Uitsluitingsgronden subsidieregeling UPF n.a.v. zakendoen in Rusland

Tweede Kamer der Staten-Generaal2Vergaderjaar 2024–202536 600 XVIIVaststelling van de begrotingsstaat vanBuitenlandse Handel en Ontwikkelingshulp(XVII) voor het jaar 2025Nr. 17 BRIEF VAN DE MINISTER VOOR BUITENLANDSE HANDEL ENONTWIKKELINGSHULP Aan de Voorzitter van de Tweede Kamer der Staten-GeneraalDen Haag, 19 november 2024Zoals toegezegd in het commissiedebat over sancties op 9 oktober jl.(Kamerstuk 36 600 V, nr. 12) informeer ik uw Kamer hierbij over deuitkomsten van het onderzoek of ongesanctioneerde handel met Ruslandals uitsluitingsgrond toegevoegd kan worden aan het subsidieprogrammaOekraïne partnerfaciliteit (Ukraine Partnership Facility, UPF).Sinds het begin van de Russische agressieoorlog in Oekraïne steuntNederland Oekraïne politiek, militair, financieel en moreel actief. Dezesteun blijft onverminderd in tijd van oorlog, herstel en wederopbouw, zolang als dat nodig is. In 2023 is daarom het subsidieprogramma Oekraïnepartnerfaciliteit (Ukraine Partnership Facility, UPF) opgezet om de privatesector te ondersteunen in zijn bijdrage aan duurzaam herstel vanOekraïne, om zo de druk op de publieke sector in Oekraïne te verlichten.Het betreft een subsidieprogramma waarmee subsidie kan wordenverleend aan concrete projecten van Nederlandse ondernemingen insamenwerking met maatschappelijke organisaties en Oekraïenseorganisaties. Er is een eerste openstelling van UPF geweest in het najaarvan 2023 t.w.v. EUR 25 mln., waarvan het subsidieplafond in het voorjaarvan 2024 is bereikt. Op basis van de ervaringen met de eerste openstellingen gelet op de voortdurende grote behoefte aan steun, is besloten om eennieuwe ronde open te stellen met een aangepaste versie van hetsubsidieprogramma t.w.v. EUR 32,5 mln. Deze ronde is per 30 oktober jl.geopend voor aanvragen.Onderzoek ongesanctioneerde handelTijdens het commissiedebat over sancties op 9 oktober jl. zijn vragengesteld die zich onder meer richten op de wenselijkheid van hetontvangen van subsidie door Nederlandse ondernemingen voor projectenin Oekraïne en het mogelijk tegelijkertijd zakendoen door deze Neder- kst-36600-XVII-17ISSN 0921 - 7371’s-Gravenhage 2024Tweede Kamer, vergaderjaar 2024–2025, 36 600 XVII, nr. 171 landse ondernemingen (ongesanctioneerde handel) in Rusland.Aanleiding voor deze vragen was dat een van de subsidieontvangers uitde eerste ronde van UPF ook zaken doet in Rusland. In dit debat is door deMinister van Buitenlandse Zaken toegezegd dat het kabinet gaat onder-zoeken of ongesanctioneerde handel met Rusland als uitsluitingsgrondkan worden toegevoegd aan UPF.Hierop zijn de volgende vragen onderzocht:1.Is het mogelijk om in UPF op te nemen dat partijen waarvan aange-toond is dat zij zaken doen met Rusland, ook al is dat in producten dieniet op de sanctielijst staan, worden uitgesloten van subsidie?2.Kan de Minister voor Buitenlandse Handel en Ontwikkelingshulpgebruik maken van haar bevoegdheid om subsidieverstrekking teweigeren indien verstrekking niet verenigbaar is met het Nederlandsebeleid op het gebied van buitenlandse betrekkingen?De uitkomst van de eerste vraag is dat het helaas niet mogelijk is ompartijen uit te sluiten van subsidie indien zij zaken doen in producten dieniet op de sanctielijst staan. Voor het stellen van beoordelingscriteria, endaarmee ook weigeringsgronden, geldt de hoofdregel dat deze criteriadoelgebonden moeten zijn. Dit vloeit voort uit artikel 3:3 Algemene wetbestuursrecht: een bevoegdheid mag niet worden gebruikt voor een anderdoel dan waarvoor de bevoegdheid is toegekend; op grond hiervandienen subsidiecriteria, evenals subsidieverplichtingen, doelgebonden tezijn. Dit betekent in geval van een weigeringsgrond dat deze moetstrekken tot de verwezenlijking van het doel van de subsidie. Het doel vanUPF-subsidies is om samen met het bedrijfsleven bij te dragen aanwederopbouw in Oekraïne en duurzaam herstel van de Oekraïenseeconomie en samenleving. Ten aanzien van een criterium dat organisatiesdie legaal zaken doen met Rusland in zijn algemeenheid uitsluit vansubsidie geldt dat niet aantoonbaar is dat dit criterium noodzakelijk engeschikt is voor verwezenlijking van het doel van de UPF.Niet-doelgebonden criteria mogen worden gehanteerd indien daarvooreen wettelijke grondslag bestaat. Voor een criterium zoals voorgesteldbestaat een dergelijke grondslag niet.De uitkomst van de tweede vraag is dat het evenmin mogelijk is om mijnbevoegdheid om subsidieverstrekking te weigeren vanwege het nietverenigbaar zijn van subsidieverstrekking met het Nederlandse beleid ophet gebied van buitenlandse betrekkingen in te zetten voor het uitsluitenvan een partij die legaal handelt met Rusland. Hier wringt dat debetreffende bedrijven legaal zaken doen met Rusland omdat de productenniet op de sanctielijst staan en in zoverre dus niet onderdeel zijn van hetbuitenlandbeleid van het kabinet.Beide antwoorden gelden niet alleen ten aanzien van UPF, maar ook voorandere subsidieprogramma’s.Ontmoediging en risicobeheersingHet kabinet moedigt aan dat bedrijven ervoor kiezen om vanwege deoorlog in Oekraïne niet langer actief te willen zijn op de Russische markten wijst bedrijven op de risico’s van zaken doen in Rusland. Dit gebeurt optwee vlakken: 1. doen wat wel juridisch mogelijk is binnen de huidigekaders zoals de UPF subsidie, en 2. voortdurend kijken naar alternatieven,zoals ruimere sancties. Dit laatste vergt regeling op Europees niveau.Alhoewel het handelen in ongesanctioneerde goederen helaas juridischniet kan worden gebruikt als weigeringsgrond voor een subsidie, voert hetkabinet wel een ontmoedigingsbeleid binnen de huidige kaders. Ook bijTweede Kamer, vergaderjaar 2024–2025, 36 600 XVII, nr. 172 de UPF heeft het kabinet gekeken wat er wel mogelijk is. Dit heeft geleidtot een toevoeging aan de aanvraagvereisten voor de tweede subsi-dieronde: er is opgenomen dat partijen die een subsidie in het kader vanUPF aanvragen aan moeten geven of ze zaken doen in Rusland.Aanvragers dienen hiertoe voor elk van de partners de vraag te beant-woorden of zij zaken doen in Rusland en zij dienen in de projectbe-schrijving bij het onderdeel «risicomitigatie» nader in te gaan op dehandel die plaatsvindt met Rusland en op welke wijze de betreffendepartner het risico hiervan inschat en wil mitigeren voor het succesvolrealiseren van het voorgestelde project in Oekraïne. Deze risico-inschatting wordt meegewogen bij de beoordeling van de aanvragen. Ditkan leiden tot een lagere puntentoekenning maar sluit subsidie niet uit.Daarnaast wordt aan de partijen die zakendoen in Rusland aangegevendat het kabinet het zakendoen in Rusland en tegelijkertijd een projectrealiseren in Oekraïne onwenselijk acht.Alhoewel dit een eerste stap is, betreurt het kabinet dat de verderemogelijkheden (juridisch) beperkt zijn. Het kabinet blijft daarom kijkennaar alternatieven. Een cruciaal onderdeel daarvan is dat het kabinet zichop Europees niveau voortdurend inzet voor aanvullende sanctiemaatre-gelen tegen Rusland waarbij alle opties op tafel liggen. Aanvullendesancties hebben mogelijk ook gevolgen voor bedrijven die zowel subsidieuit de UPF ontvangen als handel drijven in Rusland; de handel kan danimmers leiden tot een sanctie. Het thema heeft mijn blijvende aandacht ener zal continu worden gekeken wat mogelijk is op dit vlak. Ik hoop hiermeeuw Kamer voldoende te hebben geïnformeerd.De Minister voor Buitenlandse Handel en Ontwikkelingshulp,R.J. KleverTweede Kamer, vergaderjaar 2024–2025, 36 600 XVII, nr. 173