderenbinnengezins-offamilieverbandenteondersteunen.ZoontvangtUNICEFfinancieleondersteuningvoordeuitvoeringvaneengeboorteregistratie-programmainMozambique.Nederlandondersteunteveneenshet«JointLearningInitiativeonChildrenandHIV/Aids»datonderzoekdoetnaardebestewijzewaaropkinderendiedirectofindirectzijngetroffendoordeaidsepidemiebinnenhuneigenfamilieen/ofgemeenschapsstructurenkunnenwordenopgevangen.OokgeeftNederlandfinanciëlesteunaanactiviteitenvanWorldGranny,eenorganisatiediezichbezighoudtmethetverbeterenvandeleefsituatieTweedeKamer,vergaderjaar2008–2009,31700V,nr.1429 vanouderen,inhetbijzonderouderevrouwen,enhunfamilieinontwik-kelingslanden.67IndebegrotingvanBuitenlandseZakenisgeengebrekaangoedevoorne-menstenaanzienvangendergerelateerdedoelstellingen(verhogingMDG3fonds,nieuwerichtlijnenvoorbeschermingvrouwenrechten,deimplementatievanVNresolutie1325krijgtde«volleaandacht»(p.71),desamenwerkingmethetmaatschappelijkmiddenveldviahetNAP1325,deSchoklandAkkoorden).Hoestaathetmetdeoperationeleuitwerkingdiehetmogelijkmaaktvooruitgangdiegeboektwordtopdezeterreinentemonitorenvoordekomendejaren?Inmei2009verschijntderesultatenrapportage2007–2008.HierinstaatperMillenniumOntwikkelingsdoel(MDG)o.a.vermeldwelkeresultatenergeboektzijnophetgebiedvangenderindeperiode2007–2008.BinnendezeresultatenrapportagewordengenderaspectenvandeSchokland-akkoordenengenderspecifiekeakkoorden,zoalshetNationaalActieplan1325,desamenwerkingophetgebiedvanbestrijdingvangeweldtegenvrouwenenhetMDG3fondsopgenomen.Voorhetthemageweldtegenvrouweniseenapartmonitoringsinstrumentontwikkelddatindeloopvandekomendemaandenzalwordengeïmplementeerd.In2011zaleenvergelijkbareresultatenrapportagewordenopgesteldover2009–2010.68OpwelkewijzeheeftderegeringuitvoeringgegevenaandemotieGill’ard1enVoordewinddiederegeringvraagtomhetdepartementvandeWereldgezondheidsorganisatieMakingPregnancySafertefinancieren?NaastdeverplichtebijdragelevertNederlandeenvrijwilligebijdrageaandeWHOvoorvierjaar(2006–2009).Dezebijdrageis€60miljoen,waarvanruimdehelftisbestemdvoorseksueleenreproductievegezond-heidenrechtenenvoorgezondheidvanvrouwen,kinderenenadoles-centen.MetingangvanditjaarisdeuitvoeringvanWHO’smeerjarenplanvanstartgegaan.Ditwerkplankent13strategischedoelstellingen,diemeerresultaatgerichtzijn.Strategischedoelstelling4staatvoorhetvermin-derenvanziekteensterfteenhetverbeterenvangezondheidtijdensdelevensloop,metbijzondereaandachtvoorkwetsbareperiodesinhetleven–zwangerschap,geboorte,zuigelingen-,kinder-,adolescentenperiode,ouderdom–envoorreproductieveenseksuelegezondheidvooriedereen.DeWHOblijftditalséénvanhaarprioriteitenzien;ditheeftdeDGvandeWHO,MargaretChan,nogeensexplicietbevestigdnamijninterventietijdensderecenteMDG-topinNewYork.NederlandondersteunthetbehalenvanWHO’sstrategischedoelstel-lingen,inhetbijzonderstrategischedoelstelling4,waarmeehetbehalenvanderesultatenvanhetdepartement«MakingPregnancySafer»finan-cieelwordtgesteund.OpdezewijzegeefikmedeuitvoeringaandedoordeTweedeKamergoedgekeurdeprioriteitvanhetKabinet:intensiveringopMDG5enMDG3.HetvoornemenisomzeerbinnenkortdebijdrageaandeWHO,specifiekvoordezestrategischedoelstelling4,teverhogenmet€1mlnvoor2008en€2mlnvoor2009.VoorinformatievanBSG,PAenz:hetbemovoorophogingvandebijdrageaanWHOisdoorDVFgestuurdaandeprojectencommissie,diehetindee.v.zittingzalbespreken–op5november.1IndelijstmetMvTvragenwordtverwezennaarpag.36,maardaargaathetovereenanderemotieGill’ard.TweedeKamer,vergaderjaar2008–2009,31700V,nr.1430 69Welkeconcreteactie(s)onderneemtNederlandomtoteengeïntegreerdeaanpaktekomenvangezondheidszorg,voedingendrinkwaterensani-tatie?Nederlandzetinopeengeïntegreerdeaanpakvoordetoegangtotdrink-water,sanitairevoorzieningenenhygiënevoorlichting(WASH).Nederlandheeftalsdoelstellingopdezewijze50miljoenmensentoegangteverlenentotdrinkwaterensanitairevoorzieningen,goedgebruikvandezevoorzieningenmogelijktemakenenzodeduurzaamheidtevergroten.Indepartnerlandenwordtdaartoesamengewerktmetdehiervoorverant-woordelijkeinstellingen;hoewelditvanlandtotlandkanverschillenzijnnagenoegaltijdhetministerievanGezondheidszorgengespecialiseerdeNGO’sopditterreinerbijbetrokken.DezegeïntegreerdeaanpaksluitnaadloosaanbijdesectoralebenaderingzoalsdiegangbaarisindegezondheidsectorendieNederlandondersteunt.Watbetreftdelinktussenvoedingengezondheidszorgwordterbinnenhetgezondheidssysteemdevoedingstoestandvanvooraljongekinderengemonitordwaarvanbekendisdatzijgevoeligzijnvoordekwaliteitvandrinkwaterensanitairevoorzieningen.70WatdoetNederlandconcreetaandebestrijdingvandepersoneelscrisisindegezondheidszorgenhoeveelgeldwordthieraanbesteed(viahetmulti-lateralekanaalEuropees,bilateraalenparticulier)?Depersoneelscrisiswaaruopduidtbaartmijookzorgen.Hetafgelopendecenniumzijnsteedsmeermiddelenvoorgezondheidinontwikkelings-landenterbeschikkinggekomen,vooralookvanwegeprioriteitsprogram-ma’szoalsvoorhiv/aids,tuberculoseenmalaria,endaarmeeisdeachil-leshielvandezegezondheidszorgsystemenblootgelegd.Veleontwikke-lingslandenhebbeneentekortaangezondheidswerkersenvaakzijndezeooknietevenredigoverhetlandverdeeld.Detekortenwordenverergerddoordezgn«braindrain»waarbijgezondheidswerkersuitontwikkelings-landenwegtrekkenomindemeerontwikkeldelandeneentoekomstoptebouwen.Mijninzetis,onderandere,omontwikkelingslandeninstaattestellenentesteunenomzelfdeleefenwerkomstandighedenvoorhungezondheidswerkersteverbeteren.Nederlandsebijdrageomdiepersoneelscrisisoptelossenisveelalmoei-lijktekwantificerenwegenshetongeoormerktekaraktervanalgemeneensectoralebegrotingssteun.BilateraalondersteuntNederlandin12landendegezondheidssector.Hierbijisdesectoralebenaderingleidendenwordtonzefinanciëlebijdragenietgeoormerktvoorhetbestrijdenvandepersoneelscrisisindegezondheidszorginontwikkelingslanden.DedoorNederlandonder-steundesectorprogramma’szettenweldegelijkinopdepersoneelscrisisdoorhetintensiverenvandeopleidingenvangezondheidswerkers,maarookdoorinnovatieveprogramma’szoalshet«ZambianHealthWorkerRetentionScheme»(ZHWRS).HetZHWRSbiedtgezondheidswerkersdieindemeerafgelegenruralegebiedenwillengaanwerkenextravoordelen.InmiddelsheefthetZHWRSdoktersin54ruraledistrictengeplaatst.Erzijnook112verpleegkundigenen41opleidersgecontracteerd.Menverwachtbinnenkortookoverigkadertekunnencontracteren.Nederlandzetsterkinopverbeteringvangezondheidvanmoeders/vrouwen,dusopMDG5.TweedeKamer,vergaderjaar2008–2009,31700V,nr.1431 VoorversterkingvandeverloskundigezorgondersteuntNederlandhetprogrammavanhetVNBevolkingsfondsUNFPAdatsamenmetde«Inter-nationalConfederationofMidwives»(ICM)deberoepsorganisatieenberoepsuitoefeningvanvroedvrouwenversterktmetbijna€5miljoenvoordejaren2008,2009en2010.InEUverbandonderschrijftNederlandhet«Europeanprogrammeforactiontotacklethecriticalshortageofhealthworkersindevelopingcoun-tries(2007–2013)».Ditprogrammabenadrukthetbelangvan«in-countryaction»indeontwikkelingslandenzelf.DaarnaastwordtergewerktaaneengedragscodevoorethischerekruteringinEuropeesverband.OokdeWHOisbegonneneendergelijkecodewereldwijdteontwikkelen.Neder-landdraagthieraanbij.ViadeWHO,dieperjaarzo’n600000Eurovoor«HumanResources»vanNederlandontvangt,steunenwijookde«GlobalHealthWorkforceAlli-ance»(GHWA).DezeAlliantievraagtinternationaalaandachtensteunomdepersoneelscrisisindegezondheidszorginontwikkelingslandenhethoofdtebieden.DeGHWAbiedtooktechnischeondersteuningaanlandenendoetonderzoeknaaroplossingenvoordezeproblematiek.71WatisdeNederlandseinzetomhetInternationalHealthProgramme,datNederlandheeftondertekend,tedoenslagenindelandenwaarNeder-landdegezondheidssectorsteunt?(BurkinaFaso,Ethiopië,Ghana,Kenia,Mozambique,Zambia)?InhoeverrespreektNederlandanderedonorenaanopdecollectieveverantwoordelijkheiddefinancieringskloofindegezondheidssectortedichten?InhoeverresteuntNederlanddezelandenbijhetintegrerenvanoplossingenvoordepersoneelscrisisindeIHP+plannen?OpditmomenthebbentienontwikkelingslandendeafsprakenvanhetInternationalHealthPartnershipondertekend(Burundi,Cambodja,Ethi-opië,Kenia,Mozambique,Mali,Nepal,Zambia,NigeriaenMadagaskar).Nederlandondersteuntdegezondheidssectorindrievandezelanden,tewetenEthiopië,MalienMozambiqueenisdaarnaastviaeensilentpart-nershipmetZwedenbetrokkenbijdegezondheidssectorinZambia.InEthiopiëenMozambiqueheeftNederlandeenactieverolgespeeldbijdetotstandkomingvanhet«compact»datdewerkafsprakenomschrijft.Hetcompactisdaarmeeookeeninstrumentdatgebruiktkanwordenomallebetrokkenen–ontvangendelanden,maatschappelijkeorganisatiesendonoren–aantesprekenophunverantwoordelijkheidennalevingvandegemaakteafspraken.Hetnationaleplanvoordegezondheidssectorvormtdebasisvoorhetcompact.Implementatieknelpuntenzoalsdepersoneels-crisiswordengeadresseerdinhetnationaleplan.DeNederlandseinzetheeftzichdaarnaastookgerichtopeengoedeintegratievanseksueleenreproductievegezondheidenrechtenindeplannen,opresultaatsturingenopbetrokkenheidvanmaatschappelijkeorganisaties.72KuntuaangevenhoedeinzetvanNederlandvoorveiligeabortusalsonderdeelvaneentotaalpakketvanSeksueleenreproductievegezond-heidenrechten(SRGR)zichverhoudttothetdoorNederlandonder-schrevenCairoActieprogrammauit1994,dathetzwaartepuntlegtbijgoedevoorlichtingenhetkunnenmakenvankeuzesinplaatsvanbijabortusalsmiddelvoorgezinsplanning?Zoalsaangegevenoppagina36vandeMvT209gaathetomeencomplexvanzaken,dietegelijkopordemoetenzijnomdaadwerkelijkmeetbareTweedeKamer,vergaderjaar2008–2009,31700V,nr.1432 voortgangm.b.t.«gezondheidvanmoeders/vrouwen»(MDG5)tekunnenbereiken.Gezienhetfeitdat,naarschatingvandeWereldgezondheidsor-ganisatie,wereldwijd13%vandesterftegerelateerdaanzwangerschapenbevallingwordtveroorzaaktdooronveiligeabortus,isditeenfactordienietveronachtzaamdmagworden.Temeerdaarditpercentageinsommigelandenop30–35%ligt.ZoalsinhetCairoActieprogrammaisuiteengezetmoetendeoorzakenvanvoordurendhogemoedersterftemiddelseenbredebenaderingaangepaktworden;deaanpakvanonveiligheidvanabortusisééndaarvan.Nederlandzetveelintensieverinopverbeteringvandebeschik-baarheidvan–entoegangtotreproductievegezondheidsmiddelen,zoalsvoorbehoedmiddelen,apparatuurenmedicijnenvooreenveiligebegelei-dingvanzwangerschapenbevalling(zieantwoord93;verhogingvan€5naar€30miljoenperjaar).TevensondersteuntNederlandactiviteitenm.b.t.seksuelevoorlichtingaan,metendoorjongeren.Ditsamenhelpthetaantalonbedoeldezwangerschappenverminderen,enditleidtopzichtoteenverminderdevraagnaarabortus.DaarnaastzetNederlandzichinomdeonveiligheidvanabortusteverminderen.Goedegezondheidszorgvoorzieningenbeschikkenoveradequaatgetraindpersoneel,apparatuurenmedicijnenvoorzwanger-schapsafbreking.Eendergelijkeingreepkanmedischnoodzakelijkzijn,bijvoorbeeldvanwegedegezondheidstoestandvandezwangere,vanwegeeenonvolledigemiskraamofnaverkrachting.Daarnaastzijndezevoorzieningenooknodigvoorgoedenazorgbij(complicatiesna)eenkunstmatigopgewektezwangerschapsafbreking.OoksteuntNederlandonderzoeknaarhetvóórkomenendegevolgenvanonveiligeabortus;alleenmetgoedecijferskandeomvangvandezeproblematiekbegrepenwordenenkunnenoorzakenwordenaangepakt.73WatisdehoogtevanhetextrabudgetdatuvrijmaaktvoorhetbehalenvanMDG5enhoewordtditbesteed?TenbehoevevanMDG5waserindeMvT2008reedseenbedragvanEUR15mlnaanadditionelemiddelengealloceerdvoorhetjaar2009.IndeMvT2009zijnervoorMDG5nogeensextramiddelengeraamdadEUR22mln.DaarmeekomthettotaalaanadditionelemiddelenvoorMDG5in2009opEUR37mlnuit.Dezemiddelenwordeningezetomin2009bestaandeprogramma’senbijdragentenbehoevevanMDG5optehogendanwelnieuweprogramma’stefinancieren.ZoinvesteertNeder-landdekomendedriejaarbijnaEUR5mlnomhetberoepvanvroed-vrouwen–lokaal–teversterken,ondermeerdoorverbeteringvantrai-ningen.DaarnaastzalNederlandmeteenjaarlijksealgemenevrijwilligebijdragevanEUR58,5mlndegrootstedonorblijvenvanUNFPA.InaanvullingdaaropzalNederlandvoordeperiode2008t/m2011dejaarlijksebijdrageaanhetUNFPAthematischfondsvoorreproductievegezondheidsmid-delenverhogenvanEUR5mlnnaarEUR30mlnperjaar.DitzalnaderwordentoegelichtindeNajaarsnota.Hiermeezaleenbijdragegeleverdwordenaandewensvanvelevrouwenomgeboortestespreidenofomkindertalteverminderen.VerderzalindepartnerlandenwaarmeeNeder-landsamenwerktindegezondheidssector(inclusiefreproductievegezondheid)meergeïnvesteerdworden:in2008bedraagtdebestedingviadepartnerlandenEUR102mlnenin2009EUR109mln.74KuntuaangevenhoeeenambitieuzeafrondingvandeWTODoha-rondeervolgensuuitziet,metnameophetpuntvandespecialsafeguardmechanismsvoorontwikkelingslanden?TweedeKamer,vergaderjaar2008–2009,31700V,nr.1433 Op15augustusjl.bentuperbrief(kamerstuk25074)doordestaatssecre-tarisvanEconomischeZakennamenshetkabinetgeïnformeerdoverdeNederlandseinzetvoordeDoha-onderhandelingen.Overhetspecialevrijwaringmechanismevoorontwikkelingslandenwerdindezebriefgemelddatditmechanismeisbedoeldomontwikkelingslandendemoge-lijkheidtegevenhunmarktafteschermendoordetarieventeverhogeningevalvaneenplotselingetoenamevandeimportvaneenlandbouw-product.DeEuropeseCommissiezagditvooralalseentechnischprobleem,waarvoorcreatieveoplossingenvoorhandenwaren.ConcreetsteldedeEuropeseCommissievooromtekomentoteen«tieredapproach»,waarbijontwikkelingslandenhogereinvoerheffingenmochteninstelleningevalvaneengrotere,plotselingetoenamevanimporten.DeVSenIndiablekenzichechtervastteleggenopmeerprincipiëlestand-punten.Hierdoorvormdehetspecialevrijwaringmechanismeuiteindelijkhetbreekpuntindeonderhandelingen.Nederlandisvoorstandervaneencompromis,waarbijdebelangenvanzowelexporteursalsimporteursvanlandbouwproductentothunrechtkomen.Hierbijgeldtde«tieredapproach»nogsteedsalseenmogelijkoplossingomuitdeimpasserondhetspecialevrijwaringmechanismetekomen.Echter,deV.S.enIndiamoetendanweldepolitiekewiltonenomintijdenvanverkiezingencompromissenteaccepteren.75Kuntuenkelevoorbeeldengevenvanverruimingvanbeleidsvrijheidvanontwikkelingslandendieuvoorstaat?IndeinstructievoordeUNCTADXIIConferentieeerderditjaar,dieaanuwKamerwerdgestuurd,werdingegaanophetbegripbeleidsruimte.Hetgaathierbijomdevraaginhoeverreontwikkelingslandenvoldoendebeleidsvrijheidhebbendanwelzoudenmoetenkrijgenbinnenhuidigeentoekomstigeafsprakenommaatregelentenemendiezijnodigachtenterbevorderingvanhunontwikkeling.Hoeweldediscussieveelalopeenabstractniveauisgevoerd,isduidelijkgewordendatveelontwikkelings-landenzowelnieuwealsbestaandeinternationaleverdragenalsmededeleningsvoorwaardenvanfinanciëleinstellingenalsIMFenWereldbankalsknellendervaren.Ontwikkeldelandenvrezenvoorondermijningvanbestaandejuridischeverplichtingeneneenvrijbriefvoorprotectionisme.Erisnietéénwegdienaarontwikkelingleidtendusmoeterruimtegelatenwordenvooreigenkeuzesenhetinspelenopdeverschillendeuitgangssituaties.Ontwikkelingssamenwerkingmagzichnooitlosmakenvandespecifiekeomstandighedenvanelkindividueellandofregio.Ontwikkelingshulpkandaarbijonderdejuistevoorwaardeneenkataly-satorzijn.Nederlandpleitdaaromvoorzowelgepastenadrukopdeprimaireverantwoordelijkheidvanontwikkelingslandenvoorhuneigenontwikkelinginclusiefmeerbegripvoordenoodzaakvanbeleidsruimte,alshulpvoorhandelengoedgefaseerdeglobalisering.AlsvoorbeeldenzijntenoemendeWTO-onderhandelingen,waarzorg-vuldigwordtgekekenhoedespecialeengedifferentieerdebehandelinghetbestekanwordeningerichttengunstevanontwikkelingslanden.IndeEPA-onderhandelingenspantNederlandzichinomzoveelmogelijkflexi-biliteittebiedenindevormgevingvandetariefschema’senspecialevrijwaringclausules,binnendeWTO-kaders.Vereenvoudigingenversoe-pelingvanoorsprongsregelsdientertoeteleidendatontwikkelingslandenmeergebruikkunnenmakenvanpreferentiëlemarkttoegangtotdeEuro-pesemarkt.MetbehulpvanverruimdebeleidsvrijhedenopgebiedvanvolksgezondheidonderhetWTOTRIPS-verdrag(TradeRelatedAspectsofIntellectualPropertyRights)kunnenontwikkelingslandenbeteretoegangtotmedicijnenverkrijgen.TweedeKamer,vergaderjaar2008–2009,31700V,nr.1434 76KuntuaangevenhoedeEPA’smomenteelderegionaleintegratiebevor-deren?Inwelkeregio’sishiervansprake?Deakkoordendietotdusverzijngeslotenzijndivers.InhetCaribischegebiediseenregionaalakkoordgeïnitieerddatderegionaleintegratieversterkt.OokinOost-AfrikaheeftdeEastAfricanCommunity(EAC),diebestaatuitKenia,Tanzania,Uganda,RwandaenBurundi,alsregioeenakkoordgeslotenmetdeEuropeseUnie.Deoverigeinterim-akkoordenhebbenervoorgezorgddatvoordielandendemarkttoegangtotdeEuro-peseUnieisveiliggesteld,maarbevorderenderegionaleintegratieindebetreffenderegio’snietofmaartendele.Deinterim-akkoordenzijngeslotenmetGhanaenIvoorkustinWest-Afrika;metKameroeninCentraalAfrika;metBotswana,Lesotho,Namibië,MozambiqueenSwazi-landinZuidelijkAfrika;metMauritius,deSeychellen,deComoren,Mada-gaskarenZimbabweindegrotereOost-Afrikaanseregio;enmetPapuaNieuw-GuineaenFijiindeStilleZuidzee.Inalleregio’swordtverderonderhandeldoverregiobredeakkoordendiedebestekansenbiedenomderegionaleintegratieprocessenindeverschillenderegio’steversterken.Uitgangspunthierbijisaantesluitenbijbestaanderegionaleintegratie-processen.77HoezalNederlandzichinzettenvooreenambitieuzeafrondingvandemislukteWTODoha-ronde?HoezullendestaatssecretarisvanEconomi-scheZakenendeministervoorOntwikkelingssamenwerkingproberendeonderhandelingenvlottetrekken?NederlandheefterbijdeEuropeseCommissieopaangedrongenom,waarmogelijkinoverlegmetontwikkelingslanden,indeWTO-onderhande-lingsgroepenconstructieftezoekennaareenuitwegvoordeontstaneimpasseenomtetrachtenhetjulipakketvanDGWTOLamyzoveelmogelijkinstandtehouden.InbilateralecontactenwerdenwordtdezelijnbijgelegenheiduitgedragendoordestaatssecretarisvanEconomischeZakenendeministervoorOntwikkelingssamenwerking.78Voldoetdecapaciteitopdeposten,danwelwordterextrapersonelecapaciteitvrijgemaakt,omdeverhoogdeambitiesopmensenrechten-gebiedterealiseren?Ambassadesspeleneenbelangrijkerolbijdeuitvoeringvandemensen-rechtenstrategie.Vandeambassadeswordtverwachtdatzijmensen-rechtenintegrereninhetregulierewerk.Zijwordenverwachtalerttereagerenopvoorkomendeschendingen,enmogelijkhedenteidentifi-cerenomsamentewerkenophetgebiedvanmensenrechten.Ditbetreftbijvoorbeelddedialoogmetdeoverheidenmaatschappelijkeorganisa-tiesineenland.Daarnaasthebbendepostenverschillendeinstrumententerbeschikkingvoordeuitvoeringvanhetmensenrechtenbeleid,ondermeerhetMensenrechtenfonds.Depostengeveninhunwerkprogramma’saanhoewordtbijgedragenaandeverschillendedoelstellingenindestrategie,enrapporterenhierjaarlijksover.Depostendoenditinprincipebinnenhunbestaandecapaciteit.79AanwelkelandenmeteenzeerslechtemensenrechtenreputatiedenktNederlandompro-actieveactiviteitenteidentificeren?MisstandenkunnenoveralterwereldvoorkomenenhierdoorisvoorhetoptredenvanNederlandflexibiliteitgeboden.VooropinhetNederlandsTweedeKamer,vergaderjaar2008–2009,31700V,nr.1435 buitenlandbeleidstaanuniversaliteitenondeelbaarheidvanmensen-rechten.Nederlandveroordeeltschendingenwaarnodigeninitieertsamenwerkingwaarmogelijk.80InhoeverreisbijdefinancieringvanprojectenuithetMensenrechten-fondsspecialeaandachtvoordebevorderingvandemensenrechten-situatievanvrouwenbehorendetotreligieuzeminderheden?Hoewordtgevolgdofdezeprojectenbijdragenaanhetrealiserenvanhetdoel?Debevorderingvandevrijheidvangodsdienst,inclusiefbeschermingvanreligieuzeminderheden,is,evenalsdebevorderingvanrechtenvanvrouwen,prioritairbinnenhetMensenrechtenfonds.Nederlandfinanciertzowelprojectendiebeschermingvanreligieuzeminderhedentotdoelhebbenalsactiviteitendiezichrichtenopdebeschermingvanderechtenvanvrouwen.DedoelmatigheidvandeactiviteitendievanuithetMensenrechtenfondswordengefinancierd,wordtbeoordeeldaandehandvaneenreguliererapportagesystematiek.81OpwelkewijzezaldoordeNederlandseoverheidopvolgingwordengegevenaaneenbeterebeschermingvanreligieuzeminderhedeninIndia,inlijnmetdeaanbevelingenvanhetrapportvandeSpecialeRapporteuroverIndia?OpditmomentishetrapportvandeSpecialeRapporteurhelaasnognietbeschikbaar.Sinds2004voertdeEUeenjaarlijksemensenrechtendialoogmetIndia.Tijdensdezedialoogwordtookgesprokenovergodsdienstvrijheidenbeschermingvanreligieuzeminderheden.Nederlandheeft,naaraanleidingvandegebeurtenisseninOrissa,waarbijernstiggeweldwerdgebruikttegenchristenen,erbinnendeEUvoorgepleitomdebeschermingvanreligieuzeminderhedenooktijdensdeEU-IndiaTopvan29septemberjl.ophethoogsteniveautebespreken.HetVoorzitterschapheeftditovergenomenenertijdensdeTopbijIndiaopaangedrongenzichtothetuitersteintespannenomreligieuzeminder-hedentebeschermen.82AangegevenwordtdatNederlandzallobbyenvoornieuwerichtlijnengerichtophettegengaanvangeweldtegenvrouwen:opwelke(nieuwe)invalshoekenrichtendezenieuwerichtlijnenzichenwelketoegevoegdewaardezietudaarin,naastbestaandeverdragen(CEDAW)enresoluties(1325,1820)?OpwelkewijzeintensiveertNederland,binnenenbuitendeEU,deimplementatievandezeregelgevingenrichtlijnen?MedeopverzoekvanNederlandzijnmomenteelEU-richtlijnenindemaakgerichtophettegengaanvangeweldtegenvrouwen.DerichtlijnenzijnhebbenbetrekkingophetGBVBvandeEUenhebbentotdoeldatdeEUhaarinstrumentenactiefzalinzettenvoorbestrijdingvangeweldtegenvrouwen.Derichtlijnenbestrijkenallevormenvangeweldtegenvrouwen.AangeziendebestrijdingvangeweldtegenvrouweneenbelangrijkeprioriteitisbinnenhetNederlandsemensenrechtenbeleidzullenNeder-landseambassades,zodraderichtlijnenaangenomenzijn,wordenverzochtderichtlijnensamenmetEU-partnersuittevoeren.BinnendeEUdraagtNederlandactiefbijaanhetopstellenvanindicatorenovervrouwenengewapendconflict.NaarverwachtingzaldeRaadeindditjaarconclusiesterzakeaannemen.VervolgenszalNederlandzichervoorTweedeKamer,vergaderjaar2008–2009,31700V,nr.1436 inzettenominVN-verbanddergelijkeindicatorentoetepassenvoorhetmonitorenvandeimplementatievanVNVRResoluties1325en1820.83OpwelkewijzeheeftderegeringuitvoeringgegevenaandemotieVoor-dewind(31200V,nr.45),diederegeringverzoektomtebewerkstelligendatambassades,inhunadviesrolaanbedrijven,aandachtzullenbestedenaankinderarbeidendemogelijkhedendittegentegaan?IndeMaatschappelijkVerantwoordOndernemen-gereedschapskistendiethanssamenmethetministerievanEconomischeZakenvooreenaantalvanuithandelsoogpuntbelangrijkelandenopgesteldworden,wordtsteedsingegaanopkinderarbeid.In2009zalvoordeambassadeseenalgemenegereedschapskistoverMVOinrelatietotmensenrechtenwordenopgesteld.Ookdaarinzalkinderarbeiduitdrukkelijkaandeordekomen.Daarnaasthebbenambassadesooknualdeopdrachtindelandenwaarkinderarbeidvoorkomt,hieraanspecialeaandachttebestedeninhetkadervanhetmensenrechtenbeleid,enhierovereendialoogaantegaanmetNederlandsebedrijvendieindezelandenactiefzijn.In2009zullenbijvijfambassadesproefprojectenwordengestartwaarbijdesamenwerkingmethetbedrijfsleventerversterkingvanhunMVO-activiteiteninrelatietotmensenrechtenzalwordengeïntensiveerd.Ookbijdezeproefprojectenzal,waarrelevant,kinderarbeideenspecifiekaandachtspuntzijn.84WelkevoorstellenzalNederlandincontactenmetanderelandenoverResponsibilitytoProtect(R2P)inbrengenomdemogelijkhedenvooreffectievetoepassingteblijventoetsen?BinnendeinternationalegemeenschapbestaatnogveeldiscussieoverdeinhoudendereikwijdtevanR2P.VeellandenvrezendatR2Ppotentieelhunsoevereiniteitkanaantasten.IncontactenmetdielandensteltNeder-landdatsoevereiniteiteenvoorwaardeisomR2Peffectieftoetekunnenpassen.R2Pisnietgerichtophetondermijnenvansoevereiniteit,maarophetbevorderenvanverantwoordelijkgedragvanoverheden.VerdersteltNederlandincontactenmetanderelandendatinhetinternationaledebatoverR2Phetaspectvanmilitairingrijpentenonrechteveelnadrukkrijgt.NederlandonderstreepthetbelangvanpreventieveactieinhetkadervanR2P,zoalsbemiddelingenearlywarning.Slechtsindienpreventievemaat-regelengeenresultaatopleveren,kan,ondermeer,militairingrijpenaandeordekomen.TenslottedientdetoepassingvanR2Pindepraktijkgoedenconsistenttegebeurenentepassenbinneneenbreedgedrageninter-nationaalkader.NederlandhooptdathetrapportvandeSecretaris-Gene-raalvandeVNoverR2P,dathijeindditjaarwilpresenteren,elementenaandraagtdiedeeffectievetoepassingvanR2Pkunnenbevorderen.85Kuntuaangevenwaaromvande100miljoendievoorduurzameenergie-projecteninontwikkelingslandenisuitgetrokken,dehelfttochnoguitODAkomt(endusgeenextrageldbetreft),terwijlinhetregeerakkoordisgestelddathetgeldbovenophetalbestaandebudgetvoorontwikkelings-samenwerkingzoukomen?DeEUR100mln.dieinhetCoalitieakkoordisaangegevenvoor2009voorhernieuwbareenergieprojectenwordtvoordehelftgefinancierduitaddi-tionelemiddelen.Deanderehelftwordtgefinancierdbinnendebestaande0,1%.In2010zaldedekkingvoordehernieuwbareenergieprojectenvoorTweedeKamer,vergaderjaar2008–2009,31700V,nr.1437 2/3uitnieuwemiddelenbestaan.DebeschikbareEUR200mln.in2011zalvollediggefinancierdwordenuitadditionelemiddelen,bovenopde0,8%BNP.Voordeinzetvandezemiddelenverwijsikunaardebeleidsnotitie«milieuenhernieuwbareenergieinontwikkelingslanden»dieuwKamerop10september2008isaangeboden.86WelkemogelijkhedenzietderegeringvoorstimuleringvanhetgebruikvansolarcookersinontwikkelingslandenenwelkebijdragezoudatkunnenleverenaanCO2-reductieenzelfstandigheidalshetgaatomener-gievoorziening?Deregeringzietopditmomentweinigmogelijkhedenomopgroteschaalhetgebruikvansolarcookers(zonnekokers)tebevorderen.Hettheoreti-schepotentieelvoorzonnekokersomhuishoudensvankookenergietevoorzienisgroot.Echter,zonnekokerssluitennietgoedaanbijhetkook-patroonvandegebruikers.Inverbandmetwerkophetlandkokenvrouwenvaakindeavondurenterwijldezonnekokersronddemiddag(opeenonbewolktedag)moetenwordengebruikt.Daarnaastzijnzonneko-kersteduurvoordearmedoelgroepen.Deinhetverledengedanepogingenomzonnekokersopgroteschaalviademarktofmetspecialeprogramma’sintevoerenzoalsdathetgevalisgeweestinIndia,BurkinaFasoenZuidAfrikazijngeensuccesgebleken.DaarwaargeenanderalternatiefisdoorgebrekaanbrandhoutzoalsinTibetofhetAltiplanoinLatijnsAmerikagaatdeintroductievanzonneko-kersaanzienlijkbetermaarisdeschaalbeperkt.87HoewordternaarhetrecenteVN(UNDP)rapportgekeken,dataangeeftdat0,2%vanhetBNPvanrijkelandennodigisvoorklimaatadaptatie,omdeklimaatproblemenoptevangen?WaaromwordtdoorNederlandenhetVerenigdKoninkrijkeennieuwestudiebekostigdnaardekostenvanklimaatadaptatie?VolgendjaarmoetinKopenhageneennieuwklimaatregimevanaf2012wordenafgesproken,waaronderookondersteuningvooradaptatieindearmstelanden.Nederlandbepleitdaarbijeen«vervuilerbetaalt»principe,waarbijdekostenvanaanpassingvooralzullenwordengedragendoordegrootstevervuilers.Depreciezeomvangvandekostenvanaanpassingaanklimaatverande-ringisnietbekend,welbestaaner(macro-economische)schattingen.HetWorldDevelopmentReport2007/2008vanUNDPsprakvorigjaarinder-daadvaneenbedragvooradaptatieindeordevangroottevanUS$86miljardper2015,ofwel0,2procentvanhetBNPvandeontwikkeldelanden.Anderebronnen,zoalsdeWereldbank,OxfamenUNFCCC,komentotietslagereschattingen,maartochallemaalindeordevantientallenmiljardenperjaarofmeer.Aldezeschattingenzijnvooralgebaseerdopanalysesopmacroniveauenzijndaarmeenogalonzeker.Ditisdanookderedenvoordenieuwestudienaardekostenenbatenvanklimaatadaptatieinontwikkelingslanden.Dezestudiewordtgefinan-cierddoorNederland,hetVerenigdKoninkrijkenZwitserlandenwordtuitgevoerddoordeWereldbank,innauwesamenwerkingmetonderzoe-kersineenaantalontwikkelingslandenwaardeelstudiesplaatsvinden.TweedeKamer,vergaderjaar2008–2009,31700V,nr.1438 Hetdoelistweeledig.Aandeenekantmoetdestudieeenbeterinzichtverschaffenvoordeklimaatonderhandelingenoverdemeerkostenvanaanpassingaanklimaatverandering.Tegelijkertijdzalhetontwikkelings-landeneenbeter(economisch)inzichtbiedenindeverschillendemoge-lijkhedenomnegatievegevolgenvanklimaatveranderingtegentegaan.88Hoeveelgeldiserin2009,2010en2011opdebegrotingvanBuitenlandseZakenbeschikbaarvoorklimaatadaptatie?Voorklimaatadaptatieisgeenspecifiekebudgettoewijzingvastgesteld;erzijnmiddelenbeschikbaaronderbegrotingsartikel6.Hieruitkunnenactivi-teitenwordengefinancierdzoalsdebijdrageaanhetGEFLeastDevelopedCountriesFund(LCDF),dedoordeWereldbankuitgevoerdestudienaardekostenenbatenvanklimaatadaptatieinontwikkelingslanden,klimaat-onderzoeksprogramma’senactiviteitengerichtopdeversterkingvandecapaciteitvanlokalebevolkingomintespelenopderisico’svanklimaat-verandering.Zieookhetantwoordopvraag181.89Hoeveelextraiserindezebegrotingvoormensenrechtenuitgetrokken:EUR0,7mlnzoalsgemeldinhetverdiepingshoofdstukvandebegrotingBuitenlandseZaken,EUR4mlnzoalsgemeldindeVoorjaarsnotaofEUR19mlnzoalsgemeldindeverticaletoelichtingvandeMiljoenen-nota?Watverklaarthetverschiltussenaldezebedragenenwaaromisdeomvangvandezeintensiveringnergensopgenomenindehoofdtekstvandebegroting?Kaneenmeerjarigtotaaloverzichtgegevenwordenvandeoorspronkelijkeramingvoormensenrechtenbeleidendemutatiesdiehetafgelopenjaarzijnverwerkt?Kanuiteengezetwordenvoorwelkeprogramma’sdeextramiddelenvoormensenrechtenwordeningezetenwelkdeelnaarhetmensenrechtenfondsgaat?Welkeconcreteactiviteitenzullenwordenbekostigddoorhetfonds?Wiebeheerthetfondsenhoeveelmiddelenzittenerthansin?Schuivenjaarlijkseoverschottenoftekortenvanhetfondsookautomatischdoornaarhetvolgendebegro-tingsjaar,zoalsbijvoorbeeldbijhetinfrastructuurfonds?Debedragendievoormensenrechtenzijnuitgetrokkenindezebegrotingverhoudenzichalsvolgttotdebedragentenopzichtevandebegroting2008:200820092010201120122013MvT2008415652911328407284072840728407MvT2009462344865648745487454874548745verschil46691954320338203382033820338IndeVoorjaarsnotaisvoor2008eenverhogingvanEUR4mlngemeld.HetbetrofeenverhogingvanhetMensenrechtenfondseneenintensive-ringopprogramma’sineenaantalpartnerlanden,waaronderGuatemalaenOeganda.Vervolgensheefternogeen(meerjarige)verhogingvandemensenrechtenprogramma’sinKeniaenPakistanplaatsgevondenmettotaalEUR0,7mln,zoalsvermeldinhetverdiepingshoofdstukvandebegroting2009.Ditsamenvormtdetotaleverhogingopditbeleidsartikelin2008.OokvoordeoverigejarengeldtdatdetotaleintensiveringvoormensenrechtenbestaatuitdeinVoorjaarsnotagemeldemutatiesplusdemutatiezoalsgemeldinhetverdiepingshoofdstuk.DeEUR19mlnzoalsgemeldindeverticaletoelichtingvandeMiljoenennotaheeftbetrekkingopdeverhogingin2009t.o.v.eerderemeerjarenraming.HetverschilTweedeKamer,vergaderjaar2008–2009,31700V,nr.1439 tussendezebedragenwordtdanookverklaarddoorhetmomentvanrapportageenhetjaarwaaropdezebetrekkingheeft.Deverhogingvanhetmensenrechtenfondswordtgenoemdindebeleids-agendavandebegrotingoppagina40.Voorditfondsisin2008EUR22,5mlnbeschikbaar,in2009EUR25mlnenvanaf2010EUR27,5mln.HetfondsbestaatuiteencentraalbeheertdeeldatvanuitDenHaaggemoni-toordwordteneendecentraaldeeldatterbeschikkingvandepostengesteldis.In2008bedroeghetcentraledeelvanhetfondsEUR6mln.Activiteitendievanuithetmensenrechtenfondsbeheerdwordenzijnvaakkleinere,politiekgevoeligeactiviteiten.Hetscalaaanactiviteitenisbreed,variërendvanhetopzettenenonderhoudenvanwebsites,financieringvaneenseminaroverdoodstrafofhetondersteunenvanmensenrechten-verdedigers.Debeleidsregelsvoorhetmensenrechtenfondszijnvastge-legdindeSubsidieregelinggepubliceerdop13september2007(DMV/MR-323/07)indeStaatscourant.HetfondswordtgecoördineerddoordeDirectieMensenrechtenenHuma-nitaireHulp.Indienprogramma’sdiebinnenhetfondsinuitvoeringzijnvertragingoplopen,kunnendemiddelendievoordieprogramma’szijnbestemddoorschuivennaarhetvolgendejaar.Eentekortaanmiddelenbinnenhetfonds,veroorzaaktdooreenvoorspoedigverloopvandeacti-viteiten,wordtnietgecompenseerdmetdemiddelenvoorhetvolgendejaar.ZozultubijNajaarsnota2008wordengeïnformeerdovereenvoor-genomenverhogingvanhetfondsditjaar.Dezeverhogingzalnietleidentoteenverlagingin2009.90Waaromnemendebudgettenvandeinhoofdstuk5vandebeleidsagendagenoemdeprioritaireoperationeledoelstellingen,Stabiliteitencrisis-beheersing,Gender,enReproductievegezondheidin2011allemaalweeraf?Hoezietderamingvandezedoelstellingeneruitin2012en2013?Isersprakevanbudgettaireherprioriteringoptermijnvandezedoelstellingentengunstevandedoelstellingmilieuenwater?Deafnamevandebudgettenopgenoemdedoelstellingenwordennietveroorzaaktdoorbudgettaireherprioriteringtengunstevanmilieuenwater.Deafnamewordtveroorzaaktdoordatdeprogrammeringinlaterejarennogverderdienttewordeningevuld.Eenvoorbeeldishetsubsidie-kadervoorinternationaleNGO’s(SALIN)datloopttot2010,nieuweuitgavenzullenopbasisvaneennieuwsubsidiekaderverderwordeningevuld.91Waarisderestvande€500miljoenextravoorhernieuwbareenergieinOS-landentevinden,naastbeleidsartikel6.1(hieris€396miljoenterugtevinden)?Voorhernieuwbareenergieinontwikkelingslandenisvoordejaren2008–2011eenbudgetvantotaalEUR500miljoenbeschikbaar.ZoalsookeerderaangegevenishiervanEUR375mlnaanhetODA-budgetvan0,8%BNPtoegevoegd.DeoverigeEUR125mlnwordtbinnenhetODA-budgetvan0,8%BNPgefinancierd.Deextramiddelenvoorhernieuwbareenergiebovenopde0,8%BNPzijnbijdebegroting2008vanBuitenlandseZakenaanartikel6.1(Milieuenwater)toegevoegd.Onderditartikel6.1worden,naastuitgavenophetterreinvanhernieuwbareenergie,ookandereuitgavenophetgebiedvanmilieuenwaterverantwoord.Oftewel,muta-tiesbijditartikelhangennietloutersamenmethernieuwbareenergie.Ookgeldtdatuitgavenophetterreinvanhernieuwbareenergie,behalvebijartikel6.1,ookonderanderebeleidsartikelenwordenverantwoord.Immers,daarwaarprogramma’svooreendeelookbijdragenaanandereTweedeKamer,vergaderjaar2008–2009,31700V,nr.1440 doelstellingenzoalsecologischeveiligheid(art2.9)enondernemers-klimaat(art4.3),zijndezeonderderespectievelijkedoelstellingenindebegrotingterugtevinden.IndebeleidsnotitieMilieuenHernieuwbareEnergieinOntwikkelings-landenvan10septemberjl.isaangegevenwelkeinterventiesmethetextrabudgetvoorhernieuwbareenergiebeoogdworden.Dezeinterven-tiestellenoptoteentotaalvanEUR500miljoen.92Isde€500miljoenvoormilieuenwatereenmaligextrageldofwordtblijvendmeerbudgetuitgetrokkenvoorditbeleid?Hoeveelisintotaalvoormilieuenwaterbeschikbaarin2012en2013?HetbedragvanEUR500mln.is,zoalsafgesprokeninhetCoalitieakkoord,bestemdvooreeneenmaligeinjectieinhernieuwbareenergie;ditisvoordejaren2008–2011grotendeelsterugtevindenonderhetsubartikel«waterenmilieu»(artikel6.1).Voor2012en2013isvooralsnogintotaaleenbedragvancircaEUR252mlnperjaarbeschikbaarvoormilieuenwater.93Hoeveelextramiddelenwordenin2009voorUNFPAuitgetrokkenenaanwelkaspectvanSRGRwordendezemiddelenbesteed?KaneenvolledigelijstgegevenwordenvandepartnerlandenwaardeambassadesmeermiddelenkrijgenvoorSRGRenkanophoofdlijnenaangegevenwordenhoeditgeldwordtbesteed?Nederlandzalin2009–meteenjaarlijksealgemenevrijwilligebijdragevan€58,5miljoen–degrootstedonorblijvenvanUNFPA.InaanvullingdaaropzalNederlandvanaf2008dejaarlijksebijdrageaanhetUNFPAthematischfondsvoorreproductievegezondheidsmiddelenverhogenvan€5miljoennaar€30miljoenperjaar.Hetdoelvanditfondsishetverbe-terenvandebeschikbaarheidvan–entoegangtotreproductievegezondheidsmiddelen.Daarnaastwordenlokaledistributiesystemenverbeterd.OoklevertNederlandeenbijdrage(€4,95miljoenvoor2008–2010)aanhetprogrammaterversterkingvanhetberoepvanvroed-vrouwen.Zowordtbijgedragenaanverbeteringvanseksueleenrepro-ductievegezondheidenrechten,metbijzondereaandachtvoordegezondheidvanvrouwenenmoeders(MDG5).Departnerlandendievanaf2008meerjarigextramiddelenspecifiekvoorSRGRkrijgenzijnBurkinaFaso,Mali,Mozambique,Suriname,ZambiaenZimbabwe,TanzaniaenJemen.DezemiddelenzullenwordeningezetvoorverbeteringvanSRGRdienstverleningenmoederenkindzorg.Deelsgeschiedtditdoormiddelvanbijdragenaanhetnationalegezondheids-programma,inanderegevallenwordennationaleNGO’sondersteunddiewerkzaamzijnopditterrein.94Hoeverhoudtditactieplanmensenrechtenverdedigerszichtotimplemen-tatievandeEUGuidelinesonHumanRightsDefenders?Zievraag95.95Watwordtermethetnieuweactieplanvoormensenrechtenverdedigersbeoogdtebereiken?Welkeondersteuningaanmensenrechtenverdedigersmoetwordenverbeterd?TweedeKamer,vergaderjaar2008–2009,31700V,nr.1441 DeEU-RichtlijnenvoorMensenrechtenverdedigerszijneenleidraadvoorEU-lidstatenendeEU-instellingenominhetexternebeleidmensenrechten-verdedigerstebeschermenenhunwerktebevorderen.DitlaatonverletdateenlidstaatalsNederlanddaarnaastactiviteitenkanontplooienopnationaletitel.Hetactieplanvoormensenrechtenverdedigersdatmomen-teelnogwordtontwikkeldbeoogtdanookeenverdereinvullingtegevenaanhetspecifiekeNederlandsebeleidterondersteuningvanmensen-rechtenverdedigers.96Iservolgensunogsprakevanprioriteitstellingbijoperationeledoelstel-ling1.2wanneereraan102strategischedoelentegelijkwordtgewerkt?Waaruitblijktdaterin2009keuzeswordengemaakt?Hoekanhetdat5%vanhetbudgetopartikel1.2nognietbeleidsmatigisingevuld,terwijlde102strategischedoelendiemoetenwordengerealiseerdbekendzijn?Indemensenrechtenstrategieiseenaantalprioriteitenbenoemd,zijnkeuzesgemaaktvooreenaantalthema’s,eniseenvisieneergelegdhoeopdezethema’svooruitgangbereiktkanworden.Ditlaatsteheeftonderandereeenvertalinggekregenin102concretedoelstellingen,dievooreendeelalgerealiseerdzijnenvooreendeelnoguitvoeringbehoeven.Behalvedezedoelstellingen,waaroverbeginvolgendjaargerapporteerdzalworden,wasereenbeperktebudgettaireruimtegereserveerdvooronvoorzieneactiviteiten.Inmiddelsis100%vanhetbudgetbeleidsmatigingevuld.97HoeveelambassadeshebbengeenmensenrechtenoverleggeïnitieerdmethetNederlandsbedrijfslevendatactiefisinhunlandvanvestiging?Welkevijfamassadeshebbenditwelgedaan?Bentudeministertevredenmetditkleineaantal,nadatumetalleambassadesuwdoelstellingenvoorhetmensenrechtenbeleidheeftgedeeld?Hoemonitortudeinspanningenvandeambassadesophetgebiedvandemensenrechtenstrategie?TussenambassadesenhetNederlandsebedrijfslevenbestaanregulierecontacten.Hetgaatdaarbijprimairomhandelsbevorderingeninformatie-voorzieningoverhetalgemeneondernemingsklimaat.Indemensenrech-tenstrategiewordtthanseennieuwelementtoegevoegd,waarbijvoorzienwordtinvijfproefprojectenin2009waarbijambassadesgaanproberenhunmensenrechtenactiviteitentotopzekerehoogteaftestemmenmetdebetrokkenbedrijven.Achterliggendideeisdathetvoorbedrijvenopdezewijzeeenvoudigerwordtinvullingtegevenaanmaatschappelijkverant-woordondernemen(MVO)ophetgebiedvanmensenrechten.Bedrijvendiehierbijproblemenondervindenkunneneenberoepdoenopambas-sadesomsamentebezienofoplossingengevondenkunnenworden,bijvoorbeelddoorsamentewerkenmetniet-gouvernementeleorganisa-ties.Tijdensdebedrijfslevendagop1decembera.s.zaldezebenaderingverderwordenbesprokenmetvertegenwoordigersuithetbedrijfslevenenhetmaatschappelijkmiddenveld.Directdaarnazullendeambassadeswordengeïdentificeerdwaardeproefprojectenin2009zullenplaats-vinden.Deinspanningenvandeambassadesophetgebiedvandemensenrechtenstrategiewordenonderanderegemonitordmiddelsjaar-plannen,jaarverslagenenreguliererapportagesvandeambassades.Dezemonitoringvindtzijnweerslagindejaarlijkserapportageoverdeuitvoe-ringvandemensenrechtenstrategie,dieuwKamergelijkmethetjaarver-slagvanhetministerievanBuitenlandseZakenzaltoekomen.98Hoeverhoudendeactiviteiteninhetkadervanhetactieplanvoormensenrechtenverdedigers(EUGuidelinesonHumanRightsDefenders)TweedeKamer,vergaderjaar2008–2009,31700V,nr.1442 zichtotdeingebruiknamevandegenoemdehandboeken«nationalesystemenvoordebeschermingvanmensenrechtenenmensenrechten-instrumenten»?Hoewordtdeimplementatievandezeactiviteitengeve-rifieerd?Wiltudezeactiviteitenuitvoerenopambassadeniveau?Enzoja,hoeveelcapaciteit(fte)iseropdeambassadesgereserveerdvoordezeactiviteiten?DeEU-richtlijneninzakeMensenrechtenverdedigers,enhetbijbehorendeEU-handboekvoordeBeschermingvanMensenrechtenverdedigerszijngerichtopondersteuningvanenbeschermingaanmensenrechten-verdedigersenrelevantinallelandenwaarmensenrechtenverdedigersinveelallastigeofgevaarlijkeomstandighedenmoetenopereren.Dithand-boekiseenpraktischevertalingvoorambassadesvanderichtlijnen.Eenanderhandboekismomenteelindemaakovernationalemensen-rechtenprotectiesystemen.Dithandboek,datbehalvevoorNederlandseambassadesookbeschikbaarzalwordengesteldvoorandereEU-lidsta-ten,bevatpraktischeaanbevelingenophetterreinvandealgehele«mensenrechteninfrastructuur»ineenland,ofweldewetten,institutenenhetbeleiddatmensenrechtenopdelange-termijngarandeert.Dithand-boekgaatookinopderolvanhetmaatschappelijkemiddenveldenmensenrechtenverdedigers,evenalsopthema’salspolitiehervorming,steunaanderechterlijkemachtofversterkingvanhetparlement.Dithandboekisvooralbedoeldalspraktischehulpbroninhetverdervorm-gevenvan(nieuweofbestaande)mensenrechteninterventiesoptalvandeelterreinenenzalgeïntegreerdwordeninhetwerkvanambassades.Hetgaathierbijomeenverbeteringvankwaliteiteneffectiviteit,opbasisvandebestaandepersonelecapaciteit.Totslotbestaaternoghethandboekmensenrechteninstrumenten.Ditbiedteenalgeheeloverzichtvanmensenrechteninbredezinenisvooralbedoeldomdekennistevergrotenovermensenrechtenverdragenen-instrumenten,derolvandeVN,EUenandereorganisatiesophetgebiedvanmensenrechten.Dithandboekiszowelvannutvoorambassadesalsvoormedewerkersvanhetministerieenvooralbedoeldalsnaslagwerk.99InwelkematezijndeNederlandseambassadesindefragielestatenquapersonelebezettingdaadwerkelijkinstaatomeenintensievepolitiekedialoogtevoeren?Bentuvoornemensommiddelsdeextrabeschikbaargestelde30ftevoordenieuweprioriteiten,deambassadesindefragielestatenteversterkentenbehoevevandepolitiekedialoog?Enzoja,betreftditdanonderanderedeambassadeteBogotá?Zievraag11.100Zijnerevaluatiesbeschikbaarvandehulpprogramma’svanUNHCR,ICRCenWorldFoodProgrammevoorontheemdeninColombia?Zoja,kuntudeKamerinformerenoverdebevindingenenaanbevelingenuitdezeevaluaties?Inhoeverrevoorziendezeprogramma’sindestructurelebehoeftenvanlangdurigontheemdenaanhuisvesting,gezondheidszorg,onderwijsenwerk,naastdekortetermijnhumanitairebehoeften?InwelkematewordtdoororganisatiesalsUNHCRsamengewerktmetdeColombiaanseoverheidindezorgvoorontheemden(bijvoorbeeldmethetagentschapAcciónSocialdatindezeneenbijzondereverantwoorde-lijkheidheeft)?IsderegeringbekendmetdekritischeevaluatiesvanhetontheemdenbeleidvandeColombiaanseoverheiddoorinternationaleorganisaties?HoezijndezeevaluatiesopgepaktdoordeColombiaanseoverheid?Hebbenzedaarnaastaanleidinggegeventoteenbeteresamen-TweedeKamer,vergaderjaar2008–2009,31700V,nr.1443 werkingtussendeoverheidengenoemdeinternationalehulporganisatiesentotconcreteverbeteringenindehulpaan(langdurig)ontheemden?Welkemogelijkhedenzietderegeringomintermenvanfinanciëlesteundehulpviamultilateraleorganisatiesvoorontheemdenteverbredennaarmeerstructureleontwikkelingsprogramma’swaarbijNGO’senontheemden-organisatiesingezetworden,ditmedegeletopdeconclusievandeIOBoverhumanitairehulpverleningviamultilateraleorganisaties?OpjaarlijksebasiswordtdoorICRC,UNHCRenWFPgerapporteerdoverdevoortgangvandeprogramma’s.Deprogramma’svanICRC,UNHCRenWFPwordenbeoordeeldalsrelevantengeveneenpassendantwoordopdebehoeftenvanontheemdeninColombia.Bijzondereaandachtgaatuitnaarhetbereikenvankwetsbaregroepenzoalsvrouwenenkinderen.IndeevaluatievanhetWFP-programmawordtgeadviseerdomopditmomentnadrukteblijvenleggenopdelenigingvandenodenvandemeestbehoeftigdeneneensysteemvanmonitoringoptezettenomhetprogrammanabeëindigingovertekunnendragenaandeColombiaanseautoriteiten.OokUNHCRblijftprioriteitleggenbijdeversterkingvanhetnationaleontheemdenbeleidenmetnadrukookopdeklooftussenwetge-vingenuitvoeringoplokaalniveau.ICRCblijftzichrichtenopnalevingvaninternationaalhumanitairrechtenopnoodhulpenhumanitairebemiddelinginconflictgebieden.DedoorNederlanduitnoodhulpfondsengesteundeprogramma’svangenoemdehumanitaireorganisatiesrichtenzichopdelenigingvanonmiddellijkehumanitairenoden.Ontheemdenkunnengedurendeeenperiodevanzesmaandenaanspraakmakenopdezeprogramma’s.ICRC,UNHCRenWFPgevenbinnenhetprogrammaookaandachtaandeover-gangnaarmeerduurzameoplossingenzoalsversterkingvanbelangen-organisatiesvoorontheemdenenverbeteringvandetoegangvanontheemdentotsocialevoorzieningenenonderwijs.EenstructureleaanpakvandegenoemdeproblemenvoorontheemdenisevenwelindeeersteplaatsdeverantwoordelijkheidvandeColombiaanseoverheid.ZowelUNHCRalsWFPwerkenconstructiefsamenmetdeColombiaanseoverheiddieimmerseersteverantwoordelijkheiddraagtvoorontheem-den.ICRConderhoudtregelmatigedialoogmetdeoverheidoverdehumanitairesituatie.DeColombiaanseoverheiddraagtfinancieelbijaandeprogramma’svanUNHCRenWFP.Afstemmingvindtplaatstussenhetprogramma«AccionSocial»vandeoverheidendeprogramma’svangenoemdeorganisaties.Inzetvanmultilateraleorganisatiesblijftechternoodzakelijkvooralindiegebiedenwaarhetinterngewapendeconflictvoortduurt.Internationaleorganisatiessignalerenknelpuntenmaarvooralookvoor-uitganginhetoverheidsbeleidgerichtopontheemden.DesamenwerkingmetdeColombiaanseoverheidwordtdoordegenoemdeinternationaleorganisatiespositiefbeoordeeld.Indeafgelopenjareniswetgevingverbeterdenishetoverheidsbudgetvoorbeleidgerichtopontheemdensterkgestegen.DecapaciteitendebereidheidvandeColombiaanseover-heidombeleidtenaanzienvanontheemdenverdervormtegevenisdelaatstejarensterktoegenomen.HetnoodhulpprogrammavanAccionSocialis,doorhetbredemandaat,steedsbeterinstaatomhulpaanontheemdenintegraalaantepakken.ICRCmeldtvooruitgangbijderatifi-catieenimplementatievanverdragenophetgebiedvanhetInternatio-naalHumanitairRecht.EenrecentestudievanWFPenICRCnaardesociaaleconomischesituatievanontheemdenwordtdoordeColombi-aanseoverheidgebruiktomdehulpaanontheemdenteverbeteren.GeletopdenodeneldersterwereldendetoenemendefinanciëlebetrokkenheidvandeColombiaanseoverheidzelfbijhumanitairehulpiservooralsnoggeenredenomdehuidigeinzetophetgebiedvanhumanitairehulpteTweedeKamer,vergaderjaar2008–2009,31700V,nr.1444 intensiveren.DaarbijgeldtdatdeNederlandsehumanitairehulpzichrichtopdelenigingvanonmiddellijkehumanitairenodenennietkanwordenaangewendvoorstructureleontwikkelingsprogramma’s.101Kuntueentoelichtinggevenopdedalingvandeverplichtingenin2009tenopzichtevan2008opbeleidsartikel1metca.€37miljoen?In2008wordteenaantalgrote(periodieke)meerjarigeverplichtingenafgeslotenwaardoorhetverplichtingenbudgetindatjaarhogeruitvaltdaninvoorgaandeenvolgendejaren.HetgaathiermetnameomeenmeerjarigesubsidiebeschikkingvoordeCarnegie-stichtingdiein2008wordtaangegaanenmeerjarigeverplichtingendiein2008wordenaange-gaantenbehoevevanhuurenkostenvoorverbouwingenbeveiligingvandetijdelijkehuisvestingvanhetInternationaalStrafhof.102WatmoetenindeogenvanNederlanddehoofdpuntenvaneenDeclara-tiononAllianceSecurityzijn?DeDeclarationonAllianceSecuritymoetnaardemeningvanNederlandtweedoelendienen.Hetgaaterindeeersteplaatsomdetransatlantischebandenaantehalenendewaardendietengrondslagliggenaanhetbondgenootschapteherbevestigen:waardenalsdemocratie,vrijheidenrechtstaat.Het60-jarigbestaanvandeNAVOenhetaantredenvaneennieuweAmerikaanseregeringzijndaarvooreengoedmoment.IndetweedeplaatsmoetdeDeclarationonAllianceSecurityduidelijkmakenwaardeNAVOvoorstaatindecomplexeenconstantverande-rendewereldvannu.Artikel5(wederzijdsebijstand)blijftvanzelfsprekenddebasis,maardeaardvanderisico’senbedreigingenvanonzeveiligheidzijndusdanigveranderddathetbeschermenvanonzeveiligheidzoweloptredendichtbijalsverafvergt.Datvereistsamenwerkingmetnieuwepartnerseneengeïntegreerdeaanpak,waarondersamenwerkingmetandereinternationaleorganisatieszoalsdeEUenVN.103Wathoudthetonderzoekinnaaroptiesvooreenveelomvattendraket-verdedigingssysteemdatalledelenvanhetNAVOgrondgebiedbeschermt?Wanneerisdatonderzoekafgerond?Betrefthetookdeel-namevanNederlandseKrijgsmachtonderdelenen/ofNederlandsgrond-gebied?Zievraag43.104KuntueenoverzichtgevenvanalleprojecteninAfghanistanwaarNeder-landsontwikkelingsgeldheengaat?VooreenoverzichtvandeNederlandseinvesteringenindeopbouwvanAfghanistanverwijzenwijgraagnaardeoverzichtenbeschikbaaropdewebsitevanhetministerievanBuitenlandseZaken(www.minbuza.nl).VooreenoverzichtvanderecentbehaalderesultatenpersectorwordtverwezennaardeStandvanZakenbriefinzakeAfghanistandierecentelijknaaruwKamerisgestuurdenwaarop5novembera.s.eenAlgemeenOverlegzalplaatsvinden.TweedeKamer,vergaderjaar2008–2009,31700V,nr.1445 105Inhoeverreisdemotie-Cqörüz(31263,nr.14),inzakeoprichtingvaneenanti-terrorismeinstituutreedsuitgewerkt?Welkeuitgangspuntentenaanzienvaneendergelijkinstituutgeldenvoorderegeringbijdeuitvoe-ringvandezemotie?DeregeringheeftmetbelangstellingkennisgenomenvandemotieCqörüzwaarinderegeringwordtverzochtmetvoorstellentekomenvooreeninNederlandtevestigenanti-terrorisme-instituut.Teneindedemogelijkeoptiesinkaarttebrengenvindenoriënterendeenverkennendegesprek-kenplaats,ondermeermetdeNCTbenmetvertegenwoordigersuitdewetenschap.Hierbijneemtderegeringdeuitgangspunteninachtdat–voorwelkeuitvoeringvandemotieookwordtgekozen–dezebeleids-relevantenbetaalbaardienttezijnentoegevoegdewaardedienttehebbentenopzichtevanalbestaandonderzoek.Dezorgvuldigheidvereistdatmetdevoorbereidingenvandezevoorstellenenigetijdgemoeidis.106HoeverhoudthetregionaleCentrumvoorTerrorismebestrijding(CAERT)zichtotAfricom?CAERTenAFRICOMzijnorganisatiesvaneenzeerverscheidensignatuur.CAERTstaatvoorhet«CentreAfricaindeRechercheetd’EtudessurleTerrorisme».DitishetinstituutvoordebestuderingvanvraagstukkenophetgebiedvanterrorismevandeAfrikaanseUnieenisgevestigdinAlgiers.TeneindedebestrijdingvanterrorismeinAfrikateondersteunenentestimuleren,heefthetministerievanBuitenlandseZakencontactenmetCAERT,ondermeervoorhetorganiserenvanbijeenkomsteninAfrikaentenbehoevevantrainingprogramma’s.AFRICOMisdeAmerikaansemilitairecommandostructuurdiezichgeheelrichtopAfrika.HetoogmerkvanditcommandoisbijtedragenaandeveiligheidenstabiliteitinAfrikadooreengeïntegreerde,overheidsbredebenadering,waarin,naastdemilitaireaspecten,ookdievanonderandereontwikkeling,economie,wederopbouwendiplomatiezijnverdisconteerd.107Hoevaltteverklarendatbudgettairaanzienlijkeinvesteringenwordengedaanophetgebiedvanaandachtvoorfragiliteit,geïntegreerdbeleidenvredesonderhandelingen(doelstelling5vanbeleidsartikel2),terwijlhetgeldbedragopdebegrotingvoordezedoelstellingomlaaggaatin2009?Zievraag55.108,109en110HoeveelgeldisvanuithetOS-budgetindeafgelopenjarenbesteedaanluchttransportt.b.v.hettransporterenvanvoedsel,tentenenandere(nood)voorzieningenbijrampene.d.(bedragenperjaar)?HoeveelgeldisindeafgelopenjarendoordeNederlandsemedefinan-cieringsorganisatiesbesteedaanluchttransportt.b.v.hettransporterenvanvoedsel,tentenenandere(nood)voorzieningenbijrampene.d.(bedragenperjaar)?Hoeveelgeldis(naarschatting)indeafgelopenjarendoorandereNeder-landseNGO’sdandemedefinancieringsorganisatiesbesteedaanlucht-transportt.b.v.hettransporterenvanvoedsel,tentenenandere(nood)-voorzieningenbijrampene.d.(bedragenperjaar)?DeNederlandsehumanitairehulpisgebaseerdopeenhulpverzoekvandeVN,RodeKruisofNGO’seniszoveelmogelijkongeoormerkt.HierdoorwordthumanitairehulporganisatiesdeflexibiliteitgebodenomfondsenopdemeesteffectievewijzeintezettenwaardezehetmeestbenodigdTweedeKamer,vergaderjaar2008–2009,31700V,nr.1446 zijn.WanneerinhulpverzoekenvanVN,RodeKruis,MFO’senNGO’stransportkostenzijnopgenomenindebegroting,danzijndezeindemeestegevallennietonderverdeeldinweg-,water-ofluchttransport.Ombovenstaanderedeneniskwantificeringvandespecifiekekostenvanluchttransportnietgoedmogelijk.Inalgemenezingeldtdathulporgani-satiesalleenluchttransportinzettenwanneerditnoodzakelijkisvoordesnelheidindeeerstefasevandehulpverleningofindiengeenanderemogelijkhedenopenstaanommenseninnoodtebereiken.Hulpgoederenwordendoorhumanitaireorganisatieszoveelmogelijklokaalingekochto.a.omkostenvoortransporttebeperken.111Watisderedenomhetbedragvoorhumanitairehulpverlening(doelstel-ling6,beleidsartikel2)teverlagenvoor2009tenopzichtevan2008?Hoewordtgeanticipeerdopblijvendhogevoedselprijzenennatuurrampen(doorklimaatsverandering)?Hetstructurelebudgetdatbeschikbaarisindebegrotingvoor2009voorhumanitairehulpisnietgewijzigdtenopzichtevandeoorspronkelijkeramingvoor2008.Bijhumanitairehulpishetverloopvandeuitgavenechterafhankelijkvandeontwikkelingengedurendehetbegrotingsjaar,waaronderhetaantalnatuurrampen.Mochthetbudgetgedurende2009ontoereikendblijken,danwordtbezienofverhogingmogelijkis.MethetoogopdevoedselprijzencrisisisdestructurelebijdrageaanWFPverhoogdmet12,8miljoenEURtot40miljoenEURperjaar.112HoewordthetNationaalActiePlanterimplementatievanVNresolutie1325toegepastalshetgaatomde3Dbenaderingtenopzichtevana)defensie,b)diplomatie,c)ontwikkeling?DegeïntegreerdebenaderingisuitgangspuntvoordeuitvoeringvanhetNationaalActiePlan1325.EenconcreetvoorbeeldhiervanisAfghanistan:Nederlandsemilitairendieinvredesoperatiesparticiperenwordencontextspecifiekgetraindoverderollenenpositievanvrouweninvredes-processen.HetProvincialReconstructionTeam(PRT)inAfghanistanisdeeersteeenheiddiede«ChecklistGenderaspecteninhetOperationeelPlanningproces»heeftgebruikt.NederlandzalsamenmeteenaantalanderelidstatendeelnemenaaneenstudienaardeuitvoeringvanVNVR-resolutie1325inPRT-missiesinAfghanistan.DaarnaastfinanciertNeder-landactiviteitenvanUNIFEMinAfghanistan(innavolgingvandemotiePeters31200V,nr.53).BovendienstreeftNederland,waarmogelijk,naarhetopnemenvangenderinsociaal-economische,SSR-enDDR-program-ma’sin(post)conflictlandenensteltditindepolitiekedialoogaandeorde.113IsindemethodologievandeStrategischeGoedBestuurenCorruptieAnalyses(SCAGA’s)rekeninggehoudenmetreligieuzefactorenenactoren?Zoja,opwelkewijze?Welkegevolgenheeftdatvoordevormge-vingvanlandenspecifiekbeleid?Kuntuhierenkelevoorbeeldenvangeven?InhetFrameworkvoordeStrategischeGoedBestuurenCorruptieAnalyses(SCAGA’s)wordteenanalysevaneenlandgemaaktopdrieniveau’s:FoundationalFactors(onderliggendeconstituerendefactorenvanhetopenbaarbestuur),RulesoftheGame(despelregelsvanhetopenbaarbestuur)enhetHereandNow(defeitelijkehuidigesituatie).Opbasisvandezeanalysewordtgepoogdachterdefac¸adetekijkenendezgn.driversofchangeteidentificeren.TweedeKamer,vergaderjaar2008–2009,31700V,nr.1447 OphetniveauvanRulesoftheGamewordtgekekennaardeinvloedvanreligieuzefactorenenactoren.Zowordtergekekennaardeinstitutionali-seringvancivilsociety-organisaties,waaronderreligieuzegroepen.Hoegrootishuninvloedoprelatietussenstaatensamenleving?Ookdeverdelingvanmachtiseenaspect.Zijnreligieuzeactorengeïntegreerdindeconstitutieofjuisteentegenhangervandestaatsmacht?Hebbenzijtoegangtotinternationaleorganisatiesofresources?Hoeveelmogelijk-hedenhebbenzijomzichtemobiliseren?Opbasisvandezeanalyseenmethetinachtnemenvandebelangenvandeverschillendeactoren,wordtgekekennaarmogelijkhedenvoorinterventieenaansluitingbijdriversofchange.Desamenwerkingmetreligieuzeleiderskaneenmoge-lijkheidzijnomdedemocratischeprocessenineenlandteondersteunen.HetlandenspecifiekebeleidwordteventueelaangepastopgrondvandebevindingendieuitdeSGACA’skomen.DevertalingvandeuitkomstenvandeSGACA’sinhetlandenspecifiekebeleidvanambassadesisnogmaarnetopganggekomen.114Hoewordendeevaluatiesvandehulpprogramma’svaninternationaleorganisatiesalsUNHCR,ICRCenWorldFoodProgrammevoorontheem-deninColombiagebruiktdoorNederlandindepolitiekedialoogmetdeColombiaanseautoriteiten?Omvatde«bevorderingvaneffectievehulp-verlening»ookdemogelijkhedenomdefinanciëlesteunviamultilateraleinstellingenteverbredennaarmeerstructureleontwikkelingsprogram-ma’swaarbijNGO’senontheemdenorganisatiesingezetworden,ditmedegeletopdeconclusievandeIOBoverhumanitairehulpverleningviamultilateraleorganisaties?Deconclusiesenaanbevelingenvandeevaluatiesvandehulpprogram-ma’svanICRC,UNHCRenWFPwordenmeegenomenbijdestandpunt-bepalingvoordepolitiekedialoogmetdeColombiaanseautoriteiten.Watbetrefthettweededeelvandevraagwordtverwezennaarhetantwoordopvraag100.115KaneenoverzichtwordengegevenvandeNederlandseinspanningentenbehoevevangoedbestuurinontwikkelingslandenoverdeafgelopenvijfjaren?OmwelkeontwikkelingslandenginghetdaarbijenhoeomvangrijkwarendeNederlandseinspanningen(ookinfinancieelopzicht)perland?Welkeresultatenzijndaarbijgeboekt?Zievraag117.116ZijnerlandenwaaraanNederlandthansnoggeldgeefttenbehoevevan«goedbestuur»,maardieaanleidinggeventotaanzienlijketwijfeloverdeeffectiviteitvandieuitgaven?Zoja,omwelkelandengaathetdan?Zievraag117.117InwelkepartnerlandenhebbenNederlandseuitgaventenbehoevevangoedbestuurdaadwerkelijktoteengoedbestuurgeleid?BijgaandtreftueenoverzichtaanvandeNederlandsebilaterale(finan-ciële)inspanningenophetgebiedvangoedbestuurviadelanden-programma’s.Verbeteringvanbestuurheeftveelaspecten.Resultatenzijnbehaaldopverschillendeterreinen:betereinformatievoorzieningaanburgers,goedTweedeKamer,vergaderjaar2008–2009,31700V,nr.1448 verlopenverkiezingen,toegenomencontroledoordenationalereken-kamer,onafhankelijkerjournalistiek,eenstevigerpositievanngo’s,effec-tieveregemeentelijkesystemen,meerparticipatieveplanning,afnamevanhetaantalachterstalligerechtszaken,etc.Uiteindelijkgaatheteromdathetbestuurinlandendemocratischerwordten«levert»ophetgebiedvanontwikkeling.Verbeteringvanbestuurenvooraldemocratiserings-processenzijnechteringewikkeldeencontextspecifiekepolitiekeprocessen.Goedbestuurkannietwordenopgelegdmetmilitairgeweldoffinanciëlevoorwaarden,zoalsookdhr.Voorhoeveterechtconstateertin«RechtsstaatinOntwikkelingslanden».Democratiekannietwordengeëx-porteerdendemocratiseringisgeenquickfix.Democratiseringiseendoordebevolkingzelfgedrevenproces.Maarontwikkelingssamenwer-kingkanweldegelijkeenkatalyserendewerkinghebben.Zokunnenwestimulerendatoverhedendestemmenvanburgershorenbijhetstellenvanprioriteitenvoorbijvoorbeeldbeteregezondheidzorg,endatover-hedenverantwoordingafleggenaandeeigenbevolkingoverbijvoorbeelddetoegangtotrechtspraak,bestedingvanonderwijsgelden(inclusiefOS),ofingrepenindepersvrijheid.Datdoenweenerzijdsdooroverheden,parlementen,politiekepartijen,ngo’s,lokalemediaenanderenteonder-steunenindieprocessen;anderzijdsdoorzonodigpittigedialoogtevoerenoverbijvoorbeeldmensenrechten.Erzijngeenlandendieaanlei-dinggeventottwijfeloverdeeffectiviteitvangoedbestuursinzet.Datneemtnietwegdatkritischezelfreflectieencontinuekwaliteitsverbeteringinbenaderingnodigblijven.Meteenpolitiekerebenaderingvangoedbestuurzaldeeffectiviteitvanonzeinterventiesverdertoenemen.Zokrijgenonderliggende,ookinformeleoorzakenvancomplexebestuurs-problematiekinpartnerlandenexplicietaandachtindestrategischegoedbestuurencorruptieanalyses.Dezeanalysesdienenalsrealitycheck,maargevenookaanknopingspuntenvoorstrategischeinzet.Inderesultatenrapportages2005en2007isaangegevendatdeeffectenvanhetNederlandseeninternationalegoedbestuursbeleidopdekwaliteitvanhetbestuurinpartnerlandengemetenaandehandvangoveranceindicatoren,moeilijkaantoonbaarzijn.DatgeldtvoordeKaufmannindica-toren,maarbijvoorbeeldookvoorderecentgepubliceerdeMoIbrahimindex2008,volgenswelketweederdevandeAfrikaanselandenbeterwordtbestuurddanenkelejarengeleden.PublicatievanenpubliciteitoverlijstenzoalsdievanMoIbrahim,zijndesalnietteminvangrootbelang.MoIbrahimzelfsteltmetbetrekkingtotzijnindexnietalleendatbestuurlijkeprestatiesvandegrotemeerderheidvanAfrikaanselandenverbeteren,maarookdathijmetdescoresAfrikaanseburgerseeninstru-mentgeeftomhunoverhedenterverantwoordingteroepen.DitsluitaanbijmijndemocratiseringsbeleidendeaanbevelingenvanVoorhoeve:«Democratiedienterniettoeomverantwoordingafteleggentegenoverdeinternationalegemeenschapmaartegenoverdeeigenbevolking».IederetweejaarwordtdeKamergeïnformeerdoverindepartnerlandenbehaalderesultatenophetgebiedvangoedbestuuralsonderdeelvanderesultatenrapportage.Mei2009zaluderapportageover2007en2008toegaanmetmeergedetailleerdeinformatieoverbereikteresultatenoponderandereditthemaindeverschillendelanden.Uitgavenx100020032004200520062007Afghanistan00011460002219000Albanië44440001909000172200021000002804000Armenië23400030007060007080002016000Bangladesh0011690009820003375000Benin00258000017210001987000Bolivia49110003358000327400041680003435000Bosnië&Herzegovina217900013150000305700026530003188000BurkinaFaso0011710006300095000TweedeKamer,vergaderjaar2008–2009,31700V,nr.1449 Uitgavenx100020032004200520062007Colombia372000462000420000978000922000Egypte036000079500011030002481000Eritrea0055000870000Georgië688000362000758000901000920000Ghana00002000Guatemala27070001638000212500029080002689000India7400001184000210300025740004000Indonesië288840002698400095230001748300016466000Jemen00237000115000470000Kenia9010002336000352500034950007257000Macedonië12730001018000169200028240002566000Mali00171300012320002860000Moldavië5630001283000131700020850001579000Mozambique0060900011360002434000Nicaragua00268000232000272000Oeganda9652000626900065130001842900011833000Pakistan73400062800066700022330003586000PalestijnseAutoriteiten14770005469000395300027660005687000Rwanda77220003880000598700048000004574000Suriname9700006264000472900059980001373000Tanzania57850008008000693200060350009816000Zambia0012900001764000905000Zuid4Afrika26480009650000406500013240001314000Totaal7688400094215000729550009404300099129000118Zalerinhetkadervandoelstelling8vanbeleidsartikel2ookgekekenengeïnvesteerdwordeninandereenergiebronnendanduurzameenergie?HetNederlandseenergiebeleidisgerichtopdeovergangnaareenduur-zameCO2-armeenergiehuishouding.Bijhetzekerstellenvanonzeener-gievoorzieningisdeinzetopduurzameenergiedanookvancruciaalbelang.Tegelijkertijdishetbekenddatdeproductievanduurzameenergiedekomendedecenniaonvoldoendeisomaandetotaleenergievraagtevoldoen.Daaromishetookvanbelangomteblijveninvestereninandere–fossiele–energiebronnen.DeenergiediplomatievanhetministerievanBuitenlandseZakenspeelteenbelangrijkerolbijdehandelsbevorderingendeaandachtvoorhetinvesteringsklimaatinenergieproducerendelanden.119Watzalerinhetkadervandoelstelling9vanbeleidsartikel2naastonder-zoekenhetbezoeken/organiserenvanconferentiesdaadwerkelijkgedaanwordenaandestrijdtegenaantastingvanhetmilieuenvernietigingvanecosystemen?Erwordtineenaantalgevallendaadwerkelijkietsgedaanaandeaantas-tingvanhetmilieuenecosystemen.HetregionaleprogrammavoornatuurlijkehulpbronneninhetGroteMerengebiedrichtzichophetgrens-gebiedvandeDemocratischeRepubliekCongo(DRC)metOeganda,RwandaenBurundi.Inditconflictrijkeenzeerarmegebiedbevindenzicheenaantalgrotegrensoverschrijdendeparken.Hetregionaleprogrammaheeftalsdoelomdedrukopnatuurparkenwegtehalendoorhetbiedenvaneconomischealternatievenaandelokalebevolking.Dezealterna-tievenbestaanonderandereuithetverbeterenvandebodemvrucht-baarheidendeenergievoorziening.DaarnaastgeeftNederlandindeDRCeninIndonesiëmetanderedonorensteunaanhetopstellenvannationaleenregionalebeheersplannengerichtophetbeterbeheervannatuurlijkehulpbronnenvanmetname(veen)bossenenhetvergrotenvandebetrokkenheidvandelokaleTweedeKamer,vergaderjaar2008–2009,31700V,nr.1450 bevolkingsgroepenbijhetduurzaambeheer.Spanningentussenbevol-kingsgroepenkunnenhierdoorverminderdworden.Verderwordenerinanderegebiedenveelverschillendeactiviteitenuitge-voerd.ViahetMedefinancieringsstelselwordenNederlandseNGO’s(zoalsIUCN-Nederland,WNFenWetlandsInternational)gefinancierddieindiverselandeninAfrika,Zuid-AmerikaenAziëmilieuprogramma’suitvoeren.Daarbijstaatarmoedebestrijdingcentraalomdatarmoededelokalebevolkingvaakdwingtomeenaanslagtedoenopbestaandenatuurlijkehulpbronnen.Duurzaamverbeterdevoedselzekerheiddraagtbijaanstabiliteitendaarmeeaaneconomischeontwikkeling.LanddegradatieenverdrogingwordeninAfrikaeensteedsgroterprobleem,medeonderinvloedvanklimaatveranderingen.DaaromsteuntNederlandhetprogrammaTerrAfricavandeWereldbank.TerrAfricamobi-liseertoverheden,NGO’senbedrijfslevenindelandentenzuidenvandeSaharaeninternationaleorganisatiesomfondseneffectieverintezettenvoorhetherstelvanlandenverstandiggebruikvanecosystemen.OphetgebiedvanecologischenetwerkenbereidtNederlandeenprojectvoorindeKavangoZambeziTransfrontierConservationAreaomviaecologischecorridorsbeschermdegebiedenteverbindenenervoortezorgendatdelokalebevolkingactiefbetrokkenwordtenprofiteertvandenatuurlijkehulpbronnenwaarzijvanafhankelijkis.Dezesamenwerkingtussenvijflandenbevordertnietalleeneeneffectieverebescherming,maardraagtookbijaangrotereregionalestabiliteit.120Waaromwordendetotaleprogramma-uitgavenvoorbeleidsartikel2ruimEUR80mlnlagerin2009?Welkeinstrumenten/activiteitenwordendaar-voorversoberd?Hetverschilinramingenvoordetotaleprogramma-uitgavenvoorartikel2in2009tenopzichtevan2008betreftgeenversoberingvaninstrumentenofactiviteiten.Hetverschilbetreftmetnameartikel2.5,Regionalestabili-teitencrisisbeheersing,enartikel2.6humanitairehulp.Tenaanzienvanartikel2.5geldtdatdeaardvandesamenwerkinginfragielelandenmetzichmeebrengtdathetmoeilijkisomdeuitgaventeverindetoekomstteplannen.Omstandighedenindezelandenvragenomeenconstanteaanpassingvandeplanningaanderealiteitopdatmoment.Deuitgavenvoormetnamedelandenprogramma’szullendanookperjaaropbasisvandedanbestaandeinzichtenenmogelijkhedendiezichvoordoenverdermeerjarigwordeningevuld.Tenaanzienvanartikel2.6geldtdathetstructurelebudgetdatbeschik-baarisindebegrotingvoor2009voorhumanitairehulpnietisgewijzigdtenopzichtevandeoorspronkelijkeramingvoor2008.Bijhumanitairehulpishetverloopvandeuitgavenechterafhankelijkvandeontwikke-lingengedurendehetbegrotingsjaar,waaronderhetaantalnatuurrampen.Mochthetbudgetgedurende2009ontoereikendblijken,danwordtbezienofverhogingmogelijkis.121Waaromstaater€0bijdeuitgavenvoordeoperationeledoelstellingen2.2,2.4en2.8,terwijlerweleenaantalactiviteitenwordtaangekondigdopdezedoelstellingen?Hoekunnendezeprestatiesenactiviteitenwordenuitgevoerdzondermiddelen?Deactiviteitendieonderdeoperationeledoelstellingen2.2en2.4wordenuitgevoerd,wordengezienhunbredekaraktergefinancierduitrespectie-TweedeKamer,vergaderjaar2008–2009,31700V,nr.1451 velijkmiddelenvoorprogrammaondersteuningbuitenlandsbeleidenhetStabiliteitsfonds.Omdezeredenisergeenapartbudgettoegekendbijdezeoperationeledoelstellingen.Deactiviteitenonderoperationeledoelstelling2.8betreffenoverlegendeelnameinmultilateralegremia.Dezehebbengeenfinanciëleconse-quentiesvoorhetbetreffendebegrotingsartikel.122KuntuaangeveninwelkelandeninSub-SaharaAfrikadeEUnietactiefis?Kuntutevensaangevenofenzojawelkeandereinternationale(finan-ciële)instellingenwelactiefzijnindezelanden?DeEUisactiefinallelandeninSub-SaharaAfrika.123WatisderedendatdebijdrageaanhetEuropeesOntwikkelingsfonds(EOF)jaarlijksstijgteninvijfjaartijdmet40%groeit?Watisdeverklaringvoorhetfeitdatin2012debijdrageweermetruim€23miljoendaalt?Welkeinvloedheeftuopdeaanwendingvandezemiddelenenhetritmevandebestedingen?Inhoeverrekomenmee-entegenvallersindebijdrageaanhetEOFtengunsteoftenlastevanderegulierebegrotingvanBuitenlandseZaken?WatisderedendatdebijdrageaanhetEuropeesOntwikkelingsfonds(EOF)jaarlijksstijgteninvijfjaartijdmet40%groeit?Watisdeverklaringvoorhetfeitdatin2012debijdrageweermetruim€23miljoendaalt?Welkeinvloedheeftuopdeaanwendingvandezemiddelenenhetritmevandebestedingen?Inhoeverrekomenmee-entegenvallersindebijdrageaanhetEOFtengunsteoftenlastevanderegulierebegrotingvanBuitenlandseZaken.JaarlijkseoproepenvandeEuropeseCommissievoorbijdragenaanhetEOFkunnenechtervariëren.MiddelenuithetEOFwordeneerstaanACS-landentoegewezen(gealloceerd)envervolgensgecommitteerd.PasalsdeCommissieovergaattothetbetalenvangecommitteerdemiddelenvraagtzijeenbijdrageaandelidstaten.ErvindenopditmomentnogbetalingenplaatsuiteerdereEOF’s.Hetrecentewegwerkenvanhet«EOF-stuwmeer»,waarbijhetgehele9eEOFvooreind2007isgecommitteerd,zorgtvooreentoenamevangevraagdebijdragenaanhetEOFindekomendejaren.Tegen2012zaldit«stuwmeer-effect»zijnweggewerkt,waardoordeNederlandsebijdrageweerzaldalen.DealgemenebeleidslijnenvoorhetEuropeesOntwikkelingsfondswordenbepaalddoordelidstatenindeRaad.Nederlandbeïnvloedtdeaanwen-dingvandeEOF-middelenookviahetBeheerscomitévoorhetEuropeesOntwikkelingsfonds(EOF-comité),datgoedkeuringverleentaanlanden-strategiënenjaarplannenvoorhetEOF.DaarnaastvindterinACS-landenregelmatigafstemmingplaatstussenNederlandseambassadesendele-gatiesvandeEuropeseCommissie.124Kuntuuiteenzettenhoewordtbepaalddatin2008eenbedragvan€270miljoenenin2009eenbedragvan€234,4miljoenonderdenoemer«toerekeningEU-begroting»alsODAwordtbeschouwd(ziedeHGIS-nota,p.23)?Watverklaarthetverschilintoegekendebedragenvoor2008en2009?KaneennadereonderbouwinggegevenintermenvanteleverenprestatiesenconcreteactiviteitendietengrondslagliggenaanhetvoorTweedeKamer,vergaderjaar2008–2009,31700V,nr.1452 2009geraamdebedragvan€420,2miljoenaanODA-beleidinhetkadervanversterkteEuropesesamenwerking?DeEU-toerekeningwordtbepaaldaandehandvaneengeschatODA-aandeelindebedragenophoofdstuk4(DeEuropeseUniealsmondialepartner)vandebegrotingvandeEuropeseCommissieenhetrelatieveNederlandseaandeelindeafdrachtenvandelidstatenaandeEU.Hetverschiltussendebedragenvoor2008en2009ismetnameontstaandoordatdeverlagingvandeNederlandseafdrachtenalsgevolgvanhetnieuweeigenmiddelenbesluitdatvanaf2007vantoepassingismetterugwerkendekrachtindeafdrachtenvan2009isverwerkt.Deteleverenprestatiesenactiviteitenvallenonderdeverschillendeprogram-ma’svandeEuropeseCommissie,zoals:•HetEOFvoorACS-landen(Sub-SaharaAfrika,Caraïben,StilleOceaan).ActiviteitendieuithetEOFgefinancierdwordenvariërenvansteunaanbasisonderwijs-engezondheidszorgtothetverbeterenvaninfrastructuurverbindingeninentussenACS-landen.•HetIPA-programmadatwordtingezetvoorkandidaat-lidstatenwaarmeedeEUtoetredingsonderhandelingenvoert,potentiëlekandidaatlidstatenendeactiviteitenvandeEuropeseCommissieinKosovo.EenconcreetvoorbeeldishiervoorsteunaandeopbouwvanderechtstaatinMacedonië.•HetENPI-programmmavoordebuurregio’swaaruitactiviteiteninMiddellandseZeelanden,PalestijnsegebiedenenlandentenOostenvandeEUgefinancierdworden.VoorbeeldenvanconcreteactiviteitenuithetENPIzijndevoorzieneondersteuningvoorwederopbouwvanGeorgië;steunaandemocratiseringsprogramma’sinMoldaviëensectoralebegrotingssteuninEgypte.•HetDCI-programmavoorlandeninAzië,Centraal-Azië,hetMidden-Oosten,Latijns-AmerikaenvoorZuid-Afrika.Eendeelhiervanisbestemdvoorthematischeprogramma’s,waarondervoorvoedsel-zekerheidenmilieu/klimaat/energie.UithetDCIwordenbijvoorbeelddeactiviteitenvandeCommissieinAfghanistangefinancierd.ZoalsdesteunaanhetLawandOrderTrustFundendeProvincialeRecon-structieTeams.•HethumanitairehulpprogrammavandeCommissie,ditwordtgebruiktvoorbijvoorbeeldactiviteiteninSoedanenhetMidden-Oosten,vluch-telingenenvoedselhulp•Hetstabiliteitsinstrumentdatondermeerwordtingezetin(post)con-flictsituatiesinbijvoorbeeldSub-saharaAfrika,Kosovo,dePalestijnsegebieden.Ookwordthetingezettervoorkomingvanterrorismeencriminaliteit.•HetprogrammavoorDemocratieenmensenrechten,waaruitondermeerEUverkiezingswaarneminginontwikkelingslandenwordtgefi-nancierd.125VerstaatuondergeharmoniseerdecertificeringhetondersteunenvancertificeringsprocessenzoalsdeRSPOendeRTRS?Zoja,wordtdantoegezienoptoetsingopalleduurzaamheidcriteriaenopindirecteeffectenenhoezietuerdanoptoedatdezesystemendaadwerkelijkgarantiesbiedenvoorduurzaamheid?Verduurzamingenverbeterprogramma’svaninternationalehandelsketensvindtplaatsopbasisvanvrijwilligecertificering.Omtevoorkomendatvooriedereinternationalehandelsketenafzonderlijknieuwecertificerings-eisenwordenopgesteldislerenvanopgedaneervaringenuitwisselingtussenbestaandecertificeringsprocessenvangrootbelang.Ditresulteertinharmoniseringvancertificeringsprocessenen-eisen.Hetbehoorttotdetakenvanhetinoktober2008gestarteInitiatiefDuurzameHandelomTweedeKamer,vergaderjaar2008–2009,31700V,nr.1453 ervaringenmetcertificeringsprocessenbijelkaartebrengenendaarmeetekomentotverdereharmoniseringincertificering.RondetafelszoalsdeRSPOenRTRSspelendaarbijeenbelangrijkerolenwordendoorNeder-landondersteund.Daarnaastvindtharmoniseringookplaatsinhetkadervaninternationale(ISO)enEuropeseafspraken(CEN).Duurzaamheids-criteriaenindirecteeffectenkunnenpersectorverschillen.Deuiteindelijketoetsingophetnalevenvanduurzaamheidscriteriageschiedtdooronafhankelijkeorganisaties.Hoewelhierverschillendesystemenmogelijkzijn,biedteendergelijkeonafhankelijketoetsingdebestegarantievoorduurzaamheid.126Waaromwordtbijde«terealiserenprestaties»onderdeoperationeledoelstelling1(«Eenopen,opregelsgebaseerdenvoorspelbaar,niet-discriminerendhandels-enfinancieelsysteem»)hetbereikenvaneennieuwWTO-akkoordalszodanignietalsdoelstellinggenoemd?ZouhetbereikenvaneenWTO-akkoordjuistnietbijuitstekalsbelangrijkstedoel-stellingmoetenwordengenoemd?WatisuwoordeeloverdebezwarendieIndiaenChinaineenlatefasevandeonderhandelingenopwierpentegendeinwordingzijndeovereenkomst?Hetbelang,metnameookvoorontwikkelingslanden,vanhetbereikenvaneenWTO-DohaakkoordwordtdoorNederlandvolledigonder-schreven.Onderhetkopje«terealiserenprestaties»onderoperationeledoelstelling1bijBeleidsartikel4:Meerwelvaartenminderarmoede,werddaaromalseerstepuntopgenomendeafrondingvandeWTO-Doharonde.Inlijnmetdeaardvanditbeleidsartikelisvervolgensmeerspeci-fiekgewezenopdebenodigdevoortgangopeenaantalonderdelenvandeDoha-agenda,omontwikkelingslandenvoldoendebeleidsruimtetebiedenzodatzijhuneconomischeontwikkelingterhandkunnennemen.Ziehetantwoordopvraag74voordevisieopdebezwarenvanIndiaenChinategendevoorgesteldeoplossingmetbetrekkingtothetspecialevrijwaringmechanismevoorontwikkelingslanden.127Kaneenevenwichtigemarktopeningvoorontwikkelingslandenookbete-kenendatdezelandeneerdereeisenvandeEU(inhetkadervanEPA’s)enhetIMFendeWereldbankmogenterugdraaien?Zoalsaangegeveninhetantwoordopvraag75gaathetomdevraaginhoeverreontwikkelingslandenvoldoendebeleidsvrijheidhebbendanwelzoudenmoetenkrijgenbinnenhuidigeentoekomstigeafsprakenmetondermeerdeEU,IMFenWereldbank,ommaatregelentenemendiezijnodigachtenterbevorderingvanhunontwikkeling.Erisnietéénwegdienaarontwikkelingleidtendusmoeterruimtegelatenwordenvooreigenkeuzesenhetinspelenopdeverschillendeuitgangssituaties.Oponder-bouwdeverzoekenvanontwikkelingslandenomafsprakenaantepassendientmethetnodigebegriptewordengereageerd.128Op18en19septemberisdoorTogoeenRondeTafelConferentiegeorga-niseerdinBrussel.Nederlandheeftbeslotengeendeeltenemenaandezeconferentie.Kuntuaangevenopwelkegrondenutotditbesluitbentgekomen?Nederlandonderhoudtmet33landeneenstructurelerelatieophetgebiedvanontwikkelingssamenwerking(ziedeBeleidsbrief«Eenzaakvaniedereen»d.d.16oktober2007).Togostaatnietopdezelijstvanlanden.TweedeKamer,vergaderjaar2008–2009,31700V,nr.1454 DeelnameaandeRondeTafelConferentiewasdaaromnietaandeorde.DitisschriftelijkmeegedeeldaandepresidentvanTogo.129OpwelkewijzeondersteuntdeNederlandseambassadeinGhana,ookverantwoordelijkvoordebetrekkingenmetTogo,deontwikkelingvandeTogolesesamenleving?Ziehetantwoordopvraag128.ErisgeensprakevaneenstructureleNederlandsebijdrageaandeontwikkelingvanTogo.130NederlandheeftTogoeenfiksekwijtscheldingvandeschuldengegeven.BetekentditdatNederlandeenandererelatiemetTogoisaangegaan;bijvoorbeelddatTogoaandelijstvanfragielelandenwordttoegevoegd?Nee.InhetkadervanhetHeavilyIndebtedPoorCountriesinitiatief(HIPC)heeftdeClubvanParijsinjuni2008beslotenaanTogoschuldverlichtingtoetekennen.Nederlandheefthieraanbijgedragen.DezebijdragestaatlosvanhetaldannietbestaanvaneenbilateraleontwikkelingsrelatiemetTogoofhetplaatsenvaneenlandopdelijstvanfragielelanden.EenbelangrijkevoorwaardeoverigensvoordezekwijtscheldingdoordeClubvanParijsvormdeeensamenwerkingsprogrammamethetIMFensamen-werkingmetandereontwikkelingspartnersalsdeWereldbankendeAfDB.InditIMF-programmazijnvoorwaardengesteldophetterreinvanecono-mischeenbestuurlijkehervormingen,armoedebestrijdingencorruptie-bestrijding.OokbijhetverderedoorlopenvanhetHIPC-proceszullenduidelijkevoorwaardenwordengesteldopgenoemdeterreinen.131OpwelkewijzeondersteuntNederlandTogoendenaburigelandenophetgebiedvanwatermanagementenklimaatsverandering?TogobehoortniettotdepartnerlandenvanNederland.Derhalvevindtgeenbilateralefinancieringplaatsvanactiviteitenopdegebiedenwater-managementenklimaatsverandering.132HoeveelOSgeldzalin2009,2010en2011naarIndonesiëgaan?Hoeveelmeerofminderisditinvergelijkingmet2008?Hoeveelhiervanisbestemdvoorprojectenophetgebiedvanontbossing,klimaatenanderemilieuaspecten?Hoeveelisbestemdvoormensenrechten?Inonderstaandetabelzijnde(geplande)uitgaven(ineuro)voorIndonesiëin2008t/m2011opgenomen,mettevensdegeplandebedragenvoorprojectenophetgebiedvanmilieu(inclusiefontbossingenklimaat).Additioneelaandehiergenoemdecijferszalvoordeperiode2008–2011intotaalEUR6mlnbeschikbaargesteldwordenvoorbiomassa.Debudget-taireprogrammeringhiervoordientnogverdertewordeningevuldenisderhalvenietzichtbaarinonderstaandetabel.omschrijving2008200920102011TotaalODA10238400011559400010496000090500000Milieu9500000190000002000000016500000BinnenhetbudgetvanIndonesiëzijngeenmiddelenspecifiekvoormensenrechtengereserveerd.Welwordtbinnendeoverigeprogramma’s,waarvantoepassing,specifiekaandachtbesteedaanmensenrechten.ZofinanciertNederlandbijvoorbeeldinsamenwerkingmetdeInternationalTweedeKamer,vergaderjaar2008–2009,31700V,nr.1455 OrganisationforMigration(IOM)inAtjehmensenrechtentrainingenvoordelokalepolitie.133HoeveelOSgeldzalin2009,2010en2011naarVietnamgaan?Hoeveelmeerofminderisditinvergelijkingmet2008?Hoeveelhiervanisbestemdvoorprojectenophetgebiedvanontbossing,klimaatenanderemilieuaspecten?Hoeveelisbestemdvoormensenrechten?Inonderstaandetabelzijnde(geplande)uitgaven(ineuro)voorVietnamin2008t/m2011opgenomen,mettevensdegeplandebedragenvoorprojectenophetgebiedvanmilieu(inclusiefontbossingenklimaat).omschrijving2008200920102011TotaalODA26800000227000001820000011100000Milieu3000000350000035000001000000BinnenhetbudgetvanVietnamzijngeenmiddelenspecifiekvoormensenrechtengereserveerd.Welwordtbinnendeoverigeprogramma’s,waarvantoepassing,specifiekaandachtbesteedaanmensenrechten.BijvoorbeelddoorsteunaanhetprogrammavanhetMedischComitéNederland-VietnamvoorhetopzettenvaneennetwerkvoorsocialesteunaanHIV/AIDSgeïnfecteerden.OokneemtNederlandactiefdeelaandeEU-VietnamMensenrechtendialoogdietweekeerperjaarplaatsvindt.134HoeveelOSgeldzalin2009,2010en2011naarUgandagaan?Hoeveelmeerofminderisditinvergelijkingmet2008?Hoeveelhiervanisbestemdvoorprojectenophetgebiedvanontbossing,klimaatenanderemilieuaspecten?Hoeveelisbestemdvoormensenrechten?Hoeveelhiervanwordtviabegrotingssteungegeven?Welkevormenvanbegrotingssteunwordengebruikt?Inonderstaandetabelzijnde(geplande)uitgaven(ineuro)voorUgandain2008t/m2011opgenomen,mettevensdegeplandebedragenvoorprojectenophetgebiedvanmensenrechten.omschrijving2008200920102011TotaalODA40045000398100003481000034810000Mensenrechten1059000200000020000002000000NB:onlangszijnervooreenonderwijsprogrammainNoord-Ugandaaanvullendefondsentoegekend.Ditzalindenajaarsnotaverdertoege-lichtworden.HettotalebudgetvoorUgandain2008zaldusEUR46mlnbedragen.BinnenhetregionaleprogrammavoordeGroteMerenvormtmilieueenbelangrijkthema.EendeelhiervanheeftookbetrekkingopUganda.Bijvoorbeeldhetprogrammavoorgezamenlijkbeheervannationaleparkenwaargorilla’slevenopdegrensvanCongo,RwandaenUgandaenhetregionaalprogrammaophetterreinvanduurzameenergie.DeNederlandsebijdrageaanUgandaophetgebiedvanmilieuenmensenrechtenwordtnietviabegrotingssteungegeven.Welwordtvooronderwijsendejuridischesectorsectoralebegrotingssteungegeven.TweedeKamer,vergaderjaar2008–2009,31700V,nr.1456 135.KaneenoverzichtwordengegevenvandeinspanningenvanNederlandophetvlakvanbegrotingssteunindeafgelopenvijfjaren?Hoeomvang-rijkwarendieinspanningen(perland,metbedragen)?WelkebijdragenwerdendoorNederlandviadeWereldbankgesluisd(metvermeldingbegunstigdeontwikkelingsland)?Welkeresultatenzijndaarbijbereikt(perbegunstigdontwikkelingsland)?Voorgevraagdoverzichtzieonderstaandetabel.VoorinzichtindebehaalderesultatenverwijsiknaardeResultatenrapportage2005–2006dieuinmei2007isaangeboden.Inmei2009zultudeResultaten-rapportage2007–2008ontvangen.136HoeveelbegrotingssteunwordtdoorNederlandin2008opbilateralebasisgegeven?Hoeveelbegrotingssteunisdaarbij«sectoraal»enhoeveel«algemeen’?Naarwelkelandengaatdezebegrotingssteun?Kanperontwikkelingslandwordenaangegevenhoeveel«sectorale»begrotings-steunenhoeveel«algemene»begrotingssteundaarbijwordtgegevenin2008?Zievraag139.137HoeveelbegrotingssteunwordtdoorNederlandin2009opbilateralebasisgegeven?Hoeveelbegrotingssteunisdaarbij«sectoraal»enhoeveel«algemeen»?Naarwelkelandengaatdezebegrotingssteun?Kanperontwikkelingslandwordenaangegevenhoeveel«sectorale»begrotings-steunenhoeveel«algemene»begrotingssteundaarbijwordtgegevenin2009?TweedeKamer,vergaderjaar2008–2009,31700V,nr.1457 Zietabellenonderantwoordvraag135en136.IndebegrotingstaatdealgemenebegrotingssteunvoorMacedoniënogopEUR7mln.InmiddelsisbeslotenominhetkadervandeafbouwvanhetOS-programmaindatlandditbedragnietuittegeven.HetbedragvoorBoliviabetreftslechtseenreserveringvoorhetgevalditlandvoorbegrotingssteuninaanmer-kingzoukomen.138HoeveelbegrotingssteunwordtdoorNederlandin2008viadeWereld-bankgegeven?Isdezesteungeoormerkt?Zoja,naarwelkeontwikkelings-landenwordtdatgelddandoorgesluisdenomwelkebedragengaathetperland(in2008)?Kandaarbijookeenonderscheidwordengemaaktnaar«sectorale»begrotingssteunen«algemene»begrotingssteun?Zievraag139.139HoeveelbegrotingssteunwordtdoorNederlandin2009viadeWereld-bankgegeven?Isdezesteungeoormerkt?Zoja,naarwelkeontwikkelings-landenwordtdatgelddandoorgesluisdenomwelkebedragengaathetperland(in2009)?Kanookdaarbijeenonderscheidwordengemaaktnaar«sectorale»begrotingssteunen«algemene»begrotingssteun?Zievraag135vooreenoverzichtvanalgemenebegrotingssteunenonder-staandetabelvooreenoverzichtvansectoralebegrotingssteun.140ZijnerontwikkelingslandenwaaraanNederlandthansnogbegrotings-steungeeftmaardiezodanigaanleidinggeventottwijfelsoverdegoedebestedingvandebetreffendegeldendatNederlandoverweegtomdiebegrotingssteuntestaken?Zoja,omwelkelandengaathetdan?TweedeKamer,vergaderjaar2008–2009,31700V,nr.1458 Nee.Nederlandismomenteelnietvoornemensdebegrotingssteunaanbepaaldelandentestaken.WelisereenbeperktaantallandenwaardebegrotingssteunbeslissingentussenNederlandenhetpartnerlandzijnbeïnvloeddooractueleontwikkelingen.Indebesluitvorminghieromtrentwordt,inafstemmingmetdeanderebetrokkendonoren,departner-overheidaangesproken.Indieneenadequatereactieuitblijftwordtineersteinstantiebeslotentotaanpassingvandehulpinzetenhetintensi-verenvandepolitiekedialoog.Indienookditniethetgewensteresultaatoplevertdanbehoorthetstopzettenvannietalleenbegrotingssteun,ofdegehelehulprelatietotdemogelijkheden.141RecenteberichtenindemediaoverdevoortgangbijhetbereikenvandeMillenniumdoelenlopenmetbetrekkingtothethalverenvanhetaantalextreemarmemensennogaluiteen(ziebijvoorbeeldTrouwvan25septemberjl.endeVolkskrantvan25septemberjl.).Watisuwbeoor-delingvandevoortgangrespectievelijkachteruitgangopditgebied?Watisuwbeoordelingvandevoortgangresp.achteruitgangopditgebiedinlandendieveelontwikkelingshulpuitNederlandontvangen?Millenniumdoel1refereertmetnameaanhetaantalmensendatvaneeninkomenmoetrondkomendatlagerisdandeinternationaalgehanteerdearmoedelijn.DezelaatsteisonlangsbijgesteldtotUS$1,25perdag(wasUS$1,08perdag).Volgensdemeestrecentestatistiekendierekeninghoudenmetdenieuwsteinformatieoverdeprijsverschillentussenlandenishetaantalmensendatvanminderdanditbedragmoetrondkomengedaaldvan1,8miljardin1990tot1,4miljardin2005.Inpercentagesuitgedruktdaaldehetwereldwijdearmoedecijfervan41,6%in1990tot25,7%in2005.DaarmeelijktMillenniumdoel1(tussen1990en2015halve-ringvanhetgedeeltevandewereldbevolkingwatinextremearmoedeleeft)gehaaldtezullenworden.DedalingishethoogstinOostAziëwaarhetpercentagemensendatonderdezearmoedelijnleeftdaaldevan56%in1990tot17,9%in2005.InZuidAziëdaaldeditcijfervan51,1%tot41,6%eninAfrikabenedendeSaharavan54,9%tot50,4%.Erzijnnoggeenschattingenvandenieuwstearmoedecijfersin2005beschikbaarvoorindividuelelanden.Dezewordenindekomendewekenverwacht.Welisbekenddatindeperiode1999-2005eenlichteversnellingindeafnamevaninkomensarmoedeinAfrikatezienwaswegenshetaantrekkenvandeeconomischegroeiineengrootaantallandendaar.Dezeeconomischegroeitrendhoudtsinds2005aanenhetisdusaanne-melijkdatookinAfrikabenedendeSaharadetrendvanafnemendeinkomensarmoedezichheeftdoorgezet.Recenteontwikkelingenzoalsdestijgingvandevoedselprijzenendekredietcrisiszijnnognietindezeschattingenverwerkt.Hetlijktaanneme-lijkdatdezeomstandighedenvaninvloedzullenzijnopdearmoedecijferseninhetartikelinTrouwvan25septemberjl.wordtdaarookaangerefe-reerd.Hetisechternogtevroegomdepreciezeeffectenvandezeontwik-kelingenopdeinkomensarmoedeindewereld,enindepartnerlandeninhetbijzonder,temeten.Inkomensarmoedewordtnamelijkgemetendoormiddelvangrootschaligenationaleinkomens-enbestedingsenquêtesonderhuishoudens.Hetduurtvervolgensgewoonlijkenkelejarenvoordatdegegevensvandezeenquêtesbeschikbaarworden.142Kaninzichtwordengegevenindevoortgangdiewordtgeboektbijhetbestrijdenvancorruptieinontwikkelingslanden?Isdaarbijsprakevanvooruitgangofvanachteruitgang?Kaninhetbijzonderwordeningegaanopdeafnamerespectievelijktoenamevancorruptieinontwikkelings-TweedeKamer,vergaderjaar2008–2009,31700V,nr.1459 landendiedoorNederlandwordenondersteund(bijvoorbeeldaandehandvangegevensvanTransparencyInternational)?Devoortgangdiewordtgeboektt.a.v.debevorderingvangoedbestuurenalsonderdeeldaarvandebestrijdingvancorruptiekomttotuitdrukkingindetrackrecordsdievoorelkvandepartnerlandendoordeambassadeswordenopgesteld.Uitdetrackrecordsdievoor2008werdenopgesteld,blijktdatindemeestepartnerlandensprakeisvaneenverbeterdesituatietenopzichtevanhetjaardaarvoor.HoeweldegegevensvanTransparencyInternational’sCorruptionPerceptionIndexbelangrijkzijn,omdatzijinzichtgeveninhoeo.a.ondernemersdesituatiebeoordelen,kunnendeze,ookvolgensTIzelfnietgebruiktwordenvoortrendmeting.UitderecentuitgekomenCPIblijktdateenaantalpartnerlandenlichtachteruitzouzijngegaant.o.v.desituatieeenjaargeleden.Hetgaathierechteromstatistischniet-significantewijzigingen.DeIbrahimIndexisvoorwatcorruptiebetreftgrotendeelsopdeCPIgeba-seerd.IndeIbrahimIndexwordteveneensaangetekenddathetproble-matischisomdecorruptiesituatieinlandenindetijdopbasisvandezegegevenstevergelijken.Opgoedbestuurinhetalgemeenscoorttwee-derdevandeAfrikaanselandenvolgensdeIbrahimindex2008echterbeterdantentijdevandeeerstemetinggepubliceerdin2007.Ibrahimprijstdevoortgangopeconomischgebiedophetcontinent,metdertiglandendieverbeteringenlatenzienineenvandesubcategorieënmacro-economischestabiliteitenfinanciëleintegriteit.Eenaantallandenvallenopdoordatzijjuistookophetgebiedvancorruptiebestrijdinggoederesultatenlatenzien,waaronderookeenaantalAfrikaanselanden.ZoscoortGhanagoedopdeCPI-indexeniserindatlandsprakevaneengestageverbetering.Nederlandondersteuntdeover-heidophetgebiedvanhetaccountabilityenanti-corruptiebeleid.OokinMozambiquewordtvooruitganggeboektindestrijdtegencorruptie,getuigeo.a.dearrestatievanvoormaligministervanBuitenlandseZakenAlmerinoManhenje.SamenmetanderedonorenvoertNederlandeenactievedialoogmetderegeringvanMozambique,waarbijgewerktwordtmetconcretebenchmarksaandehandwaarvanderesultatenbijcorrup-tiebestrijdingpermanentwordengeregistreerd.InIndonesiëisdoordeanti-corruptieeenheidKPKeentoenemendaantalcorruptiezakenaange-pakt.DeNederlandsesteunophetgebiedvananti-corruptieconcentreertzichinIndonesiëopdetenuitvoerleggingvanhetVN-VerdragtegenCorruptie.143HoezaldeEUR160mlnextravoordoelstelling2vanbeleidsartikel4wordenuitgegevenin2009?Waaromisdeverwachtingdatdefondsenvoordezedoelstellingin2010weerzullendalen,waarnazevanaf2011weersterkzullenstijgen?Zievraag147.144Zalverhogingvanhetbudgetvooralgemeneensectoralebegrotings-steunalleenplaatsvindenalsdevolgendecriteriazijnvastgelegd:1.eisenwaaraaneenlandmoetvoldoenombegrotingssteunteontvangen?2.omstandighedenwaaronderbegrotingssteunzalwordenbevroren?3.omstandighedenwaaronderbegrotingssteunwordtstopgezet?ToekenningenverhogingvanbegrotingssteunvindtinprincipealleenplaatsbijeenvoldoendescorevanhetTrackRecord.InhetMemorandumofUnderstandingdatmethetpartnerlandwordtgetekendzijndeTweedeKamer,vergaderjaar2008–2009,31700V,nr.1460 afsprakenmetdatlandvastgelegd,waaronderdeomstandighedenwaarbijbegrotingssteunnietwordtvoortgezet.Nederlandpastdaarbijdegraduelebenaderingtoe,zoalsvastgelegdinhetsanctiebeleid.145«Invierpartnerlanden(Bolivia,Benin,OegandaenZambia)speeltNeder-landeenkatalyserenderolindedialoogmetdeoverheidbijdetotstand-komingvaneensamenhangendegroeistrategiemetfocusopverdelings-vraagstukken.»OpwelkewijzewordtdoorNederlanddezekatalyserenderolingevuld?Watzijndeverwachtebeleidseffectenenhoewordthetinstrumentbegrotingssteundaarvoorgebruikt?Opwelkemanierkandebegrotingssteunbinnendepolitiekedialoogsturendwerkenopresultatenenbeleidskeuzesvanhetontvangendelandalsbegrotingssteuntegelijker-tijdookvoorspelbaarheidmoetgaranderenzoalsgedefinieerdindeVerklaringvanParijs?Wordenindebestaandedialoogookandere(lokale)actorennaastdeoverheidbetrokkenenzojawelke?HoewordtindedialoogmetdeoverheidindevierpartnerlandendoorNederlandgeverifi-eerddatookdestemvandemeestgemarginaliseerdegroepenvertegen-woordigdis?Nederlandbrengtopbasisvangefundeerdeenkritischeanalyses,landen-specifiekegroei-énverdelingsvraagstukkenininhetdebatmetdeover-heid,donorenenlokaleactoreninhetpartnerlandoverhetmacrobeleid.Ditvergtversterkingvancapaciteitaanzoweldonorkantalsaandekantvanhetontvangendeland,inhetbijzonderinzakedeanalysevangroei-enverdelingskwesties.Nederlandlevertopdezewijzeeenbijdrageaan(onderzoeks-)activiteitenen/ofspeelteenprominenterolindedialoogomtrentgroeienverdeling,ondermeerdoordezetevoedenmetrelevantestudiesen/ofdoorleidendtezijnindedialoogopditgebied.Dezedialoogmetdeontvangendeoverheidenanderedonorenwordtveelalgevoerdincombinatiemetbegrotingssteun.Hetonderwerpgroeienverdelingwordthierookingebrachtenzaldeeluitmakenvandejaarlijksreviewsvanontwikkelingsresultatenvanhetpartnerland.Nederlandgeeftbegrotingssteunopeenzovoorspelbaarmogelijkewijze,zodathetpartnerlanddedoorNederlandbeschikbaargesteldemiddelenookindebegrotingmeekannemen.Voorspelbaarheidwordtbevorderddoorduidelijkheidtegevenoverdevoorwaardenwaaronderdebegrotings-steunwordtgegevenenoverdeteverwachtenbetalingenvoordekomendedriejaar.Inhetalgemeenwordenindebestaandedialoogandere(lokale)actorennaastdeoverheidnogonvoldoendebetrokken.Omdezegroepenbijdedialoogtebetrekkenwordtbijgedragenaandeversterkingvannationaleverantwoordingsmechanismen.EenpositiefvoorbeeldisZambia,waarmaatschappelijkeorganisatiesenledenvanhetparlementwelaldeelnemenaandejaarlijksereviewsendebegrotingssteundialoog.Indetoekomstmoetderolvandonorenafnemenendievannationalestruc-turen(parlementenmaatschappelijkmiddenveld)verdertoenemenomderegeringterverantwoordingteroepenoverhetbeleidendebegroting146Komthetbelangvaninfrastructuur(datdoordeministervoorOntwikke-lingssamenwerkingineenrecentinterviewnogalseerstewerdgenoemdvandebottlenecksvoorontwikkeling)afdoendetotuitdrukkingindetoewijzingvanbedragenaanbegrotingspostenresp.operationeledoel-stellingen?Zonee,waaromniet?Zoja,kuntudatonderbouwen?Investeringenininfrastructuurlevereneencrucialebijdrageaandeecono-mischeontwikkelingendaarmeeaanhetbereikenvandemillenniumTweedeKamer,vergaderjaar2008–2009,31700V,nr.1461 ontwikkelingsdoelen.DezeovertuigingkomtinruimematetotuitdrukkinginhetNederlandsebeleidenindetoewijzingvanbedragenaanbegrotings-postenresp.operationeledoelstellingen.AllereerstinvesteertNederlandin2009voorEUR200miljoenenindebelangrijkeinfrastructuursectorenwaterenenergie.Ophetterreinvanenergieenwaterensanitatie,zowelvanuithetoogpuntvanaansluitingenvoorhuishoudensalsvaninterna-tionaalklimaatbeleid,werktNederlandinhetkadervanhetduurzaam-heids-enenergiebeleidsamenmetdeinternationalepartners(zoalsWereldbank,AfrikaanseOntwikkelingsbank,deGlobalEnvironmentFacili-ty(GEF),NGO’senbedrijfsleven)aandirecteinvesteringeninhernieuw-bareenergie.IndeKamerbriefinzakeprivatesectorontwikkelinginontwikkelingslandenvan29juni2007gavendeministervoorOntwikkelingssamenwerkingendestaatssecretarisvanEconomischZakenhetgrotebelangaanvaninves-teringenininfrastructuurvoorontwikkelingvanhetlokaleondernemings-klimaat.AlspartneropditterreinheeftNederlandervoorgekozenzichteconcentrerenopeenduidelijkeniche,tewetensamenwerkingmetdeprivatesectorviainnovatieveinstrumentenalshetprogrammavoorOntwikkelingsrelevanteInfrastructuurontwikkeling(ORIO),hetMOLInfra-structuurFondsvanFMO,TheCurrencyExchangeFund(TCX),dePrivateInfrastructureDevelopmentGroup(PIDG)endePublic-PrivateInfrastruc-tureAdvisoryFacility(PPIAF).InsamenwerkingmetdezeprivatesectorinstrumenteninvesteertNederlandin2009voorEUR203miljoenininfrastructuurontwikkeling.GroteinvesteringenininfrastructuurlaatNederlandoveraanmultilateraleorganisatiesalsdeWereldbank.147Waaromzijneropbeleidsartikel4grotebedragenafgeboektindeVoor-jaarsnotaenwordennuindeMiljoenennotaweergrotebedragenbijge-boekt?HoekandeTweedeKamerhetonderscheidzienofhethierbeleids-matigemutatiesophetterreinvanarmoedebestrijdingbetreftofslechtsboekhoudkundigeverschuivingenopeenparkeerartikel?Kanwordentoegelichtwelkeextrabeleidsactiviteitenverwachtmogenwordennuhetbudgetvoorarmoedevermindering(artikel4.2)ruimverdubbeltengroeitvan497miljoeneuroin2010naarruim1,2miljardeuroin2013?KanopdebegrotingvanBuitenlandseZakenookeenafzonderlijkparkeerartikelwordengecreëerdinplaatsvanhetbudgetvoorarmoedebestrijdinghier-voortebenutten?ZoalstoegelichtindeVoorjaarsnotabetrofdeverlagingvanditartikeltentijdevandieVoorjaarsnotaeensaldovanenerzijdseenmeerjarigeverho-ginginverbandmetdeoverhevelingvanderegionaleontwikkelings-bankenvandebegrotingvanFinanciënnaarBuitenlandseZaken,ander-zijdseenverlagingalsgevolgvanhetgebruikelijkeparkeerkaraktervanditartikel.BijVoorjaarsnotazijnnamelijkeerdereverhogingenvanhetODA-budgetoverdeverschillendeartikelenverdeeld.ZiehiervoorookdetoelichtingenindeVoorjaarsnota.DeverhogingzoalsnuindeBegroting2009opgenomenwordteveneensveroorzaaktdoormeerderemutaties.Zoalstoegelichtinhetverdiepings-hoofdstukvandebegrotingbetreftheteenaantalmutatiesindeomvangvandebegrotingssteunvoorVietnamenRwanda,eenextrabijdrageaanhetIMFeneenverhogingvandebijdrageaandeAfrikaanseOntwikke-lingsbank.Verderwordtdeverhogingooknubeïnvloeddoorhetparkeer-karaktervanditartikel.HetbetrefthierverhogingenvanhetODA-budgetalsgevolgvanhogereBNP-ramingen.Hetparkeerkaraktervanartikelonderdeel4.2houdtindatdebegrotings-geldendiesamenhangenmetdemutatiesvanhetODA-budget(zowelpositiefalsnegatief)opditartikelwordenverwerkt.DezewordenopTweedeKamer,vergaderjaar2008–2009,31700V,nr.1462 gezettemomentenindebegrotingscyclusoverdeoverigeartikelonder-delenverdeeldendaarmeeterautorisatievoorgelegdaandeTweedeKamer.Ditverklaartookdestijgingopditartikelinlaterejaren.Deposi-tievemutatieinhetODA-budgetalsgevolgvandehogereBNP-ramingenwordtindeloopderjarenverderverdeeldnaardeoverigeartikelonder-delen.HetonderscheidtussenbeleidsmatigeentechnischemutatiesisvoordeKamerinzichtelijkdoordatdebeleidsmatigemutatiesimmerindebegrotingsproductenzoalsVoorjaarsnotaenbegrotingwordentoegelicht.Gezienhetbovenstaandeishetcreërenvaneenafzonderlijkartikelnietnodig.148Waaromvertonendeuitgavenvoor«armoedevermindering»eenzeersterkegroeiindekomendejaren(meerdaneenverdubbelingwanneermenhetbedragvoor2012vergelijktmetdatvoor2008)terwijlbijv.deuitgavenvoor«verhoogdeeconomischegroeienverminderdearmoedealsgevolgvaneengezondeprivatesectorontwikkeling»indieperiodeophetzelfdeniveaublijven?Demutatiesopartikel4.2zijnandersvanaarddandemutatiesopoverigeartikelenzoals4.3.Ditwordtveroorzaaktdoorhetparkeerkaraktervanartikel4.2.Vooreenverderetoelichtinghieroverwordtverwezennaarhetantwoordopvraag143en147.149InwelkenegenlandenhelptNederlandmethetontwikkelenvanplannenvooreenbetereaansluitingvanhetberoepsonderwijsophetprimaironderwijs?Opwelkewijzewordtdieaansluitinggerealiseerdenwatzijndebelangrijksteknelpuntendiehieropgelostmoetenworden?Nederlandhelptmethetontwikkelenenuitwerkenvanonderwijssector-plannenvooreenbetereaansluitingvanhetberoepsonderwijsophetprimaironderwijsenhetpost-secundaironderwijs,volwassenenonder-wijsenalfabetiseringinGhana,Zambia,Mozambique,Jemen,Zuid-Afrika,Uganda,Kaapverdië,BoliviaenIndonesië.Ditwordtgerealiseerddoorhetondersteunenvanstrategischeplannendiezichrichtenophetverbeterenvandetoegangtotpost-primaironder-wijs(enmeerinhetbijzonderberoepsonderwijs).Hierbijgaathetonderandereomhetverbeterenvanhetimagovanhetberoepsonderwijsonderleerlingenenouders.Deambitievanveelleerlingenenoudersisgerichtophetverkrijgenvaneenacademischegraadeneen«whitecollarjob».Omdeelnameaanberoepsonderwijsaantrekkelijkertemakenishetvanbelangomtestrevennaarhoogwaardigekwaliteitvanhetberoepsonder-wijsindepartnerlanden.Daarnaastzaleenaantoonbareaansluitingopdearbeidsmarkttotstandmoetenwordengebrachtzodatdekansophetvindenvaneenpassendebaanaanmerkelijkvergrootwordt(employabi-lity).Centraalstaathierhetversterkenvanrelevantevaardighedenvarië-rendvan(micro)-ondernemerschaptotspecifiekeberoepsvaardighedeninverschillendesectoren.Hetiseengroteuitdagingomallerelevanteactorentebetrekkenbijdeontwikkelingenimplementatievanlokaleplannenterverbeteringvanhetberoepsonderwijs.Verschillendeactorenspeleneenbelangrijkerol,tewetenministeriesvanonderwijs,ministeriesvanwerkgelegenheideneconomischezaken,kenniscentra,onderwijs-entraininginstellingen,lokaleprivatesectorenngo’s.Ditvergteenmulti-sectoraleenmulti-actorbenadering.TweedeKamer,vergaderjaar2008–2009,31700V,nr.1463 150OpwelkemanierdraagtNederlanderaanbijdatprogramma’senprojectengerichtophetbiedenvanonderwijsaanzoveelmogelijkkinderenookdiekinderenbereiken(10–20%)dietotgemarginaliseerdegroepenbehoren(geografisch,etnischoffysiek)endaardoormoeilijktebereikenzijn?NederlandonderschrijftdedoelstellingenophetterreinvanMDG2.Dedoelstellingvanhetbeleidisdatallekinderenonderwijsgenieten,inclu-siefdekwetsbareenmoeilijktebereikengroepen,zoalsondermeerkindereninverafgelegenendunbevolktegebieden,meisjes,ziekeengehandicaptekinderen,aidswezen,kinderenvanetnischegroependiedeofficiëlevoertaalnauwelijksbeheersenenkindereninconflictgebieden.Nederlandzetinop«inclusiefonderwijs»waarbijzoveelmogelijkkinderenaanhetreguliereonderwijsdeelnemen.InhetonderwijsbeleidvandepartnerlandenzietNederlandhiervoorsteedsmeeraandachtontstaan.Omdathetrealiserenvaninclusiefonder-wijsindearmstelandengeenkwestieisvaneenpaarjaar–veelonder-wijsstelselszijnnoginopbouw–draagtNederlandookviahetonder-steunenvanalternatieveonderwijsvormen,zoalsnon-formeelonderwijs,bijaankortetermijnoplossingenvoordekinderendienúnaarschoolmoeten.Ditgebeurtvaakmethulpvanmaatschappelijkmiddenveldorga-nisatiesenNGO’s.BehalveviadebeleidsdialoogmeteenaantalbilateraleonderwijspartnerlandenbevordertNederlandookinclusiefonderwijsviahetinternationaledonorpartnerschapvooronderwijsEducationforAll/FastTrackInitiative.Anderevoorbeeldenvaninspanningenomkwetsbarekinderenaanonder-wijsdeeltelatennemenzijnalsvolgt.–HetlopendesamenwerkingsprogrammametUNICEF(EUR166mln)omkindereninnoodsituatiesen(post)conflictgebiedenonderwijstegeven.–EensamenwerkingsprogrammametUNICEFomtebevorderendatkinderenineenvroegstadiumdejuistezorgkrijgenenwordenvoor-bereidophetbasisonderwijs(EarlyChildhoodDevelopment).–Viadebijdrageaanhetprogrammaterbestrijdingvankinderarbeid(IPEC)vandeInternationalLabourOrganisation(ILO)wordenkinderenvanuitwerknaaronderwijsbegeleid.InBangladeshenIndonesië,landenmetkinderarbeidopgroteschaal,financiertNederlandspecialeopdielandengerichteILO/IPEC-projecten.ZozijnbijvoorbeelddankzijdeNederlandssteunaaneenprojectinBangladeshindeperiode2001–200630000kinderenaankinderarbeidonttrokkenenvankwalita-tiefgoedonderwijsvoorzien;hunoudersofverzorgerskregenalterna-tieveinkomstengeboden,ondermeerviamicrokredieten.–Deintroductievantweetaligonderwijsindiversepartnerlanden;kinderendoenhuneersteleerervaringopinhuneigen,inheemsetaal,waardoorhetlatergemakkelijkerisnaardeofficiëlevoertaalovertestappen.InlandenalsBurkinaFasoenBoliviaheeftditgeleidtoteengrotereinstroomvanetnischegroepenenflinkedalingvanhetuitval-percentage.–Inlandenwaarhetformeleonderwijsnognietnaarbehorenfunctio-neertwordtviaNGO’sgeïnvesteerdinnon-formeelonderwijs,dataansluitbijhetformeleonderwijs.Eenvandebelangrijkstevoor-beeldendaarvanisdeorganisatieBRACinBangladesh,dieaanmeerdaneenmiljoenkinderenonderwijsbiedt.151HoebeoordeeltuhetgegevendatervolstrektonvoldoendevoortgangwordtgeboektbijhetstrevennaargelijkerechtenvoormannenenTweedeKamer,vergaderjaar2008–2009,31700V,nr.1464 vrouweninontwikkelingslanden?Zullenvande113landenwaarinmeisjesgeengelijketoeganghebbentotonderwijs,slechts18landendaarinverbeteringbrengen(vgl.deVolkskrant,25september2008)?HoeishetindatopzichtgesteldmetdelandendieveelhulpkrijgenuitNeder-land?Hetishelaaseenfeitdatdepositievanvrouwenwereldwijdopallefrontennogsteedsachtergesteldistenopzichtevanmannen:opsociaalgebied(onderwijsengezondheid),maatschappelijk,economischenpoli-tiek.Daarenbovenisernoghetenormeprobleemvangeweldtegenvrouwen,waarwereldwijdéénopdrievrouwenmeetemakenkrijgt.Verbeteringvandezepositiegaaterglangzaam.OmdezeredenzijngenderenSRGRtotintensiveringsterreinenvanhetNederlandsebeleidbenoemd.Ophetterreinvangelijketoegangtotonderwijsisindeafgelopen15jaarvooruitganggeboekt.Desalnietteminisineenaantalpartnerlandenwaarwordtsamengewerktophetterreinvanonderwijshetdoelvangenderpariteitinprimairensecundaironderwijsper2005(hetoorspronkelijkeMDGdoel)nietgehaald.VoorprimaironderwijsbetreftditBurkinaFaso,Eritrea,Ethiopië,Mali,Mozambique,Pakistan,YemenenZambia.VoorsecondaironderwijsgaathetomBurkinaFaso,Eritrea,Ethiopië,Mali,Mozambique,Pakistan,Tanzania,Uganda,YemenenZambia.152Inhoeverreisinhetactieplan,datdoordeNederlandseAmbassadeinDelhiontwikkeldis,omgeweldtegenvrouwentebestrijden,aandachtvoorhetbestrijdenvangeweldtegenvrouwenbehorendetotreligieuzeminderhedeninIndia(UithetpersberichtvandeSpecialeRapporteurd.d.20maart2008naaraanleidingvaneenrecentbezoekaanIndiablijktdatvooralvrouwendeeffectenondervindenvanreligieuzeintolerantieenhetslachtofferzijnvanseksueelgeweldingeweldtegenreligieuzeminder-heden)?Hetactieplanrichtzichopvrouweninkwetsbarepositiesindesamenle-ving,ongeachthunreligieuzeachtergrond.Hetbetreftondermeervrouwendiegediscrimineerdwordenopgrondvanafkomstenwerk.153InhoeverrewordtdediversiteitbinnendesamenlevingmeegenomenbijhetontwikkelenenuitvoerenvanhetbilateraleactieplanvanEthiopiëomgeweldtegenvrouwentebestrijden(beleidsartikel5,operationeledoel-stelling3,terealiserenprestaties)enisaandachtvoorvrouwenuitgemar-ginaliseerdebevolkingsgroepen,waaronderpastoralistenvrouwen?Deprogramma’sgerichtopbestrijdingvangeweldtegenvrouwendiedeambassadeinEthiopiëondersteunt,evenalshetbeleidvandeoverheden,zoweloplokaalalsnationaalniveau,zijntoegespitstopdeverschillenderisicogroepen.Bijvoorbeeldpastoralistenvrouwenlopenmeerrisico’s(omdatgeweldtegenvrouwendaarmeervoorkomt)enhetbeleidisdaaroptoegesneden.Regionalecultureleverschillenwordeneveneensindebenaderingmeegenomen.IndeAfargemeenschapmoetenanderemaatregelengenomenwordendaninderegioBeninshangulGumusinhetWestenvanhetland.Eenandervoorbeeldishetspecifiekebeleidgerichtopprostituees.Weereenandervoorbeeldzijndeprogramma’sindeonderwijssector.Insommigeregio’skangeweldtegenvrouweninhetreguliereonderwijswordenaangepakt,inanderegebiedenishetnoodzakelijkomspecialekost-TweedeKamer,vergaderjaar2008–2009,31700V,nr.1465 scholenvoormeisjesoptezettenwaarzijveiligonderwijskunnenvolgenomdatditingewonescholennietlukt.154WatisdehuidigeNederlandsebijdrageaanhetGlobalFundtofightAids,TuberculosisandMalaria(GFATM)enmetwelkbedragzaldittoenemenomdeopwaartsebijgesteldedoelenvoorhetfondstehelpenrealiseren?OpwelkewijzezetNederlandzichervoorinopdatuitvoerendelokaleorganisaties(NGO’senFaithBasedOrganisations-FBO’s)gemakkelijkertoegangtotfinancieringuithetGFATMhebben?DeNederlandsebijdragein2008bedraagtEUR60miljoen,ditzalstijgentot80miljoenin2009en90miljoenvanaf2010conformdeNederlandsetoezeggingtijdensdeafsluitendebijeenkomstvanhetprocesvoormiddelenaanvullinginseptember2007.NederlandisinenkelelandenactiefbetrokkenbijhetCountryCoordina-tingMechanism(CCM)datdeontwikkelingenuitvoeringvanGFATMgefinancierdeprogramma’scoördineert.Samenwerkingentaakverdelingtussennationaleoverhedenenlokalemaatschappelijkeorganisatieswordenhierbesproken.DaarnaastmoedigtGFATMlandenaangebruiktemakenvan«dualtrackfinancing»waarbijGFATMnationaleprogramma’sondersteuntzowelviadirectefinancieringvandeoverheidalsviadirectesteunaanmaatschappelijkeorganisaties.Sindsdeintroductievan«dualtrackfinancing»ishetvoorlokaleuitvoerendeorganisaties(NGOsenFBOs)gemakkelijkergewordenomtoegangtotGFATMfinancieringtehebben.155WelkeinitiatievengaatuondernemenomuitvoeringtegevenaandesamenwerkingmetFBO’sindestrijdtegendeHIV/Aidspandemie,waartoedeAidsambassadeurinMexicoopgeroepenheeft?ZoalsdeAids-ambassadeurinMexicoaankondigdezalvolgendjaarinsamenwerkingmetICCO,CordaidendeEucumenicalAidsAllianceeenbijeenkomstvoorreligieuzeleidersgeorganiseerdwordenomhunroltenaanzienvanhiv/aidstebespreken.DeuitkomstvandezebijeenkomstzalmederichtinggevenaandeverderesamenwerkingmetFaithBasedOrga-nisations.156Hoebeoordeeltuhetgegevendatmenerindemeeste(ontwikkelings-)-landennietinslaagtomdeverspreidingvanAidstestoppen?WatisindatopzichtdesituatieinlandendieveelhulpkrijgenuitNederland?Ineenheelaantalontwikkelingslandenslagenoverhedenerinomsamenmetmaatschappelijkeorganisatiesenprivatesectorhetaantalnieuwehiv-infectiesteverkleinen.Metnameinsub-SaharaAfrika,deregiodiedemeestehulpkrijgtuitNederland,stabiliseertdeaidsepidemiezich.UNAIDSsteltdatin14vande17Afrikaanselanden–dieovervoldoendeonderzoeksgegevensbeschikken–hetpercentagevanjonge,zwangerevrouwenmethiv,gedaaldis.DerelatiefsnelsteverspreidingvanhivvindtmomenteelplaatsinlandeninOost-EuropaencentraalAzië,landendieweinigofgeenhulpkrijgenuitNederland.157Hoeveelgeldis/wordtvanuithetOS-budgetinrespectievelijk2007,2008en2009uitgegevenaandebestrijdingvanHIV/Aidsenhoeveelaanvacci-natiestegenuiteenlopendeziekten?TweedeKamer,vergaderjaar2008–2009,31700V,nr.1466 In2007isereenbedragvanEUR433miljoenuitgegevenaandebestrij-dingvanHIV/AIDS,tuberculoseenmalaria.In2008enin2009isereenbedragvanrespectievelijkEUR458enEUR466miljoenaanuitgavenopditthemavoorzien.DeuitgavenvoorvaccinatiestegenuiteenlopendeziektenbedragenEUR24,6miljoenperjaarviaondersteuningvandeGlobalAllianceforVaccinesandImmunisation(GAVI).158Opwelkewijzegaatuinzettenopeenstructureleenlangjarigeondersteu-ningvanhetgroeiendeaantalweeskinderenwereldwijdalsgevolgvandeHIV/Aidspandemie?Nederlandheeftviahet«JointLearningInitiativeonChildrenAffectedbyAids»onderzoekondersteundnaardewijzewaaropkinderendiedirectofindirectdoordeHIV/Aidspandemiezijngetroffenhetbestekunnenwordenondersteund.Uitditonderzoekblijktdathetovergrotedeelvandezegroepkinderen(deschattingis80%)eenoverlevendeouderheeften95%vandezekinderenopgroeitineengezinssituatie.Hetonderzoekherbevestigteveneensdatopvangingezins-offamilieverbandbeterisvoorkinderendanopvangbuitendezeverbanden.Daarnaastblijktuithetonderzoekdathetmoeilijkenvrijwelaltijdonwen-selijkisomeenonderscheidtemakentussenkinderendiedirectofindi-rectdoordeHIV/Aidspandemiezijngetroffenenanderekwetsbarekinderen.MedeopbasisvandeuitkomstenvanditonderzoekzalerdaaromookgeensprakezijnvandeontwikkelingvaneenNederlandsbeleiddatspeci-fiekgerichtisopdeondersteuningvankinderendieweeszijngewordentengevolgevandeHIV/Aidspandemie.Echter,hoewelkwetsbarekinderengeendoelgroepvormeninhethuidigeontwikkelingssamenwer-kingsbeleidwordtermiddels«mainstreaming»weldegelijkaandachtbesteedaandezegroep.Nederlandondersteuntviaverschillendebila-teraleontwikkelingssamenwerkingsprogramma’sdeopvangvankinderendiedirectofindirectzijngetroffendoorHIV/Aidsénanderekwetsbarekinderen.InaanvullingdaaropwordendefondsendieviademotievanderStaaij/Huizinga-HeringaenhetamendementVoordewindterbeschik-kingzijngekomenvoordergelijkeprogramma’sgebruikt.DaarnaastwordenookviaNederlandsenon-gouvernementeleorganisa-tiesenviaUNICEFverschillendeprogramma’sondersteunddiegerichtzijnopdeopvangvandezekinderen.Hetprincipevansocialebeschermingisbijdeuitvoeringvandezeprogramma’sleidend,waarbijdeondersteuningvanopvangvankwets-barekinderenbinnengezins-offamilieverbandprioriteitheeft.159Hoeveelbedraagtdebilateralesectorsteunvoorgezondheid,inelkvande12partnerlanden?Hoehoogishetbudgetvoormaatschappelijkeorgani-satiesindezelanden,vooraidsenreproductievegezondheid?Kuntueenoverzichtgevenvandezeuitgavenvoordejaren2008,2009en2010?Onderstaandtabelgeeftdetotalebilateraleuitgavenvoorgezondheid(inclusiefsectoralebegrotingssteungezondheid–zieantwoordopvraag136)voorelkvande12partnersvoordejaren2008–2010.Hoewelerverschillenzijntussendelanden,ishetmerendeelvandezeuitgaven,tewetengemiddeld74%,bestemdvooralgemenegezondheidszorgdatvooralviasectorsteunverleendwordt.Overdejarenheenwordt16–20%uitgegevenaanspecifiekehiv/aidsactiviteitenterwijlderesterende6–11%TweedeKamer,vergaderjaar2008–2009,31700V,nr.1467 SRGRactiviteitenbetreft.Hetaandeelvandeuitgavendatviasteunaanmaatschappelijkeorganisatiesverloopt,iszeervariabeltussendelandenmaarbetreftvooraluitgavenvooraidsenSRGR.200820092010Suriname265100056670003625000Bangladesh98800001055000010500000BurkinaFaso802300085000008750000Ethiopië100770001007700010077000Ghana209450001985000019500000Mali4860000928000010050000Mozambique9520000670000012000000Nicaragua668800070100007030000Tanzania219340002122000019050000Vietnam529400090000008700000Jemen563000065000007000000Zambia167000001514800014848000Totaal122202000129502000131130000160IsereenveranderingvoorzieninhetaantalpartnerlandenwaarNeder-landdegezondheidszorgsteunt?Zoja,welkelandenkomenerbijofgaaneraf?Nederlandondersteuntdegezondheidsectorin12landen:Vietnam,Bang-ladesh,Jemen,Ethiopië,Tanzania,Mozambique,Zambia,Ghana,BurkinaFaso,Mali,NicaraguaenSuriname.InZambiaenVietnamtreedtNederlandgefaseerduitdegezondheids-sector.VoorBangladeshzalhierovervolgendjaareenbesluitgenomenworden.161AanwelkvandetwaalfpartnerlandenwaarNederlanddegezondheids-sectorondersteuntgeeftNederlandookalgemenebegrotingssteun?Kuntuvoordezelandenaangevenofhetpercentagevandeoverheidsbegro-tingdatnaardeministeriesvoorgezondheidgaat,gelijkisgeblevennabegrotingssteun,ofisverlaagd,zoalsinZambiagebeurde?Metanderewoorden:daalthetbudgetvanhetministerievoorgezondheidwanneerdonorenoverstappenvansectorsteunnaaralgemenebegrotingssteun?Zoja,watdoetNederlandomditrisicotegentegaan?NederlandondersteuntdegezondheidsectorinVietnam,Bangladesh,Jemen,Ethiopië,Tanzania,Mozambique,Zambia,Ghana,BurkinaFaso,Mali,NicaraguaenSuriname.InBangladesh,Ethiopië,JemenenSurinamewordtgeenalgemenebegrotingssteungegevendoorNederland.DebeschikbareinformatieoverdesituatieinZambialeverteenanderbeeldopdangeschetst.InZambiaisjuistsprakevaneenstijgingvanhetpercentagevandealgemenebegrotingssteundatdeoverheiduitgeeftaangezondheidszorg.Hiermee(over)compenseertdeoverheidvanZambiadeafnamevandonor-bijdragenaandesector.Eendergelijkcompensatiedoetzichookvoorindemeesteanderelandenwaarbegrotingsteunensectorsteunaandegezondheidszorgtegelijkertijdwordtgegeven.InNicaraguaenMaliishetpercentagegelijkgebleven.Mochthetzozijndatgenoemdepercentagesineenbepaaldlandzoudendalen,danzaldeoverheidvandatlanddaaropwordenaangesprokeninhetkadervandebeleidsdialoog.TweedeKamer,vergaderjaar2008–2009,31700V,nr.1468 162Hoebeoordeeltuhetgegevendatrelatiefeenzeergeringsuccesisgeboektbijhetverminderenvanhetaantalvrouwendatsterftalsgevolgvaneenzwangerschap(vgl.deVolkskrant,25september2008)?WatisindatopzichtdesituatieinlandendieveelhulpkrijgenuitNederland?Sterftegerelateerdaanzwangerschapenbevallingblijftonverminderdhoog,metnameinSub-SaharaAfrikaenZuid-Azië,nietalleenomdaterveelteweinigisgeïnvesteerdindegezondheidszorgennogminderinprogramma’svoorgezinsplanning,maarookomdatdepositievanvrouwenindieregio’sachtergesteldis;erzijnveleculturele,socialeeneconomischebarrièreszijnvoorvrouwenomadequatezorgtijdenszwangerschapenbevallingtekunnenverkrijgen.Zoalsaangegevenoppagina36vandeMvT209gaathetomeencomplexvanzaken,dietege-lijkopordemoetenzijnomdaadwerkelijkmeetbarevoortgangm.b.t.«gezondheidvanmoeders/vrouwen»(MDG5)tekunnenbereiken,hethelesysteemvanzorgmoetkloppen.DelijstvanpartnerlandenvanNederlandvertoontinbelangrijkemateovereenkomstmetdelijstvanlanden,waardesterftegerelateerdaanzwangerschaphoogis.Tochzijnerookverbeteringenaantegeven,zodaaldeinEthiopiëtussen2000en2005hetaantalsterfgevallenper100000levendgeborenenvan871tot673,eenafnamevan22,7%.163Kuntuaangevenhoeveelbudgeterbeschikbaarisvoorhetvrouwen-condoomenhittebestendigeoxytocine?Hoeveeldaarvanisbestemdvoorproductontwikkelingenwelkdeelvoorhetverbeterenvandedienstverle-ning?Eenbedragvan€5miljoenisgereserveerdvoorontwikkelingenproductievaneenverbeterdtypevrouwencondoom,hetopdemarktbrengenendedistributieervan.Daarnaastwordtdevoorlichtingverbe-terdomdekennistevergrotenenhetgebruikervantestimuleren.NaastdeNederlandseoverheidisookdeDeenseoverheidtoegetredentothetconsortium(bijdrageDK€4miljoen),datgezamenlijkhetheleprogrammazalfinancieren.OokdeHewlettFoundationdraagtbij(€1miljoen).Hetisnietmogelijkomeenuitsplitsingtemakenoverproduct-ontwikkelingendienstverlening.Oxfam-Novib,WorldPopulationFoundation(WPF)enIDA-SolutionswerkeninditverbandsamenmetdeNederlandseoverheid,enhebbendaartoeopSchoklandeenakkoordondertekendwaarinzijverklarenalspartnerschapzichintezullenzettenvoorhetbeschikbaarmakenvaneenvoorarmenbetaalbaarvrouwencondoom:eenpartnerschapgerichtopuniversalaccesstothefemalecondom(UAFC).Voorhetaanpakkenvanknelpuntenindeketenvanproductie,distributie,toepassingencorrecteindgebruikvanhittestabieloxytocinezalnaarverwachtingeensubsidieaanvraagingediendwordenbijhetSchoklandFonds.DevoorstellenvoordetweederondevanhetSchoklandFondsmoetennoginbehandelingwordengenomenendusishetnognietmogelijkomhetlaatsteonderdeelvanuwvraagtebeantwoorden164Hoegrootishetaanzienlijkeaandeelvandeoperationeledoelstelling5(SRGR)datnaargezondheidszorginhetalgemeengaat?Gaateenaanzienlijkdeelvanhetbudgetvooraidsbestrijdingooknaargezond-heidszorginhetalgemeen?Zoja,hoeveeldan?TweedeKamer,vergaderjaar2008–2009,31700V,nr.1469 Onderoperationeledoelstelling5.5.(SRGR)isin2009eentotaleuitgavevanEUR135miljoenvoorzientenbehoevevandealgemenegezond-heidszorg.DienstverleningophetvlakvanSRGRmaaktinbelangrijkematedeeluitvandealgemenegezondheidszorg.Steunaandegezond-heidssectorkomtdanookmedetengoedeaanSRGR.Omdieredengaateronderdezeoperationeledoelstellingeenaanzienlijkdeelvandemiddelennaargezondheidszorgalgemeen.Devoorzieneuitgavenvoorhiv/aids,dieindebegrotingonderoperatio-neledoelstelling5.4.zijnopgenomen,zijnspecifiekbestemdvooraidsbe-strijdingenandereinfectieziektes.Welkanopgemerktwordendatdezeuitgaveneenindirecteffectopalgemenegezondheidszorghebben.165Kuntuvoorbeeldengevenvanverbeterdecomplementariteittussendeinzetvanhetmaatschappelijkmiddenveldendeambassadesindepartnerlanden?Complementariteitiséénvandevierkernbegrippenvanhetmede-financieringsstelsel(MFS).ZowelambassadesalsMFSorganisatieshebbenonderhetMFSeeninspanningsverplichtingomcomplementari-teittebevorderen.Dematewaarinhieraaninvullingkanwordengegeven,verschiltperland.Voorbeeldenvanpartnerlandenwaarincomplementari-teitvergevorderdis,zijnGuatemala,Bangladesh,Benin,Bolivia,ZambiaenMozambique.IndezelandenzijnsamenwerkingsovereenkomstenondertekendtussendeambassadeenMFSorganisatiesen/ofSNV.Zieverdervraag168.166en167HoeveelgeldisindeafgelopenvijfjaardoordeNederlandseregeringzelfaande«civilsociety»respectievelijkaancivilsocietyorganisations(CSO)respectievelijkaandeversterkingvanhetmaatschappelijkmiddenveldindeontwikkelingslandenbesteed?HoeveelgeldisindeafgelopenvijfjaardoordeNederlandseNGO’saande«civilsociety»respectievelijkaancivilsocietyorganisations(CSO)respectievelijkaanhetmaatschappelijkmiddenveldinontwikkelings-landenbesteed?Welkeresultatenzijnmetdezeuitgavenbereikt?Kaneenbeoordelingwordengegevenvandeuitgavenvoorde«civilsociety»doordeNederlandseregeringendoorNederlandseNGO’sindeafgelopenjaren?DeNederlandseregeringheeftdeafgelopenvijfjaarvanuitdecentralemiddelendevolgendebedragenbesteedaandeversterkingvanhetmaat-schappelijkmiddenveldinontwikkelingslanden:EUR620miljoenin2004(22%ODA),EUR650miljoenin2005(21%ODA),EUR863miljoenin2006(24%ODA)enEUR721miljoen(20%ODA)in2007.Degeraamdeuitgavenin2008bedragenEUR798miljoen(21%ODA).Debelangrijkstesubsidie-kaderswaarbinnenditplaatsvindt,zijnhetMedefinancieringsstelsel(MFS),StrategischeAlliantiesmetInternationaleNGO’s(SALIN),Samen-werkingsprogrammametdeSNVenhetVakbondsmedefinancieringspro-gramma(VMP).Daarnaastwordteendeelvandehumanitairehulpjaar-lijksviahetparticulierekanaalbesteed.Ookdeambassadesbestedeneendeelvandegedecentraliseerde(bilaterale)middelenaandefinancieringvanmaatschappelijkeorganisatiesindebetreffendelanden.EenindicatievanditbedragisEUR100miljoenopjaarbasis.Maatschappelijkeorganisatiesvoerenmetdesubsidiesdiezijvanhetministerieontvangenactiviteitenuitophetgebiedvandirectearmoede-bestrijding,maatschappijopbouwenbeleidsbeïnvloedinginontwikke-lingslanden.Hetgaathierbijomeenzeergrootengevarieerdaantalacti-TweedeKamer,vergaderjaar2008–2009,31700V,nr.1470 viteitenverspreidoververschillendelandenwaarmeeeenbelangrijkebijdragewordtgeleverdaanhetbereikenvandeMilleniumOntwikke-lingsdoelen.Inderesultatenrapportageover2008dieinmei2009zalverschijnen,zullenvoorheteerstderesultatenvandemaatschappelijkeorganisaties(hetparticulierekanaal)wordenmeegenomen,naastderesultatenvanhetbilateraleenhetmultilateralekanaal.168WelkemaatschappelijkeorganisatiessteuntNederlandinde12partner-landendiezichinzettenvooreengrotereaansprakelijkheidvanoverhedenendonorenenvooreensterkereparticipatievanmaatschappelijkeorgani-satiesindebeleidsformulering?HoezietdeministeropditterreindeafstemmingtussendepostenendeNederlandseNGO’s?Devolgendevoorbeeldenkunnenwordengenoemd:InOegandawordtinformatiegedeeldenbeleidsbeïnvloedingnagestreefdviahet«UgandaGovernanceMonitoringProject»waarvandestartdoordeambassadeisgefinancierd.Ditbetrefteencoalitievan(lokale)NGO’senpartnersvanMFSorganisatiesdietweekeerperjaareengovernance-monitoringsrapportuitbrengen.EenaantalvandezeNGO’sparticipeertookactiefenzichtbaarindeOegandesePRSPprocessen.SNVisbetrok-kenbijdemonitoringvandekwaliteitvanhetonderwijsgefinancierdmetbegrotingssteun.InGuatemalavindtzeerfrequentoverlegplaatsmethetGuatemalaplat-formwaarinnaastlokaleNGO’sookNederlandseNGO’sparticiperen.ErwordtondermeernauwsamengewerktophetterreinvandeComisiónInternacionalContralaImpunidadenGuatemala(CICIG)waarbijdeambassadefaciliteerttussendemensenrechtencommissarisendeGuate-malteekseNGO’s.Daarnaastvindtsamenwerkingplaatsophetgebiedvanlobby/diplomatie,justitieenvrouwenengeweld.InEthiopiëdraagtdeambassadebijaandeverbeteringvangoedbestuurdoor«empowermentofthecivilsociety»binnendesectorengezondheidenonderwijsentevensophetgebiedvangender,goedbestuurodgover-nanceenbeschermingvanmensenrechten.Deambassadedraagttevensbijaaneen«civilsocietypooledfund»terondersteuningvanlokaleNGO’swerkzaamophetgebiedvangoedbestuurenbeschermingvanmensen-rechten.InBeninwordto.a.hetnetwerk«SocialWatchBenin»ondersteund,actiefbetrokkenbijhetnieuwePovertyReductionStrategyPaper(PRSP).InBoliviaisdoordeambassadeeenovereenkomstmethetmaatschappe-lijkmiddenveldondertekendophetgebiedvanonderwijs.Lokalepartner-organisatiesvanNederlandseMFSorganisatieskoppelenhunervaringenopdecentraalniveauterugmetdeambassadediedezeinformatieinbrengtinhetoverlegoversectoralebegrotingssteunmethetBolivi-aanseministerievanonderwijs.Aldezeactiviteitendragenbijaaneenverdiepingvande(complemen-taire)samenwerkingtussenambassadesenmaatschappelijkeorganisa-tiesenversterkendeeffectenvandeNederlandseOS-inspanningen(synergie).169OpwelkewijzegeeftNederlandsteunaaninitiatievendiezichrichtenoparmoedebestrijding,toegangtotvoorzieningene.d.voormensenmeteenhandicap?TweedeKamer,vergaderjaar2008–2009,31700V,nr.1471 Zievraag170.170ZietuderelatietussenhetniethalenvandeMillenniumdoelenenhetontbrekenvanvoldoendeextrainzetvoorgehandicaptenopallerleifronten?OpwelkewijzegeeftNederlandsteunaaninitiatievendiezichrichtenoparmoedebestrijding,toegangtotvoorzieningenect.voormensenmeteenhandicap?HettotnubehaalderesultaatopdeMillenniumdoelenlaateengemengdbeeldzienmetzowelsuccessenalsachterblijvenderesultaten.Deoorzaakvooreengebrekaanvoortgangopsommigedoeleniscomplexeninmijnogenniettoeteschrijvenaanéénspecifiekefactor.Waarresultatenteleur-stellendzijnspelenfactorenalsconflict,gebrekkigpolitiekleiderschap,zwakbestuur,zwakkerechtspositiesengebrekaancapaciteitindeontvan-gendelandeneenbelangrijkerol.Dezefactorentreffenvooraldearmenwaaronderookmensenmeteenhandicap.Steunaanmensenmeteenhandicapisindeeersteplaatsgeïntegreerdininitiatievengerichtopalgemenearmoedebestrijdingenopverbeteringvanspecifiekesectoren,inhetbijzonderonderwijsengezondheidszorg.Hetbetrefthierniet-geoormerktesteundieooktengoedekomtaanmensenmeteenhandicap.Bijsommigevandezeactiviteitenissprakevanexplicietesteunaanmensenmeteenhandicap.VerderondernemenparticuliereorganisatiesmetNederlandsesteunmeerdoelgroepgerichteactiviteitenvoormensenmeteenhandicap.Dezeacti-viteitenbetreffenpleitbezorgingvoorrechtenvanmensenmeteenhandicapalsvergrotingvantoegangtotdienstverlening.171Waaromisopbeleidsartikel5allebudgettairespeelruimteopdebegro-tingalbenut?Voorwelkeconcretezakenzijnophetbudgetvoorgenderalvoor85%juridischeverplichtingenaangegaan?VoorwelkeconcretezakenzijnophetbudgetvoorHIV/Aidsalvoor100%juridischeverplichtingenaangegaan?Voorwelkeconcretezakenzijnophetbudgetvoorpartici-patiecivilsocietyalvoor96%juridischeverplichtingenaangegaan?Opbeleidsartikel5ligteengrootdeelvandeuitgavenmeerjarigalvastopbasisvanjuridischeverplichtingen.Hetgaathierveelalommeerjarigebijdragenaan(multilaterale)organisatiesofreedstoegekendesubsidies.HetbudgetvoorgenderbestaatmetnameuithetMDG3fonds,hetSchoklandakkoord«GeweldtegenVrouwen»waaraanineenaantalpartnerlandenuitvoeringwordtgegeven,eenfinanciëlebijdrageaanUNIFEMeneenaantallopendeTMFsubsidies.HetbudgetvoorHIV/AIDSbestaatuiteen(meerjarige)financiëlebijdragenaanUNAIDS,UNFPA,GFATM,WHO-PAHOenhetpartnerschapprogrammaWHO.DaarnaastzijnereenaantallopendeTMFsubsidies,MFS-subsidiesenhetPDPPP-programma(productdevelopmentpublicprivatepartnership).HetbudgetvoorparticipatiecivilsocietybestaatvoornamelijkuitlopendesubsidiesonderhetMedefinancieringsstelsel(MFS)enTMFsubsidies.172Kuntutoelichtenhoeditmonitoringsmechanismevanindirecteeffectenvangrootschaligebio-energiegestaltegaatkrijgen?WordtditonderdeelvandecriteriawaarbiobrandstoffeninNederlandaanmoetvoldoen?Indirecteeffectenzijnperdefinitiemoeilijktemeten.Internationaalwordtgediscussieerdwatmogelijkeindirecteeffectenzijn,welkegegevensTweedeKamer,vergaderjaar2008–2009,31700V,nr.1472 hieroveralbeschikbaarzijnofzonderaltehogekostenverzameldkunnenworden.DerolvandeEUishierinvangrootbelangomdatopEuropeesniveaudedoelstellingvoorbiobrandstoffenwordtvastgesteld.Deresul-tatenvandemonitoringvanindirecteeffectenzullenhierindiennodigtotactieopEuropeesniveaumoetenleiden.Hetrichtlijnvoorstelhernieuw-bareenergieendeonderhandelingenindeRaadhebbenertoegeleiddatinhethuidigevoorstelisopgenomendatdeCommissieperiodiekdeindirecteeffectenmonitortendaaroverrapporteertaandeRaadenhetEuropeseParlement.Nederlandisechterzelfalbezigmetonderzoeknaardemogelijkhedenvanmonitoringvanindirecteeffecten,omzodediscussieovereenmonitoringsmechanismeopinternationaalniveauaantekunnenzwengelen.Nederlandiservanovertuigddatdezeinspanninginternationaalmoetwordengeleverd,zoalsookinhetrecenteFAOrapportoverbiobrandstoffenisbenadrukt.OperationaliseringzaldanwaarschijnlijkviainternationaleorganisatiesendeEUgestaltekrijgen.MaarNederlandhechterookaandatdegenediehetgrootsterisicolopengeraakttewordendoordeindirecteeffecten(toegangtotland,voedsel-zekerheid)eenstemtegevenbijdezeoperationalisering.173HoezietuverduurzaminginIndonesië,waardeuitstootvanCO2doordegrootschaligeontbossingvoordeaanlegvanpalmolieplantageszogrootisdatIndonesiëdederdegrootsteuitstoterwereldwijdis(nadeVSenChina)?NederlandzetbinnendebilateralerelatiemetIndonesiësterkinopdeduurzaamheidagenda.KlimaatonderhandelingenopBaliindecembervorigjaarhebbenhiertoeeenextramomentumgecreëerd.Naastpolitiekedialoogenonderhandelingeninmultilateraalkader,wordtindebilateralesamenwerkingviaeendrietalsporenopverduurzamingingezet:viahetmilieuprogrammadatzichmetnamerichtopbehoudenregeneratievanVeenbossen,maarookduurzaambosbeheerondersteunt,hetprogrammahernieuwbareenergiewatbijmoetdragenaandoelstellingvanIndonesiëomin202015%hernieuwbaarteproducerenentenslotteverduurzamingbiomassa.NederlandheeftmetIndonesiëeenLetterofIntent(LoI)gete-kend,gerichtopsamenwerkingbijdeverduurzamingvandeproductievanbiomassaalseenbronvanhernieuwbareenergie.ConcreetwordtermetbetrokkenIndonesischeministeries,onderzoeksinstellingen,NGO’s,producentenenanderestakeholderssamengewerktbijdeontwikkelingenuitvoeringvanduurzaamheidscriteria,ondersteuningopzettenmacro-monitoringencapaciteitsopbouw.174Welkeinstrumentenzetuinomdebosbouwdienstenteversterken?Enwelkeinstrumentenzetuinomdeparticipatievandelokalebevolkingtegaranderen?Indepartnerlandenwordtintoenemendematedoordonorensamenge-werktenwordtaangeslotenbijhetbeleidgerichtopduurzaambosbeheer.Debeleidsdialoogmetdebetrokkenvakministeriesspeeltdaarbijeengroterol.Afhankelijkvandeprioriteiteninhetlandwordtbilateralesteungegevenaandebosbouwdienstenofdeverantwoordelijkeinstanties.IndeDRCsteunendonorenmaatregelenomdeboswetgevinguit2002verderuittewerkenenomtottoepassingovertegaan.Veelnadrukzalgelegdmoetenwordenophetherstellenvanhetinstitutioneelkaderendeontwikkelingvandecapaciteitindesector.InIndonesiëheeftNeder-landsteungegevenaandeopstellingvaneengeïntegreerd«masterplan»voorCentraal-Kalimantan.Ditplanwordtbinnenkortgepresenteerd.InderegiovandeGroteMereniseenovereenkomstgetekendtussendeTweedeKamer,vergaderjaar2008–2009,31700V,nr.1473 bosbouwdienstenvanOeganda,RwandaendeDRCvoorhetgemeen-schappelijkbeheervandeVirunga-Bwindiregio.Inaldezelandenishetbetrekkenvandelokalebevolkingbijduurzaambosbeheereenintegraalonderdeel.Vanbelanginditverbandishetbiedenvanalternatievenomeeneindtemakenaandeillegalehandelinbosproductenenstroperijen.InCentraal-KalimantanisWetlandsInterna-tionalactiefopditgebied.AnderelokaleenNederlandseNGO’szijnhiereveneensbijbetrokken.IndelandenvandeGroteMerenRegiowerktNederlandsamenmetdeoverheden,multilateraleinstellingenen(inter-)nationaleNGO’s.ZoheeftIUCNeenextrafinancieringgekregenomtewerkenaanhetverbeterenvandelevensomstandighedenvandevanbossenafhankelijkebevolkingsgroepen.175KuntuaangevenopwelkewijzedeintensiveringvanduurzameenergiebovenophetODA-budget,zoalsinhetcoalitieakkoordisafgesproken,gerealiseerdwordt?Indebeleidsnotitiemilieuenhernieuwbareenergieinontwikkelingssa-menwerking,aandeTweedeKameraangebodenop10septemberjl.,wordtaangevenopwelkewijzedeintensiveringgerealiseerdwordt.Erissprakevanviersporennamelijka)directeinvesteringen;b)verduurzamingbiomassavoorenergiedoeleinden;c)beïnvloedenvanhetbeleidvananderebelangrijkepartners;d)ontwikkelenvancapaciteitenkennisinontwikkelingslandenophetgebiedvanhernieuwbareenergie.Bijdeuitvoeringwordtsamengewerktmetverschillendepartnersenwordtgezochtnaareengoedemixvaninternationalemultilateraleinstel-lingen,samenwerkingmetanderebilateraledonoren,NGO’senbedrijfs-leven.SpecialeaandachtzaluitgaannaardelandenindeGroteMeren-regioenIndonesië.176Hoewiltudeinternationaleverankeringvanduurzaamheidafsprakengestaltegeven?Wanneerkanmetdemonitoringvanmacro-effectenwordengestart?Hetisnogniethelemaalduidelijkhoeinternationaleverankeringvormgegevenmoetworden,omdathetnognietduidelijkiswelkforahetmeestbepalendzullengaanworden.MomenteelwordtergewerktviadeConventievoorBiologischeDiversiteit(CBD)ennormeringinstituten(CENenISO).Daarnaastwordt,zoalsaangegeveninhetantwoordopvraag16,momenteelinEU-verbandonderhandeldovereenrichtlijnvoorstelvoorhernieuwbareenergie.DitEuropesespoorzalleidendzijnvoordewette-lijkeeisendieNederlandaanbiobrandstoffenmagstelleninhetkadervandedoelstelling.OokneemtNederlanddeelaandeRoundtableonSustain-ableBiofuelsenhetGlobalBioenergyPartnership(GBEP).Nederlandwerktdaarmeeopmeerderefrontenaaneeninternationaleverankering.Voorantwoordopmacromonitoringzievraag172.177Watisuwstandpuntaangaandehetfinancierenvan«sustainableforestmanagement»vooravoideddeforestation?HoewordtbinnenhetForestCarbonPartnershipFacility(FCPF)programmagewaarborgddatdepilot-projectenookbijdragenaanarmoedebestrijdingenbehoudvanbiodiver-siteit,enhoewordenprojectenhieraangetoetst?TweedeKamer,vergaderjaar2008–2009,31700V,nr.1474 Duurzaambosbeheer(sustainableforestmanagement)isonderdeelvanmijnbeleidgerichtopinternationaleduurzaamheid.Hetvoorkomenvanontbossing(avoideddeforestation)maakthierdeelvanuit.Duurzaamheidheeftbetrekkingopzowelecologische,economischealssocialeaspecten.Hetstreveniseenzogoedmogelijkebalanstussendezeaspectentevinden,uitgaandevandeeigenmaatschappelijkeenculturelekadersindelanden.Activiteitendiehieropgerichtzijn,wordenzowelbilateraalalsinmultilateraalverbandondersteund.DeForestCabonPartnershipFacility(FCPF)gaateenstapjeverderdoorsteuntegevenaanlandendiedeCO2uitstootwillenverminderendoorhetvermijdenvanontbossingenbosdegradatie.Hetinzichtinhetbelangvanbossenisinhetkadervandeklimaatsdiscussiestoegenomenomdatdevernietigingvanbossenvoor20%bijdraagtaandeCO2uitstoot.DeregeringwilzichbinnendeFCPFineersteinstantierichtenomontwik-kelingslandenindegelegenheidtestellenvoldoendecapaciteitoptebouwen,eeninstitutioneelraamwerkoptezetteneneenplanvanuitvoe-ringteontwikkelen.Nederlandheefthiervooreenbedragvan€15miljoenterbeschikkinggesteld.ReedsbijdelanceringvandeFCPFindecember2007heeftdeRegeringaandachtgevraagdvoordepositievanlokalebevolkingsgroepen.Ditheeftgeleidtotextraconsultatierondesmetvertegenwoordigersvaninheemsevolkenenaanscherpingvandeaanpak.Delandendievoorsteuninaanmerkingwillenkomen,dienenreedsinhuninitiëleaanvraagaantegevenopwelkewijzerekeninggehoudenwordtmetsociaaleconomischeaspectenwaaronderderelatiemetarmoedebestrijdingendelevensomstandighedenvandevanbossenafhankelijkebevolkingsgroepenwaaronderinheemsevolken.Ookdebeschermingvandebiodiversiteitwordtexplicietgenoemd.Bijdeverdereopzetenuitwerkingvandeplannenmagditnietuithetoogwordenverloren.NederlandzalsamenmetdonorenenbetrokkenNGO’sditprocesnauwlettendvolgen.178Hoewordtgewaarborgddatdelokalebevolkingvoldoendewordtgecon-sulteerd?Zievraag177.179WelkeinvloedheefthetFCPFprojectopdeUNFCConderhandelingen?HeeftbijvoorbeeldhetfeitdatditprojectsterkmarktgerelateerdisinvloedopdeonderhandelingeninhettotstandkomenvaneenREDDmecha-nisme(ReducingEmissionsFromDeforestationandDegradation)?DeUNFCCCheeftin2005beslotenomteproberenhetterugdringenvandeCO2uitstoottengevolgevanontbossingenbosdegradatie(hetREDDmechanisme,ReducingEmissionsfromDeforestationandDegradation)opdeagendatezettenteneindedituiteindelijkoptekunnennemenalsdeelvandeopvolgervanhetKyoto-protocol.InhetBaliActieplan(december2007)zijnhieroverafsprakengemaakt.Ervaringmet«REDD»opnationaalniveauiserevenwelniet.OmdieredenheeftdeWereldbankopverzoekvanDuitslandeneenaantalontwikkelingslandendeForestCarbonPartnershipFacility(FCPF)ontwik-keldomopnationaalniveauervaringoptedoen.OnderdeFCPFkunnenlandendemonstratieprojectenuitvoerenzoalsisafgesprokenindecember2007tijdensdeUNFCCCconferentieinBali.Daaristevensafgesprokendathetwaardevolisdeervaringenmetdemonstratieprojecteninhetonderhandelingsprocesintebrengen.Deervaringopgedaanmetdemonstratieprojecten,zoalsdeFCPF,dragenbijaaneenbeterinzicht,TweedeKamer,vergaderjaar2008–2009,31700V,nr.1475 kunnendeonderhandelingenverhelderenmaarlopennietvooruitopuitkomstvandeonderhandelingen.180WatwordtconcreetbedoeldmetdekansendieEmissieTradingScheme(ETS)biedtvoorfinancieringvandeklimaatarchitectuur?Ziethetkabinetdezekanseninhetoormerkenvandeopbrengstenvanhetveilenvancarboncredits?EmissiehandelwordtdoorhetkabinetgezienalseeneffectiefinstrumentomCO2-emissieskostenefficiënttereduceren.OnderdelenvandeEuro-peseEmissiehandel,zoalshetCDM,dragenbijaandefinancieringvandeinternationaleklimaatarchitectuur.Hetkabinetzalzichopkortetermijnberadenoverdebestedingvandeopbrengstenvandeemissiehandel,onderanderenaaraanleidingvandeaanbevelingvandeEuropeseCommissieomeendeelvandenationaleinkomstenvanETStegebruikenvoornationaaleninternationaalklimaatbeleid.181Wanneerklimaatadaptatiewordtgeïntegreerdinontwikkelingssamenwer-king,zalditdan(voornamelijk)binnenofbuitenODA-geldenvallen?Hebbendeminister-presidentendeministersvanBuitenlandseZakenenvoorOntwikkelingssamenwerkingnietonlangsgepleitvooreensysteemvanbekostigingvanklimaatadaptatievoornamelijkbuitenODA?Voordefinancieringvanhetklimaateninhetbijzonderadaptatieisderegeringvanmeningdatdezeadditioneelmoetzijnaanbestaandeinter-nationaleverplichtingen.Ditisconformhetmandaatvoordeklimaat-onderhandelingenzoalsovereengekomeninBali.Deextralastendienentewordenverdeeldopbasisvanhetbeginselde«devervuilerbetaalt».Definancieringdientinternationaalzoveelmogelijktegeschiedenmetnieuweenadditionelemiddelen,teneindetevoorkomendaterminderfondsenbeschikbaarzullenzijnvoorhetbereikenvandeMillenniumOntwikkelingsdoelen.182Isalbepaaldwelketweepartnerlandenondersteundwordenbijkennis-verwervingoveradaptatieindewatersectorenhetaanpassenvanbestaandenationalewaterplannenaanklimaatverandering?InhetkadervanhetNationaleWaterPlanzullennogditjaartweepartner-landenwordengeselecteerd.183Zullenbedrijvenookgevraagdwordendeeltenemenaandepoolvandeskundigenophetgebiedvanklimaatadaptatieindewatersector?Voorzienwordtdatdezepoolzalbestaanuitdeskundigen,dusnietuitoverheidsinstellingen,bedrijvened.Welzullenafsprakengemaaktwordenmetdeinstellingenwaarbijdezedeskundigenwerkzaamzijn.Dezeafsprakenzullenbetrekkinghebbenopalleaspectenvandeinzetbaarheidvandezedeskundigen.184Waaromisopbeleidsartikel6allebudgettairespeelruimteopdebegro-tingalbenut?Voorwelkeconcretezakenzijnophetbudgetvoorduur-zaamwaterbeheeralvoor100%juridischeverplichtingenaangegaan?Gedurende2008zijndebeleidskadersvoorderealisatievandeoutput-doelstellingWaterenSanitatieenvoordeintensiveringophernieuwbareTweedeKamer,vergaderjaar2008–2009,31700V,nr.1476 energieaandeKamervoorgelegd.Hetgaathieromomvangrijkeinveste-ringendiegedurendedezekabinetsperiode(energie)ofvóór2015(drink-waterensanitatie)zullenwordenafgerond.Bovenopdecommitteringenvoorstaandbeleid(bvRegeringsstandpuntTropischRegenwoud,outputdoelstellingenergie)betekentditdatinderdaadgeenbudgettaireruimtemeerbestaatdiebeleidsmatignietisingevuld.Belangrijkstemeerjarigecommitteringenuitnietgedelegeerdemiddelenophetterreinvangeïntegreerdwaterbeheerzijno.a.deprogrammatischeondersteuningvanhetUNESCOInstituteforWaterEducation(IHE),debijdragenaanhetNileBasinInitiative(Wereldbank),aanhetWaterandNatureInitiative(IUCN)enaandewateractiviteitenvandeinternationalefinanciëleinstellingen(AfricanDevelopmentBank,InteramericanDevelop-mentBank,AsianDevelopmentBank,Wereldbank.Hetovergrotedeelvandeinvesteringeningeïntegreerdwaterbeheervindtplaatsindepartnerlandenviadegedelegeerdemiddelen,metnameinIndonesië,Vietnam,BangladeshenEgypte.185Waaromwordtvoordoelstelling2vanbeleidsartikel7in2009meergelduitgetrokken,omin2010weertebezuinigen?Waarisin2009extrageldvoornodigenwaaropzalin2010wordenbezuinigd?Deverhogingin2009opditartikelishetgevolgvaneenhogereramingvandekostenvaneerstejaarsopvangvanasielzoekersuitDAC-landen.Dehogerekostenzijnoverwegendhetgevolgvaneenstijgendeinstroomvanasielzoekers.In2010isgeensprakevaneenbezuiniging,maarligtderamingvooralsnogopeenlagerniveaudan2009.186HoestaathetmetdeuitvoeringvanhetamendementVanGennip(31200V,nr.31)overhetopzettenvaneenbezoekersprogramma(DutchVisitorsProgram)voortalentvollejongvolwassenenuitdeopkomendegeopoli-tiekespelers(India,Brazilië,China)?Welkeconcretestappenterzakezullenin2009wordengenomen?Waarindebegrotingisdeuitwerkingvanditamendementterugtevinden?DeministervanBuitenlandseZakenheeftgesteldbijdeuitvoeringvanhetamendementsynergietezullenzoekenmetbestaandebezoekersprogram-ma’s.DeministeriesvanBuitenlandseZakenenEconomischeZakenwerkennuaandeimplementatieervan.DoelvanhetoptezettenprogrammaishetcreërenenbestendigenvaneenpositiefNederland-gevoelbijjongepotentiëleleidersuitlandendievoorNederlandvanstrategischbelangzijn:nuenindetoekomst.Hetbezoekersprogrammaiseendiepte-investering;eenpositieveervaringviaeenbezoekersprogram-ma«ijlt»vaaklangna.Naasthetnieuwoptezettenbezoekersprogrammavoorjonge,toekom-stigeleiderszullendeministeriesvanBuitenlandseZakenenEconomi-scheZakendebestaanderegulierebezoekersprogramma’svoorbuiten-landseinfluentialssamenvoegen.Erbestaattussenbetrokkenpartijenovereenstemmingoverdetermsofreferencevoordeverschillendevormenvanhetbezoekersprogramma.Deorganisatieervoorwordtnuopgezet.Deeerstebezoekenzullenin2009plaatsvinden.Ditbetekentdatdevoor2008viahetamendementtoegevoegdemiddelennietuitgeputzullenworden.BijVoorjaarsnota2008werdvoorhetbezoekersprogram-maeenstructurelevoorzieningopgenomenonderartikel8.3(DraagvlakNederlandsbuitenlandsbeleid).Onderditartikelwordthetprogrammageïmplementeerd.TweedeKamer,vergaderjaar2008–2009,31700V,nr.1477 187HoestaathetmetdeuitvoeringvandemotieVanGennipc.s.(31200V,nr.23)waarinderegeringwordtverzochteenstrategischcommunicatie-planoptestellenomdekennisonderbevolkingtenaanzienvandeontwikkelingeninhetbuitenlandeninhetbuitenlandsbeleidtever-groten?Welkeconcretestappenterzakezullenin2009wordengezet?HetministerievanBuitenlandseZakenheeftin2008onderzoekgedaannaardebelevingvanhetbuitenlandsbeleiddoordeNederlandsebevol-king.Uitgangspuntisdecommunicatieoverhetbuitenlandsbeleidstrate-gisch,maarookmeerinhoudelijkaantelatensluitenopdebelevingswe-reldvandeNederlandsebevolking.DatbetekentdatBuitenlandseZakenzichtbaarprobeerttemakendatdeontwikkelingeninhetbuitenlandinvloedhebbenophetdagelijkslevenvanmenseninNederlandzelf.Onzebanen,welvaart,veiligheid,milieuenenergiezijnnauwmethetbuiten-landverweven.Meerconcreetisditvertaaldinactiviteitenals«rentanambassador»(onlineaanvraagvooreengesprek/lezingvanéénvandeNederlandseambassadeurs),hetmeerreizenvanNederlandersmetreizenvandeministervanBuitenlandseZaken,enhetvormenvaneendirecteinterac-tievedialoogmetdeNederlandersoverhetbuitenlandsbeleidinweblogsenviahettwitter-accountvandeministervanBuitenlandseZaken.188Voorwelkebeleidsprioriteitenzijndegenoemde30ftevoorzien?VoordebeleidsintensiveringenAfghanistan,AkkoordvanSchokland,EenheidFragieleStaten,MiddenoostenbeleidenMensenrechtenbeleid.189Opwelkewijzewordtthansgestaltegegevenaanmotie31200V,nr.58overhetaanpakkenvankindersekstoerismeinZuidoostAzië(motie-VanderStaaij)?Welkestappenzijnondernomen,voorhoeveelgeldenmetwelkeconcretedoelen?WatisdeinzetvanderegeringtijdenshetIIIwereldcongrestegenseksueleuitbuitingvankinderenvan25–28novem-bera.s.inRiodeJaneiro?VoortweeNederlandersisnueenWOTSgeslotenmetBrazilië.ZalNederlandnumeervandergelijkeverdragensluitenmetlandenwaarkindersekstoeristenactiefzijn,zoalsCambodja,Colombia,Filippijnen,Indonesië,Peru,Rusland,SriLanka,India,Vietnam,Zambia,etc.?Bentuzichbewustvanderelatieflagestrafmaatvoorseksueleexploitatie(buitenEuropaligtdatveelhoger)enbentuvoorne-menstebevorderendatdienaarboventoewordtaangepast?Deregeringondersteunthetindemotieneergelegdeverzoekomdeauto-riteitenvandelandeninZuidoost-Azieteondersteuneninhunaanpakvankindersekstoerisme.ZozalNederlandbijdragenaaneenprogrammavanUNICEFdatalsdoelheeftdecapaciteitvandelokaleautoriteiteninCambodjateversterken,zodatzijbeterinstaatzijntothetopsporenenvervolgenvanverdachtenvankindersextoerisme.InaanvullingdaaropwordtbijgedragenaanversterkingvanlokaleNGO’sinderegiodieactiefzijnindestrijdtegenkindersextoerisme.HierbijwordenNGO’sgesteunddieeenrolspelenbijhetfaciliterenvanaangiftesvanmisbruikdoorslachtoffers,ondermeerdoorhetaanmoedigenvanslachtoffersincontacttetredenmetdepolitieenhensteuntegeveninjuridischeproce-dures.Ookwordtbijgedragenaandepreventievankindersextoerisme.DitgebeurtdoormiddelvansteunaanlokaleNGO’sinondermeerCambodja,ThailandendeFillipijnendielokaletoeristischeorganisatiesopdehoogtebrengenvandegedragscodeterbeschermingvankinderentegenseksueelmisbruik.DoelstellingisdebewustwordingvanhetTweedeKamer,vergaderjaar2008–2009,31700V,nr.1478 probleemvankindersextoerismebijlokaletoeristischeorganisatiestevergroten.UwKamergaatvoordebegrotingsbehandelingeenbrieftoemetuitgebreidegegevensoverdeexacteinvullinghiervan.HetontwerpverdragmetBraziliëwaaroveronlangsambtelijkeovereen-stemmingisbereiktzalnogvoorwerpvanoverlegzijntussendeVasteCommissievoorJustitieindeTweedeKamerendeministervanJustitie.Ikgaervanuitdatindatoverlegverderoverdeinhoudvandatverdragzalwordengesproken.Voordegoedeordemerkikhierop,dathetdaarbijgaatomeenalgemeenverdragdatzietopdeoverbrengingvangedeti-neerdenmethetoogopdeverderetenuitvoerleggingvanhunstraf.Daarinisookeenbepalingopgenomenwaardoorhetmogelijkisomeenvonnisovertenemenalsdeveroordeeldezich–kortgezegd–aandetenuitvoerleggingvandestrafheeftonttrokken.DezaakdievoordiebepalingdeaanleidingvormdewordtgekenmerktdoorzeerbijzondereomstandighedendievoorwerpzijngeweestvanoverlegmetdeKamer.HetverdragmetBraziliëisnietgerichtophettegengaanvansextoerismeenhetligtooknietinhetvoornemenspeciaalmethetoogdaaropverdragentesluiten.VooroptredentegensekstoerismestaanNederlandverschillendemiddelenterbeschikkingzoalshierbovenisaangegeven.VerderkanNederlandzelfeenstrafvervolginginstellentegenseks-toeristenafkomstiguitNederland,ookalsdegedragingeninhetanderelandnietstrafbaarzijn.TweedeKamer,vergaderjaar2008–2009,31700V,nr.1479