Verslag van de Jaarlijkse zitting 2025 van de NAVO Parlementaire Assemblee

Brontekst

Staten-Generaal1/2Vergaderjaar 2024–202519 291Parlementaire Assemblée van de NAVOAK/ Nr. 69 VERSLAG VAN DE VOORJAARSZITTING 2025 IN DAYTONVastgesteld 9 september 2025 1. Inleiding Zes Kamerleden namen van 22 tot en met 26 mei 2025 deel aan de SpringSession van de NAVO Parlementaire Assemblee in Dayton (Ohio),Verenigde Staten. Dit waren de Tweede Kamerleden De Roon (PVV),Klaver (GroenLinks-PvdA, delegatieleider), Van der Burg (VVD) enPaternotte (D66) en vanuit de Eerste Kamer Kroon (BBB) en Petersen(VVD). Ongeveer 250 parlementsleden uit de 32 NAVO-landen enpartnerlanden waren aanwezig in de Verenigde Staten bij de eerstebijeenkomst op Amerikaanse bodem in meer dan 20 jaar. De parlemen-taire assemblee nam een verklaring aan over de aanstaande NAVORegeringstop op 24-25 juni 2025 in Den Haag met een pleidooi om NAVO’safschrikking en defensie naar een volgend niveau te tillen en te komen toteen ambitieus defensie-uitgavendoel ver boven 2% van het BNP. Ookspraken de leden hun blijvende steun uit aan Oekraïne in een verklaringinclusief een oproep aan de regeringen om de diplomatieke, militaire,financiële en humanitaire steun voor Oekraïne op te voeren. Voorafgaanden tijdens de zitting ging veel aandacht uit naar de Dayton-akkoorden,ofwel het Verdrag van Dayton tussen de Republiek van Bosnië-Herzegovina, de Republiek Kroatië en de Federale Republiek vanJoegoslavië (tegenwoordig Servië en Montenegro) dat in 1995 een eindemaakte aan de Bosnische burgeroorlog. Diverse regeringsvertegenwoor-digers van Albanië, Montenegro, Kroatië, Noord-Macedonië, Kosovo ende Minister van Buitenlandse Zaken van Oekraïne spraken op de plenairevergadering op 26 mei evenals de NAVO Secretaris-Generaal Mark Rutte.En marge van de vergadering hadden de Nederlandse leden ontmoe-tingen de delegaties uit Oekraïne, Litouwen en Canada.2. Standing Committee Op vrijdag 23 mei kwam de Standing Committee ofwel het bestuur van deAssemblee bijeen voor overleg. De leden van de stonden stil bij hetoverlijden op 21 mei van de voormalige president van de NAVO Parle-mentaire Assemblee, Gerald Connolly (VS). De huidige president MarcosPerestrello verwees naar Connolly als een van de meest invloedrijkepresidenten van de NAVO PA. «Hij was een buitengewoon leider en een kst-19291-69ISSN 0921 - 7371’s-Gravenhage 2025Staten-Generaal, vergaderjaar 2024–2025, 19 291, nr. 691 rolmodel voor velen van ons. Hij heeft zijn carrière doorgebracht als eenfervent verdediger van onze unieke trans-Atlantische alliantie en haarfundamentele democratische waarden,» aldus Perestrello. De leden vanhet bureau en de delegatieleiders bespraken de twee verklaringen, TakingNATO deterrence and defence to the next level at The Hague Summit enPeace through strength in Ukraine, waarbij werd gestemd over deingediende amendementen. De vier door Nederland ingediende amende-menten op de verklaring voor de NAVO Regeringstop in Den Haag werdenallen aangenomen. De amendementen gingen over de verplichting van de2%-norm voor defensie-uitgaven tegenover de burgers van het bondge-nootschap, het voorkomen van handelsbelemmeringen tussen bondge-noten, het versterken en handhaven van effectieve sancties tegenRusland, en dat investeringen en technologische samenwerking moetenworden bevorderd om de gezamenlijke defensie- en afschrikkingscapa-citeit te versterken. Wegens het aanstaande vertrek van de secretaris-generaal van de Parlementaire Assemblee, Ruxandra Popa, werdentijdens de Standing Committee vergadering gesprekken gehouden methaar mogelijke opvolger. De Standing Committee koos Dr. Benedetta Bertials de volgende secretaris-generaal van de PA. De concept begroting voor2026 werd ter informatie voorgelegd. Deze zal opnieuw worden besprokenen worden vastgesteld tijdens de Annual Session in het najaar.Plenaire zittingBij de opening van de voorjaarsvergadering op donderdag 22 mei stondmen ook stil bij het overlijden van het Amerikaanse Congreslid Connolly,voormalig president van de NAVO PA. «Binnen onze NAVO ParlementaireAssemblee is er geen krachtiger pleitbezorger geweest dan GerryConnolly voor het belang van de Assemblee als instrument en als stemvan democratische instituties,» zei Congressman Mike Turner, hoofd vande Amerikaanse delegatie en gastheer. Hierna werd gesproken over devredesakkoorden van Dayton, ofwel het Verdrag van Dayton tussen deRepubliek van Bosnië-Herzegovina, de Republiek Kroatië en de FederaleRepubliek van Joegoslavië (tegenwoordig Servië en Montenegro) dat in1995 een einde maakte aan de Bosnische burgeroorlog. «Met onzeNAVO-partners en het leiderschap in de Balkan kwamen we samen, en deDayton Vredesakkoorden werden geboren als een beginsel van vrede datal 30 jaar standhoudt in een nog steeds fragiele structuur,» sprak Turner.Hij onderstreepte ook het belang van een soeverein, democratisch en vrijOekraïne na de oorlog. «Dat moet het resultaat zijn en dat moet bereiktworden door Europa, de NAVO en de VS te laten samenwerken en tezorgen voor een sterk Oekraïne,» voegde hij eraan toe. Ook burgemeestervan Dayton Jeffrey Mims sprak de vergadering toe. Hij merkte op dat degeest van de vredesakkoorden die in de stad werden ondertekend, eeninspiratie zouden moeten zijn voor de bijeenkomst. «Iedereen zit hier ineen gelijkwaardige positie – om ervoor te zorgen dat we communicerenen praten over de problemen in de wereld en hoe we de vrede kunnenhandhaven en vestigen,» zei Mims. De gouverneur van Ohio, MikeDeWine, ging in op de verbondenheid tussen de NAVO en de stad Dayton.Hij citeerde voormalig Minister van Buitenlandse Zaken Warren Chris-topher: «Ik vertrouw erop dat mensen op een dag zullen terugkijken opDayton en zullen zeggen: dit is de plaats waar de fundamentele keuzes zijngemaakt.» Hij voegde er aan toe hoe eervol hij het vond om de leden vande Parlementaire Assemblee te verwelkomen voor de 30ste verjaardagvan de Dayton Vredesakkoorden. Viceminister van Buitenlandse ZakenChris Landau zei dat Washington vandaag geen oplossingen wil opleggenaan de Balkan, maar bereid is om te helpen als daarom wordt gevraagd.«Ik ben hier om uiting te geven aan de bereidheid van de regering Trumpom te luisteren en een constructieve rol te spelen voor alle partijen, aanStaten-Generaal, vergaderjaar 2024–2025, 19 291, nr. 692 de bevolking van Bosnië en Herzegovina en haar buren, reiken we eenhand van vriendschap en een bereidheid om te helpen,» zei hij.NAVO PA President Marcos Perestrello schetste bij de opening de driehoofdprioriteiten voor de voorjaarsvergadering, vooruitkijkend naar deNAVO top in Nederland: lering trekken uit de Dayton-vredesakkoorden, deNAVO versterken en opnieuw in evenwicht brengen, en de niet aflatendesteun voor Oekraïne herbevestigen. «Op de komende top in Den Haagmoet de NAVO de trans-Atlantische lasten en verantwoordelijkhedenverschuiven, de weerbaarheid van de geallieerde democratieën vergrotenen aanvallen op hun samenlevingen beter tegengaan,» voegde hij toe.Perestrello memoreerde ook aan het einde van de oorlog is hetvoormalige Joegoslavië. «De vredesakkoorden van Dayton vormenvandaag de dag nog steeds een essentieel fundament voor stabiliteit inBosnië en Herzegovina en de Westelijke Balkan,» verklaarde hij.De vergadering nam op maandag 26 mei een verklaring aan over deaanstaande NAVO Regeringstop in Den Haag en sprak de blijvende steunuit aan Oekraïne in een verklaring inclusief een oproep aan de regeringenom de diplomatieke, militaire, financiële en humanitaire steun voorOekraïne op te voeren. «De Top moet de NAVO versterken en opnieuw inevenwicht brengen, zodat zij het essentiële bolwerk blijft dat de burgersvan Europa en Noord-Amerika veilig houdt,» zei Perestrello. Leidersmoeten ook aandringen op een rechtvaardige en duurzame vrede inOekraïne. «We steunen alle inspanningen om de oorlog te beëindigen, deVerenigde Staten kunnen erop rekenen dat hun bondgenoten hand inhand en samen met Oekraïne werken aan een rechtvaardige en duurzamevrede,» merkte hij op. «De enige weg naar vrede is die van kracht. Wanthoe deze oorlog eindigt, zal bepalend zijn voor de wereld waarin wij enonze kinderen leven. De uitkomst van eventuele onderhandelingen zal eenprecedent scheppen voor de veiligheid in de wereld,» benadruktePerestrello. Diverse regeringsvertegenwoordigers van Albanië, Monte-negro, Kroatië, Noord-Macedonië, Kosovo spraken over het belang van deDayton-akkoorden voor het waarborgen van de vrede in hun regio en dedrie pijlers onder het NAVO-verdrag; democratie, mensenrechten en deRule of Law. Ook maakten zij vergelijkingen tussen de pogingen om eeneinde te maken aan de oorlog in Oekraïne en het vredesproces dat leiddetot het Daytonakkoord in 1995. De Oekraïense Minister van BuitenlandseZaken Sybiha nam deel via een videoverbinding. Hij sprak over deongekende intensiteit van de Russische raket- en droneaanvallen opburgerdoelen in de afgelopen drie dagen, die aantonen dat Moskou nietgeïnteresseerd is in vrede. «Vandaag bevinden we ons in een zeer moeilijkmaar kritiek geopolitiek moment, waarschijnlijk een beslissend moment,»zei hij. Toch zag hij een reële kans om vrede te bevorderen, door desanctiedruk op Rusland op te voeren tegelijk met economische enmilitaire steun voor Oekraïne. «Dit is de meest effectieve manier omRusland te dwingen in te stemmen met een staakt-het-vuren en testoppen met het verlengen van de oorlog. Dit is precies wat vrede doorkracht betekent,» sprak hij. Secretaris-Generaal van de NAVO, Mark Rutte,benadrukte dat de NAVO Oekraïne zal blijven steunen om een recht-vaardige vrede te waarborgen en deed in zijn toespraak een beroep op deaanwezigen om hun parlementaire invloed aan te wenden om aan tedringen op meer defensie-uitgaven, zodat het bondgenootschap poten-tiële agressors beter kan afschrikken en verdedigen. «We moeten nu actieondernemen en onze verdediging opbouwen. Uitstel is gevaarlijk. Om deNAVO sterker te maken, moeten we de defensie-uitgaven verhogen. Wehebben meer middelen, strijdkrachten en capaciteiten nodig, zodat wevoorbereid zijn op elke bedreiging,» zei Rutte. Ook onderstreepte Rutte hetbelang van het versterken en productiever maken van de Europesedefensie-industrie. Tijdens het vragenuur met Rutte wilde Jesse Klavernamens de Nederlandse delegatie weten welk advies Rutte op basis vanStaten-Generaal, vergaderjaar 2024–2025, 19 291, nr. 693 zijn ervaring als voormalig Minister-President had voor regeringsleidersom hun parlementen ervan te overtuigen de NAVO uitgaven te verhogennaar minimaal 2%. Rutte gaf aan dat er bij zijn aantreden in 2010 nogsprake was van het kunnen interen op het vredesdividend, maar dat deveiligheidssituatie inmiddels zodanig was veranderd dat de uitgaven voordefensie echt omhoog moeten om de vrede te kunnen waarborgen.De jaarlijkse vergadering van de NAVO PA zal plaatsvinden in Ljubljana,Slovenië op 10–13 oktober 2025.3. Commissies en rapporten De defensiecommissie sprak op 24 mei over afschrikking langs deoostflank en debatteerde over het naoorlogse Ruslandbeleid van deNAVO. Charles Kupchan van de Raad voor Buitenlandse betrekkingenstelde dat gesprekken over toekomstige NAVO-Rusland-relaties pasmogelijk zijn na het einde van de oorlog in Oekraïne. «Zolang Rusland zijnagressieve doelen blijft nastreven, moet het Westen Oekraïne blijvensteunen,» aldus Kupchan. Hij wees op het belang van militaire hulp, eenmogelijke rol van de recent gesloten mineralenovereenkomst tussen deVS en Oekraïne, en het handhaven van het NAVO-opendeurbeleid,ondanks een gebrek aan consensus over NAVO-lidmaatschap voorOekraïne. Ten aanzien van Rusland benadrukte Kupchan vier aandachts-punten: voorwaarden voor sanctieverlichting, herstart van wapenbeheer-singsdialoog, het losweken van Rusland uit de Chinese invloedssfeer, enversterking van de weerbaarheid tegen Russische desinformatie. GeneraalWesley Clark, voormalig Opperbevelhebber van de NAVO waarschuwdedat Rusland probeert elke vredesregeling te vertragen en zijn troepenrichting Charkiv en Odessa te verplaatsen, met als doel het herstel vancontrole over voormalige Sovjetgebieden en gebruikt nucleaire dreigingom het Westen af te schrikken. Clark pleitte voor modernisering van deAmerikaanse nucleaire en strategische verdediging en benadrukte dat,hoewel de NAVO adequaat reageerde op de Russische invasie, er meerpolitieke vastberadenheid en strategische duidelijkheid nodig is. Hij riepop tot verhoging van de defensie-uitgaven tot 5% van het BBP, versterkingvan luchtverdediging, elektronische oorlogsvoering, mobilisatiecapaciteiten interne veiligheid, vooral door Europese bondgenoten, om degeloofwaardigheid van de NAVO te waarborgen. Jesse Klaver vroeg naarde veiligheid in de Baltische staten en het gebrek aan Amerikaansetroepen daar, waarop Generaal Clark antwoorde dat de Verenigde Statenniet overal troepen kunnen hebben.Directeur van de afdeling Veiligheidsaangelegenheden inzake China en deIndo-Pacifische regio van het Center for Naval Analyses, David Finkelstein,gaf een presentatie over groeiende complexiteit van de Chinese uitdagingvoor bondgenoten en hun Indo-Pacifische partners. Finkelstein stelde vastdat de inzet van Noord-Koreaanse troepen in Oekraïne op indringendewijze de veiligheidsverbondenheid tussen de Euro-Atlantische en deIndo-Pacifische regio’s aan het licht heeft gebracht. Hij richtte zich op degroeiende complexiteit van de Chinese dreiging. «Waar het Chinese leger(PLA) in de jaren »80 nog zwak was, is het nu een geavanceerde,wereldwijd opererende strijdmacht, die oefeningen houdt met Iran enRusland, en heeft een militaire basis in de Hoorn van Afrika,» consta-teerde Finkelstein. Hij waarschuwde dat NAVO-bondgenoten niet kunnennegeren dat China dichterbij komt en riep op tot blijvende en versterktesamenwerking met partners in de Indo-Pacific. Paternotte vroeg naar degevolgen van een mogelijke Chinese blokkade voor Taiwan. Finkelsteinantwoorde dat de grootschalige invasie van Rusland in Oekraïne deverreikende, wereldwijde gevolgen van alle oorlogen laat zien, en datChinese actie op Taiwan nog ontwrichtender zou zijn.Staten-Generaal, vergaderjaar 2024–2025, 19 291, nr. 694 Tijdens de presentatie van het rapport Russia’s Axis of Enablement in itsWar on Ukraine onderstreepte Paternotte onderstreepte het belang vansteun aan Oekraïne en vroeg of deze steun moet worden meegenomen inde toezeggingen van de geallieerde defensie-uitgaven. Ook wilde hijweten tijdens de bespreking van het rapport Ukraine – A ResilientDemocracy in Wartime of de bondgenoten nieuwe sancties moesteninvoeren of bestaande sancties moesten verscherpen. RapporteurCherniev antwoordde dat men beide moesten doen; nieuwe sanctiesmoesten worden ingevoerd om de Russische energie-export en Russischefinanciën verder aan banden te leggen. Klaver merkte op dat geallieerdefinanciering voor de Oekraïense defensie-industrie kan meetellen voor deNAVO-defensie-uitgavenminima.In de vergadering van de «Economics and Security Committee» op 24 meigaf Erik Jones, directeur van het Robert Schuman Centre for AdvcancedStudies een presentatie over Geo-economische fragmentatie en detrans-Atlantische relatie. Die fragmentatie ziet hij als het resultaat vanhardnekkige misvattingen over globalisering. Economen onderschatten denegatieve verdelingseffecten van vrijhandel en negeerden risico’s zoalsgeconcentreerde toeleveringsketens, dit ondermijnde het publiekevertrouwen en leidde tot verzet tegen initiatieven als TTIP volgens Jones.De opkomst van populisme en nieuwe beleidskoersen, zoals strategischeautonomie in Europa en Bidens buitenlands beleid voor de middenklasse,illustreren een veranderde benadering van handel en economischezekerheid. Jones waarschuwde dat toenemende verschillen in regelgevingde trans-Atlantische samenwerking kunnen verzwakken en riep depolitieke leiders op het maatschappelijk vertrouwen te herstellen enrichting te geven. Bart Kroon vroeg naar de impact van de focus van deEU op ESG-normen in de wereldwijde handel en merkte op datESG-doelstellingen weliswaar cruciaal zijn, maar dat de uniformeEU-aanpak van regelgeving belanghebbenden vaak van zich vervreemdt.Jones wees op de huidige inspanningen om de ESG-regels te vereenvou-digen en verduidelijken en tegelijkertijd de toezeggingen op het gebiedvan klimaatactie te handhaven. De uitdaging ligt volgens hem in hetbehouden van flexibiliteit zonder de politieke duidelijkheid en overtuigingte ondermijnen.Na een presentatie over de Economische en diplomatieke versplinteringvan de Zwarte-Zeeregio presenteerde Bart Kroon zijn rapport overGeo-economische fragmentatie: een uitdaging voor het Trans-Atlantischepartnerschap. Kroon waarschuwde in het rapport onder meer dat Chinaen Rusland al aanzienlijke invloed hebben in belangrijke sectoren enbereid zijn deze positie uit te buiten voor politieke doeleinden. Het rapportroept op tot versterking van de samenwerking met partners en de privatesector om de strategische afhankelijkheid op cruciale gebieden alsenergie, voedsel en technologie te verminderen. «Geallieerde landenmoeten werken aan een grotere onderlinge openheid om economischevoordelen te genereren uit handel en investeringen, om solidariteit teversterken, om interoperabiliteit te bevorderen, om samen te werken aande vooruitgang van technologie en gedeelde beleidsvorming,» voegde hijeraan toe. Om de geopolitieke stabiliteit te ondersteunen zullen debondgenoten ook de stroom van voedsel en kritieke grondstoffen moetengaranderen, vooral Europa moet zijn landbouwcapaciteit beter benuttenom de wereldwijde voedselzekerheid en daarmee zijn eigen strategischeinvloed te ondersteunen sloot Kroon af.Paternotte ging in op de rol van kunstmatige intelligentie (AI) in decontext van strategische concurrentie en vroeg om in de volgende versievan het rapport manieren te bespreken om de positie van het bondge-nootschap te versterken, waarop Kroon positief reageerde en aangaf dathet herziene rapport uitgebreider zal ingaan op technologieën.Staten-Generaal, vergaderjaar 2024–2025, 19 291, nr. 695 In het overleg van de commissie inzake democratie en veiligheid op24 mei sprak Frederick Kempe, voorzitter van de Atlantische Raad, overhet veiligstellen van de toekomst van Oekraïne. Kempe beschreef deoorlog in Oekraïne als een historisch keerpunt voor de NAVO en eenbepalend moment voor de wereldorde. Hij riep de geallieerden op hundiplomatieke, economische en militaire middelen in te zetten voorduurzame vrede, Rusland blijft vasthouden aan zijn oorspronkelijkeoorlogsdoelen en toont geen oprechte inzet voor een staakt-het-vuren,terwijl Oekraïne bereid is tot onderhandelingen, volgens Kempe isverhoogde druk op Rusland noodzakelijk voor een echt vredesakkoord. Hijmeent dat Europa hierin een grotere rol moet spelen door nauweresamenwerking met de VS, hogere defensie-uitgaven, het vrijgeven vanbevroren Russische tegoeden, en mogelijk het sturen van troepen naarOekraïne. Hij adviseerde de Trump-regering nieuwe sancties tegenRusland in te stellen en zich in te zetten voor een Amerikaanse vangnetvoor Europese veiligheidsgaranties in Oekraïne.Colin Clarke, directeur onderzoek van de Soufan Group, gaf een overzichtvan de toestand van het wereldwijde terrorisme in 2025. Het dreigings-landschap is diverser dan ooit volgens Clark, terwijl de Sahel hetepicentrum van het jihad-terrorisme is geworden, blijven er meerderebrandhaarden in het Midden-Oosten, waaronder Syrië, Jemen enAfghanistan en kan de dreiging van aan Al Qaida en ISIS gelieerdegroepen in de regio opnieuw de kop opsteken waarschuwde Clark.Ondertussen is er een toename van door de staat gesteund terrorisme,vooral vanuit landen als Rusland en Iran en neemt racistisch en etnischgemotiveerd extremisme toe. Clarke constateerde een groeiendesamenwerking tussen criminele groepen en terrorisme, onder meer vianieuwe technologieën zoals AI, 3D-printing, cryptocurrency en via socialemedia radicaliseren jongeren worden ook steeds vaker online. Hij besprakde noodzaak van effectievere strategieën voor terrorismebestrijding enwaarschuwde geallieerde landen om zich in hun dreigingsanalyse nietuitsluitend te richten op de concurrentie tussen grote mogendheden, tenkoste van terrorisme. Er zijn vernieuwde, alomvattende tegenmaatregelennodig om de ontwikkelingen in terroristische tactieken aan te pakken.Tot slot was er een paneldiscussie over vrouwen, vrede en veiligheidwaarin de stand van zaken over de uitvoering van de VN resolutie 1325werd besproken en gaf professor Nathalie Hudson van de universiteit vanDayton een toelichting op het belang van de Woman, Peace and Security(WPS) agenda. Hudson benadrukte de unieke impact van gewapendeconflicten op vrouwen en stelde dat vrouwen daardoor een andere rolkunnen spelen in conflictpreventie en -oplossing. Ze onderstreepte dat hetWPS-beleid geen ideologie is, maar essentieel voor nationale veiligheid,stabiliteit en groei. Hudson gaf aanbevelingen voor de herziening van hetNAVO-actieplan in 2025, waaronder meer betrokkenheid van mannelijkeleiders, verplichte gendertraining, structurele dialoog met maatschappe-lijke organisaties, extra financiering en het behouden van deWPS-principes. Ze wees ook op de belangrijke rol van parlementariërs inhet bevorderen van WPS binnen hun eigen landen.De commissie inzake wetenschap en technologie ontving op 25 meiMircea Geoana˘, voormalig plaatsvervangend secretaris-generaal van deNAVO, oprichter en voorzitter Aspen Instituut Roemenië. Geoana˘benadrukte het cruciale belang van technologie voor veiligheid, economieen samenleving binnen de NAVO, vooral in het licht van de strategischeconcurrentie tussen grootmachten. Hij wees op de versnellende impactvan AI op andere technologieën zoals biotechnologie en menselijkeverbetering. Om de technologische voorsprong van de NAVO tebehouden, werd het Defence Innovation Accelerator for the North Atlantic(DIANA) gelanceerd en het NATO Innovation Fund (NIF). Deze initiatievenondersteunen innovatieve start-ups en onderzoekscentra in NAVO-landenStaten-Generaal, vergaderjaar 2024–2025, 19 291, nr. 696 en richten zich op zowel marktrijpe oplossingen als duurzame ontwik-keling van talent. Kroon vroeg naar de mogelijkheden om een innovatie-investeringsbank te financieren en hoe ervoor gezorgd kan worden dat dedoelstellingen van de NAVO, de geallieerden en investeerders gehaaldkunnen worden. Geoana˘ wees op een waardevol non-paper van het VKvoor besprekingen met de EU, benadrukte het belang van het financierenvan hiaten in het defensie-innovatie ecosysteem zoals het herverzekerenvan export, en schetste het belang van het creëren van financieringsme-chanismen voor snelle innovatie en aanbestedingen.Bij de bespreking van het rapport Renavigating the Melting Arctic wees derapporteur op de activiteiten van deze commissie in het Arctisch gebied,waaruit valt op te maken dat het belang van de regio toeneemt als gevolgvan strategische concurrentie en klimaatverandering. Vervolgens schetstehij de belangrijkste stappen die de NAVO, Rusland en China in de regiohebben gezet en gaf hij een aantal stappen aan die het bondgenootschapzou moeten nemen om zich verder aan te passen aan de veranderendesituatie: het vergroten van het situationeel bewustzijn, ervoor zorgen dathet Noordpoolgebied niet geïsoleerd wordt beschouwd en dat klimaatver-andering een aandachtspunt blijft, het verder versterken van debescherming van kritieke onderzeese infrastructuur, het blijven versterkenvan de rol van de NAVO, het handhaven van de Arctische bestuurs-structuur en het verbeteren van de coördinatie met partners. Paternottemeende dat er in de conclusies krachtiger taal gesproken kon worden overChinese onderzoeksfaciliteiten in het licht van de spionage en inmengingvan het land, waarop de rapporteur verklaarde dit mee te nemen.In de politieke commissie op 25 mei werd teruggekeken op de erfenis vanDayton, het bevorderen van stabiliteit op de Westelijke Balkan, door CarlBildt, voormalig premier en voormalig Minister van Buitenlandse Zakenvan Zweden, Angela Aggeler, ambassadeur van de VS in de RepubliekNoord-Macedonië, Dr Sven Alkalaj, buitengewoon en gevolmachtigdambassadeur van Bosnië en Herzegovina in de Verenigde Staten vanAmerika, en Timcho Mucunski, Minister van Buitenlandse Zaken enBuitenlandse Handel van de Republiek Noord-Macedonië. Bildt noemdehet Dayton-akkoord een diplomatieke triomf die bijna dertig jaar vredeheeft gebracht in Bosnië en Herzegovina. Hoewel het land politiekverdeeld blijft en economische vooruitgang wordt belemmerd, isinteretnisch geweld grotendeels afwezig zei hij. In tegenstelling tot andereconflictoplossingen voldeed Dayton aan de minimumeisen van allepartijen en voorkwam het nieuwe oorlog. Bildt wees op blijvendespanningen in de regio en vertraagde EU-toetreding, maar benadrukte datde Russische oorlog in Oekraïne nieuwe kansen biedt voor de WestelijkeBalkan – mits er binnenlandse hervormingen en politieke wil zijn.Ambassadeur Aggeler benadrukte dat de Westelijke Balkan op eenkeerpunt staat, met zowel uitdagingen als kansen. Het Dayton-akkoordwas belangrijk voor vrede, maar niet bedoeld als eindoplossing voorpolitieke ontwikkeling. Ze wees op regionale problemen zoals corruptie enjeugdverloop, en onderstreepte het belang van rechtsstaat, economischehervormingen en samenwerking. Aggeler prees Noord-Macedonië voorzijn EU-inspanningen en benadrukte Amerikaanse steun voor hervor-mingen, EU-integratie en gezamenlijke infrastructuur- en energiepro-jecten. De VS blijven volgens haar sterk betrokken bij de stabiliteit enwelvaart van de regio. Dr. Sven Alkalaj prees het Dayton-akkoord alssuccesvol in het brengen van vrede, maar benadrukte dat het slechts eenstartpunt was richting Euro-Atlantische integratie. Hij uitte zorgen over detrage vooruitgang van Bosnië en Herzegovina richting NAVO- enEU-lidmaatschap, vooral door politieke blokkades en tegenwerking van deRepublika Srpska. Alkalaj riep op tot meer steun van de NAVO en deassemblee om hervormingen te versnellen en het huidige geopolitiekeStaten-Generaal, vergaderjaar 2024–2025, 19 291, nr. 697 momentum te benutten. Hij onderstreepte dat externe hulp nodig blijft omde interne verdeeldheid te overwinnen, ondanks het aanhoudendeverlangen van de bevolking naar integratie. Mucunski benadrukte hetpotentieel van de Westelijke Balkan en riep op om vredesakkoorden zoalsDayton te hervormen tot platforms voor modern bestuur. Hij pleitte vooreen politieke cultuurverschuiving van nationalisme naar inclusievesamenlevingen. Mucunski benadrukte de rol van Noord-Macedonië alsNAVO-lid en regionale veiligheidsbijdrager, en wees op het belang vanstrategische infrastructuur- en energieprojecten. Hij steundeNAVO-modernisering, verwelkomde hernieuwde Amerikaanse betrok-kenheid, waarschuwde voor buitenlandse inmenging en riep op totcollectieve weerbaarheid en gedeelde Euro-Atlantische waarden.Door Matthew Withaker, permanent vertegenwoordiger van de VS bij deNAVO en door Mircea Geoana˘ spraken over versterking van de Europesepijler van de NAVO. Whitaker stond stil bij 76 jaar collectieve veiligheid enhet beëindigen van de oorlog in Bosnië. Hij prees de bijdrage vanBalkanlanden zoals Albanië, Kroatië, Montenegro, Noord-Macedonië enSlovenië aan regionale stabiliteit en NAVO-versterking. Whitakerwaarschuwde voor toenemende dreigingen, vooral vanuit Rusland,cyberaanvallen en hybride oorlogvoering, en stelde dat de huidige normvan 2% defensie-uitgaven onvoldoende is en riep op tot verhoging naar5% van het BBP, wat economisch haalbaar is voor Europa, mits erpolitieke wil is. Ook pleitte hij voor meer trans-Atlantische industriëlesamenwerking, versterking van toeleveringsketens en NAVO-verdedigingop land, zee, lucht, cyber en ruimte. Tot slot benadrukte hij de noodzaakom veerkracht op te bouwen en nieuwe technologieën te omarmen viaeen hele-samenleving-benadering van afschrikking. Ook Geoana˘benadrukte dat de NAVO essentieel blijft in een wereld vol dreigingen,vooral van Rusland en China. Hij pleitte voor een sterker en evenwichtigertrans-Atlantisch partnerschap, waarin Europese landen meer verantwoor-delijkheid nemen – niet alleen financieel, maar ook strategisch. VolledigeEuropese defensie-autonomie achtte hij onrealistisch. Geoana˘ riep op totmeer samenwerking op het gebied van defensietechnologie, cybervei-ligheid en infrastructuur. Hij moedigde investeringen aan inNAVO-innovatieprogramma’s zoals DIANA en het NAVO Innovatiefonds,en het betrekken van nieuwe actoren bij veiligheid. Tot slot benadrukte hijhet belang van NAVO’s eenheid, innovatie en politieke samenhang.Paternotte vroeg of de Europese bondgenoten een bijdrage moetenleveren aan de afschrikking in de Indo-Stille Oceaan. Whitakerantwoordde dat, hoewel de nationale belangen uiteenlopen, de VS er devoorkeur aan geven dat de Europese bondgenoten zich concentreren opde Euro-Atlantische veiligheid om lacunes in hun capaciteit te voorkomen.Geoana˘ sloot zich daarbij aan en waarschuwde tegen het loskoppelen vanEuropese en mondiale veiligheid in een tijdperk van systemische rivaliteitmet China.Tijdens de Voorjaarzitting zijn er in de diverse commissies zeventienconcept-rapporten besproken.1 De conceptrapporten worden tijdens dejaarvergadering in het najaar in Ljubljana, Slovenië, vastgesteld. Het gaatom de volgende rapporten:–Democracy Under Digital Threat: Bolstering the Cybersecurity of AlliedElections, rapporteur Dimitrios KAIRIDIS (Griekenland)–Protecting Allied Societies from Chinese Disinformation, rapporteurViviane TEITELBAUM (België)–Women, rapporteur Peace and Security: United Nations SecurityCouncil Resolution 1325, rapporteur Önes Derici (Türkiye)1Deze rapporten zijn integraal te vinden op de website van de NAVO Parlementaire Assemblee:Documents | NATO PA (nato-pa.int)Staten-Generaal, vergaderjaar 2024–2025, 19 291, nr. 698 –Lessons from Russia’s War in Ukraine & NATO’s Future RussiaStrategy, rapporteur Rebecca PATTERSON (Canada)–Russia’s Axis of Enablement in its War on Ukraine, rapporteur RickLARSEN (Verenigde Staten)–Allied Cooperation with the Indo-Pacific, rapporteur SpyridonKYRIAKIS(Griekenland)–Geo-economic Fragmentation: A Challenge to the TransatlanticPartnership, rapporteur Bart KROON (Nederland)–The War in Ukraine and Mounting Economic Challenges in the GreaterBlack Sea Region, rapporteur Cristian BORDEI (Romanie)–Coping with Current and Future Threats: The Evolution of NorthAmerican and European Defense, rapporteur Neal Patrick DUNN(Verenigde Staten)–Western Balkans: 30 Years Since the Dayton Accords, rapporteurTomas VALASEK (Slovakia)–NATO and the Coalescing Bloc of Authoritarian Countries, rapporteurAudronius AZUBALIS (Litouwen)–Ensuring Just Peace for Ukraine, rapporteur Simona Flavia MALPEZZI(Italië)–From Cooperation to Competition: The Technological, rapporteurDefence and Security Implications of a Warming Arctic, rapporteurNjall Trausti FRIDBERTSSON (IJsland)–Space: The Fifth Operational Domain, rapporteur Zan MAHNIC(Slovenië)–Uncrewed: NATO Enters the Drone Era, rapporteur Sven CLEMENT(Luxemburg)–Iran’s Threat to Regional and Euro-Atlantic Security, rapporteur UtkuCAKIRÖZER (Türkiye)De voorzitter van de delegatie,KlaverDe griffier van de delegatie,ChristiaanseStaten-Generaal, vergaderjaar 2024–2025, 19 291, nr. 699

Versie 03de08ec0972074e1a26d33b3367e1d432a25e8cd74447459570400241bad4f4 · Officiële bron.