Verslag van een commissiedebat, gehouden op 25 maart 2024, over Artikel 100-bijdrage aan maritieme veiligheid in de Rode Zee

Tweede Kamer der Staten-Generaal2Vergaderjaar 2023–202429 521Nederlandse deelname aan vredesmissiesNr. 487 VERSLAG VAN EEN COMMISSIEDEBATVastgesteld 5 juni 2024 De vaste commissie voor Buitenlandse Zaken en de vaste commissie voorDefensie hebben op 25 maart 2024 overleg gevoerd met mevrouw BruinsSlot, Minister van Buitenlandse Zaken, en mevrouw Ollongren, Ministervan Defensie, over:–de brief van de Minister van Buitenlandse Zaken d.d. 8 maart2024 inzake artikel 100-bijdrage aan maritieme veiligheidRode Zee (Kamerstuk 29 521, nr. 471);–de brief van de Minister van Buitenlandse Zaken d.d. 22 maart2024 inzake beantwoording vragen commissie over deartikel 100-bijdrage aan maritieme veiligheid Rode Zee(Kamerstuk 29 521, nr. 471) (Kamerstuk 29 521, nr. 473).Van dit overleg brengen de commissies bijgaand geredigeerd woordelijkverslag uit.De fungerend voorzitter van de vaste commissie voor Buitenlandse Zaken,De RoonDe fungerend voorzitter van de vaste commissie voor Defensie,De RoonDe griffier van de vaste commissie voor Buitenlandse Zaken,Westerhoff kst-29521-487ISSN 0921 - 7371’s-Gravenhage 2024Tweede Kamer, vergaderjaar 2023–2024, 29 521, nr. 4871 Voorzitter: De RoonGriffier: DekkerAanwezig zijn tien leden der Kamer, te weten: Van Baarle, Boswijk,Brekelmans, Ceder, Dobbe, Kahraman, Paternotte, Piri, De Roon enTuinman,en mevrouw Bruins Slot, Minister van Buitenlandse Zaken, en mevrouwOllongren, Minister van Defensie.Aanvang 16.34 uur.De voorzitter:Ik open dit commissiedebat van de commissie voor Buitenlandse Zaken,met als volgcommissie de commissie voor Defensie. Het debat gaat overde artikel 100-bijdrage aan de maritieme veiligheid op de Rode Zee. Ikheet de betrokken Ministers – dat zijn de Minister van Buitenlandse Zakenen de Minister van Defensie – van harte welkom, met hun staf. Ik stel eenspreektijd van vier minuten in deze eerste termijn voor. Ik zal tweeinterrupties toestaan.Ik geef in eerste instantie het woord aan de heer Brekelmans van de VVD.De heer Brekelmans (VVD):Dank, voorzitter. Vrije zeevaart, wereldwijde koopvaardij en maritiemeveiligheid zijn voor een handelsland als Nederland van cruciaal belang.Nederland is het zesde maritieme land ter wereld. De Rode Zee en hetSuezkanaal zijn de aorta van de internationale koopvaardij. Nu de Houthi’smet raket- en droneaanvallen de veiligheid van deze regio ondermijnen, isdat direct voelbaar voor de haven van Rotterdam en voor veel Neder-landse bedrijven, bijvoorbeeld in de logistieke sector. Het is ook te merkenaan de prijzen in de winkels en de supermarkten. Daarom is het belangrijkvoor onze welvaart dat vrije doorvaart op de Rode Zee wordt gewaar-borgd. Minstens zo belangrijk is de veiligheid van de bemanning. Het isonacceptabel dat schepen lukraak worden aangevallen en dat hierbij ookdodelijke slachtoffers vallen. Zelfs de VN-Veiligheidsraad heeft zich meteen resolutie uitgesproken tegen deze aanvallen. Ook Nederlandseschepen en bemanning kunnen hiervan het slachtoffer worden.Bescherming tegen Houthi-raketten en -drones is daarom ook nodig vooronze veiligheid.De doelstelling van de Nederlandse inzet op de Rode Zee is duidelijk: hetbeschermen van de vrije zeevaart en de veiligheid in de regio. Nederlanddient ook verantwoordelijkheid te nemen in internationale militairecoalities van bondgenoten. De VVD steunt daarmee de doelstellingen vandeze missie. Het mandaat van Operation Prosperity Guardian is defensiefen gericht op het onderscheppen van raketten en drones. Ik vraag hetkabinet graag waar precies de scheidslijn ligt tussen defensief enoffensief. Is het denkbaar dat Nederland preventief optreedt als er eenraketaanval ophanden is, of wordt dit te allen tijde uitgesloten?Daarnaast bestaat het risico dat spanningen in het Midden-Oosten totverdere escalatie leiden op en rondom de Rode Zee en dat daarmee deintensiteit van de aanvallen door Houthi’s ook toeneemt. Mijn vraag is opwelke scenario’s het kabinet voorbereid is. In hoeverre is een eventueleescalatie op te vangen binnen deze missie? Vanaf welk moment zouden eraanvullende maatregelen nodig zijn?Verder geeft het kabinet gelukkig aan dat deze inzet op zichzelf slechts totbeperkte extra veiligheidsrisico’s leidt voor zowel Nederlandse schepenals andere mogelijke Nederlandse doelwitten in de regio. Mijn vraag aanhet kabinet is of er iets meer kan worden toegelicht waar deze inschattingop is gebaseerd.Tweede Kamer, vergaderjaar 2023–2024, 29 521, nr. 4872 De inzet van de Tromp aan OPG gaat 25 dagen duren. Dit komt omdat debijdrage op de Rode Zee een tussenstap is in een langere militaireoefening rond de wereld, die twee jaar lang is voorbereid; dat hebben wevernomen. Mijn vraag is of de kans toch bestaat dat de Tromp langer opde Rode Zee actief blijft, bijvoorbeeld in het geval van toenemendeHouthi-aanvallen. Als dit het geval zou zijn, hoe hoog schat het kabinet diekans dan in?Dan heb ik nog een specifieke vraag over de medische faciliteiten en debijbehorende risico’s. Het kabinet gaf aan dat het werkt aan afsprakenover het gebruik van medische faciliteiten aan land en op schepen vanbondgenoten. We konden in de feitelijke vragen lezen welke afspraken erop dat moment zijn gemaakt. Mijn vraag is of hier nog laatste ontwikke-lingen in zijn. Hoe beoordeelt het kabinet de «medische afvoerketen»,zoals het ook wel wordt genoemd, ten opzichte van eerdere, vergelijkbaremaritieme missies? Is dit vergelijkbaar, beter, of misschien juist mindergoed dan voorheen?Voorzitter, tot slot. Het is goed dat Nederland bijdraagt aan internationalecoalities om de vrije zeevaart te bevorderen. Mijn vraag is hoe dit zichverhoudt tot de inzet van andere landen. Ik zag in de beantwoording vande feitelijke vragen dat er meerdere landen zijn die hier een bijdrage aanleveren. Komt dat ongeveer overeen met datgene wat Nederland doet,gegeven de omvang van ons land?Natuurlijk moeten we de inzet van Nederland ook in samenhang zien meteen mogelijke bijdrage die Nederland later dit jaar nog gaat leveren aande EU-missie Aspides. Mijn laatste vraag aan het kabinet is: kan het vooralle zekerheid bevestigen dat hiervoor nog een aparte artikel 100-procedure zal volgen, zodat wij daar nu niet een uitgebreid debat overhoeven te voeren?Voorzitter, dank u wel.De voorzitter:Dank u wel, meneer Brekelmans. Er is een vraag voor u van mevrouwDobbe van de SP.Mevrouw Dobbe (SP):Ik hoor de heer Brekelmans zeggen: wij steunen deze missie in principe.Maar tegelijkertijd zijn er ook zorgen over escalatie. Het is wel zo dat ersteeds meer wordt gemilitariseerd in het Rode Zeegebied. Dit is ook weereen extra stap daartoe. Ik vraag me af of de heer Brekelmans vindt dat ergenoeg is gedaan op het gebied van diplomatie als hij kijkt naar deVN-resolutie van 10 januari. Op 11 januari werd Jemen namelijk gebom-bardeerd. Vindt de heer Brekelmans dat er voldoende tijd, voldoendeinspanning is geweest om ook andere oplossingen in de regio danverdere militarisering te bewerkstelligen?De heer Brekelmans (VVD):Ja, dat vind ik zeker. We hebben de Houthi’s al lange tijd opgeroepen omgeen lukrake raketaanvallen op schepen uit te voeren. De onderhande-lingen vinden niet direct met hen plaats, maar wel indirect, via allerleikanalen en tussenpersonen. Desondanks hebben zij besloten om op vrijgrote schaal en vrij veelvuldig raket- en droneaanvallen uit te voeren opwillekeurige schepen. Ik vind dat internationale gemeenschappen, ookNederland, zich daartegen moeten kunnen verdedigen. Ik denk niet dat alswe dat onbeantwoord laten, de Houthi’s op een gegeven moment zullendenken: het Westen is nu zo vriendelijk geweest om ons ons gang te latengaan, laten we nou eens even in gesprek gaan. Volgens mij is dat niet hoehet werkt.Tweede Kamer, vergaderjaar 2023–2024, 29 521, nr. 4873 Mevrouw Dobbe (SP):Het gaat ook niet zozeer over het onbeantwoord laten. Het gaat erom datje ook in een spiraal terecht kunt komen die alleen maar leidt tot meeraanvallen, tot verdere escalatie, tot meer geweld en tot destabilisatie vande regio. Ik vraag me af of de VVD daar ook een mening over heeft. Hoegaan we die spiraal dan doorbreken? Want op dit moment gebeurt datvooral door middel van het sturen van meer wapens, meer schepen endat soort oplossingen.De heer Brekelmans (VVD):Volgens mij is het belangrijk om op te merken dat wij deze spiraal niet ingang hebben gezet. Het is dus niet zo geweest dat de Houthi’s nietsdeden, dat we wat militaire opbouw zagen met militaire capaciteit, en dathet Westen toen heeft gezegd: we gaan nu massaal de Houthi’s aanvallen.Het is een reactie geweest op raket- en droneaanvallen op willekeurigeschepen. Hoe zorg je ervoor dat dit niet verder escaleert? Aan de ene kantmoeten wij heel stevig laten zien dat wij dit niet zomaar laten passeren endat wij bereid zijn om schepen hiertegen te verdedigen. Tegelijkertijdmoeten we ook blijven inzetten op democratie en moeten we niet zelf deagressor zijn door zelf verder te escaleren. Ik vind dat die balans goedwordt bewaakt. Ik vind ook dat wij het recht hebben om ons tegen dieaanvallen te verdedigen en op te komen voor onze belangen.De heer Van Baarle (DENK):Ik wil even voortborduren hierop. Hoe je het ook wendt of keert, erworden militaire middelen de Rode Zee opgestuurd. Zo’n beetje allelanden in de regio veroordelen het militair optreden en spreken zichdaartegen uit. Alleen Bahrein doet mee. Een land als Saudi-Arabië, dattoch het meest geraakt wordt door wat er nu gebeurt in de regio, noemthet zenden van schepen door het Westen een «escalatie». In onze optiek isde grondoorzaak van deze escalatie van geweld gelegen in de verschrikke-lijke gebeurtenissen in Gaza. Ik zou de heer Brekelmans dan ook echtwillen vragen of deze weg van het sturen van militaire middelen– Nederland doet daaraan mee, maar er wordt meer gedaan – niet juistgaat zorgen voor het voortduren van escalatie. Moet er niet massaalingezet worden op het wegnemen van de grondoorzaak en het inzetten opdiplomatie, ook omdat de grootste belanghebbenden in de regio zichtegen deze militaire middelen uitspreken?De heer Brekelmans (VVD):De heer Van Baarle gaat volledig mee in het frame van de Houthi’s. Ik zoudat niet doen. Het feit dat er vreselijke dingen gebeuren in Gaza en datdaar humanitaire ellende plaatsvindt, vind ik geen rechtvaardiging, voorwie dan ook, om te zeggen: wij gaan nu lukraak koopvaardijschepenbombarderen. Dat heeft niks met elkaar te maken. Wanneer Houthi’s eenwillekeurig schip aanvallen, waarbij geloof ik Nepalese bemanning om hetleven is gekomen, dan helpt dat de zaak en het leed van de slachtoffers inGaza niet; ik zou in ieder geval niet weten hoe. Ik zou dus niet meegaan indat frame. We hebben er nu mee te maken dat wanneer een schip door deRode Zee wil varen om goederen van wat voor aard dan ook naar hetWesten te brengen, het een willekeurige raket of drone op zijn dak kankrijgen. Ik vind dat wij het recht hebben om onszelf daartegen te verde-digen. Daarnaast moeten we uiteraard inzetten op de-escalatie in hetMidden-Oosten en op een staakt-het-vuren en een oplossing voor hetconflict in Gaza. Maar ik zou die twee dingen niet aan elkaar knopen enmeegaan in het valse frame van de Houthi’s.De heer Van Baarle (DENK):De heer Brekelmans heeft mij nooit horen zeggen dat er welke rechtvaar-diging dan ook is voor niet-toegestaan geweld, want daar hebben wij hetTweede Kamer, vergaderjaar 2023–2024, 29 521, nr. 4874 over. Ik zeg namens de fractie van DENK wel dat het maar de vraag is ofhet sturen van militairen naar die regio op de lange termijn tot eenoplossing gaat leiden. Dit schijnt een defensieve missie te zijn, maar ikben heel benieuwd naar de beantwoording door de Minister straks van devraag van de heer Brekelmans of er ook preventief getroffen mag worden.Zo defensief is het dan namelijk niet. Alle belangrijke spelers in de regio,met name Saudi-Arabië, dat op dit moment economisch en door hetconflict met de Houthi’s toch wel het meest geraakt is, zeggen: doe ditniet; zet in op diplomatie en grijp niet militair in. Waarom zouden de heerBrekelmans en anderen hier dan mogen besluiten om daar bij te dragenaan de-escalatie, terwijl landen in de regio aangeven dat dit niet de wegis, dat het niet kansrijk is en dat het niet tot een oplossing gaat leiden?Kan de heer Brekelmans daar zijn gedachten over laten gaan?De heer Brekelmans (VVD):De heer Van Baarle verklaart nu een vermeende opvatting van Saudi-Arabië heilig. Ik weet niet of we dat nou per se altijd zouden moeten doen.Ik zeg niet dat deze militaire missie of het sturen van marineschepen terverdediging van de koopvaardij de oplossing is voor alles. Dat heeft deheer Van Baarle mij niet horen zeggen. Ik denk dat het een onderdeel isvan de oplossing dat wij, terwijl wij inzetten op diplomatie, dit soortillegale agressie niet onbeantwoord laten en koopvaardijschependaartegen verdedigen. Ik denk niet dat het een oplossing dichterbij brengtals wij zouden zeggen «nou, Houthi’s, ga lekker je gang» of als weimpliciet de boodschap naar Iran zouden zenden «u kunt doen wat u wiltmet uw steun aan de Houthi’s, Hezbollah of wat dan ook, want het Westenblijft wel met de handen op de rug zitten». Volgens mij moeten wij onszelftegen dat soort agressie verdedigen.Ik steun politiek ook niet deze missie, waar Nederland nu aan bijdraagt,maar de andere missie, waarin de VS en het VK ook doelen uitschakelen,omdat dat verdere aanslagen voorkomt. Daar zit een hele directe relatietussen. Daarnaast moet uiteraard, zoals Nederland ook doet, samen metbondgenoten heel stevig worden ingezet op diplomatie. Volgens mij kanalleen de combinatie van militair niet alles over je kant laten gaan entegelijkertijd diplomatieke druk uitoefenen tot de-escalatie en eenoplossing leiden.De voorzitter:Dan is het woord aan de heer Paternotte van D66.De heer Paternotte (D66):Dank u wel, meneer de voorzitter. Het is inmiddels vier maanden geledendat we als Kamer de laatste artikel 100-procedure hadden, over de inzet inIrak. Toen ging het in het debat heel veel over de Iraanse proxymilities dieactief zijn in het Midden-Oosten. We kunnen constateren dat de wereld ersindsdien niet veiliger op is geworden en dat misschien de grootsteimpact in de afgelopen periode is gekomen door de Iraanse proxymilities,de Houthi’s, en de verstoring van de wereldwijde scheepvaart die zijhebben veroorzaakt, met in eerste instantie twee derde minder trans-porten door het Suezkanaal. Het handhaven van de internationalerechtsorde vraagt om inzet van Nederland. De acties van de Houthi’shebben impact op de scheepvaart in de hele wereld, met als gevolginflatie, hogere voedselprijzen en, waar de Verenigde Naties voorwaarschuwden, honger. Daarom is het goed dat Nederland zich daarvoorinzet. Mijn fractie steunt daarom deze missie, maar heeft wel een aantalvragen over de veiligheid en de ondersteuning van onze troepen.Voorzitter. Het doel van de missie is: ervoor zorgen dat de aanvallen vande Houthi’s op de scheepvaart stoppen. Alleen, dat is tot nu toe nietgelukt. Onze indruk is dat de Iraanse milities op korte termijn nog niet vanplan zijn om hun aanvallen te staken. Er zijn nu zelfs afspraken gemaaktTweede Kamer, vergaderjaar 2023–2024, 29 521, nr. 4875 met Rusland en China om ervoor te zorgen dat schepen uit die landengevrijwaard blijven van aanvallen met drones en raketten. De vraag is:wat is de visie van het kabinet op het einddoel van de missie? De tweedevraag is: is de Minister van mening dat de huidige inzet afdoende zal zijnom de veiligheid in de regio te verbeteren? Wat zouden eventuele redenenkunnen zijn om langer op de Rode Zee te blijven?Voorzitter. Net als de heer Brekelmans heb ik vragen over de medischeafvoerketen. Er is aangegeven dat de Tromp kan terugvallen op nabijepartnereenheden of faciliteiten in de regio, maar geschikte zorgfaciliteitenzijn in de regio wel behoorlijk beperkt aanwezig. De Verenigde Statenhebben aangegeven dat de Tromp kan terugvallen op hun faciliteiten. Mijnvraag is welke afspraken er zijn gemaakt met de regiolanden, met havens,voor eventueel transport, in het geval de medische noodzaak buiten hetbereik van de Verenigde Staten is, en wat er zou gebeuren als deVerenigde Staten zelf moeten voorzien in medische hulp aan troepen dieonder hun eigen commando staan.Voorzitter. Dan het effect op de veiligheid. Met de deelname aan de missieop de Rode Zee draagt Nederland bij aan het handhaven en bevorderenvan de internationale rechtsorde, met betrekking tot het beginsel van devrije doorvaart, de mare liberum, maar dat is niet zonder risico’s. Hetkabinet zegt dat die risico’s beperkt zijn. Tegelijkertijd is het goedvoorstelbaar dat onze aanwezigheid in de regio het profiel van Nederlandzal doen toenemen in de ogen van de vele Iraanse proxymilities die daaractief zijn. Dat geldt voor onze schepen, militairecoalitiespots en diploma-tieke vertegenwoordigingen. We hebben eerder een situatie gehad inIstanbul waarbij het Nederlandse consulaat ontsnapt is aan een terreur-aanslag van IS. Mijn vraag is dus: waarom schat het kabinet deze risico’sin als beperkt en welke stappen gaat de Minister zetten, al dan niet incoalitieverband, om deze risico’s te mitigeren?Tot slot, voorzitter. Het is belangrijk en broodnodig dat we als EuropeseUnie een grotere geopolitieke rol naar ons toe trekken. Als Nederlandkunnen we daarin een leidende rol spelen en kunnen we ook andereEU-lidstaten mee krijgen voor een gezamenlijke inzet op de Rode Zee. Datkun je ook terugzien in de opbouw van het aantal landen dat bereid isgevonden om zich in te zetten voor de veiligheid op de Rode Zee. Mijnvraag is hoe de Minister aankijkt tegen de militaire veiligheidsinzet in hetvervolg, ook in relatie tot Europese bondgenoten.De voorzitter:Dank u wel, meneer Paternotte. Ook voor u is er een vraag van mevrouwDobbe. Gaat uw gang.Mevrouw Dobbe (SP):De heer Paternotte zegt: het is belangrijk dat we als Europa een groteregeopolitieke rol op ons nemen. Ik geloof dat hij het zo zei. Ik vroeg mij afwaarom. Waarom moet dat in deze regio? Want er zijn natuurlijk ookandere spelers. Kijk bijvoorbeeld naar India of andere landen die hier ookwel een rol in zouden willen spelen en die dat misschien ook wel beterzouden kunnen. Waarom moet Europa dat doen? Waarom moet hetWesten altijd vooroplopen als het gaat om dit soort interventies?De heer Paternotte (D66):Toen ik sprak over een grotere politieke rol, bedoelde ik dat in zijnalgemeenheid. Ik denk echter dat Europa op dit moment wordt gezien alseen economische reus maar een geopolitieke dwerg, en dat dat een soortveiligheidscomfort is dat we ons niet langer kunnen veroorloven nu wezien dat Rusland nog meer druk aan het zetten is op Oekraïne en dreigtmet serieuze incursies op het Europese grondgebied. We zien vandaagook nog het nieuws dat China er met geld in is geslaagd om eenprominent Europees politicus in het hart van Europa voor zich te latenTweede Kamer, vergaderjaar 2023–2024, 29 521, nr. 4876 werken. Oftewel, die risico’s zijn groot en die vereisen een sterker Europa,waarin we voldoende geld investeren in defensie, voldoende samen-werken en zorgen dat Europa het eigen grondgebied kan verdedigen. Uwvraag ging over India. Dat is een heel goede vraag, want India heeft hierheel veel belang. Dat zei ook de Conference on Trade and Developmentvan de Verenigde Naties: deze blokkade op de Rode Zee, of in ieder gevalde acties van de Houthi’s, schaden India onevenredig veel. Het zou dusheel goed zijn als India daar ook een grote rol in speelt, maar ik denk nietdat we ons eigen belang moeten onderschatten. Als 20% van de contai-nerschepen op de wereld langs het Suezkanaal en langs dat stuk Rode Zeekomt, zijn wij hierin als zeevarende handelsnatie met de grootste havenvan Europa natuurlijk een gigantische belanghebber. Dat geldt voor heelveel Europese landen die heel veel handeldrijven over de hele wereld. Hetzou dus goed zijn als India daarin een rol kan spelen, maar het isvolkomen logisch dat Europa dat ook doet.Mevrouw Dobbe (SP):Bedankt voor het antwoord. Ik denk wel dat de heer Paternotte snapt waarde zorg vandaan komt. Ik vind het namelijk heel spannend als er wordtgezegd dat er een grotere geopolitieke rol voor Europa moet komen, ookals het gaat over militaire interventies. Betekent dat dan dat we als Europaons ook militair zouden moeten bemoeien met allerlei andere plekken inde wereld? Dat vind ik een hele spannende uitspraak, dus vandaar dat ikeven doorvroeg. Maar ik hoop niet dat de heer Paternotte dat bedoelde.De heer Paternotte (D66):Militair bemoeien ... Je bent bezig om schepen te beveiligen. Er zijnraketten en drones op schepen afgeschoten, waardoor inmiddels ookmensen zijn gedood. Velen wijzen er ook op dat de disruptie van descheepvaart een wereldwijde impact heeft op inflatie en op voedsel-prijzen. Dat betekent hier dat we chagrijnig worden in de supermarkten enop andere plaatsen misschien dat er honger is. Dat is een wereldwijdbelang. Ik pleit er niet voor dat Europa uit zichzelf en op eigen houtjemilitaire operaties ontplooit, maar dit is in reactie op het feit dat er opvrachtschepen geschoten wordt. Dat heeft in de wereld een enormeimpact. Als landen die de internationale rechtsorde overeind willenhouden, hebben wij daarin ook een verantwoordelijkheid en het is goeddat we die nemen.De voorzitter:Dan geef ik het woord aan de heer Kahraman van Nieuw Sociaal Contract.De heer Kahraman (NSC):Dank u wel, voorzitter. Met de aanhoudende aanvallen van de Houthi’s opcommerciële schepen en marineschepen is er sprake van een bedreigingvoor het internationale scheepvaartverkeer en de maritieme veiligheid inhet Rode Zeegebied. Nederland heeft als handels- en exportland eengroot belang bij vrije toegang tot internationale wateren, maritiemeknooppunten en zeestraten. Als Nieuw Sociaal Contract maken wij onsdan ook grote zorgen over de spanningen en het geweld in het Midden-Oosten. Wij zien het als een cruciale taak van Nederland om een bijdragete leveren aan de bescherming van deze handelsroute. Dat is ten eersteomdat we bondgenoot van de NAVO en onderdeel van de Europese Uniezijn, en ten tweede omdat we een belangrijke handelspartner in dewereldhandel zijn. Daarmee zullen wij de inzet van onze KoninklijkeMarine met Zijner Majesteits Tromp in de Rode Zee steunen, maar wijhebben wel een aantal belangrijke zorgen met betrekking tot deze inzet.In de brief van 8 maart jongstleden wordt aangegeven dat de Trompuitgerust is met een role 1-medische faciliteit, maar daarmee niet in staatis om zelfstandig te voorzien in medisch begeleide afvoer van patiënten.Tweede Kamer, vergaderjaar 2023–2024, 29 521, nr. 4877 Daarvoor moet Nederland terugvallen op partnereenheden. In debeantwoording van de vragen door de Minister zien we dat er nog geenconcrete afspraken gemaakt zijn voor een medische uitvalsbasis. Kan deMinister aangeven waarom er over dit punt van een van de belangrijksteonderdelen van de missie, namelijk de medische ondersteuning, geenafspraken zijn gemaakt?Voorzitter. Daarnaast is recent in de media de betrouwbaarheid van deartillerie van de Duitse marine in twijfel getrokken nadat er meerdereincidenten zijn geweest bij het lanceren van SM-2-raketten. Dit gebeurdetevens tijdens de inzet van het Duitse fregat Hessen bij de missie in hetRode Zeegebied. De productie van SM-2-raketten is inmiddels gestopt.Kan de Minister aangeven of de productiestop van SM-2-raketten eenrisico vormt voor de Nederlandse inzet met de Tromp, aangezien daarbijook gebruikgemaakt wordt van de SM-2-raketten?Voorzitter. Wij willen benadrukken dat het met het oog op de toekomst ende mogelijke politieke ontwikkelingen in de Verenigde Staten na depresidentsverkiezingen belangrijk is om in te zetten op de versterking vande Europese missies en om de opbouw daarvan te ondersteunen.Tegelijkertijd begrijpen we de voorkeur van Defensie voor een bijdrageaan de door de Verenigde Staten geleide OPG-missie, waarbij betere«Command and Control»-faciliteiten aanwezig zijn en alle informatiegedeeld wordt met de partnereenheden. Zodoende is het goed dat deTromp geassocieerd wordt met de EU-missie en dat voor opvolger ZijnerMajesteits Karel Doorman toedeling aan EU-missie Aspides wordtvoorgenomen.Voorzitter. Tot slot dank ik de Ministers voor het zorgvuldig doorlopen vande artikel 100-procedure.Dank u wel.De voorzitter:Dank u wel, meneer Kahraman. Dan gaan we luisteren naar de heerTuinman van BBB.De heer Tuinman (BBB):Voorzitter. Op 8 maart ontvingen we de Kamerbrief van de MinistersBruins Slot en Ollongren over de artikel 100-bijdrage op de Rode Zee. Dedeelname van Nederland aan deze missie vindt mijn fractie, BBB, vangroot belang. De Rode Zee en het daaraan verbonden Suezkanaal is eenvan de twee economische slagaders van de wereld. Zo’n 12% tot 15% vande hele wereldhandel passeert dan ook die zeeroute. Een veilig zeeverkeeris daarom in het belang van ons land en in dat van onze bondgenoten.Daarom steunen wij de inzet van het kabinet hierin.Mijn fractie ziet ook de zorgvuldigheid van de bewindspersonen als hetgaat om de veiligheid en de medische afvoermogelijkheden voor hetpersoneel van Zijner Majesteits Tromp. Mijn fractie beseft goed dat hetdreigingsbeeld voor de Nederlandse marine er een is dat we sinds deTweede Wereldoorlog niet meer hebben gezien. Waar ik me wel zorgenover maak, is de nauwe scope van de missie, met name de artikel 100-brief. We krijgen een kijkje in het doosje, waar de Tromp gaat optreden,maar niet in hoe de wereld buiten dat doosje, de bredere context van demissie, eruitziet en hoe snel die kan veranderen.Voor mijn fractie is de inzet van de krijgsmacht altijd een zwaarwichtigeafweging. De mannen en vrouwen die we op missie sturen, moeten datdoen met een mandaat dat ruim genoeg is, met middelen die breder zijndan enkel die waartoe de missie noodzaakt en met mensen die voorbereidzijn op het gehele geweldsspectrum.Deze missie is een maritieme missie, die aan maritieme veiligheid in deGolfregio bijdraagt. Maritieme veiligheid blijft echter niet beperkt totactiviteiten en effecten in het maritieme domein. Alle middelen enactiviteiten die de Houthi’s inzetten om de maritieme veiligheid in deTweede Kamer, vergaderjaar 2023–2024, 29 521, nr. 4878 Golfregio onder druk te zetten, komen van het land. Waarom is er danvoor gekozen om de Tromp niet alle middelen te geven om land strikes uitte voeren of die te kunnen ondersteunen?Mijn fractie twijfelt nog een beetje. Niet omdat wij tegen deze missie zijn.Integendeel. Mijn fractie denkt dat het mandaat en de middelen in dezebrief misschien wel te beperkt zijn en zoekt juist ruimte om met deNederlandse bijdrage in het volle spectrum van de operatie op de RodeZee te kunnen bijdragen. Maar wij willen als BBB speciale aandacht vande Ministers vragen voor de circa 25 gegijzelde matrozen van hetvrachtschip Galaxy Leader. Zij komen onder andere uit Bulgarije, deFilippijnen, Roemenië en Mexico, maar ook uit Oekraïne. Zij hebben maarweinig te maken met het conflict ter plekke, maar de Houthi’s zullen dezepersonen pas vrijlaten als de Gaza-oorlog stopt. Mijn vraag aan deMinister van Buitenlandse Zaken: heeft Nederland deze situatie scherp? Inwelke omstandigheden verkeren deze personen en wat kan Nederlandnog meer doen om deze gegijzelden vrij te laten?Tot slot: het beginpunt van de onzekerheid in de Rode Zee is natuurlijk tevinden in de uitbraak van de Jemenitische burgeroorlog in 2015. Het landis een lappendeken geworden van strijdende partijen. Welk zicht is er opeen vredesproces in dit gebied? Wat kunnen we als Nederland verwachtenvan de veiligheidssituatie in Jemen?Nog een vraag voor beide bewindspersonen: blijft de afschrikking, dedeterrence, vanaf zee de uitkomst om guerrilla-aanvallen van de Houthi’ste weren? Wat is voor Nederland in dit verband dan de escalatieladder omde situatie onder controle te krijgen?Dank u wel, voorzitter.De voorzitter:Dank, meneer Tuinman. Er is een vraag van de heer Brekelmans. Gaat uwgang.De heer Brekelmans (VVD):Ik hoorde de heer Tuinman zeggen dat zijn fractie nog twijfelt en dat ervoor het volle geweldsspectrum misschien nog meer middelen nodigzouden zijn. Ik was even benieuwd naar wat hij daar precies mee bedoelten wat zijn vraag is aan het kabinet. Wat zou zijn fractie graag zien?De heer Tuinman (BBB):Dat is een goede vraag van de heer Brekelmans. Dan heb ik nu mooi detijd om dat beter uit te leggen. De dreiging voor de Tromp daar ismultidimensionaal en complex. Die komt vanuit de lucht, vanaf zee enzelfs vanonder zee. Wat de dreiging vanaf de zee en vanonder de zeebetreft: als je vanaf het Jemenitisch schiereiland richting de zee lanceert,is dat het meest kwetsbare punt. De vraag in dezen aan de bewindsper-sonen is dus: kunnen we nog eens goed kijken of de Tromp, in combinatiemet de bondgenoten, daadwerkelijk die sea drones en onderwaterdronesniet alleen op of in het water, maar eventueel ook op het land kanaanpakken?De voorzitter:Geen vervolgvraag? Nee? Dan gaan we luisteren naar de heer Boswijk vanhet CDA. Gaat uw gang.De heer Boswijk (CDA):Dank u wel, voorzitter. Vandaag bespreken we het kabinetsbesluit over hetleveren van een bijdrage aan Operation Prosperity Guardian in de RodeZee en de westelijke Golf van Aden. Het is wat het CDA betreft vancruciaal belang dat Nederland een actieve rol speelt in het waarborgenvan de veiligheid op de Rode Zee. Het recht op vrije doorvaart is een heelgroot en belangrijk recht, zeker ook voor een land als Nederland, eenTweede Kamer, vergaderjaar 2023–2024, 29 521, nr. 4879 zeevarende natie. De Rode Zee is een cruciale route voor de zeevaart,waar ruim 12% van de wereldhandel doorheen gaat. Het is onze verant-woordelijkheid als westerse landen dat wij commerciële schepenbeschermen tegen de Houthi’s, die hun raketten hierop afvuren. Net zobelangrijk is dat wij als Nederland onze verantwoordelijkheid nemen enniet Amerika alleen het vuile werk laten opknappen. In de VerenigdeStaten zien we nu al heel sterk het sentiment van: wij moeten als Amerikaaltijd alles doen; misschien moeten we maar uit de NAVO stappen en hetdie Europeanen zelf laten opknappen. Daarom is het belangrijk dat wij ookals Europese NAVO-landen onze verantwoordelijkheid nemen.Voorzitter. Bij dit soort operaties zijn er natuurlijk altijd grote risico’s,bijvoorbeeld medische risico’s. Collega Brekelmans heeft hier al eenaantal vragen over gesteld en ook in de feitelijkevragenronde hebben wehier uitgebreid bij stilgestaan. Omwille van de tijd sluit ik mij aan bij devragen die collega Brekelmans heeft gesteld. Ook heeft het CDA eenaantal vragen over risico’s die buiten dit domein kunnen optreden.Collega Paternotte had het daar ook al over. Welk target kunnen wijhiermee worden? We plegen op dit moment immers ook een militaireinzet in Irak. Ook daar grijpen Iraanse milities aan, tot nu toe nog alleenAmerikaanse doelen, maar ze kunnen misschien ook Nederlandse doelengaan aangrijpen. Zijn die risico’s daarin meegewogen?Voorzitter. De regering ziet nog altijd voor zich dat in de nabije toekomstde Karel Doorman ingezet zal worden bij de EU-missie Aspides. Hierovervolgt nog een aparte artikel 100-brief. Ik heb daar wel alvast een paarvragen over. Onder welke voorwaarden zou een dergelijke inzet kunnen?Is de beschikbaarheid van de medische staf dan echt de enige drempel?Tot nu toe hebben vrijwel alle westerse marineschepen op de Rode Zee temaken gehad met een aanval die moest worden afgeslagen. De KarelDoorman heeft echter slechts relatief lichte wapens voor zelfverdediging.Welke afspraken met andere deelnemers aan Aspides moeten wordengemaakt om de verdediging van de Karel Doorman voldoende te kunnenwaarborgen?Voorzitter. Ten slotte. De verschillende operaties die momenteel plaats-vinden om de commerciële scheepvaart op de Rode Zee te beschermenen de Nederlandse betrokkenheid daarbij hebben onze volledige steun,maar op de lange termijn moet natuurlijk wel worden gezorgd voor eenduurzame oplossing. Welke wegen en mogelijkheden ziet de Minister omtot een diplomatieke oplossing te komen? Welke druk wordt er onderandere op Iran uitgeoefend? Wordt hierbij ook gebruikgemaakt vanIndonesië, Indië maar ook bijvoorbeeld China, landen die net zo afhan-kelijk zijn van de handel die door het Suezkanaal gaat als wij? Welkeandere extra middelen kunnen we aangrijpen om uiteindelijk de Houthi’sertoe te bewegen om hun aanvallen te stoppen?Dank u wel.De voorzitter:Dank u meneer Boswijk. Dan is het woord aan de heer Van Baarle van defractie van DENK.De heer Van Baarle (DENK):Dank u wel, voorzitter. De regering wil onze militairen met een Nederlandsmarineschip uitzenden op een missie tegen Houthi-aanvallen op de RodeZee. Het doel van deze operatie is met name om de militaire en econo-mische belangen van Israël, de VS en het Verenigd Koninkrijk te dienen.Zij zijn namelijk met name het doelwit, lezen wij in de brief van deregering. Deze landen voeren nu een proxyoorlog op de Rode Zee metIran. Wat DENK betreft moet Nederland absoluut niet in deze proxyoorloggemoffeld worden. Allereerst omdat deze militaire operatie desymptomen bestrijdt in plaats van de directe aanleiding van de oplevingTweede Kamer, vergaderjaar 2023–2024, 29 521, nr. 48710 van het Houthi-geweld. De grondoorzaak is namelijk de totale vernietigingvan Gaza door Israël.De voorzitter:Meneer Van Baarle, er is een interruptie voor u. De heer Boswijk.De heer Boswijk (CDA):Het is net al in een interruptiedebat kort besproken, maar dit is toch welheel erg het narratief van de Houthi’s, namelijk een excuus zoeken omcommerciële burgerdoelen aan te vallen, wat nooit goedgekeurd kanworden. Ik weet dat de heer Van Baarle ook in andere debatten altijd heelerg fel op Israël is als het gaat om het aanvallen van burgerdoelen. Danzou ik collega Van Baarle toch willen vragen: wees dan consequent enveroordeel dit ook; veroordeel dan ook de aanvallen op die commerciëleschepen, waar zoals genoemd mensen gegijzeld zijn die helemaal nietsmet de oorlog in Israël en Gaza te maken hebben. Wij hebben daar alswesterse wereld ook een rol in. Wees dan consequent en veroordeel datook en neem ook daarin je verantwoordelijkheid als Nederland, zou ikdenken.De heer Van Baarle (DENK):Het veroordelen is de heer Van Baarle bereid te doen. Er is een resolutieaangenomen die het klip-en-klaar veroordeelt. Aanvallen op civieledoelen, op commerciële doelen met onschuldige mensen moeten in alletoonaarden veroordeeld worden. Waar ik namens DENK op wijs, is datmilitaire escalatie op de Rode Zee niet de oplossing gaat zijn. Daar wijsniet alleen ik namens DENK op, daar wijzen de belangrijkste belangheb-benden in de regio ook op. Ik noemde net Saudi-Arabië, toch wel hetgrootste slachtoffer van de Houthi’s in de afgelopen tijd. Saudi-Arabië isfervent tegenstander van de militaire opbouw in de regio. Maar ook alleandere Arabische landen, met uitzondering van Bahrein, zijn tegen dezemilitaire opbouw in de regio. Saudi-Arabië is commercieel het grootsteslachtoffer van wat er op dit moment gebeurt, en is tegen deze militaireopbouw. De regering schrijft in de brief dat de aanvallen zeerwaarschijnlijk doorgaan zolang de Gaza-oorlog voortduurt. Dat is de rootcause van wat er op dit moment gebeurt. Wij zeggen: neem die root causeweg, zet in op diplomatie om de aanleiding, namelijk de vernietiging vanGaza, te stoppen, en dan kunnen we spreken over een einde van deescalaties.De heer Paternotte (D66):Volgens mij delen de heer Van Baarle en ik de mening dat de Israëlischeregering heel snel een staakt-het-vuren in Gaza mogelijk moet maken endaar waarschijnlijk het internationaal recht schendt door er eenhongersnood te veroorzaken. Ik vind alleen niet dat dat een reden is ommet raketten en drones te gaan schieten op vrachtschepen vol metmatrozen uit de halve wereld. Maar hij noemt het een grondoorzaak. Kanhij me uitleggen waarom het optreden van de Israëlische regering eenlegitimering is om met raketten en drones te gaan schieten op schepenmet mensen die er niets mee te maken hebben?De heer Van Baarle (DENK):De heer Paternotte heeft mij nooit het woord «legitimering» horengebruiken.De heer Paternotte (D66):«Grondoorzaak.»Tweede Kamer, vergaderjaar 2023–2024, 29 521, nr. 48711 De heer Van Baarle (DENK):Ja, een oorzaak. Dat is wat anders dan een legitimering. De heer Pater-notte dient goed naar mij te luisteren. Ik heb net klip-en-klaar hetaanvallen van commerciële schepen en het aanvallen van civiele doelenveroordeeld. Waar ik een kanttekening bij plaats, is of het laten toenemenvan de militaire aanwezigheid op de Rode Zee voor de lange termijn eenoplossing is om ervoor te zorgen dat het geweld stopt. Om het geweld testoppen moeten er twee dingen gebeuren. Allereerst moet datgene watopgeworpen wordt als grondoorzaak, wat geen legitimering biedt – daarben ik het met de heer Paternotte over eens – worden weggenomen; hetgeweld in Gaza moet gestopt worden. Daarnaast zou het verstandig zijnom te luisteren naar landen in de regio, waaronder Saudi-Arabië, zoals iknet zei, die toch wel het meest geraakt zijn. Die zeggen: «Wij zijn tegendeze missie. Wij waren aan het inzetten op diplomatie en nu komt hetWesten erdoorheen walsen met enorme militaire capaciteit en bombarde-menten op Jemen. Dat gaat niet werken. Dat is niet in het voordeel vande-escalatie.» Ik stel voor dat we daar goed naar luisteren.De heer Paternotte (D66):Dat zijn heel veel woorden. Als de heer Van Baarle zegt dat Gaza degrondoorzaak is van het feit dat de Houthi’s zijn gaan schieten opschepen, dan zegt hij dat er een causaal verband is. Maar het is toch eenkeuze om te gaan schieten op schepen en om bemanningen, matrozen diedaar niks mee te maken hebben – de voorbeelden werden net genoemd –te gijzelen? Dat is toch een keuze van de Houthi’s zelf?De heer Van Baarle (DENK):Dat klopt. Ik heb net in de richting van de heer Paternotte aangegeven datmijn woordgebruik, namelijk «de grondoorzaak», niet betekent dat ik zegdat er een legitimering voor is. Alleen, het is wel een grondoorzaak. Deregering schrijft ook zelf in de brief dat deze aanvallen «zeer waarschijnlijkzolang de Gaza-oorlog voortduurt» zullen voortduren. Daar is een verbandtussen. De heer Paternotte kan dat proberen los te trekken en kan datproberen te ontkennen, maar dat is zo. Om voor de lange termijn rust tebrengen in die regio, om de-escalatie te brengen in die regio, is het nietverstandig om een grote opbouw te hebben van militaire capaciteit in deRode Zeeregio. Dat gaat namelijk averechts werken. Dat zeggen dedirectbetrokkenen daar in de regio. Die keuren dit namelijk af. Er moetingezet worden op het per direct stoppen van de Israëlische misdaden inGaza.De voorzitter:Het woord is aan de heer Tuinman voor zijn interruptie.De heer Paternotte (D66):Voorzitter, mag ik nog één ding zeggen?De voorzitter:Nou, dat wordt dan uw tweede interruptie.De heer Paternotte (D66):Dat is prima. Nog even voor alle duidelijkheid: het optreden van deIsraëlische regering in Gaza is wat mijn fractie betreft onverdedigbaar.Alleen, er wordt gezegd dat dat een grondoorzaak is. Daarmee zeg je infeite dat anderen schuld hebben aan het optreden van de Houthi’s inJemen. Dat vind ik onbegrijpelijke redenering. Mijn vraag aan de heer VanBaarle is dus ook als volgt. Hij zegt: de grondoorzaak zit in het optredenvan Israël en de steun daarvoor van bepaalde landen. Betekent dit datGaza ook de grondoorzaak is als willekeurige landen op de wereld, zoalsTweede Kamer, vergaderjaar 2023–2024, 29 521, nr. 48712 Marokko en Panama, schieten op schepen en zeggen dat dat gebeurtvanwege Gaza? Want dat is precies de redenering die hij hier neerlegt.De heer Van Baarle (DENK):Waar de heer Van Baarle in dit geval op wijst, is dat het militair ingrijpenen de opbouw van militaire activiteit in die regio niet gaan leiden tot dedoor ons gewenste oplossing, namelijk dat het aanvallen van commer-ciële boten en civiele doelwitten stopt. Om dat te bereiken is het ten eerstenodig om goed te luisteren naar de belangrijkste actoren in de regio. Diegeven allemaal aan, met uitzondering van Bahrein, dat we de weg vandiplomatie moeten kiezen en dat het allemaal nodeloze escalatie is dieervoor gaat zorgen dat de Houthi’s op de lange termijn in de kaart wordengespeeld. Dat wordt er gezegd: zet in op de diplomatieke kanalen die in deafgelopen jaren zijn opgebouwd. Ten tweede is het niet alleen de fractievan DENK die dit zegt. De regering zelf schrijft op dat het zeerwaarschijnlijk is dat deze aanvallen zullen voortduren zolang de oorlog inGaza voortduurt. De kanttekening die ik plaats, is dat militair ingrijpen ende escalatie door het zenden van alleen maar meer schepen, de oplossingniet dichterbij gaan brengen. Ik vind ook niet dat Nederland via deze wegeen proxyoorlog met Iran ingezogen moet worden. Dat is namelijk wat eraan de hand is, wat er gebeurt. Daardoor zal Nederland een groter doelwitworden. En dat gebeurt dan om de economische en militaire belangenvan met name Israël, de Verenigde Staten en het Verenigd Koninkrijk tebeschermen. Want dat is er aan de gang. Wij zijn daarop tegen.De voorzitter:Tot slot, de heer Paternotte.De heer Paternotte (D66):Ik vind het buitengewoon lastig hoe de heer Van Baarle op de een ofandere manier probeert om een verantwoordelijkheid voor de acties vande Houthi’s, met alle slachtoffers die die acties nu al veroorzaken, door teschuiven naar andere landen.Ik zou de heer Van Baarle nog één vraag willen stellen: welke groeperingin Jemen is begonnen met het schieten van drones en raketten richtingvrachtschepen?De heer Van Baarle (DENK):De heer Paternotte stelt mij een vraag waarop hij zelf heel erg goed hetantwoord weet. Ik wijs erop dat de weg die nu ingeslagen wordt ...De voorzitter:Meneer Van Baarle, een moment. Ik hoor u heel vaak hetzelfde herhalen.Die dingen heeft u allemaal al gezegd. Er is een vraag van de heerPaternotte: wie heeft er als eerste met raketten op schepen geschoten?Daar kunt u gewoon een antwoord op geven. Als u dat niet wilt, is dat ookgoed, maar dan weten we waar we aan toe zijn. We hoeven namelijk niettien keer hetzelfde verhaal te horen. Met alle respect voor uw verhaal,hoor; daar wil ik niks aan afdoen. Maar we moeten ook op de tijd letten.De heer Van Baarle (DENK):Ik zou bijna willen zeggen: sinds wanneer gaat de voorzitter over deantwoorden die ik geef?De voorzitter:Daar ga ik niet over, maar ik ga wel over de tijd. Ik vraag u om beperkt tezijn in uw antwoord, aangezien u dingen al tien keer heeft gezegd.De heer Van Baarle (DENK):Ik dank u dat u zich op deze wijze mengt in het debat, voorzitter.Tweede Kamer, vergaderjaar 2023–2024, 29 521, nr. 48713 De heer Tuinman (BBB):«In een proxyoorlog gezogen worden met Iran»: dan zitten we toch aan deverkeerde kant van het Arabisch Schiereiland. Maar ik wil eigenlijk eenpunt maken en een vraag stellen aan de heer Van Baarle. Het ging netover de diplomatiek die bedreven moeten worden in de regio. U heeft hetheel de tijd over Saoedi-Arabië, maar Qatar en de Verenigde ArabischeEmiraten huisvesten de Amerikaanse vijfde vloot, 45.000 militairen. InDjibouti zitten de Britten, de Italianen en nog wat Fransen. Er is ook nogeen joint base, ook van de Amerikanen. Ik heb de laatste tijd eigenlijkweinig signalen opgepikt waaruit blijkt dat deze landen in het verkeerdevat zijn gegoten met de ingeslagen weg van de Europese Unie en demultilaterale aanpak op het gebied van een aantal andere missies, zoalsOperation Prosperity Guardian of Operation Poseidon Archer. Wat datbetreft acteert iedereen in lijn met Saoedi-Arabië. Mijn vraag aan de heerVan Baarle is dus of de diplomatieke oproep zich tot Saoedi-Arabiëbeperkt. Of zou hij die breder willen trekken?De heer Van Baarle (DENK):Die beperkt zich niet alleen tot Saudi-Arabië. Alleen, zoals ik net zei,hebben zo’n beetje alle stakeholders in de regio zich uitgesproken tegendeze specifieke missie, dit ingrijpen op de Rode Zee. Het gaat er niet omdat ik er zo’n grote fan van ben om hier het standpunt van Saudi-Arabiënaar voren te brengen. Ik vind het voorbeeld alleen heel treffend omdatSaudi-Arabië een van de landen is die het hardst geraakt zijn door hetgeweld van de Houthi’s, niet alleen sociaal maar zeer zeker ook econo-misch. En dat is dan juist een land dat gezegd heeft: «Wij zijn tegen ditmilitair ingrijpen omdat wij in de afgelopen periode via de back channelshebben geprobeerd om ons juist diplomatiek in te spannen om deescalatie te voorkomen. Daar walst u als Westen op dit momentdoorheen.» Dat vind ik onverstandig, ook al omdat wij als Nederlandhiermee gewoon onderdeel worden, zoals ik net al zei, van een proxy-oorlog tegen Iran en we de grote kans lopen dat we daardoor ook eengroter doelwit worden. Voor iets wat volgens mij niet effectief is, moet jedat risico niet willen nemen.De voorzitter:De heer Tuinman. Nee? Was er nog iemand die een vraag wil stellen? Deheer Brekelmans? Nee? Toch wel. Meneer Brekelmans.De heer Brekelmans (VVD):Ik hoor de heer Van Baarle nu in de woorden van de voorzitter al «eenkeer of tien» zeggen dat Saudi-Arabië zich zo fel uitgesproken zou hebbentegen deze missie. Nu is het zo dat Bahrein zelfs de meest offensievemissie steunt. En Saudi-Arabië doet niet mee omdat zij hebben gemerktdat hun olie-installaties heel kwetsbaar zijn voor Houthi-aanvallen. DusSaudi-Arabië denkt: laat het Westen lekker de kooltjes uit het vuur halen;ik hou mij mooi afzijdig. Maar het is nou niet zo dat ik een heel diplo-matiek offensief van Saudi-Arabië heb gezien dat deze militaire missiemoet stoppen, laat staan wat de heer Van Baarle suggereert, dat het heleMidden-Oosten daarmee bezig zou zijn. Dus waar haalt de heer Van Baarlevandaan dat dit volledig tegen de opvatting van Saudi-Arabië zou zijn? Zehouden zich strategisch afzijdig en dat is volgens mij heel iets anders.De heer Van Baarle (DENK):De bron die ik hier heb, kan ik zo dadelijk overhandigen. Daarin staat tochwel degelijk opgetekend dat Saudi-Arabië ook de opvatting heeft gedeelddat ingezet werd op diplomatieke kanalen. Dat is ook wat er in deafgelopen periode is gebeurd en wat er in de afgelopen periode isopgebouwd, namelijk dat via de back channels naar diplomatie alsoplossing werd gezocht in het conflict met de Houthi’s. Ik vind – daaroverTweede Kamer, vergaderjaar 2023–2024, 29 521, nr. 48714 zal ik ook een vraag aan de Minister stellen – dat de weg van diplomatienog onvoldoende is uitgeprobeerd en dat er vrij snel voor is gekozen ommilitair in te grijpen en om direct te gaan bombarderen. Dan is het devraag of dat direct de meest geëigende en ook de meest proportioneleweg is om dit illegale geweld – dat ben ik eens met de heer Brekelmanseens – te stoppen.De heer Brekelmans (VVD):Volgens mij haalt de heer Van Baarle toch echt twee dingen door elkaar.Saudi-Arabië heeft zich heel lang beziggehouden met de interne strijd inJemen tussen de Houthi’s en de regering, die Saudi-Arabië steunde, enheeft op een gegeven moment gezegd dat zij die militaire betrokkenheidof interventie, hoe je het wilt noemen, gingen stoppen en dat zij gingeninzetten op een diplomatiek spoor. Maar dat heeft te maken met zakenintern in Jemen. Dit gaat nu echter over aanvallen op de internationalescheepvaart. Daarvan heeft Saudi-Arabië inderdaad gezegd zich er niet inte mengen omdat het Westen dat doet. Maar dat is heel wat anders dandat tweede, dat Saudi-Arabië daar volledig tegen is omdat dat hetdiplomatiek spoor in Jemen zelf zou beïnvloeden. Dus volgens mij haaltde heer Van Baarle hier twee dingen behoorlijk door elkaar en is het nietzo dat het Westen nu iets doet wat met geen enkele toestemming van deregio gebeurt. Het zou trouwens praktisch gezien al heel erg moeilijk zijnom actief te zijn in de regio zonder steun van de landen, want we hebbennet ook gesprekken gevoerd over gebruikmaken van de medischefaciliteiten in die landen. Ik zou dus toch aan de heer Van Baarle willenvragen om die twee dingen niet door elkaar te halen en om een tandje afte schroeven van zijn toon als het gaat over de betrokkenheid en steunvanuit de regio. Ik zou graag een reactie van de heer Van Baarle hieropwillen.De heer Van Baarle (DENK):De regering van Saudi-Arabië heeft zich uitgesproken tegen deze opbouwvan militaire activiteiten. Er is maar één land in de regio dat deze missieactief steunt en dat is Bahrein. Dat is een feit. Ik denk dat we met elkaarook de conclusie kunnen trekken dat op het moment dat daar militairgeëscaleerd wordt, ook met bombardementen die plaatsvinden opJemen, het vooruitzicht van een diplomatieke oplossing voor hetgeendaar in de regio plaatsvindt, alleen maar verder weg zal raken. Die wordtniet realistischer, die wordt onrealistischer. Daar wijs ik als fractie vanDENK op.De voorzitter:De heer Van Baarle vervolgt zijn betoog.De heer Van Baarle (DENK):Dank u wel, voorzitter. De meeste internationale analisten zijn het ererover eens dat de Houthi-aanvallen waarschijnlijk zullen stoppen als ereen staakt-het-vuren in Gaza is. De VN-Veiligheidsraad heeft toevalligvandaag voor een onmiddellijk staakt-het-vuren gestemd. Mijn vraag aande Minister is hoe de Nederlandse regering zich ervoor gaat inzetten datdit wordt uitgevoerd. Is de weg van de diplomatie voldoende geprobeerdvoordat het besluit is genomen om over te gaan tot deelname aan eenmilitaire missie?Voorzitter. De fractie van DENK moet nog iets van het hart over hoeduidelijk de hypocrisie wordt als je de brief van de regering leest en deretoriek hoort. Ik hoor dat de Nederlandse regering een verplichting zouhebben om illegale agressie te stoppen. Ik lees zes keer in de brief van deregering dat de Nederlandse regering dit moet doen omdat zij deinternationale rechtsorde moet beschermen. Nou ja, dat geldt dan alleenop het moment dat met name containerschepen of commerciële schepenTweede Kamer, vergaderjaar 2023–2024, 29 521, nr. 48715 van Israël, de VS of het Verenigd Koninkrijk worden bedreigd, want op hetmoment dat er meer dan 30.000 mensen gesneuveld zijn in Gaza, zie ik dieferme actie van de Nederlandse regering niet. Dat duidt op een stukjehypocrisie.Voorzitter. In 2018 werden Saudische schepen al door Houthi’s aange-vallen op de Rode Zee. Ook toen werd het recht op internationale vrijedoorvaart geschonden. Maar Nederland trad toen niet militair op. Aan deoproep van Saudi-Arabië aan westerse landen – toen wel! – om militairtegen de Houthi’s op te treden, werd geen gehoor gegeven. De redendaarvoor was dat niemand er behoefte aan had om in een Saudischeproxyoorlog met Iran verwikkeld te raken. Vandaag doen de Houthi’sprecies hetzelfde, maar dan voornamelijk richting schepen die gelinkt zijnaan Israël, de VS en het Verenigd Koninkrijk. Maar nu is Nederland opeens180 graden gedraaid en gaan we wel militair ingrijpen. Vanwaar dezedraai, vraag ik aan de Minister. Hoezo nemen we wel krachtig actie om hetinternationaal recht te beschermen wanneer dat de economische enmilitaire belangen van Israël, de VS en het Verenigd Koninkrijk beschermtmaar niet in andere gevallen?Inmiddels is het duidelijk dat militair optreden tegen de Houthi’s nietde-escalerend werkt. Dat is al heel erg lang tevergeefs geprobeerd. Metuitzondering van Bahrein hebben alle Arabische landen geweigerd omdeel te nemen aan de militaire missies tegen de Houthi’s. Dat is nietomdat ze de Houthi’s per definitie een leuke club vinden, maar omdatmilitair optreden blijkbaar duidelijk een tijdbom legt onder de precairestabiliteit in de regio. Zelfs Saudi-Arabië, wellicht de allergrootste vijandvan de Houthi’s, heeft militair optreden daarom veroordeeld. Niemand zitte wachten op een structurele ontwrichting van de handel op de Rode Zee.Dat is op zichzelf al een zorgelijk vooruitzicht, maar dat is het ook omdatNederland op deze manier in een proxyoorlog wordt gezogen waar weniets mee te maken hebben. DENK is daarom van mening dat Nederlandnet als in 2018 niet aan de militaire operatie op de Rode Zee moetmeedoen. Het is onnodig en onverantwoord dat de regering op dezemanier de kans vergroot dat ook Nederlanders een doelwit gaan worden.Want in de brief schrijft de regering dat die kans bestaat.Daarmee rond ik af, voorzitter.De voorzitter:Dank u wel, meneer Van Baarle. Dan gaan we luisteren naar mevrouwDobbe, van de SP.Mevrouw Dobbe (SP):Dank u wel, voorzitter. Het is belangrijk om alles wat er gebeurt in hetRode Zeegebied in samenhang te bekijken, ook wat betreft de Neder-landse bijdrage aan Operation Poseidon Archer, Prosperity Guardian enAspides. Nou, dat zijn wel de namen, hoor. Complimenten voor degenedie dat heeft verzonnen. Nederland doet in ieder geval overal aan mee.Het doel is om te zorgen dat er veilige doorvaart komt en schepen nietworden aangevallen. Nou, tot zover, want wij hebben wel grote vragenover de manier waarop.Op 12 januari bombardeerden de Amerikanen en de Britten in Jemen, metsteun, zowel politiek als militair, van de Nederlandse regering. WaaromNederland politieke en militaire steun gaf aan deze missie, is ons nogsteeds niet duidelijk. Waarom moest Nederland weer direct vooraan staanals het gaat om een verzoek van de VS om deel te nemen aan bombarde-menten in een ander land? Ik zeg bewust «weer», want wat is er geleerdvan het verleden, vraag ik aan de Minister, toen Nederland ook vooraanstond in het steunen van de VS, bijvoorbeeld ten aanzien van Irak? Dat isbelangrijk, ook om de huidige missie te kunnen beoordelen en tebeoordelen hoe we daar nu daadwerkelijk mee omgaan.Tweede Kamer, vergaderjaar 2023–2024, 29 521, nr. 48716 Artikel 51 van het VN-Handvest betreft zelfverdediging. Daar werd eenberoep op gedaan. De bombardementen begonnen één dag na eenVN-resolutie die opriep tot terughoudendheid vanwege het risico opescalatie en tot het inzetten op diplomatie. Bombarderen is niet ons beeldbij diplomatie en de-escalatie. Is de diplomatie hierbij geholpen en hierbijgeholpen geweest? Ik vraag de Minister: is dit een voorbeeld vanterughoudend optreden? Dat is belangrijk om te weten. Wat betekent ditvoor de inzet van de Tromp als het gaat om de-escalatie en terughoudendoptreden?Ik ben ook benieuwd hoe de Minister aankijkt tegen de deal met deHouthi’s over vrije doorvaart van China en Rusland, ook wat betreft hetrisico op verdere escalatie van het conflict vanwege de betrokkenheid vanRusland en China nu. Ziet de Minister daar misschien ook kansen voorde-escalatie, wat heel goed zou zijn?Als het zo is, wat betekent dat voor de defensieve missies die wordenuitgevoerd in het Rode Zeegebied, ook als het gaat om de Tromp? Wantals zelfverdediging het bombarderen van Jemen betekent, kan «defensief»dan ook betekenen dat er wordt aangevallen door de Tromp? Watbetekent dat dan? Kan het ook betekenen dat er doelen op land kunnenzijn in Jemen? Kan de Minister toezeggen dat de Kamer er in ieder gevalvooraf over wordt geïnformeerd als er een aanval op Jemenitischgrondgebied zal plaatsvinden?Wij vroegen ons ook af wat de diplomatieke inspanningen zijn. Ik had hetnet over de resolutie die is aangenomen in de VN. Wij vinden sowiesoaltijd dat een diplomatieke inspanning de voorkeur geniet boven eenmilitaire inspanning. Wat zijn op dit moment de diplomatieke inspan-ningen om te komen tot de-escalatie en tot een einde van dit conflict? Hoekomen we ook hier tot vrede? Hoe helpt een verdere militarisering van deregio met de-escalatie?De voorzitter:Er is een vraag voor u van de heer Tuinman.De heer Tuinman (BBB):Ik zit nu 25 jaar in de krijgswetenschappen. Ik heb er wat colleges overmogen geven en dat soort zaken. Het lastige is dat de praktijk vaakweerbarstiger is dan het hier in een schone ruimte in Den Haag is. Ik hebde volgende vraag voor mevrouw Dobbe. Stel dat er Houthi’s met eenseaborne drone – dat is zo’n ding dat je op het water moet leggen –richting de Tromp varen, en de Tromp ligt binnen 7 kilometer van de kusten kan daarbij zijn boordkanon gebruiken. Ziet u dat dan als zelfverde-diging of moet de commandant van de Tromp daar daadwerkelijk inNederlands verband toestemming voor vragen? Hoe ziet mevrouw Dobbedat voor zich? Wordt iedereen van de vaste Kamercommissie dan op tijdmet een appje geïnformeerd? Moeten we daar nog mee instemmen ofheeft u vertrouwen in het mandaat dat onze commandantendames- enheren op zo’n schip krijgen en dat ze daar zelf de juiste beslissing inkunnen nemen?Mevrouw Dobbe (SP):De heer Tuinman weet natuurlijk heel goed wat ik bedoel. Het gaat eromdat in Jemen is gebombardeerd. Gebombardeerd! Er is dus niet gerea-geerd op een raket die op dat moment vanuit Jemen werd afgeschoten,maar er is gebombardeerd onder het mom van zelfverdediging. Er is duseen aanval geweest. Dat is iets anders dan reageren op een drone – ikweet niet hoe u het noemde – die naar je schip vaart en waar je op moetreageren omdat anders je schip zinkt. Natuurlijk is dat een verschil. Op hetmoment dat je aanvalt onder het mom van verdediging, is er iets andersaan de hand. Dat vinden wij heel erg zorgwekkend, omdat er ook onderTweede Kamer, vergaderjaar 2023–2024, 29 521, nr. 48717 het mom van zelfverdediging bombardementen zijn geweest in Jemen.Wat betekent dat dan voor het mandaat van de Tromp?De heer Tuinman (BBB):Ik maak me hier toch ernstig zorgen over. We hebben die situatiesbijvoorbeeld ook in Afghanistan gehad, en ook wel in andere gebiedenwaar Nederlanders zijn ingezet. Daar heb je allemaal rules of engagement.Dit noemen ze «extended self-defense». U moet het volgende goedbegrijpen, mevrouw Dobbe. Als drones over lucht en land en ballistischeraketten tegelijkertijd over verschillende assen een schip willen aanvallen,moet je daar C2, Command and Control, over bedrijven. Je moetinlichtingen verzamelen. Dat moet je allemaal bij elkaar brengen. Dat gaatniet van het ene op het andere moment door een druk op de knop. Hetkost best wel wat tijd om dat bij elkaar te brengen. Voor mijn fractie staathet dus buiten kijf: hoe je het ook doet, dat hele systeem, van een sensordie het ziet tot de daadwerkelijke keuze en de druk op de knop, is voor onszelfverdediging. Nogmaals, ik vraag me af hoe mevrouw Dobbe dat ziet.Waar in die keten, van het moment dat er daadwerkelijk een schip wordtgezien, dat er informatie wordt verzameld, of dat de intentie is om eenraket, een drone of een seaborne drone richting de Tromp te sturen, is hetdan niet meer zelfverdediging en wanneer wel? Wanneer moet er richtinghet kabinet vooraf gerapporteerd worden of om toestemming ofinstemming gevraagd worden?Mevrouw Dobbe (SP):Dat is inderdaad een heel interessante vraag en ik ben dan ook heelbenieuwd naar de reactie van de Minister. Wat wij daarin heel belangrijkvinden, is dat er niet zoiets mag gebeuren zoals in Jemen is gebeurd,namelijk dat er op land doelen worden bestookt omdat daarvandaanmogelijk raketten kunnen worden afgevuurd. Dat is iets anders dan jeverdedigen op het moment dat er een raket op je wordt afgevuurd. Op datmoment moet je handelen. Natuurlijk zou ik dan niet op de stoel gaanzitten van iemand die op dat schip zit. Dat kunnen zij veel beter dan ik, dusdat moeten zij ook zeker doen. Maar over het bestoken van landdoelen ofhet bombarderen van een land, zoals is gebeurd op 11 en 12 januari,maken wij ons ernstige zorgen. Ik denk dat de heer Tuinman dat verschilbest kan inschatten.De voorzitter:Dan de heer Boswijk. Meneer Tuinman, ik geloof dat ik u al twee inter-rupties heb gegeven.De heer Tuinman (BBB):Maar de suggestie wordt gewekt ...De voorzitter:Nee, nee, nee, ik geef u het woord niet. U heeft niet het woord, echt niet.Het woord is aan de heer Boswijk.De heer Boswijk (CDA):Ik ga hier toch ook even op door. Stel, je hebt een commercieel schip,waar een raket op wordt afgevuurd. Wij weten vanaf welke plek die raketwordt afgevuurd en wij weten ook dat er plannen zijn om opnieuwraketten af te vuren. Is mevrouw Dobbe het met me eens dat je juist alsdefensieve maatregel dan ook die raketinstallatie kunt uitschakelen? Ofmoeten we wachten tot er weer een raket wordt afgevuurd, met het risicodat we die raket missen en er burgerslachtoffers vallen? Is het dan nietjuist veel beter om die raketinstallatie uit te schakelen om schade tevermijden en onschuldige levens te sparen en om dus inderdaad eenbombardement uit te voeren?Tweede Kamer, vergaderjaar 2023–2024, 29 521, nr. 48718 Mevrouw Dobbe (SP):Maar dit is natuurlijk een omdraaiing van zaken, want dit is precies wat isgetracht te doen op 11 en 12 januari en daarna ook nog. Toen zijn er, watdan genoemd wordt, precisieaanvallen geweest in Jemen. Overigens zijner nu signalen dat daarbij ook burgerslachtoffers zijn gevallen. Het is heelgoed als dat nog wordt uitgezocht, want dat kan natuurlijk niet endaarover moeten we worden geïnformeerd. Precies dat is daar gebeurden precies dat was niet effectief. Dat zou ik wat de inzet van de Trompbetreft ook niet scharen onder zelfverdediging of defensief handelen. Alsde inzet van de Tromp bedoeld is om bombardementen op Jemen uit tevoeren, wat volgens mij niet kan – maar goed, de Minister mag toelichtenwat de Tromp in dat geval wel zou kunnen doen – dan zouden we daarzeker niet voor zijn.De voorzitter:Meneer Boswijk nog? Nee? Mevrouw Dobbe vervolgt haar betoog.Mevrouw Dobbe (SP):Dus wij vinden het wel belangrijk dat de Kamer indien mogelijk voorafwordt geïnformeerd wanneer er een aanval komt op Jemenitischgrondgebied. Dat vinden wij zeker belangrijk. Over de diplomatiekeinspanningen horen wij dus ook graag meer.In de brief van 8 maart wordt met betrekking tot de inzet van de Trompook gesproken over een minimaal risico op burgerslachtoffers. Wij makenons daar wel zorgen over. In antwoord op de technische vragen zegt deMinister namelijk dat Operation Poseidon Archer wordt geleid door deAmerikanen en de Britten en dat het aan hen is om bij het vermoeden vanburgerslachtoffers de procedures te doorlopen. Maar Nederland steuntdeze missie ook, niet alleen politiek maar ook militair. Welke verantwoor-delijkheid neemt Nederland hierin? Wij vinden dit een heel belangrijkpunt.Dat was het, voorzitter.De voorzitter:Prachtig, precies binnen de tijd. Dank u wel. Dan gaan we luisteren naarmevrouw Piri van GroenLinks-Partij van de Arbeid.Mevrouw Piri (GroenLinks-PvdA):Dank u wel, voorzitter. Ik spreek vandaag mede namens collega Dassenvan de fractie van Volt.Voorzitter. Onze fracties steunen het doel van de missies OperatieProsperity Guardian en Aspides, namelijk een vrije doorgang garanderenvan de scheepvaart door de Rode Zee. Het moet ook duidelijk zijn dat deacties van de Houthi’s op geen enkele manier kunnen worden goedge-praat. Het blijft wel de vraag – vandaar ook dit debat – waarom we er nietde voorkeur aan hebben gegeven om exclusief aan de EU-missie deel tenemen.Voorzitter. Ik zal me beperken tot het stellen van een aantal vragen. Hetkabinet schrijft dat ieder land dat deelneemt aan Operatie ProsperityGuardian zijn eigen geweldsinstructie hanteert. Tegelijkertijd wordtgezegd dat de operatie door de VS geleid wordt. Kunnen de Ministersnader toelichten waarin de VS dan de leiding nemen in deze operatie?Daarnaast schrijft het kabinet dat er op dit moment nog wordt gekekennaar havens in Saudi-Arabië en Oman voor role 2- en role 3-medischefaciliteiten. Wanneer worden deze gesprekken afgerond?Dan nog een vraag over de afdekking van de Rode Zee ten aanzien vanluchtaanvallen. Is de coalitie met de toezeggingen van de deelnemendelanden op voldoende sterkte voor afdekking van het hele gebied waar debeschietingen tot nu toe hebben plaatsgevonden? Zo ja, voor hoelang isdie volledige dekking met deze missie dan voorlopig gegarandeerd?Tweede Kamer, vergaderjaar 2023–2024, 29 521, nr. 48719 Voorzitter. Eerder lazen we in de media dat landen als Frankrijk, Italië enSpanje niet mee zouden doen aan Operatie Prosperity Guardian. Nu leesik in de beantwoording van de feitelijke vragen dat Frankrijk en Italië wélbijdragen met schepen. Kunnen de Ministers dit toelichten? Is er ietsveranderd aan de missie of was er sprake van een misverstand?Het kabinet schrijft dat de defensieve maritieme missie waar we hetvandaag over hebben, de artikel 100-missie, op steun kan rekenen vanlanden in de regio. Verschillende landen geven blijkbaar tegelijkertijd aandat zij bezorgd zijn over escalatie en dat parallelle diplomatieke inzet vanbelang is. Kunnen de Ministers iets verder duiden welke zorgen voorescalatie leven bij deze landen en of dat specifiek op deze missiebetrekking heeft of op de missie waar net al over is gesproken, OperatiePoseidon Archer?Voorzitter. Dan nog een vraag over de mogelijke deelname aan deEU-missie Operatie Aspides. Begrijp ik nou goed dat niet alleen de inzetvan de missie wordt onderzocht, maar dat het antwoord van het kabinetook nog nee zou kunnen zijn? Ik snap dat er nog geen artikel 100-briefvoor die missie ligt, maar ik hoop te begrijpen dat die EU-missie ook gaatplaatsvinden. Graag krijg ik daar wat meer duidelijkheid over. En waaromis eerst prioriteit gegeven aan deelname aan de VS-missie en komt daarnapas de EU-missie aan bod? Mijn operationele vraag is of Operatie Aspidesafhankelijk is van OPG. Met andere woorden, zou je Aspides als EU ookveilig kunnen uitvoeren als OPG niet zou plaatsvinden? En wat is nouprecies de toegevoegde waarde van Aspides ten opzichte van de door deAmerikanen geleide missie?Voorzitter, tot slot. Het is heel goed nieuws dat de VN-Veiligheidsraad eenresolutie heeft aangenomen voor een staakt-het-vuren. Graag hoor ik vande Minister van Buitenlandse Zaken hoe snel dit naar haar verwachtingook geïmplementeerd zal worden. Aan de Minister van Defensie vraag ikwaarom het nu nodig was om de hoogste Nederlandse generaal naarIsraël te sturen, terwijl het kabinet op politiek niveau juist de afgelopendagen zo waarschuwt voor zo’n militaire aanvalsoperatie in Rafah enaandringt op het toelaten van onmiddellijke humanitaire hulp.Dank u wel.De voorzitter:Dank, mevrouw Piri. Dan is het woord aan de heer Ceder van deChristenUnie.De heer Ceder (ChristenUnie):Dank u wel, voorzitter. Over enkele dagen vaart het luchtverdedigings- encommandofregat de Tromp de Rode Zee binnen. Vanaf dat moment is heteen doelwit voor Houthi-rebellen in Jemen. Dat weegt voor ons alsChristenUniefractie zwaar. De Houthi’s hebben zich naar eigen zeggen inde strijd in Gaza gemeld en vinden het gerechtvaardigd om in de RodeZee en de Golf van Aden alle schepen aan te vallen waarvan ze vinden datdie met Israël te maken hebben. In de brief benadrukken de bewindsper-sonen dat de Houthi’s dit uit eigen beweging doen. Ik vraag me af hoe hetkabinet de rol van Iran hierin definieert. De Houthi’s worden namelijkgesteund door Iran. Alle hypermoderne wapens die ze tegen schepeninzetten, zijn afkomstig uit Iran. De Houthi’s hebben vooral een intern opJemen gerichte agenda. Dat lezen we ook, maar de verklaring dat deaanvallen op de internationale scheepvaart omwille van de Palestijnenzouden worden gedaan, zou wel uit eigen beweging zijn gegeven. Wevragen ons af hoe het kabinet deze beweegredenen weegt, ook in het lichtvan Iran, want we weten dat Iran zowel de Houthi’s als Hamas enoverigens ook Hezbollah steunt en wapens levert en dat Iran momenteeljuist ook een aanjager is van het conflict in Gaza. Kan het kabinet dan ookstellen dat de Tromp niet alleen deelneemt op de Rode Zee, maar zich ookTweede Kamer, vergaderjaar 2023–2024, 29 521, nr. 48720 mengt in een proxyoorlog waar Iran bij betrokken is? Kan het kabinetreflecteren op deze uitspraak?Voorzitter. Hoe dan ook, alles overwegend, lijkt het onze fractie terecht engoed dat Nederland een bijdrage levert aan de Operatie ProsperityGuardian en bijstand kan verlenen aan de Europese missie Aspides. Ik zoude Minister wel willen vragen of we er nu ook van uit kunnen gaan dat alleschepen met een band met Nederland nu een verhoogd risico lopen opeen aanval van Houthi’s met raketten of drones. Ik vraag me af hoe datafwegingskader eruitziet.Voorzitter. Dan een aantal vragen over Operation Prosperity Guardian. Ikheb nog wat vragen over het verband waarbinnen de Tromp gaatopereren. Hoeveel schepen, uit welke landen, maken daarvan op ditmoment deel uit? Vaart de Tromp nog steeds in een verband met anderedeelnemende schepen of vaart hij alleen door de Rode Zee? Zoekt deTromp koopvaardijschepen op die risico lopen aangevallen te worden? Ikhoop daarover graag wat meer duiding te horen.Dan een vraag over zelfverdediging. De juridische basis voor de missie ismet name gelegen in het internationaal zeerecht en het recht op zelfverde-diging. Hoe breed moet ik dit recht op zelfverdediging zien? De Trompgaat niet naar de Rode Zee om slechts zichzelf te verdedigen tegendreigende of acute aanvallen, maar ook de scheepvaart in het algemeen,als ik het zo lees.De Anti Air Warfare Coordinator van de vrijwillige coalitie in Bahrein wijstde taak van Anti Air Warfare Commander toe aan een schip binnen hetOPG-verband, schrijven de bewindspersonen. Deze commander coördi-neert dan de wapeninzet binnen het verband van de schepen die decapaciteit hebben om gebied te verdedigen, zoals de Tromp. Hoe werkt ditnu precies, vraag ik aan de bewindspersonen. Wordt dagelijks, perincident of voor een bepaalde periode een commander aangewezen? Kande Tromp ook aangewezen worden als commandoschip? Bepalen decommandanten van ieder deelnemend schip of ze daadwerkelijk tot actieovergaan? Hoe ziet het kabinet het risico van misverstanden wat betreftgevaarlijke situaties? Ik hoop ook daarover wat duidelijkheid te krijgen.Gezien het aantal aanvallen dat de Houthi’s uitvoeren, lijkt de kansaanwezig dat de Tromp ook daadwerkelijk in actie zal moeten komen. Zieik dat goed? Vorige week konden we lezen over het Duitse fregat Hessen,dat nu op de Rode Zee is en in enkele weken tijd al verschillende kerendrone-aanvallen heeft moeten afslaan. Ik twijfel er niet over of de Trompbij uitstek geschikt is voor deze missie, maar er zijn dus wel degelijkrisico’s op schade bij materieel maar mogelijk ook bij mensen. Dat weegtvoor ons zwaar. Daarom de volgende vragen. Zijn de afspraken overmedische afvoer, wat juist op zee ook lastiger is, solide en in orde? Kanhet kabinet daar iets meer over zeggen?Voorzitter, tot slot. De ChristenUnie kan de achterliggende concretedoelstelling van de inzet van de Tromp steunen. Er zijn echter reële risico’sdie gezien het belang dat gediend wordt, ingewikkeld zijn, maar wat onsbetreft wel gerechtvaardigd. Juist met dat besef wensen wij alle betrokkenmannen en vrouwen een behouden vaart en Gods bescherming toe.Dank u wel, voorzitter.De voorzitter:Dank u wel, meneer Ceder. Dan vraag ik nu of de heer Brekelmans devoorzittershamer even wil hanteren, zodat ik namens mijn fractie eeninbreng kan uitspreken.Voorzitter: BrekelmansDe voorzitter:Dat doe ik graag. Ik geef graag het woord aan de heer De Roon namens dePVV.Tweede Kamer, vergaderjaar 2023–2024, 29 521, nr. 48721 De heer De Roon (PVV):Voorzitter. De Tromp gaat opereren in een hoog geweldsspectrum en dePVV wil daarom stilstaan bij de risico’s, maar we willen ook praten overde Houthi’s en hun broodheren in Teheran.Maar eerst het belang. De Nederlandse inbreng is er vanwege een crucialehandelsroute die wordt bedreigd; dat laten de cijfers ook zien. Hethandelsvolume dat door het Suezkanaal gaat is inmiddels al met 50%afgenomen ten opzichte van vorig jaar, las ik op IMF News, dus van hetInternationaal Monetair Fonds. Dat is natuurlijk niet goed voor ons alsmaritiem handelsland. Onze economische belangen worden onmis-kenbaar geschaad. Dat het kabinet iets wil doen om de vrije doorvaart tebevorderen, begrijpt de PVV-fractie volledig. Ik vraag dan of er nog weliets meer gezegd kan worden over de schade die onze economie oplooptdoor de Houthi-aanvallen. Is daar al een cijfer op te plakken?Voorzitter. Tientallen schepen zijn al aangevallen, waarbij ook dodenwaren te betreuren. Het kabinet schrijft dat de bemanning van de Trompgoed getraind is om die gevaarlijke aanvallen te pareren. En toch zullen deHouthi’s proberen om hun tactieken aan te passen en de goedgetraindeNederlanders beet te nemen. Tijdens de technische briefing werd ook overde mogelijke inzet van onderwaterdrones en zeemijnen gesproken. Is deTromp wel goed voorbereid op deze twee zeer specifieke nieuwebedreigingen? Zo ja, waar blijkt dat dan uit? Ik wil daar graag eentoelichting op.Een ander punt van zorg is de munitievoorraad op het schip. De Trompwordt nu voor 25 dagen in deze operatie ingezet, maar wat als dezetermijn moet worden uitgebreid, als het in de regio verder escaleert?Heeft het fregat dan wel genoeg munitie aan boord? Is een verlenging vandie 25 dagen inzet überhaupt mogelijk als de missieleiding daaromvraagt? Wordt de voorraad luchtafweerraketten weer bijgevuld als deTromp verder vaart richting Azië? Dat lijkt ons ook wel verstandig. Graageen reactie.Voorzitter. De Houthi-terroristen in Jemen zien zichzelf als de directenakomelingen van de profeet Mohammed, iets wat naar onze mening hungedrag verklaart. Dat de Houthi’s geen baken van verlichting zijn, werptook een blik op hun vlag, waar de slogans «Dood aan Amerika», «Doodaan Israël» en «Verdoemenis aan alle Joden» op staan vermeld. Zowel degedragingen als de uitingen van de Houthi’s zijn dus terroristenwaardig.En toch worden ze nog steeds niet als zodanig gekwalificeerd door onzeregering. Ik vraag: waarom niet? Heeft het kabinet praktische of politiekebezwaren om de Houthi’s als terroristen neer te zetten? Graag een reactie.Voorzitter. De Houthi’s zijn al sinds jaar en dag aan het infuus gekoppeldvan terreurstaat Iran. Iran pompt de Houthi’s niet alleen vol met haat,maar ook met wapens, drones en raketten. De PVV waarschuwde daarjaren geleden al voor, toen de politieke leiders in Europa nogdagdroomden over het hervatten van een nucleair akkoord met Iran. Dietijd is gelukkig voorbij, maar de vraag rijst wel wat Nederland enbondgenoten nu doen om die Iraanse wapenleveranties te frustreren ofzelfs te blokkeren. In De Telegraaf lazen we onlangs nog dat Iraansewapens ook via de Antwerpse haven naar de Houthi’s gingen. Ik wil dangraag van de regering weten of ook Nederlandse havens gebruikt wordenom wapens via een omweg van Iran naar terreurgroepen als Hezbollah tevervoeren. Heeft het kabinet daarvoor misschien aanwijzingen?Voorzitter. De Houthi’s testen het vrije Westen en onze eensgezindheid. Ineen verklaring van de Houthi’s gepubliceerd door het Russischepersbureau TASS gaven ze dat ook aan, dat ze het Westen willenverzwakken en dat ze daarvoor samenwerken met Rusland en China. Danis voor mij de vraag, en die stel ik hier dus: wat is volgens de regering dande rol van die twee landen? Kunnen de bewindspersonen daaropreageren?Tot zover, voorzitter, mijn inbreng. Dank u.Tweede Kamer, vergaderjaar 2023–2024, 29 521, nr. 48722 De voorzitter:Dank. Ik zie een interruptie van mevrouw Piri namens GroenLinks-PvdA.Mevrouw Piri (GroenLinks-PvdA):Nee, ik heb eigenlijk een vraag. Natuurlijk gaan we het pas morgen plenairafronden, maar mijn vraag was eigenlijk of de PVV deze missie gaatsteunen, of of dat gewoon nog niet bekend is.De heer De Roon (PVV):Ik sta er positief tegenover om die wel te steunen. Dat zeg ik u, maar wegaan ons daar morgen uiteindelijk over uitspreken. Dat geeft mij ook degelegenheid om morgen in onze fractievergadering datgene wat hiervandaag gepasseerd is nog even duidelijk te maken aan mijn collega’s.Dan is er pas een definitief besluit namens de fractie. Voldoende zo?Voorzitter: De RoonDe voorzitter:Dan kijk ik even naar de bewindslieden, voor hoeveel tijd zij willen hebbenom zich even voor te bereiden op de beantwoording. Ze vragen twintigminuten schorsing. Dat zal ik toestaan, dus tot 18.10 uur.De vergadering wordt van 17.48 uur tot uur geschorst.De voorzitter:We gaan verder met het debat. Ik geef het woord aan de Minister vanBuitenlandse Zaken.Minister Bruins Slot:Voorzitter. Allereerst wil ik de leden bedanken voor de zorgvuldigheidwaarmee ze naar de besluitvorming van het kabinet kijken. Dat laat elkekeer weer zien dat het op missie sturen van onze mannen en vrouwendoor de Kamer wordt gezien als een belangrijke taak, die de Kamerbuitengewoon zorgvuldig en nauwgezet doorloopt. Mijn dank daarvoor,want het gaat over mannen en vrouwen die wij inzetten.De kernvraag, die de heer Paternotte en andere leden stelden, is: waaromdeze missie? Deze missie is om de vrije doorvaart te garanderen op deRode Zee, voor de maritieme veiligheid en om de levens van mannen envrouwen te sparen. In de afgelopen periode hebben we in toenemendemate aanvallen van de Houthi’s gezien rond het Suezkanaal en rond deRode Zee, die de vrije scheepvaart belemmerden. Er is veel aan diploma-tieke inspanningen gedaan. Ik zal daar nog wat gedetailleerder op ingaan.Uiteindelijk hebben die niet tot een stop van de aanvallen geleid. Met hunacties vormen deze Houthi-eenheden een gevaar voor de internationalerechtsorde. Zij vallen niet alleen commerciële schepen maar ookmarineschepen aan. Daarmee staat het beginsel van een vrije en veiligedoorvaart onder druk.Ze raken daarmee ook, zoals de heer De Roon zei, niet alleen mondialemaar ook economische belangen. 12% van de wereldhandel, een grootaantal, gaat door het Suezkanaal. Grofweg een derde van de wereldwijdecontainerschepen gaan door het Suezkanaal. Op dit moment mijdenmeerdere rederijen de Rode Zee. De aanvoerketens staan onder grotedruk. Er zijn hogere transportkosten en, zeg ik tegen degenen die hetvanuit milieuaspecten bekijken, het leidt ook tot veel meer CO2-uitstoot.Ook het beschieten van deze schepen op de Rode Zee en in hetSuezkanaal kan tot aanzienlijke bedreigingen van het milieu leiden.Dan over de bondgenootschappelijkheid. Het is een gezamenlijkeverantwoordelijkheid om als een coalition of the willing zaken tebeschermen die ons aangaan en die van belang zijn om te waarborgen,zodat dit niet verder gaat gebeuren. Daarom is de internationale gemeen-Tweede Kamer, vergaderjaar 2023–2024, 29 521, nr. 48723 schap hier breed bij betrokken. Naast de Verenigde Staten dragenDenemarken, Frankrijk, Italië en het Verenigd Koninkrijk bij met schepen.Australië, Canada, Noorwegen, Nieuw-Zeeland, Singapore en Zuid-Koreadragen bij met stafcapaciteit. Het is een grote hoeveelheid aan landen datOperation Prosperity Guardian ondersteunt. Wij geven daar met de Trompen de inzet van twee stafofficieren verdere invulling aan.Voorzitter. Ik bedenk mij net dat ik het altijd in blokjes doe, dus ik denk dathet goed is om nog even de blokjes aan te geven, voordat ik verderga metmijn inleiding. Dit was de algemene inleiding. Dan kom ik bij de missies,OPG en Aspides. Het spreekt voor zich dat de Minister van Defensie ingaatop het meer militaire deel. Daarna heb ik een aantal vragen te beant-woorden over de veiligheidsrisico’s. Dat doe ik meer generiek. Als hetmeer militair wordt, doet de Minister van Defensie dat natuurlijk. Daarnakom ik op het diplomatieke spoor, de sancties en de positie van de regio.Ik eindig met overig. Ik weet niet of het handig is, zeg ik tegen de Ministervan Defensie, om uw blokjes nu ook te noemen, als u die heeft, zodat menweet wat wanneer komt. Als de voorzitter dat toestaat, bedoel ik.De voorzitter:Dat lijkt me inderdaad een heel goed voorstel. De Minister van Defensie.Minister Ollongren:In dat geval vul ik graag aan dat ik ook een korte inleidende opmerking wilmaken, om daarna in te gaan op het mandaat van Operation ProsperityGuardian, op de Tromp en alle vragen die gesteld zijn over geschiktheid,risico’s en dergelijke, en de medische keten, en tot slot zal ik nog eenaantal overige vragen beantwoorden.De voorzitter:Helder. Dan vervolgt de Minister van Buitenlandse Zaken haar betoog.Minister Bruins Slot:Voorzitter, dank u wel. De heer Brekelmans heeft gevraagd of er over deKarel Doorman nog een aparte artikel 100-brief komt. Ja, die komt nog.Mevrouw Piri stelde de vraag of je nu al niet kan zeggen dat er sprake isvan Aspides. Dat is wel de richting waarin we denken, maar we hebbennatuurlijk ook een goed toetsingskader van de Tweede Kamer gekregendat we heel zorgvuldig moeten doorlopen om te zien of aan alle randvoor-waarden wordt voldaan. Uiteindelijk is dat maatgevend bij de vraag of jeal of niet overgaat tot de inzet van een missie, maar we kijken er in iedergeval met een positieve intentie naar.Er is Europese maritieme veiligheidsinzet nodig ter bescherming van deEuropese belangen maar ook ter bescherming van de mondiale belangenen ter bescherming van de vrije en veilige doorvaart. Het is dus goed datniet alleen de Verenigde Staten, die al eerder actief waren, maar ook deEuropese Unie in een megasnel tempo een geopolitieke rol op zichnemen. Het valt of staat uiteindelijk met de bijdragen van lidstaten om televeren, zo zeg ik tegen de heer Paternotte. De snelle lancering vanAspides zorgt voor een snelle activering van die geopolitieke rol van deEuropese Unie. De Minister van Defensie zal verder ingaan op de vraagwaarom wat betreft de Tromp sprake is van de OPG en niet van Aspides.Dat heeft vooral te maken met kennis en deskundigheid. De Tromp is eenluchtverdedigingsfregat en dat past beter bij de OPG dan bij Aspides,maar de Minister van Defensie zal dat nog meer in detail uitwerken.Dan de vraag op welke scenario’s we zijn voorbereid. Natuurlijk hebbende Houthi’s mogelijkheden om de situatie in de Rode Zee te escaleren.Recentelijk zijn er nog dodelijke slachtoffers gevallen. Ze vallen ookmarineschepen aan, wat ze nog verder zouden kunnen opschroeven.Vooral van belang is dat alle capaciteiten die in het gebied zijn, het juistemilitaire antwoord kunnen leveren. Qua inzet in het kader van artikel 100Tweede Kamer, vergaderjaar 2023–2024, 29 521, nr. 48724 gaan wij in ieder geval uit van 25 dagen. Mocht er nog verandering in deomstandigheden plaatsvinden, dan spreekt het voor zich dat we daar bijde Kamer op terugkomen. De inzet op dit moment is echt 25 dagen.De heer Van Baarle stelde de vraag waarom Nederland nu wel meedoetmet die missie en in 2018 niet. Het is niet zo dat Nederland niets deed in2018. Nederland was in die periode juist ook actief in dat gebied met deEMASOH-missie en de Operatie Atalanta, waarbij we wel degelijkoptraden tegen het geweld dat er toentertijd plaatsvond. Nederland heeftdie aanvallen in 2018 toen ook veroordeeld en we zijn toen zelf ook actiefgeweest in verschillende militaire missies. Waar het gaat om de beweeg-redenen van de Houthi’s laat dat ook zien dat dit niet iets is wat alleen vannu is, maar dat er al veel langer militaire capaciteit ingezet wordt omervoor te zorgen dat ze hun belangen behartigen. Het gaat dus omaanvallen die al langer aan de orde zijn dan sinds november. In 2018waren ze actief. Daarna waren ze actief.Op de vraag of ze zullen ophouden als het vechten in Gaza stopt, zou ikallereerst willen zeggen: ik hoop echt, echt dat deze resolutie die isaangenomen door de Veiligheidsraad tot een onmiddellijk staakt-het-vuren leidt, zoals ik ook al eerder heb aangegeven, ook in deze Kamer,omdat de gijzelaars moeten worden vrijgelaten en omdat er massief meermilitaire hulp Gaza binnen moet. Hopelijk zorgt dit ook voor effectievedruk op Israël en de onderhandelende partijen om dat ook te gaan doenen om met elkaar tot overeenstemming te komen. Los daarvan, zijn deHouthi’s al veel langer bezig met aanvallen in de Rode Zee. Dat hebben zeook in 2018 met Saudi-Arabië gedaan en daar zijn ze ook meedoorgegaan. Dus wat betreft de vraag of ze zullen stoppen als het tot eenstaakt-het-vuren komt: het zou beter voor iedereen zijn als dat zo was, hetis waarschijnlijk, maar we weten het niet zeker. En ook gezien het verledendat ze al eerder actief zijn geweest met militaire operaties en aanvallen inde Rode Zee, durf ik geen garantie te geven dat het uiteindelijk zo zal zijn.Voorzitter. Het einddoel van de missie heb ik al wat uitgebreider toege-licht. Tegelijkertijd – dat zeg ik ook tegen de leden – is het wel van belangdat we diplomatieke druk op de Houthi’s blijven uitoefenen. Dat hebbenwe al gedaan voordat Operatie Poseidon Archer begon, dat is de andereoperatie, de offensieve operatie van de VS. Er is op verschillendemanieren contact gelegd om hen te vragen om te stoppen. We doen datook nog steeds via andere landen, zoals via China, Iran, KSA en Oman. Wedoen dat om ervoor te zorgen dat zij hun invloed aanwenden zodat dezeaanvallen stoppen.Als het gaat om de zo beoogde deal tussen China en Rusland, waarbijdiplomatieke afspraken zijn gemaakt, zeg ik het volgende. Ik vind het nogingewikkeld om daarop te zeggen dat die afspraak helemaal staat, vooralomdat we de afgelopen dagen natuurlijk ook de berichtgeving zagen datChinese schepen toch zijn aangevallen. Dus of dit nou echt een deal is ofniet, dat valt nog niet met zekerheid te zeggen.Dan over de duur van de missie. De inzet van de Tromp is in ieder gevalhelder. Die hebben we in de brief beschreven. Hoelang deze missie in hetalgeheel nodig is, valt nu gewoon nog niet duidelijk te zeggen. Dat hangtaf van de ontwikkelingen die er verder zijn. We moeten gewoon realistischzijn. Missies kunnen gewoon een kwestie van lange adem zijn.Mevrouw Piri vroeg waarom Spanje en Italië nu wel meedoen. O, Frankrijken Italië, zegt ze. Dank u. Aan Operatie Prosperity Guardian neemt eenbrede groep EU-landen deel, waaronder ook Italië en Frankrijk. DeSpaanse schepen hebben een focus op Operatie Atalanta. Frankrijk enItalië bieden nu direct support aan Operatie Aspides. Ze geven associatedsupport aan Operatie Prosperity Guardian. Dat wil zeggen dat ze daarindus ook gewoon meewerken, net zoals wij straks ook meewerken metOperatie Aspides. Zo zijn de verhoudingen. Ik denk dat het ook alleenmaar goed is dat we deze missies met zo’n brede coalitie steunen.Tweede Kamer, vergaderjaar 2023–2024, 29 521, nr. 48725 De voorzitter:Er is een vraag van mevrouw Piri. Ik wil in deze ronde trouwens viervragen per Kamerlid toestaan. Mevrouw Piri, vier. Gaat uw gang.Mevrouw Piri (GroenLinks-PvdA):Nou, daar komt mijn eerste vraag. Het is eigenlijk een verhelderendevraag. Het is heel dom, maar ik heb de schriftelijke beantwoording hierniet voor me liggen. Volgens mij zegt de Minister nu weer net wat andersdan wat in de schriftelijke beantwoording stond. Uit de beantwoordingvan de schriftelijke vragen begreep ik dat zowel Frankrijk als Italië ook metschepen, met fregatten, deelnemen aan OPG. Dat klinkt toch als directsupport en niet als associated support. Ik hoor de Minister nu net weer hettegenovergestelde zeggen, namelijk dat het associated support is.Misschien heb ik het verkeerd gelezen. Mijn vraag is eigenlijk: als ik hetgoed heb gelezen, wat klopt er dan? Is dat de schriftelijke beantwoording?Ik ging er eerst namelijk van uit dat alleen Denemarken en Nederlandfregatten leveren aan OPG. Op basis van de schriftelijke antwoorden bleekopeens dat Frankrijk en Italië dat ook doen. Mijn vraag is dus eigenlijk water nou klopt.Minister Bruins Slot:Laat ik het als volgt zeggen. Als je kijkt naar de schriftelijke beantwoordingvan de feitelijke vragen, dan hebben we daarin – zo haal ik het nu in iedergeval uit mijn hoofd – niet de mate, de manier die wordt geleverd,gespecificeerd. Ik heb die nu wel verder willen verduidelijken. Ik zitondertussen ook te zoeken in de beantwoording van de vragen, om hethelemaal naast elkaar te leggen. Inmiddels heb ik het. Er staat daarin datje ziet dat men ook bijdraagt aan Operatie Aspides. Wij verduidelijken datwe associated support aan Operatie Aspides geven. Daarmee komt hetwel met elkaar overeen. In de feitelijke vragen staat er bij Italië enFrankrijk niet «direct support», maar wordt er gewoon gezegd dat ze eraanbijdragen. Als ik die bijdrage verduidelijk, is dat dus associated support.Dat is dus een verduidelijking van de antwoorden op de feitelijke vragen.De voorzitter:Mevrouw Piri, een tweede vraag?Mevrouw Piri (GroenLinks-PvdA):Met dank aan collega Dobbe, want zij heeft die beantwoording van defeitelijke vragen wel uitgeprint en meegenomen. Er staat: «De VerenigdeStaten hebben bij de start van Operation Prosperity Guardian meerderelanden benaderd met de vraag een bijdrage te leveren aan OPG. Dit heeftgeleid tot een bijdrage met schepen van Denemarken, Frankrijk, Italië enhet Verenigd Koninkrijk.» Eerder zag ik in de media dat Frankrijk, Italië enSpanje hadden aangegeven niet met schepen deel te willen nemen aan deoperatie. Als ik het hier zo lees, hebben Frankrijk en Italië uiteindelijk dustoch een andere afweging gemaakt. Sorry voor de spraakverwarring. Alsik heel eerlijk ben, vind ik het wel een beetje zonde van al mijn inter-rupties. Maar ik vind het nogal essentieel of we direct maar met tweeEU-landen aan OPG deelnemen of dat Frankrijk en Italië eigenlijk opdezelfde manier bijdragen, met schepen, zoals hier in de beantwoordingstaat, als Nederland.Minister Bruins Slot:Hier is in de beantwoording het woord «bijdrage» gebruikt. Dat isnatuurlijk iets anders dan «deelnemen». Als je het specificeert, is het eenassociated support, dus een geassocieerde bijdrage. Dit is overigens eenhele slechte vertaling, om het zo maar te zeggen. Maar dat wil wel zeggendat net zoals wij als Nederland straks gelinkt zijn aan Aspides, en daarmeeook gewoon informatie delen en kijken of we wat voor elkaar kunnenTweede Kamer, vergaderjaar 2023–2024, 29 521, nr. 48726 betekenen, die landen dat ook voor ons doen. En het klopt als het gaat omSpanje. Spanje heeft bij al deze missies gezegd: we doen gewoon onseigen ding. Dat is wat het is. Zo zit het in elkaar. En zo slaan we eigenlijkook de brug tussen beide missies. Dat vind ik heel positief, want daarmeewerken we als landen zo goed mogelijk samen. En het is complementair.Mevrouw Piri (GroenLinks-PvdA):Dit is belangrijk voor mijn fractie. Ik vind het retezonde om er drieinterrupties aan te wijden, maar ja. Dus als ik het goed begrijp, is het alsvolgt. Qua rechtstreekse bijdrage aan alleen de missie OPG, dus nietassociated support bijvoorbeeld vanuit Aspides of een andere operatie,doen van alle EU-landen alleen Denemarken en Nederland op die manier,op dezelfde voet, mee aan de door de Amerikanen geleide OperatieProsperity Guardian. Klopt dat?Minister Bruins Slot:Denemarken doet mee, wij doen mee en het Verenigd Koninkrijk doet ookmee. Dat zit natuurlijk niet meer in de Europese Unie, maar dat zijn wel deEuropese landen. Ik wil alleen wel nadrukkelijk zeggen dat we daarmeeeigenlijk ook complementair aan elkaar zijn. Bij de Operatie ProsperityGuardian gaat het heel nadrukkelijk om verdediging tegen gevaren vanuitde lucht, terwijl de missie Aspides de opdracht heeft om schepen tebegeleiden. Dat is wel een belangrijk verschil. Men kijkt natuurlijk per landwelke kwaliteit men het beste daarin kan inzetten. Zoals ik al aangaf,leveren Italië en Frankrijk dus associated support.Voorzitter. Dan komen we gelijk op de toegevoegde waarde van Aspidesten opzichte van OPG. De missies hebben dus dezelfde doelstellingen. Datzijn uiteindelijk het waarborgen van de maritieme veiligheid en het voorelkaar krijgen van een vrije doorvaart. Ze zullen hun operaties nauw metelkaar coördineren en ook complementair aan elkaar zijn. Het groteverschil zit ’m erin dat Aspides eigenlijk schepen begeleidt en datProsperity Guardian reageert op het moment dat er een aanval plaatsvindtop een commercieel schip of op een marineschip. Dat is dus defensief. Deaanval vindt plaats. Daar zal de Minister van Defensie natuurlijk veelnadrukkelijker op ingaan. En dat is een verschil met Poseidon Archer, deUK/US-missie. Want die handelen proactief, zeg ik ook tegen mevrouwDobbe. Dat is offensief. Die plannen van tevoren. Maar hier gaat het omeen reactie op een actie van de Houthi’s die een direct gevaar vormt voorcommerciële schepen, marineschepen of andere die zich in het gebiedbevinden. De operationele details en hoe zich dat allemaal tot elkaarverhoudt, dat is natuurlijk aan de Minister van Defensie, maar dit zijn dehoofdlijnen.Mevrouw Dobbe (SP):Dank aan de Minister voor het verhelderen van wat defensief is en watoffensief is en wat het verschil is met die eerdere operatie waarin Jemenwerd gebombardeerd. Betekent dit dat er eigenlijk geen aanvallen opJemenitisch grondgebied kunnen zijn omdat het een defensief mandaatbetreft en er alleen een reactie zal zijn op direct gevaar? Dus als er eenraket aankomt, schieten we hem uit de lucht. Is dat een goedeinterpretatie?Minister Bruins Slot:Dat zijn de rules of engagement. Dat is iets waar de Minister van Defensieop terugkomt. Is het mogelijk om dit niet als interruptie te tellen, omdatdie niet helemaal goed geplaatst is?Tweede Kamer, vergaderjaar 2023–2024, 29 521, nr. 48727 De voorzitter:Ik neem aan dat mevrouw Dobbe ermee instemt dat de Minister vanDefensie dit straks meeneemt in haar beantwoording. Dan tellen we ditniet als een interruptie. Gaat u verder, Minister. Mevrouw Piri?Mevrouw Piri (GroenLinks-PvdA):Aan het begin komen de voor mijn fractie essentiële vragen aan bod,vandaar nu mijn vierde en laatste interruptie. Het verschil tussen Aspidesen OPG snap ik, de methode, maar de vraag is vooral hoe ik het politiekmoet duiden. Voor de Nederlandse scheepvaart had het niet uitgemaakt ofhet nou een OPG-missie of een Aspidesmissie is, zolang de scheepvaartmaar veilig is. Dat kan op verschillende manieren. Voor veiligheid isAspides in aanvulling op OPG nodig, of andersom. OPG is alleen veeloperationeler dan Aspides, naar ik begrijp. Ik snap dat de Minister het inhet debat niet kleiner gaat maken en ik ben ook altijd heel erg voor de EU,maar is het nou vooral een politiek signaal van de EU om dit erbij te gaandoen, of is het voor de veiligheid van de schepen nodig, ondanks het feitdat Operation Prosperity Guardian het luchtruim afdekt? Wat is detoegevoegde waarde van Aspides voor de veiligheid van de schepen?Minister Bruins Slot:Volgens mij bestaat beantwoording van deze vraag uit twee delen. Ik zalhet eerste deel voor mijn rekening nemen en de Minister van Defensiestraks het tweede deel. Allereerst, en dan kom ik even op de militaire inzet– de bepaling waarom wij de Tromp nu inzetten voor OPG – past wat deTromp kan doen, het beste bij OPG. Je moet niet een luchtverdedigingsf-regat gebruiken om een schip te begeleiden, want dat is een beetje dureinzet van de capaciteiten die je hebt. Die kun je beter voor een bredergebied inzetten, met een bredere paraplu om dingen uit de lucht teschieten of varende objecten te neutraliseren. Ik denk dat er een aantallagen in zitten. Ten eerste de geopolitieke laag, namelijk dat de EU hiereen keer daadwerkelijk laat zien dat zij bereid is de eigen broek op tehouden. Een van de dingen waarover we het vaker in debatten hebben, isdat we leunen op de militaire capaciteiten van anderen, bijvoorbeeld deVerenigde Staten of het VK. Nu geeft Europa zelf een keer aan: nu dragenwij zelf de verantwoordelijkheid voor datgene wat ook onze belangenaangaat. Het tweede is dat een aantal landen – dat zijn er maar een oftwee – vanuit het mandaat dat ze kunnen krijgen voor militaire missies,niet aan zo’n missie van bijvoorbeeld de VS kunnen meedoen, omdat datconstitutioneel gewoon niet kan. Die kunnen wel met Aspides meedoen.Dat mes snijdt dus eigenlijk aan twee kanten. Daarnaast zitten er nog eenaantal militaire overwegingen aan vast, maar daar zal de Minister vanDefensie zeker nog op ingaan. Ik vind het heel belangrijk dat Europa hierzelf laat zien dat ze verantwoordelijkheid wil dragen voor datgene datnoodzakelijk is en zelf een bijdrage levert. We kijken daarom ook zeerserieus naar die andere artikel 100-brief en de inzet van de Doorman.Voorzitter. Qua veiligheidsrisico’s: de NCTV heeft na raadpleging van deinlichtingen- en veiligheidsdiensten een analyse gemaakt van de gevolgendie de inzet kan hebben voor de nationale veiligheid. Die stelt dat hetprofiel van Nederland inderdaad iets toeneemt, maar dat het twijfelachtigis dat de dreiging tegen de nationale veiligheid significant zal toenemen.Voorstelbaar is wel dat de dreiging tegen Nederlandse maritiemedoelwitten in eerste instantie eerder toe- dan afneemt. De inzet van Trompkomt echter wel al op een bestaand profiel, omdat we nu eigenlijk al in dedrie missies meedoen.Mevrouw Dobbe (SP):Ik hoorde de Minister zeggen dat het een kans is voor Europa om te latenzien dat we ook zelf de broek kunnen ophouden. Ik vraag me dan afwaarom we dat zouden moeten laten zien. Maar goed, dat is dan eenTweede Kamer, vergaderjaar 2023–2024, 29 521, nr. 48728 opvatting. Maar ik hoorde de Minister aan het begin van haar betoog ookzeggen in een algemene inleiding: «We hebben een coalition of the willingals het gaat over die verschillende missies. En veel landen doen daaraanmee.» En dan worden er een aantal landen opgesomd. Mijn vraag is:waarom doen we niet missies in VN-verband, waarom wordt daar niet opaangestuurd? Want het is of een coalition of the willing onder leiding vande VS, of het is in EU-verband omdat we moeten laten zien dat we onzeeigen broek kunnen ophouden. Maar waarom niet in VN-verband?Minister Bruins Slot:De vraag van mevrouw Piri was volgens mij om te duiden hoe ik aankijktegen het Europese aspect. Maar als je kijkt naar het belang van dezemissie, dan gaat het om een veilige, vrije doorvaart te garanderen, om bijte dragen aan de maritieme veiligheid, en ook om je in te zetten voor deveiligheid van schepen die op dit moment varen. En dat in een gebiedwaar 30% van alle containerschepen doorheen gaat en 12% van dewereldhandel. Dat is niet alleen de handel van Europa, dat is de handelvan de hele wereld. Daar willen we een bijdrage aan leveren, en dat is ookde verantwoordelijkheid die we nemen. Dat er een verschil van opvattingis over het belang van de wereldhandel ... En het raakt vooral ookgoederen zoals eten en dergelijke, hè. Het duurt nu bijvoorbeeld tien tottwaalf dagen langer om goederen te krijgen omdat men om moet varen.Dus dit ziet niet alleen op wat Europa doet, maar het raakt ook anderelanden. Een VN-missie is gewoon niet haalbaar. En je ziet natuurlijk ookdat de landen die nu meedoen, zeevarende naties zijn; landen die aan zeeliggen en die ook over een stevige marine beschikken. De VerenigdeNaties en de Veiligheidsraad hebben zich natuurlijk wel heel nadrukkelijkuitgesproken tegen de aanvallen van de Houthi’s, en ze hebben gezegddat ze daarmee moeten stoppen.Mevrouw Dobbe (SP):Ik vraag toch een beetje door. Ik heb natuurlijk inderdaad die resolutie ookgezien, die oproep aan de Houthi’s om die aanvallen te stoppen, die ookopriep tot diplomatie. Maar zeker als de belangen zo worden geschetst enhet veel landen raakt en het zo belangrijk is om die vrije doorvaarroute tehebben, wat is er dan daarna gebeurd om te kijken om dat toch binnenVN-verband te doen? Want het lijkt nu bijna makkelijker voor Nederlandom zich aan te sluiten bij een VS-geleide missie, omdat de VS het vraagt,of in EU-verband nu. Maar ik vind het zorgelijk dat het makkelijker is voorNederland om zich aan te sluiten bij een VS-geleide missie en om datlogischer te vinden dan het in VN-verband te willen doen.Minister Bruins Slot:Er zijn geen initiatieven vanuit de Verenigde Naties. Dat betekent dat jedan uiteindelijk niets doet. En tegelijkertijd zijn er, ook voor die Veilig-heidsraadresolutie, veel diplomatieke inspanningen geweest – dit ook inantwoord op de vraag die mevrouw Dobbe stelde – vanuit de heleinternationale gemeenschap, maar ook vanuit Nederland, om gewoondruk uit te oefenen op de Houthi’s zodat ze met hun aanvallen zoudenstoppen. Maar in tegenstelling tot dat namen de aanvallen juist toe, totmeer gecoördineerde, met meerdere raketten tegelijkertijd. Dus allevragen en verzoeken die gedaan zijn in die periode, hebben een tegenge-steld effect gehad. Dat is geëindigd in die resolutie van de Veiligheidsraad.Daar is ook geen reactie op gekomen. Toen is er tot militaire actieovergegaan, maar wel eerst met een langlopend diplomatiek proces. En ikzou dat eigenlijk ook wel willen doorzetten, om te kijken, ook langsbijvoorbeeld de missie van Aspides, of we die Houthi’s kunnen proberendiplomatiek te engageren en om te kijken of het uiteindelijk tot een andereoplossing kan komen. Maar we kunnen hen niet op deze manier dieaanvallen laten doen, met alle gevolgen van dien voor de commerciëleTweede Kamer, vergaderjaar 2023–2024, 29 521, nr. 48729 schepen. Maar het blijft bij praten op dit moment. We kijken of we daareen verandering in teweeg kunnen brengen. Dat zou wel heel goed zijn,maar dat leidt echt nog niet tot een resultaat, terwijl we wel proberen datte blijven doen.Voorzitter. Nog heel kort over de veiligheidsrisico’s. We blijven dienauwlettend op meerdere niveaus monitoren. Dat blijven we zorgvuldigdoen. Als het gaat om het risico: dat risico was al hoog. Het is een gebiedwaarover het advies was om er niet meer doorheen te varen. Er is nogeen toename van het risico, maar het was al een hoogrisicogebied in deafgelopen periode.Voorzitter. Ik heb al het een en ander gezegd over de diplomatiekeinspanningen. Die moeten we ook blijven doen, maar men is op ditmoment weinig geïnteresseerd om te luisteren naar de internationaleoproepen. Er is ook geen belangstelling om te stoppen met de aanvallen.We vragen landen met invloed op de Houthi’s – of het nou China, Iran,KSA of Oman is – om ook datgene te doen wat nodig is om dezeaanvallen te stoppen. Dat is ook van belang. Zo proberen wij onzebeperkte invloed ook in te zetten.Men vroeg ook naar de gijzelaars van de Galaxy. We hebben dezeontwikkeling scherp op de bril. De EU en Nederland houden intensiefcontact met de partners in de regio. Als ik contact heb met landenwaarvan ik weet dat zij diplomatiek contact met de Houthi’s hebben, vraagik hen ook om hiertoe op te roepen en hieraan aandacht te besteden, zegik tegen de heer Tuinman, om te werken aan spoedige vrijlating van de 25bemanningsleden. Zo gebruiken we de diplomatieke contacten weer omdaartoe aan te sporen en vragen we ook wat wij kunnen bijdragen.De heer Tuinman (BBB):Dank u wel voor uw inspanningen, maar het is een militaire operatie, duser zit ook heel veel inlichtingenwerk, support en ondersteuning bij.Richten we ons daar ook op? Waar bevinden ze zich? En als er eventueelmogelijkheden waren, hebben we als Nederland in het verleden ook eenaantal keer het voortouw genomen, bijvoorbeeld in het SomalischeBassin, waarbij we daadwerkelijk mensen hebben bevrijd. Ik zeg niet datwe dat nu moeten doen, maar ik vraag of dat in het handelingskader zit.Minister Bruins Slot:Dit is een militaire vraag, waar ik wel een antwoord op heb, maar ik kijkheel even naar de Minister van Defensie. Bij de missie waarover wij deKamer vragen om zich uit te spreken, zit geen mandaat om een dergelijkeoperatie uit te voeren. Die gaat echt over de kerntaken die de Tromp heeft.De heer Tuinman weet vanuit zijn brede ervaring ook dat het uitvoerenvan een dergelijke operatie rondom de gijzelaars vraagt om hele anderecapaciteiten dan de Tromp met zich draagt. Die is in andere dingen weerontzettend goed. Deze missie geeft geen ruimte om dat te doen. Andershadden we dat ook op een of andere wijze aan de Kamer moeten latenweten.Voorzitter. Dan het vredesproces in Jemen. Het klopt dat er al jaren eengevecht tussen rivaliserende partijen in Jemen plaatsvindt. De Houthi’shebben steeds meer grondgebied veroverd op de legitieme regering vanJemen, inclusief de hoofdstad Sanaa. Dat maakt ook dat we al vele jarenbetrokken zijn bij Jemen; met diplomatieke gesprekken maar bijvoorbeeldook met humanitaire hulp.De heer De Roon vroeg waarom ze nog niet op de terrorismelijst staan. Zestaan natuurlijk wel op de sanctielijst. We doen alles, ook met nieuwesancties voor Iran, om hen capaciteit te ontnemen. Op het moment dat jede Houthi’s op de terroristenlijst zou zetten, kan je de hongerendebevolking van Jemen niet meer ondersteunen met ontwikkelingshulp. Dankan je je ook niet meer diplomatiek engageren, wat de Kamer ook vraagt.Tweede Kamer, vergaderjaar 2023–2024, 29 521, nr. 48730 De heer Tuinman heeft in een eerder debat ook gevraagd om te kijkennaar manieren waarop dat wel kan, zoals bij het sanctiesysteem van deVS. Daar zijn we nu mee bezig, om te kijken of we hetzelfde systeemkunnen gebruiken als de VS. Dan heb je wel zo’n terrorisme-listing, maartegelijkertijd kan je diplomatiek blijven spreken en de broodnodigeontwikkelingshulp en vooral humanitaire hulp geven, want er is ookhonger in dat land.De vredesonderhandelingen zijn een apart traject. Daar is op dit momentgeen voortgang. Voor ons is in ieder geval van belang dat we uiteindelijkwel tot een rechtvaardige en inclusieve vrede in Jemen komen.Voorzitter. Er is ook gevraagd hoe Saudi-Arabië tegen de missie aankijkt.KSA riep op tot terughoudendheid bij de Operatie Poseidon Archer. Overhet algemeen is er wel steun voor het feit dat we actief zijn in deze regio,omdat het uiteindelijk ook grote economische effecten heeft voor delanden in de regio. Je ziet dat er wel steun is voor defensief optreden,omdat het die landen ontzettend raakt. Als je kijkt naar de impact die hetheeft op Egypte dat er nu zo weinig schepen door de Rode Zee heen gaan:dat is een enorme vermindering van de opbrengsten die er zijn voor datsoort landen doordat er heel veel scheepvaart is. Meerdere leden – deheer De Roon maar ook de heer Ceder – vroegen hoe ik de rol van Irandefinieer. Iran bevoorraadt de Houthi’s, en Iran en de Houthi’s zijnbondgenoten. De Houthi’s volgen geen orders op van Iran, maar we zienwel dat de Republikeinse Garde hun adviseert. We zien ook dat deHouthi’s heel gesteld zijn op hun autonomie en vooral ook een eigenkoers varen. Het is dus vooral van belang dat we alles op alles zetten omte zorgen dat die wapenleveranties van Iran aan de Houthi’s echtonmogelijk worden gemaakt. Dat doen we bijvoorbeeld ook met mijnlaatste oproep om het sanctieregime voor UAV’s, dat we al hadden voorIran, uit te breiden met ballistische raketten, want op die manier raken wede Houthi’s in hun militaire capaciteiten. Dat is ook het pleidooi dat ik nuin de Europese Unie heb gedaan. Dit betekent ook dat je sanctieomzeilingtegengaat, ook met een goede inzet van de Douane om scherp tecontroleren wat er wel of niet door onze havens heen gaat. In het kadervan Iran is daarover een motie ingediend door de heer Brekelmans. Wekomen binnenkort met een reactie op deze motie, die ook ziet op hetbelang van stringente inspecties en voldoende capaciteit voor hethandelen van de Douane.Wat de heer De Roon zei over de slogan van de Houthi’s, klopt. Die slogangebruiken ze ook als vlag: «God is the greatest, death to America, death toIsrael, a curse upon the Jews, victory to the Islam». Dat is inderdaad deslogan die de Houthi’s gebruiken, ook als vlag.Voorzitter. Ik kom al wat verder in de beantwoording. Ik ben al ingegaanop de Veiligheidsraadsresolutie, op het belang dat zij nu hopelijk ookeffectief leidt tot een onmiddellijk staakt-het-vuren, op het sanctieregimeen ook op de deal tussen China en Rusland. Tegen de heer De Roon zeg ikdat het altijd lastig is om exact te schatten wat de economische schade is,maar als handelsland zijn we wel erg gevoelig voor de schommelingen.Je ziet dat schepen via Zuid-Afrika acht tot twaalf dagen moeten omvaren.Dat heeft gevolgen voor de kosten, bijvoorbeeld van producten die korthoudbaar zijn, en voor de houdbaarheid van producten. Er zijn hogereverzekeringspremies. Ook de kosten voor de containers zijn aanzienlijkomhooggegaan; die zijn meer dan verdubbeld. Deze effecten drijven deprijzen ook op. Als ik de vraag wat groter trek: de Europese Centrale Bankschat dat een aanhoudende blokkade van het Suezkanaal kan leiden toteen stijging van de inflatie in Europa met een aantal procentpunten, 0,6,maar het belangrijkste is volgens mij dat we vooral zorgen dat deeconomische effecten beperkter worden en dat die vrije doorvaart wél kanplaatsvinden.Verder zijn we ook bezig met het uitbreiden van de listings, ook van deIRGC. We hopen dat we dit als een van de initiatiefnemers nu een stapTweede Kamer, vergaderjaar 2023–2024, 29 521, nr. 48731 verder brengen. Ik heb het ook gehad over de reden waarom de Houthi’sdit doen. Ze zijn hier eerder mee begonnen dan in de afgelopen periode.Al in 2018 hebben ze deze aanvallen gedaan. Ik hoop van harte dat eenonmiddellijk staakt-het-vuren zal leiden tot een beëindiging van allevijandelijkheden, maar ik durf mijn hand daar niet voor in het vuur testeken.De voorzitter:We kunnen nog niet door naar de Minister van Defensie, want er is eenvraag van de heer Van Baarle.De heer Van Baarle (DENK):De Nederlandse regering spreekt direct met de Houthi’s. Onze EU-partnersdoen dat ook, lees ik. Ik zou de Minister graag het volgende willen vragen.Als het van belang blijft om in te zetten op een diplomatieke oplossing ofop meedoen aan door de VS geleide missies – dus niet alleen aan dezemissie, maar ook aan de andere missie, waaraan Nederland heeftbijgedragen met een stafofficier en het bombarderen van doelwitten opland – wat doet dat dan met het diplomatieke kapitaal van Nederland omnog te kunnen bijdragen aan zo’n diplomatieke oplossing? Kan deMinister daar haar licht op laten schijnen?Minister Bruins Slot:Voor alle duidelijkheid: ik heb niet zelf met de Houthi’s gesproken. Maarlaten we het even omdraaien. Wat ik al aan het begin van het debat hebaangegeven, is dat we voordat Operatie Poseidon Archer begon, opverschillende manieren, in breed internationaal verband, aan de Houthi’shebben gevraagd om te stoppen met de aanvallen op de verschillendecommerciële schepen. Dat is dus aan de voorkant gebeurd. Maar dat isniet gebeurd. Daar is nu een militaire actie op gekomen. Het zou goed zijnals we het uiteindelijk kunnen beëindigen, maar we moeten dus allebeidoen. Want de diplomatieke weg heeft niet tot een resultaat geleid. Hetleidde aan het eind van het jaar zelfs tot een intensivering van deaanvallen. We zagen ze steeds intensiever worden. Op een gegevenmoment moet je met een ander antwoord komen. De resolutie van deVeiligheidsraad was daar ook weer een stap in. De heer Van Baarle vraagtmij om zelf van strategie te veranderen, maar we hebben juist aan hetbegin via de diplomatieke weg aan de Houthi’s gevraagd om te stoppen.De heer Van Baarle (DENK):Maar dat is geen antwoord op de vraag. Mijn vraag is eigenlijk tweeledig.Allereerst, wat doet het met het diplomatieke kapitaal van Nederland? Enten tweede, in het verlengde hiervan: waarom moet Nederland dit doen?Waarom moeten wij deelnemen aan een door de VS geleide missie, nietalleen nu door het leveren van een marineschip, maar hiervoor ook, methet bijdragen aan bombardementen op de grond in Jemen? Hoe brengtdat een diplomatieke rol voor de Nederlandse regering dichterbij? Ik leesdat de Nederlandse regering directe gesprekken voert. Ik denk dat dat derol van Nederland om een oplossing te bewerkstelligen op het diploma-tieke toneel niet dichterbij brengt. Of ziet de Minister dat anders?Minister Bruins Slot:Nogmaals zeg ik tegen de heer Van Baarle: in zijn redenering gaat hijervan uit dat wij zijn begonnen, in plaats van de Houthi’s. Maar deHouthi’s zijn begonnen. Daarop reageren we. Toen ze militaire aanvallenuitvoerden, hebben we hun zelfs in internationaal verband, met veellanden, gevraagd om ermee te stoppen. Dat was gewoon diplomatiek.Verder is het denk ik ook van belang om te zeggen dat de missie waar wehet nu over hebben, niet Poseidon Archer is. Het is niet een offensievemissie. We hebben het hier over een defensieve missie. Op het momentTweede Kamer, vergaderjaar 2023–2024, 29 521, nr. 48732 dat we aangevallen worden door de Houthi’s, zullen we reageren.Daarmee nemen we de verantwoordelijkheid om commerciële schepen opde Rode Zee te beschermen en om hun het recht van vrije doorvaart tegeven, zodat ze er bijvoorbeeld voor kunnen zorgen dat graan uitOekraïne zo snel mogelijk in andere landen terechtkomt.De voorzitter:Dan gaan we luisteren naar de beantwoording door de Minister vanDefensie.Minister Ollongren:Dank, voorzitter. Zoals de commissie weet, vaart Zijner Majesteits Trompop dit moment richting het Suezkanaal, want de Tromp en de ruim200-koppige bemanning is op 9 maart uitgezwaaid. Er is dus gestart meteen zes maanden durende wereldreis, waarbij we een bijdrage zullenleveren aan een vrije en veilige doorvaart op zee. Ik vind het belangrijk omhier in dit debat ook mijn erkenning en waardering uit te spreken voor debemanning van de Tromp en voor hun belangrijke werk, en om hunnatuurlijk succes en een veilige thuiskomst te wensen.De Minister van Buitenlandse Zaken heeft al veel gezegd, denk ik, over deactuele en voortdurende dreiging van de Houthi-rebellen, de redenwaarom wij vandaag de inzet van de Tromp bespreken voor de Rode Zeeen de Golf van Aden. Het feit dat wij dit nu bespreken en willen gaandoen, laat zien hoe belangrijk het is dat we wendbaar zijn en dat weinzetbaar zijn. In dit geval is dit getoond door de bemanning van deTromp, maar het staat denk ik voor waar Defensie toe in staat moet zijn indeze onrustige en onveilige wereld. Ik wil ook mijn collega van Buiten-landse Zaken nazeggen in de dank aan uw Kamer voor de flexibiliteit omhier vandaag, op maandag, het debat met ons te voeren en dat hopelijkmorgen ook af te ronden, zodat we de artikel 100-procedure, zoals altijd,heel zorgvuldig met elkaar kunnen doorlopen.Voorzitter. Omdat de collega heel volledig is geweest over het probleemdat we zien op de Rode Zee, gelinkt aan de internationale rechtsorde ende problemen voor de commerciële scheepvaart, sla ik dat even over.Maar ik wil eraan toevoegen dat dit laat zien dat we ook in hoofdtaak twee– we praten veel over hoofdtaak één; dat is ook heel belangrijk – inzetmoeten kunnen plegen, dat de veiligheid niet per se ophoudt aan degrenzen van ons land, aan de grenzen van ons bondgenootschap, maardat er ook elders in de wereld plekken zijn waar wij actief willen enmoeten zijn. Door de twee operaties die zonet besproken zijn, deOperation Prosperity Guardian en de EU-operatie Aspides, die elkaaraanvullen, laten we zien hoe dat kan. In het ene geval, ProsperityGuardian, doen we dat – de collega heeft het al gezegd – met eenluchtverdedigingsparaplu. Bij de EU-missie Aspides doen we dat door hetbegeleiden van schepen.Maar wat ik ook wil onderstrepen, is dat beide missies en de schepen dieactief zijn voor deze missies, steeds informatie uitwisselen en samenbijdragen aan beeldopbouw. Ze maken ook gezamenlijk gebruik vanassets als tankercapaciteit of medische capaciteit. Dus het zijn missies dieelkaar in de uitvoering en in de operatie zullen versterken. Wij hopen dusdat de Tromp voor een periode van ongeveer 25 dagen een bijdrage zalleveren aan Prosperity Guardian en associated support zal leveren aan deEU-operatie, dus dat het schip zijn waarnemingen deelt en ondersteuningkan leveren waar dat gewenst is. We zijn verder voornemens het JointLogistic Support Ship Karel Doorman in te zetten voor Aspides metassociated support voor OPG, wat dus precies het omgekeerde is. Voordeze bijdrage hebben we ook een concreet verzoek ontvangen omspecifiek dit type capaciteit. We zullen daar nog over spreken want uontvangt onze artikel 100-brief daarover nog. Dus dat komt nog.Tweede Kamer, vergaderjaar 2023–2024, 29 521, nr. 48733 Dan het mandaat onder Prosperity Guardian. Het is een defensiefmandaat, net zoals voor Aspides. De ene doet het door het wegnemenvan de luchtdreiging. Dat is een beetje die paraplu die we voor ons zienom luchtaanvallen op de scheepvaart tegen te gaan. De Tromp is daar bijuitstek voor uitgerust als luchtverdedigings- en commandofregat. Het isdus precies voor deze opgave geschikt en uitgerust. Tegen de heer Cederkan ik nog zeggen dat er vanuit Prosperity Guardian geen formelestructuur is van waaruit opdrachten worden gegeven. Er is wel coördi-natie vanuit Prosperity Guardian en de deelnemende landen besluiten omdaarop in te gaan, zoals wij dat nu voorstellen met de Tromp, maar deTromp blijft ook tijdens de deelname onder nationaal bevel varen. Er iseen Anti Air Warfare Coordinator in Bahrein die de taak van de Anti AirWarfare Commander toewijst aan het schip binnen het verband vanProsperity Guardian. Eventuele wapeninzet wordt vanuit hier ookgecoördineerd. Maar de commandant blijft dus te allen tijde zelf in chargeen oordeelt over de inzet in het gebied waar het schip op dat momentvoor verantwoordelijk is. Eigenlijk zijn Aspides en OPG complementair inhun mandaten. Het doel is hetzelfde, namelijk de vrijheid van doorvaart,maar ze vullen elkaar aan door de wijze van werken, wisselen informatieuit et cetera.De capaciteiten van de Tromp komen het beste tot hun recht binnenOperatie Prosperity Guardian. Het is een van onze vier luchtverdedigings-fregatten, maar het is zeker belangrijk dat we ook Aspides hebben endaarmee een uitgebreider arsenaal in de regio dat op verschillendemanieren kan worden ingezet.De voorzitter:Er is een vraag van de heer Van Baarle.De heer Van Baarle (DENK):In de schriftelijke ronde is gevraagd naar de geweldsinstructie maar diekan niet gedeeld worden. Maar sluiten die geweldsinstructie en datmandaat binnen Operatie Prosperity Guardian offensieve actie uit? Is hethonderd procent uitgesloten dat deelnemende partijen dat doen?Minister Ollongren:Ik zal daar heel precies op antwoorden, want dezelfde vraag is doorverschillende leden met een verschillende intentie daarachter ook gesteld.Het mandaat en de geweldsinstructie voor beide missies – het geldtnamelijk ook voor Aspides – voorzien in optreden tegen onmiddellijkdreigende aanvallen en voorzien niet in preventief optreden. Als jevoorbereidingen van een aanval ziet aankomen, voorziet het mandaat erniet in dat je preventief dat zou kunnen aangrijpen. Er moet een aanvalstarten en vanaf dat moment is het een aanval en geldt het mandaat voordeze missie.De heer Van Baarle (DENK):Dat lijkt me helder. Iedere aanval op de grond is dus ook per definitieuitgesloten. Hoe geldt het indirect bijdragen daaraan? Een van de doelenvan de missie is ook om informatie uit te wisselen. Behelst dat ook demogelijkheid dat waarnemingen binnen die missie, door onder andereons schip, maar ook door andere schepen, gebruikt zullen worden voordie andere missie, waarin we ook actief zijn, namelijk om wél bombarde-menten op de grond uit te voeren? Gaan we daar dan dus wel indirect aanbijdragen door middel van inlichtingen en waarnemingen als we daarzijn?Minister Ollongren:Nee, dat is niet waar deze missie en deze beeldopbouw in voorzien. Zoalsu weet, is er een andere missie. U heeft daar ook al over gesproken. DieTweede Kamer, vergaderjaar 2023–2024, 29 521, nr. 48734 missie heeft een ander mandaat. Daar hebben wij overigens ook een heleandere betrokkenheid bij. Om dit af te ronden, zeg ik het volgende. Descheidslijn ligt bij het al dan niet onmiddellijk dreigend zijn van eenaanval. De geweldsinstructie is gestoeld op het algemeen erkende rechtop ad-hoczelfverdediging. En – meneer Van Baarle zei het inderdaad al –over de precieze inhoud van de geweldsinstructie kunnen wij hier helaasgeen uitspraken doen.De heer Tuinman (BBB):Ik dacht dat ik het helder had, maar nu begint het toch onduidelijker teworden. We hebben het over een directe dreiging. Laten we het even heelconcreet maken. Alles wat de lucht in vliegt, gaat over het algemeen heelsnel. Je hebt dan weinig tijd om te reageren. Als het eenmaal vliegt, is hetduidelijk. Maar, even plat gezegd, het is nu ook een aantal keer gebeurddat er bootjes daadwerkelijk vanaf het land op het water wordengelanceerd en gaan varen. Die moeten ergens vandaan komen. Is het danzo dat de Tromp moet wachten tot die bootjes daadwerkelijk varen, tot dekoers van die boot is vastgesteld, zodat je die kunt aangrijpen? Of is hetmeer zoals andere partners bijvoorbeeld ook doen, namelijk dat hetmoment dat die varende drones op het strand – dat is even plat gezegd –worden klaargemaakt, het meest kwetsbare punt is? Kun je ze dan hetbeste aangrijpen? Pak je ze dan aan? Ik hoorde de heer Van Baarle neteigenlijk suggereren dat effecten op het land eigenlijk uitgesloten zijn,maar dat zou dan betekenen dat je moet wachten tot ze varen. Dat lijkt meniet gewenst.Minister Ollongren:Nog even los van waar de Tromp precies voor uitgerust is, moet er eenonmiddellijk dreigende aanval zijn. Dat is de duiding of de naderedefiniëring van wat er nodig is. De heer Tuinman weet heel goed wat onsluchtverdedigingsfregat allemaal precies vermag en waar dat meeuitgerust is. Dat staat overigens wel allemaal in de stukken. Deze maniervan werken ligt denk ik ook heel erg in het verlengde van wat juist deTromp goed kan.De heer Tuinman (BBB):Ik wil daar toch nog heel even een interruptie aan wijden. De Ministergeeft net aan dat we niet aan beeldopbouw doen en geen informatie metbetrekking tot targets delen. Ik ondersteun dat helemaal, maar hoe zit hetnou als je daadwerkelijk vanaf de Tromp met je radarbeeld of whateverhet moge zijn – wat mij betreft is het een matroos op het dek met eenverrekijker – ziet dat er iets wordt klaargemaakt? Het lijkt me toch wellogisch dat je die informatie deelt. Als dat betekent dat er vliegtuigen vanAmerikanen zijn of van een andere entiteit, wat het ook moge zijn, die water wordt klaargemaakt daadwerkelijk kunnen uitschakelen, dan kiezen wedaar toch wel voor?Minister Ollongren:Uiteraard. Dingen in de gaten houden om voorbereid te zijn op wat ergaat komen, houdt ook in dat zoiets er onderdeel van uit zou kunnenmaken. Dat moet je natuurlijk met elkaar delen. Overigens verwacht ik dathet vaker omgekeerd zal zijn, dus dat de Tromp die informatie vanuitelders krijgt. Dat is natuurlijk ontzettend belangrijk, want anders kun je jenatuurlijk ook niet voorbereiden op je defensieve taak. Die informatie zaldus natuurlijk wel gedeeld worden. Mooi, dan hebben we dit goed metelkaar kunnen uitdiscussiëren.Dan kan ik meteen toe naar de geschiktheid van de Tromp. Daar hebbenwe al het een en ander over gezegd. Ik sla hier even wat over.De heer Brekelmans vroeg of de kans bestaat dat de Tromp langer in hetgebied zou kunnen blijven, of in de Rode Zee, bijvoorbeeld in het gevalTweede Kamer, vergaderjaar 2023–2024, 29 521, nr. 48735 dat de aanvallen van de Houthi’s zouden toenemen. Kijk, het is eenonderdeel van die Indo-Pacificreis. Die is inderdaad al heel langvoorbereid, en we vinden het ook belangrijk om presentie te tonen in dePacific. We hebben dit kunnen inpassen in het schema, maar dat betekentook dat het, langer dan die circa 25 dagen, onmiddellijk impact heeft opde rest van de reis. Dus we voorzien dat niet. We willen graag die25 dagen die bijdrage leveren. We hebben op dit moment geen plannenom dat te verlengen, maar je kunt nooit «nooit» zeggen. Dus als om watvoor reden dan ook, door partners of de situatie, hoe die zich ontwikkelt,een andere afweging wordt gemaakt, dan zullen we die afweging moetenmaken. Maar het is niet waar we op plannen.De capaciteiten van de Tromp. Volgens mij hebben de heer Tuinman, deheer Brekelmans en de heer Paternotte daarnaar gevraagd. Dat staat denkik ook in de stukken: sensoren, wapensystemen die specifiek gericht zijnop het verdedigen van luchtdreiging. Daarvoor hebben we dus ook deNH90-helikopterboordsensoren, wapensystemen en een aantal specifiekewapens genoemd in de stukken. En misschien volledigheidshalve: deHarpoonmissiles, de Goalkeepers, kleinkaliberwapens en een kanon. Enhet is voorzien van aanvullende systemen, zodat het zich ook kanverdedigen tegen vliegende en oppervlaktedrones. Dat is natuurlijkbelangrijk, omdat we dat ook hebben zien gebeuren op de Rode Zee. Ende bemanning heeft een uitgebreid trainingsprogramma doorlopen, en isecht voorbereid op iedere situatie waarvan wij ons kunnen voorstellen datdie zich daar kan voordoen.Er waren een paar vragen en opmerkingen over het Duitse fregat en overde SM-2-raketten. Ik kan hier niet bevestigen wat hier door sommigen isgezegd daarover. Het is mij niet bekend dat het Duitse fregat zou wordenteruggetrokken; dat is gewoon actief daar. En als wij een probleemhebben met die SM-2-raketten ... Nou ja, we moeten dat uitzoeken. Ik weetdat niet. Wat ik wel weet, is dat de Tromp volledig is uitgerust met watnodig is, ook als het gaat om de raketten. We kunnen natuurlijk geenuitspraken doen over strategische missievoorraden. U begrijpt waarom.Maar ik ben gerust over waar de Tromp mee is uitgerust en de functiona-liteit daarvan.Over land hebben we voldoende gesproken. Hetzelfde geldt voor dealgemene coördinatie. De risico’s. De heer De Roon, de voorzitter zelf, deheer Ceder en anderen zeiden: er zijn zeker risico’s verbonden aan dezeinzet, want het is in een hoog geweldsspectrum. Alles wat ik zonetopsomde van waar de Tromp mee uitgerust is en over de voorbereidingvan de bemanning is ontzettend belangrijk. We kunnen risico’s vooralonderkennen en wegnemen door dat soort maatregelen, maar feit blijftdat inzet in een hoog geweldsspectrum risico’s met zich meebrengt. Ikheb al gezegd dat de Tromp zich ook kan verdedigen tegen drones. DeTromp kan dreiging op en onder water weerstaan; de heer De Roon vroegdaarnaar. De munitieaanvulling zullen we zien. Het hangt er een beetjevan af hoe het gaat en hoe vaak ze worden ingezet in de Rode Zee.Misschien mag ik nu ingaan op de medische capaciteit, want daar warenveel vragen over en dat begrijp ik ook heel goed. De vragen zien eigenlijkallemaal op: is het nou in voldoende mate geregeld, zijn daarover goedeafspraken gemaakt? Kunnen we de risico’s nog verder wegnemen? Feit isdat maritiem optreden tijdige afvoer van patiënten naar een hogerzorgniveau soms lastig is. Schepen varen, de Tromp vaart, dus is er altijdeen factor afstand en een factor tijd. Er is een afhankelijkheid van hetmoment en van de plek waar het schip op dat moment is. Het is belangrijkdat we een helikopter aan boord hebben, los van de eigen role 1-faciliteit.Wij beschouwen de medische keten als gesloten op het moment dat deTromp zich binnen helikopterafstand bevindt van een medische role 2- ofrole 3-faciliteit op zee of op land. Daarom is er veel contact met een aantallanden rondom de Rode Zee, met name Saudi-Arabië, Oman, Egypte enDjibouti. De helikopter kan daar dan naartoe of het schip zelf, een beetjeTweede Kamer, vergaderjaar 2023–2024, 29 521, nr. 48736 afhankelijk van de situatie. Met deze landen worden er dus afsprakengemaakt. Van een aantal landen, met name Saudi-Arabië, Oman enEgypte, hebben we de toezegging dat we voor de medische afvoer methen kunnen samenwerken. Er zijn ook varende medische role2-platformen aanwezig in de Rode Zee, namelijk het vliegdekschipEisenhower en het Spaanse fregat, waar we ook gebruik van kunnenmaken. Aan boord van het Duitse fregat – dat is voor Aspides ingezet – isbovendien «damage control surgery»-capaciteit aanwezig. Dat is eennoodoptie, maar de optie is er wel. De commandant moet dus continu dieafweging maken, geheel situationeel afhankelijk. De medische planning isgedurende deze missie immers eigenlijk een doorlopend proces.Voorzitter. Ik kom bij de overige vragen. De heer Boswijk vroeg of erbuiten het medische domein nog andere risico’s ontstaan door dezemissie. Hij noemde dacht ik specifiek Irak. Hoewel in de regio veel metelkaar samenhangt, zien we geen een-op-eenrelatie tussen onze voorzieneaanwezigheid op de Rode Zee en de escalatie in Irak. Feit is inderdaad wel– daarover hebben we het eerder al gehad – dat Nederland in Irak doelwitkan worden van aan Iran gelieerde milities, om wat voor reden dan ook.De Kamer weet ook dat we er alles aan doen om dat te mitigeren.Over de Doorman hebben we het gehad.De heer Brekelmans (VVD):Ik had ook nog een vraag gesteld over de medische keten. Eerlijk gezegdis dit de eerste maritieme artikel 100-missie die ik doe. De vorige warenallemaal op land. Mijn vraag was hoe dat nu georganiseerd is. Zoals deMinister dat beschrijft, is dat vergelijkbaar met hoe dat bij eerdere missiesin het verleden ging? Of is dat beter of misschien minder goed? Hoeverhoudt zich dat?Minister Ollongren:Het is inderdaad vergelijkbaar met eerdere missies. Tegelijkertijd is demissie weer niet helemaal vergelijkbaar met een eerdere missie. Dus hetantwoord is ja. Het gaat over de medische keten. Ik heb al gezegd dat heter bij maritieme missies ook van afhangt waar je bent in verhouding totde plek waar de medische voorziening geregeld is. Dat element zit er altijdin. Maar het is inderdaad wel vergelijkbaar met hoe dat eerder is gedaan.Voorzitter. Dan heb ik eigenlijk nog maar een paar aanverwante vragen tebeantwoorden. Mevrouw Dobbe vroeg naar mogelijke burgerslachtoffersen de Operatie Poseidon Archer. Zoals de Kamer weet, geven wij geenoperationele militaire steun aan die operatie. Wij doen daaraan mee metniet-operationele steun. Dat is de stafofficier. Dat betekent dat we er weleen betrokkenheid bij hebben en dat we ook weten welke doelen erworden aangevallen. Dat kunnen we dus ook beoordelen. De Kamer weetook dat er in dit soort situaties, in dit geval door de Amerikanen en deBritten als ze aanvallen uitvoeren, alles aan gedaan wordt om burger-slachtoffers te voorkomen, maar dat dat desalniettemin toch altijd eenrisico blijft bij dit soort zaken. Maar het is aan het land dat de aanvallenuitvoert om onderzoek te doen als er meldingen zijn of als er om wat voorreden dan ook een verdenking bestaat dat er burgerslachtoffers zijngevallen. Dat is ook wat de Verenigde Staten doen. Dus zo zit dezeoperatie in elkaar.Dan heb ik tot slot nog de vraag van mevrouw Piri. Zij vroeg waarom deCommandant der Strijdkrachten het afgelopen weekend in Israël opbezoek is geweest. Ik ben eigenlijk blij dat zij die vraag heeft gesteld. Ikdenk dat het juist heel belangrijk is dat de CDS dit soort bezoekenüberhaupt kan afleggen, maar in dit specifieke geval past het bezoek vande CDS aan zijn Israëlische collega helemaal binnen de werkwijze van hetkabinet. Wij proberen op allerlei manieren onze visie duidelijk te makenaan Israël. Dat gebeurt natuurlijk heel vaak op politiek niveau, door deMinister-President, de Minister van Buitenlandse Zaken, de Minister voorTweede Kamer, vergaderjaar 2023–2024, 29 521, nr. 48737 Buitenlandse Handel en Ontwikkelingssamenwerking en de Minister vanDefensie. Wij hebben contacten met onze collega’s. In die contacten uitenwe ook, juist en steeds meer in de afgelopen maanden, onze grote zorgenover de humanitaire situatie in Gaza en over het grote aantal burgerslacht-offers en benadrukken we het belang van het naleven van het humanitairoorlogsrecht. Juist tussen militairen, dus van militair tot militair, is het ookbelangrijk om deze boodschap over te brengen. Dat is wat deCommandant der Strijdkrachten heeft gedaan. Exact de boodschap die wijhebben overgebracht, is ook door hem aan zijn counterpart overgebracht.En omgekeerd: op die manier kun je ook proberen om een beeld te krijgenvan de uitvoering van de oorlog op militair niveau en kun je spreken overde grote risico’s die we zien bij een eventuele inval in Rafah. Daarvanweet u dat ook het kabinet heeft gezegd dat Israël daar echt van af moetzien.Voorzitter. Ik hoop dat ik daarmee de vragen heb beantwoord.De voorzitter:Ik zie dat er nog een vraag is van mevrouw Dobbe.Mevrouw Dobbe (SP):Bedankt voor het antwoord van de Minister. Ik heb nog een vraag over deburgerslachtoffers. Nederland is natuurlijk wel betrokken bij die missie.Wij steunen die missie. We geven niet alleen politieke steun, maar ookmilitaire steun. Maar op het moment dat er burgerslachtoffers zoudenvallen, nemen wij helemaal geen verantwoordelijkheid daarvoor. Heb ikdat nu helder?Minister Ollongren:Het kabinet heeft er bij deze missie voor gekozen om politieke steun teverlenen, en niet-operationele militaire steun in de vorm van eenstafofficier. Daarover is de Kamer ook geïnformeerd. Wij houden ons aande afspraken die wij hierover hebben gemaakt, ook met de Kamer. Als wijzelf geen actieve, operationele steun verlenen, laten wij het inderdaad aande partners om bij een verdenking van burgerslachtoffers dat onderzoekuit te voeren. Daar vertrouwen we inderdaad op bij deze missie.Mevrouw Piri (GroenLinks-PvdA):Ik heb nog drie vragen die volgens mij niet beantwoord zijn. Dank vooralle vragen die wel beantwoord zijn. Ik had er ook heel veel, dat besef ik.Eentje was over het nationale bevel, de nationale geweldsinstructie. Datbegrijp ik, maar wat betekent het dat het door de VS geleid wordt? Datwas een vraag die ik had gesteld. De tweede is of met OPG, met deschepen die er nu zijn, het hele gebied waar beschietingen plaatsvinden,wordt afgedekt. En dan de derde. Dat is toch wel een belangrijke vraagvoor mijn fractie. Waarom is er prioriteit gegeven aan de Amerikaansemissie?Minister Ollongren:Die laatste vraag is naar ik meen in afdoende mate beantwoord door decollega van Buitenlandse Zaken. Als dat niet zo is, wil ik dat graag doen. Ikherhaal graag wat de collega heeft gezegd. VS-geleid betekent dat de VSde leiding heeft genomen bij het starten van deze missie en ook de leidingheeft bij het vullen van de missie. Zij coördineren de inzet van landen. Zijhebben ook het verzoek aan ons gedaan, waar wij op in zijn gegaan. Zijhebben de verantwoordelijkheid om te zorgen dat de missie metluchtafweer, de paraplu over de Rode Zee, in voldoende mate invullingkrijgt. Dat is de leiding van de VS. Die strekt zich dus niet uit tot hetovernemen van het commando van de verschillende schepen die wordeningezet.Tweede Kamer, vergaderjaar 2023–2024, 29 521, nr. 48738 Is het helemaal, 100% afgedekt? Zo veel mogelijk. Dat schetste ik zonet inantwoord op de vraag van de heer Ceder. Er wordt steeds gekeken hoe jehet hele gebied zo goed mogelijk kunt afdekken, met de capaciteiten die jetot je beschikking hebt. Wij kunnen daar ongeveer 25 dagen onze bijdrageaan leveren. Ieder land doet natuurlijk wat op dat moment mogelijk is.Doordat wij het combineren met de reis naar de Indo-Pacific kunnen wedeze bijdrage in een redelijk vroeg stadium leveren. Andere landenhebben misschien wat meer tijd nodig en zullen later weer kunnenbijdragen. Maar dat totaaloverzicht hebben de Verenigde Staten.Wat ik zelf belangrijk vind is dat Aspides later is begonnen en eigenlijknog op stoom moet komen. Een flink aantal landen heeft daarvoor alcapaciteit toegezegd en deels ook al ingezet. Die twee missies moeten zoveel mogelijk samen zorgen voor een dekkend stelsel, doordat de parapluvan de luchtverdediging en de begeleiding door Aspides uiteindelijkgezamenlijk zorgen voor maximale veiligheid op de Rode Zee, uiteraardbij voorkeur doordat de Houthi’s ook op enig moment zullen stoppen metdeze aanvallen.Ook de vraag waarom we niet hebben gekozen voor Aspides bij hetluchtverdedigingsfregat, heeft de Minister van Buitenlandse Zaken al goedbeantwoord, maar zij stelt voor dat ik dat nog een keer herhaal. Het iseigenlijk al een combinatie van wat zojuist al door mijn collega is gezegd.De aard van de capaciteiten van het schip past goed bij de werkwijze vanProsperity Guardian. Het is een luchtverdedigingsfregat dat verantwoor-delijk is voor een deel van het luchtruim en trouwens ook van de RodeZee. Daar is het eigenlijk geschikter voor dan voor het begeleiden vanschepen, plus het feit dat we het wilden inpassen in de reis naar deIndo-Pacific zoals die al was voorzien. We zouden op 9 maart uitvaren. Datbetekende dat het eigenlijk nu wel zo’n beetje moest gebeuren. Datkonden we makkelijk inpassen in Prosperity Guardian, maar wij willenheel graag ook een bijdrage aan Aspides leveren. We denken ook dat wedat kunnen doen. Daarom treft het eigenlijk wel – ik wil er niet opvooruitlopen; we moeten het besluit formeel natuurlijk nog nemen – datdaar vooral behoefte was aan logistieke, ondersteunende capaciteiten.Met de Karel Doorman denken we daarin te kunnen voorzien, maar wezullen u daar nog nader over informeren.De voorzitter:We hebben niet echt nog tijd voor een tweede termijn. Er is morgennatuurlijk de plenaire afronding. Daarvoor is een ruim tijdsblok van tweeuur ingeruimd. Daar kunt u dus nog allerlei dingen vragen, maar wehebben nog wel een paar minuten voor een incidentele vraag, in iedergeval van de heer Tuinman.De heer Tuinman (BBB):Ik had de volgende vraag gesteld. Als de afschrikking en het uit de luchtschieten van drones en rakketten niet voldoende zijn, zou het in plaats watwij met z’n allen hopen – dat hoop ik terdege, maar militaire strategie isook vooruitzien – ook kunnen escaleren. Het is defensief van aard,strategisch defensief en operationeel defensief. Eigenlijk is het ooktactisch dus defensief. Daar kun je wel vraagtekens bij zetten, want als jeeen raket afschiet op een drone van een ander, stel je eigenlijk demiddelen van een ander buiten werking. Dat is op zich een offensievedaad. Maar wordt hierover nagedacht op het ministerie? Zijn de bewinds-personen binnen de EU en met partners in gesprek over wat de volgendestappen zijn als dit niet voldoende blijkt te zijn, bijvoorbeeld door middelvan saturatie van onze verdedigingsparaplu?Minister Bruins Slot:Daar zie je natuurlijk de complementariteit van de verschillende missies.Poseidon Archer is bij uitstek een offensieve missie, geleid door deTweede Kamer, vergaderjaar 2023–2024, 29 521, nr. 48739 Verenigde Staten en de UK, waarbij ze de militaire capaciteiten van deHouthi’s aan de voorkant aangrijpen om hun militaire capaciteiten tetreffen en er ondertussen ook voor te zorgen dat bijvoorbeeld hun ogenen oren worden uitgeschakeld. Daarmee verminder je natuurlijk hetescalerende vermogen. Los van die missie zijn er soms natuurlijk ookindividuele acties van de Verenigde Staten zelf, waar u ook in openbronnen over kan lezen. Maar juist het voorkomen van escalatie isnatuurlijk een belangrijke opdracht van de Operatie Poseidon Archer, wantin die missie worden de capaciteit, de ogen en de oren van de Houthi’s opvoorhand aangegrepen. Maar ook daar vindt natuurlijk steeds een goedeweging plaats, zodat dit ook onder de juiste voorwaarden gebeurt:noodzakelijk, proportioneel en in het kader van het recht op zelfverde-diging.De voorzitter:Meneer Van Baarle, een laatste vraag vandaag dan; voor iedereen, nietalleen voor u.De heer Van Baarle (DENK):Ik wil het graag heel helder krijgen. In eerste instantie sloot de Minister inhaar antwoord aan mij het aanvallen van doelen op land uit, evenals hetuitwisselen van informatie die wellicht in offensieve zin of voor hetaanvallen van doelen op land gebruikt kan worden. In reactie op de heerTuinman hoorde ik weer: als we dat soort informatie zien, zullen wenatuurlijk niet nalaten om die te delen. Daarom nogmaals de hele helderevraag: is het nou uitgesloten of kunnen we indirect toch bijdragen aanoffensieve operaties of bombardementen door onze informatie uit tewisselen via deze missie?Minister Ollongren:Onze bijdrage is onderdeel van de beide defensieve missies, van OPG envan Aspides met associated support. Voor die beide missies zullen we ookdoen aan build, opbouw. Het is dan ontzettend belangrijk om informatieuit te kunnen wisselen met onze partners. De heer Tuinman wees erop,maar het is inderdaad zo dat je goed moet kijken of je relevante informatiehebt juist om die taak uit te kunnen voeren. Het gaat dan om informatiewaarmee je je kunt voorbereiden op het uitschakelen van een eventueleaanval. Die informatie deel je ook met de partners. Dat betekent inderdaaddat diezelfde partners, ook die die deelnemen aan een andere missie, dieinformatie kunnen hebben.Het is niet onze taak. Het is niet iets wat we vragen te doen. Maar ik kanniet uitsluiten dat die informatie verschillende kanten opgaat en dat dieuiteindelijk ook relevant kan zijn voor die andere missie, waarin wij zelfeen andere rol hebben, namelijk niet-operationeel. Het is dus geen opgavevoor de Tromp.Mevrouw Piri (GroenLinks-PvdA):Voorzitter, ik snap u, want het is aan u om de tijd te bewaken. Maarmorgen hebben we een plenaire afronding en in de tussentijd moet ikmijn fractie adviseren om wel of niet in te stemmen met een missie.Vandaar.Wij neigen naar voor, laat dat duidelijk zijn. Maar voor mij blijft het tocheen punt dat drie grote EU-landen, die eerder zijn gevraagd om dezelfdebijdrage te leveren als Nederland en Denemarken, om verschillenderedenen zijn afgehaakt. Frankrijk zei eerder – dit is publieke informatie –dat het alleen onder Frans bevel zou mogen. Het fregat staat onderNederlands bevel en toch doet Frankrijk er niet op dezelfde manier aanmee. Italië heeft gezegd: wij gaan voor een eigenstandige operatie. Spanjeheeft gezegd: wij doen het niet met een ad-hoccoalitie, maar alleen met deTweede Kamer, vergaderjaar 2023–2024, 29 521, nr. 48740 EU en de NAVO. Griekenland had een fregat toegezegd, maar levert nutoch niet.Voorzitter. Ik snap dat je niet alles altijd openbaar kunt zeggen, maar voormij is het echt belangrijk. Ik denk namelijk dat er ook politieke motievenwaren voor grote EU-landen om een voorkeur te geven aan de EU-missieof om zich misschien niet te associëren, omdat er ook een andereAmerikaanse operatie, die meer offensief van aard is, aan de gang is. Daarwilden zij zich niet mee associëren. Ik hoop daar van het kabinet toch ietsmeer zicht op te krijgen, zodat ik mijn fractie ook daarover kan informeren.Minister Bruins Slot:Laat ik allereerst zeggen dat sinds de start van de missie Aspides Frankrijken Italië direct support aan Aspides hebben gegeven. Maar ze geven ooknog steeds associated support aan OPG. Dat wil zeggen dat ze de missiewel degelijk steunen en dat ze complementair eraan meewerken, op demanier waarop wij dat gaan doen met de Tromp, zoals de Minister vanDefensie net heeft uitgelegd. Die stap hebben zij dus gezet. Om het beeldeven compleet te maken: Denemarken levert direct support aan OPG. Delanden kunnen flexibel zijn in waar ze wel of geen steun aan geven. Dushet kan later weer veranderen. Italië en Frankrijk hebben eerst, net als wij,OPG wel gesteund onder nationaal bevel. Maar dat hebben zij gedaantotdat Aspides begon. Naast Nederland hebben Frankrijk en Italië ook hethardst getrokken aan Aspides. Dus ze hebben vanaf het begin enormedruk gezet op de andere Europese landen om dit te gaan doen. Als zo’nmissie dan start, wordt er natuurlijk ook gekeken naar de landen die er hethardst op gedrukt hebben en wordt er verwacht dat zij gelijk leveren.Anders zou zo’n missie toch weer langere tijd stilliggen. Ze hebben dusgelijk de overstap gemaakt van de ene missie onder nationaal bevel naarAspides, maar ze blijven die andere ook nog steunen.Mevrouw Piri vraagt waarom wij nu niet direct Aspides steunen. Dat heeftecht met de militaire overweging te maken. De beste plaats voor het schipis bij de OPG. We zijn gebonden aan een tijdstraject. De Minister vanDefensie heeft behoorlijk strategisch en tactisch moeten kijken om ervoorte zorgen dat we een goede inzet in de Indo-Pacific hebben en ook ditkunnen doen. Dat gebeurt ook vanuit dezelfde motivatie, namelijk dat wewillen laten zien dat we de veilige en vrije doorvaart actief steunen meteen schip. We kijken nu naar de besluitvorming. Het heeft onze voorkeurdat de Doorman in Aspides terechtkomt. Daar past die ook beter. Maar wewillen natuurlijk wel eerst keurig het toetsingskader doorlopen hebben,zodat de Kamer compleet en zorgvuldig op de hoogte wordt gebracht.Omdat dit zo’n zwaar punt is, kijk ik nog heel even naar de Minister vanDefensie, of zij dit nog wil aanvullen.De voorzitter:De Minister van Defensie.Minister Ollongren:Ik ben het er helemaal mee eens. Het is volgens mij precies zoals het zit. Ikdenk dat we het eigenlijk ook heel positief kunnen zien. ProsperityGuardian is eerder gestart. Wij kunnen nu relatief vroeg in de missie dezebijdrage leveren, voor een korte duur. Laten we eerlijk zijn: het is eenkleine maand. Maar het past wel precies binnen die missie, met dieluchtverdedigingsparaplu. Daar past de Tromp perfect in. En we willenook heel graag ... Het klopt precies.Een aantal landen die al bereid waren om een bijdrage te leveren, hebbentoch, omdat het gelukt is om een Europese missie op te zetten, gezegd:single set of forces; we hebben allemaal beperkte capaciteiten. We kunneneen fregat niet twee keer inzetten, maar we kunnen wel zeggen: we gaanzorgen dat die Europese missie er komt. Een aantal landen heeft daarvoorgekozen. En tegelijkertijd is ons schip ook beschikbaar voor de andereTweede Kamer, vergaderjaar 2023–2024, 29 521, nr. 48741 missie, eigenlijk precies in de spiegelverhouding zoals wij dat doen. Het ismijn hoop en eigenlijk ook wel mijn verwachting dat die missies heelcomplementair aan elkaar zullen zijn. Als we eenmaal wat meer gewendzijn geraakt aan wat we met elkaar aan het doen zijn op de Rode Zee enaan de verschillende manieren van werken, zowel met het begeleiden vanschepen als met de luchtverdedigingsparaplu, zullen we met de uitwis-seling van beeldopbouw en informatie ook echt in staat zijn om zecomplementair aan elkaar te laten zijn.En wie weet, kun je uiteindelijk ook met één missie ... Maar zover is hetnog lang niet. Ik denk dat we nu ook vanuit Europa maximaal laten ziendat het ons ernst is. Ik hoop dat we de GroenLinks-PvdA-fractie hiermeevoldoende comfort hebben gegeven om dit morgen, nadat we nog eenderde termijn hebben gehad, waarin we eventuele aanvullende vragengraag willen beantwoorden, te zien als iets wat je kunt steunen.De voorzitter:Dan dank ik de leden voor de inbreng in dit debat. Ik dank de bewinds-lieden voor de beantwoording. Morgenavond om 20.15 uur is de plenairetermijn, waarin nog allerlei dingen aan de orde kunnen worden gesteld,als u daar behoefte aan heeft.Sluiting 19.37 uur.Tweede Kamer, vergaderjaar 2023–2024, 29 521, nr. 48742