RAM-spreadsheets op basis van nationaliteit of postcode

Tweede Kamer der Staten-Generaal2Vergaderjaar 2025–202631 066BelastingdienstNr. 1538 BRIEF VAN DE STAATSSECRETARIS VAN FINANCIËN Aan de Voorzitter van de Tweede Kamer der Staten-GeneraalDen Haag, 18 mei 2026In het commissiedebat Belastingdienst van 19 maart 2026 werd stilge-staan bij het Risico Analyse Model (RAM) en in het bijzonder bij hetonderzoek dat de Belastingdienst heeft verricht naar gevondenRAM-spreadsheets op basis van nationaliteit of postcode. Dit onderzoekstuurde mijn ambtsvoorganger aan uw Kamer op 27 januari 2026.1Ik sprak de bereidheid uit om ambtenaren van mijn departement eentechnische briefing te laten verzorgen over dit onderzoek. Uw Kamer heeftbesloten daar geen gebruik van te maken. Derhalve beantwoord ik,voorafgaand het tweeminutendebat, de door uw leden gestelde vragen indeze brief.Voorafgaand de beantwoording, hecht ik eraan te melden dat reedsuitgebreider onderzoek is gedaan naar de specifieke RAM-spreadsheetsdan is toegezegd. Zo zijn RAM-spreadsheets waar twijfel over bestond ofdie binnen de scope vielen in het onderzoek opgenomen en zijn waar datrelevant leek, ook andere middelen dan de inkomstenheffing onderzocht.Gezien het tijdsverloop en de gebrekkige vastlegging rondom RAM, wil ikervoor waken dat de verwachting ontstaat dat meer of ander onderzoeknaar de reeds onderzochte lijsten, andere uitkomsten oplevert.De Autoriteit Persoonsgegevens meldt in haar reactie op het onderzoekvan de Belastingdienst naar RAM-spreadsheets dat de Belastingdienst ookandere effecten dan financieel nadeel had moeten onderzoeken, omdatdie ook kunnen bijdragen aan ongelijke behandeling. Waarom is alleengekeken naar «financieel nadelig effect» en niet naar mogelijke andereeffecten?Mijn ambtsvoorganger heeft in zijn brief van 6 maart 20252 toegezegd datonderzoek wordt gedaan naar 14 aangetroffen RAM-spreadsheets op1Tweede Kamer, vergaderjaar 2025–2026, 31 066, nr. 15252Tweede Kamer, vergaderjaar 2024–2025, 31 066, nr. 1465 kst-31066-1538ISSN 0921 - 7371’s-Gravenhage 2026Tweede Kamer, vergaderjaar 2025–2026, 31 066, nr. 15381 basis van nationaliteit. Hij zegde toe dat onderzocht wordt of personenzijn geselecteerd op voor het (fiscaal) toezicht relevante en objectiefgerechtvaardigde gronden en dat hiervoor de methode gebruikt wordt dieontwikkeld is om de Wet compensatie wegens selectie aan de poort uit tevoeren. Hiermee kan vastgesteld worden of sprake is geweest van(on)gelijke behandeling van personen bij de selectie van aangifteninkomstenheffing voor onderzoek en of zij hierdoor onterecht eenfinancieel nadeel hebben ondervonden. In een later stadium zijn op basisvan motie Ergin onder andere RAM-spreadsheets op basis van postcodeaan dit onderzoek toegevoegd.Mijn voorganger deed deze toezegging omwille van de uitvoerbaarheid.De Belastingdienst heeft ervaring met deze specifieke methodiekopgedaan en kan zich daarbij zoveel mogelijk baseren op de fiscaledossiers van belastingplichtigen. In dergelijke dossiers is informatie veelalgestructureerd vastgelegd. Dit is belangrijk, omdat KPMG in haaronderzoek naar RAM reeds constateerde dat de archivering rond RAM nietop orde was, waardoor veel informatie niet meer beschikbaar is.Daarnaast betreft het spreadsheets die vanaf 1998 tot en met 2018 kondenzijn opgesteld, dat is in de meeste gevallen een (te) lang tijdsverloop omte kunnen achterhalen waarvoor en met welk proces een bepaaldeRAM-spreadsheet is opgesteld en welke gevolgen dat mogelijk heeftgehad. Tot slot bestond er enige druk om het onderzoek binnen eenafzienbare tijd op te leveren. Door het onderzoek afgebakend te houden,kon het onderzoek binnen circa driekwart jaar opgeleverd worden. Doorspecifiek te kijken naar financiële benadeling door een discriminatoireselectie of behandeling heeft het onderzoek zich gericht op een effectwaar herstel mogelijk en geboden is.Waarom is er in het onderzoek van de Belastingdienst naarRAM-spreadsheets op basis van nationaliteit of postcode niet gekekennaar indirecte discriminatie, extra vragenbrieven en intensief toezicht?Er is gekeken naar indirecte discriminatie door de RAM-spreadsheets meteen selectie op postcode hierop te beoordelen en te analyseren metdiverse controle-variabelen, zoals of sprake is van een oververtegenwoor-diging van een bepaalde nationaliteit. Indien er een risico bestond opindirecte discriminatie door het gebruik van postcode, is voor personendie in deze RAM-spreadsheets waren opgenomen en waarbij in derelevante periode een correctie in de inkomstenbelasting heeft plaatsge-vonden, beoordeeld of een objectieve en gerechtvaardigde reden wasvoor de selectie van de aangifte voor onderzoek. Daarmee is dus gekekenof deze personen hierdoor onterecht een financieel nadeel hebbenervaren in de heffing in de inkomstenbelasting.Vragenbrieven zijn inderdaad niet als afzonderlijk effect onderzocht.Hierbij is aangesloten bij het herstelbeleid rondom de Fraude Signale-ringsvoorziening (FSV). Daarbij is sprake van een relevant nadelig gevolgwanneer een registratie in FSV daadwerkelijk heeft geleid tot financiëleschade of disproportionele behandeling. Veel gebeurtenissen, zoals hetontvangen van een vragenbrief, passen binnen het – door burgers teverwachten – reguliere toezichtproces en kunnen (ook) onderdeel zijn vannormale controlehandelingen. Verder is de impact vaak beperkt als eenvragenbrief niet heeft geleid tot het afwijken van de ingediende aangifteinkomstenheffing. Ook geldt dat in de praktijk opvallende aangiften eerstworden opgevolgd door een vragenbrief, voordat wordt besloten ofafgeweken moet worden van de aangifte. Omdat bij alle aangiften die zijnonderzocht is afgeweken van de aangifte inkomstenheffing en dezepersonen dus te maken hebben gehad met een vragenbrief, is hetafzonderlijk bezien van gevallen met alleen een vragenbrief die uiteindelijkTweede Kamer, vergaderjaar 2025–2026, 31 066, nr. 15382 niet tot het afwijken van de aangifte hebben geleid van beperkte toege-voegde waarde. Om die reden is, in lijn met de eerdere afwegingen bijFSV en gegeven de mogelijkheden van het onderzoek, besloten dit aspectniet verder te onderzoeken.Intensief toezicht is niet als afzonderlijk effect onderzocht. Als intensieftoezicht heeft geleid tot het afwijkend vaststellen van de aangifteinkomstenheffing van een persoon, is dit in het onderzoek betrokken doorte beoordelen of de selectie van de aangifte voor controle correct heeftplaatsgevonden.Waarom is slechts een deel van de lijsten op basis van postcode onder-zocht? Motie Ergin riep de regering op om RAM-spreadsheets op basisvan postcode te onderzoeken. Hiervoor kwalificeerden 51 RAM-spread-sheets.–In 6 spreadsheets werden gegevens opgevraagd aan de hand van een4 cijferige en 2 letterige postcode. Naar deze spreadsheets is vervolg-onderzoek verricht.–In 5 spreadsheets werd geselecteerd op één adres. Deze spreadsheetszijn niet nader onderzocht, omdat het onaannemelijk is dat eendergelijke selectie kan leiden tot een schending van het grondrecht opgelijke behandeling. Er is geen sprake van selectie op een bepaaldewijk of bepaalde groep personen en er zal een specifieke aanleidingvoor bestaan die buiten RAM bekend was.–In 40 spreadsheets was postcode aanwezig, maar werd hier niet inRAM op geselecteerd. Er werd een selectie buiten RAM gemaakt, dievervolgens in RAM is geplaatst. Hier zijn controle-variabelen toegepastom te beoordelen of er kans bestond op indirecte discriminatie. Naar14 spreadsheets is vervolgens vervolgonderzoek verricht.In het onderzoek3 van de Belastingdienst wordt dit uitgebreid toegelichtop pagina’s 18 tot en met 20.In de volgende paragraaf licht ik toe dat er een zoekslag loopt naar andereRAM-spreadsheets en dat besluitvorming over wat daar mee gedaanmoet worden na afronding van die zoekslag plaatsvindt. IndienRAM-spreadsheets met postcode daar anders onderzocht worden dan inhet reeds afgeronde onderzoek, dan ben ik bereid de reeds onderzochteRAM-spreadsheets met postcode aan dat nieuwe onderzoek toe tevoegen.Welke onderzoeken lopen er allemaal en wanneer kan daar meer oververteld worden?Op dit moment is de zoekslag naar RAM-spreadsheets in uitvoering. Metdit onderzoek wordt gezorgd dat RAM-spreadsheets binnen de Belasting-dienst en Douane niet (meer) gebruikt kunnen worden. Gezamenlijke enpersoonlijke werkomgevingen van medewerkers worden hiervoordoorzocht en aangetroffen RAM-spreadsheets worden veiliggesteld. Hetonderzoek naar de omgevingen van de Belastingdienst en Douane isnagenoeg afgerond. Ik heb recent besloten de werkomgevingen vanToeslagen aan deze zoekslag toe te voegen wegens de bevindingen bij deBelastingdienst, alhoewel uit het KPMG onderzoek van begin 2025 nietbleek dat RAM binnen Toeslagen werd gebruikt. Hiervan moet de zoekslagnog starten. Ook wordt de zoekslag naar RAM-spreadsheets uitgebreidnaar de datakluis waarover ik uw Kamer recent informeerde.Ik verwacht uw Kamer dit najaar te informeren over de dan bekenderesultaten van de totale zoekslag. Dan meld ik u ook wat ik voornemens3Bijlage bij Tweede Kamer, vergaderjaar 2025–2026, 31 066, nr. 1525Tweede Kamer, vergaderjaar 2025–2026, 31 066, nr. 15383 ben om met de gevonden RAM-spreadsheets te doen. Dit is afhankelijkvan eventuele aanwijzingen dat sprake kan zijn van een verhoogde kansop ongelijke behandeling, de beschikbaarheid en kwaliteit van deinformatie bij deze RAM-spreadsheets en de omvang van aangetroffenbestanden in de zoekslag.Daarnaast kan het zijn dat in onderzoek naar andere lijsten, zoals hetonderzoek dat plaatsvindt naar lijsten met risicosignalen die ten tijde vanhet programma Herstellen, Verbeteren, Borgen (HVB) zijn geïnventari-seerd4, een dergelijke lijst destijds met behulp van RAM is opgesteld. Datbetekent dat op die wijze ook RAM-spreadsheets nader bekeken worden,zij het in de context van het beoordelingskader dat voor die specifiekelijsten geldt.Tot slot informeer ik u in de stand-van-zakenbrief Belastingdienst van hetnajaar over nog resterende andere toezeggingen in het kader van RAM.Dit betreft de verbetering van het convenantenbeheer van de Belasting-dienst (gegevensverstrekking aan andere partijen) en het weer volledig ingebruik nemen van de monitor fiscaal dienstverleners door deBelastingdienst.De Staatssecretaris van Financiën,E. Eerenberg4Tweede Kamer, vergaderjaar 2021–2022, 31 066, nr. 1030Tweede Kamer, vergaderjaar 2025–2026, 31 066, nr. 15384