Voortgangsrapportage Nederlandse inzet NAVO-oostflank

Tweede Kamer der Staten-Generaal2Vergaderjaar 2024–202528 676NAVONr. 505 BRIEF VAN DE MINISTERS VAN DEFENSIE EN VAN BUITEN-LANDSE ZAKEN Aan de Voorzitter van de Tweede Kamer der Staten-GeneraalDen Haag, 21 mei 2025Deze voortgangsrapportage geeft inzicht in de Nederlandse militaire inzetaan de oostflank van het NAVO-verdragsgebied over de periode mei 2024tot en met april 2025.1De grootschalige agressieoorlog van Rusland tegen Oekraïne en deonverminderde Russische dreiging vormen de grootste geopolitiekeuitdaging voor het NAVO-bondgenootschap sinds het einde van de KoudeOorlog. De Russische dreiging manifesteert zich nadrukkelijk aan deoostflank van het NAVO-verdragsgebied. In deze voortgangsrapportagelicht het kabinet de ontwikkelingen en besluiten over de inzet aan deoostflank van het NAVO-verdragsgebied toe.De voortgangsrapportage bestaat uit drie onderdelen:1.Geopolitieke context;2.Overzicht en voortgang van de Nederlandse inzet;a.Militaire bijdrage aan Multinational Battlegroup Litouwen (voor-heen enhanced Forward Presence);b.Inzet enhanced Vigilance Activity MQ-9 Reaper vanuit Roemenië;c.Inzet enhanced Air Policing F-35 vanuit Estland;d.Special Operations Liaison Element in de Baltische Staten;e.Nederlandse deelname aan Baltic Sentry;3.Financiën.1Het kabinet heeft de Tweede Kamer een jaarlijks ijkmoment toegezegd over de doorlopendeNederlandse inspanning in Litouwen als onderdeel van enhanced Forward Presence (eFP).Voorliggende voortgangsrapportage omvat ook andere Nederlandse inzet langs de oostflankvan het NAVO-verdragsgebied. kst-28676-505ISSN 0921 - 7371’s-Gravenhage 2025Tweede Kamer, vergaderjaar 2024–2025, 28 676, nr. 5051 1) Geopolitieke context Door de principes van territoriale integriteit en soevereiniteit niet terespecteren, schendt Rusland de internationale rechtsorde. Daarbij maaktRusland gebruik van informatiemanipulatie en agressieve desinformatie-campagnes.Tegelijkertijd zijn mondiale machtsverhoudingen aan het verschuiven. Deopkomst van nieuwe machten en de fragmentatie van de huidigemondiale ordening leiden tot geopolitieke competitie, spanningen enconflicten. Vanuit de VS komt klare taal dat Europese bondgenoten meerverantwoordelijkheid moeten dragen voor de Europese veiligheid. Ook deNAVO vraagt als onderdeel van het NATO Force Model (NFM) een groteremilitaire bijdrage van bondgenoten (waaronder Nederland) aan decollectieve veiligheid. Het bondgenootschap moet zich op nieuwe wijze totdeze geopolitieke context verhouden. Meer dan ooit moeten Europeselanden zelf het initiatief nemen; voor zowel financiële en militaireondersteuning van Oekraïne als het afschrikken van Rusland en zijnbondgenoten langs de oostflank van het NAVO-verdragsgebied.Met het oog hierop blijft Nederland in NAVO-verband inzetten op deversterking van de afschrikking en verdediging aan de oostflank van hetNAVO-verdragsgebied. De NAVO onderstreept door de directe militaireaanwezigheid in de regio de boodschap dat het nu en in de toekomst elkecentimeter van het verdragsgebied zal verdedigen.Om weerstand te kunnen bieden aan de toegenomen dreiging, stelt deNederlandse krijgsmacht zich in verhoogde mate gereed voorhoofdtaak 1: bescherming van het eigen grondgebied en dat vanNAVO-bondgenoten.De mate waarin de strategische doelstellingen van de inzet langs deoostflank worden behaald en of er sprake is van daadwerkelijk succesvolleafschrikking is moeilijk «meetbaar». Rusland heeft het NAVO-verdrags-gebied niet daadwerkelijk aangevallen, maar voert wel voortdurend cyber-en hybride-activiteiten uit gericht op NAVO-bondgenoten. Hiervan is nietalleen sprake aan de oostflank van het NAVO-verdragsgebied maar ooksteeds verder naar het westen. Tegelijkertijd vinden luchtruimschendingenaan de oostflank van het NAVO-verdragsgebied plaats. NAVO en de EUspannen zich, met behulp van de bijdragen van bondgenoten waaronderNederland, in om de weerbaarheid van landen aan de oostflank tevergroten.2) Overzicht en voortgang van de Nederlandse inzet aan deoostflank De Nederlandse militaire inzet als onderdeel van de bredere NAVO-aanwezigheid draagt bij aan de verdediging van het NAVO-verdrags-gebied, afschrikking van tegenstanders (met name Rusland), gerust-stelling van (de bevolking van) bondgenoten, de eensgezindheid ensolidariteit binnen de NAVO, de onderlinge samenwerking en interopera-biliteit en nieuwe kansen voor (andere) vormen van samenwerking metbondgenoten. De Nederlandse krijgsmacht doet door de inzet aan deoostflank waardevolle ervaring op met het opereren binnen een contextvan (hybride) dreiging en het inzetten van nieuwe complexe (wapen)sys-temen, die de gereedheid en de geoefendheid van de Nederlandsekrijgsmacht bevorderen.Tweede Kamer, vergaderjaar 2024–2025, 28 676, nr. 5052 De Nederlandse inzet als onderdeel van de bredere NAVO-aanwezigheidkan aan de gehele oostflank van het NAVO-verdragsgebied onverminderdop veel waardering rekenen. Er is brede steun onder de lokale bevolkingvoor de NAVO-inzet; de bijdragen van de Nederlandse krijgsmacht aan demilitaire presentie worden ervaren als een wezenlijke bijdrage aan deveiligheid van de betreffende landen.In de periode mei 2024 tot en met april 2025 bestond de Nederlandse inzetuit:•Een bijdrage aan de Multinationale Battlegroup (MNBG) in Litouwenmet compagnieën vanuit de 43e Gemechaniseerde Brigade en eenverkenningseskadron (alle rotaties met circa 300 militairen). Hetmandaat voor deze inzet loopt tot en met 31 december 2026;•De inzet van MQ-9 Reapers vanuit Roemenië vanaf maart 2024 tot enmet maart 2026;•De inzet van F-35’s vanuit Estland van december 2024 tot en met maart2025;•Special Operations Liaison Element in de Baltische Staten;•Nederlandse deelname aan Baltic Sentry; het beveiligen van de(onderwater) infrastructuur in de Baltische zee.Multinational Battlegroup (MNBG) LitouwenDe NAVO-bondgenoten besloten na de illegale annexatie van de Krimdoor Rusland in 2014 tot de versterking van de afschrikking- en verdedi-gingsfunctie aan de oostflank van het NAVO-verdragsgebied met MNBGs.Deze zijn ter geruststelling van de Baltische Staten en Polen en voorgeloofwaardige afschrikking van Rusland.Nederland neemt sinds 2017 onafgebroken deel aan de MNBG inLitouwen onder Framework Nation Duitsland. Medio 2024 heeft hetkabinet het mandaat van de inzet tot en met eind 2026 verlengd(Kamerstuk 29 521, nr. 481 van 6 mei 2024). Het kabinet streeft ernaar uwKamer uiterlijk in Q2 2026 te informeren over een mogelijke vervolg vande missie.In februari 2022 is het commando van de MNBG-eenheden aan SACEURovergedragen. SACEUR heeft daarmee het mandaat om, indien nodig,over te gaan tot verplaatsing en inzet van MNBG-eenheden binnen dedoor de NAVO gestelde kaders. Nederland bepaalt aan de hand van deNAVO-plannen voor de versterking van de collectieve verdediging op delangere termijn, de toekomstige inzet in het Balticum en dus ook inzet inLitouwen. Hierover staat Nederland in nauw contact met Duitsland enLitouwen.Met de langjarige Nederlandse bijdrage aan de MNBG toont Nederlandzich een betrouwbare bondgenoot. Tevens verstevigt de bijdrage desamenwerking met partners zoals Litouwen, Duitsland en Noorwegen. Ditdraagt bij aan het verhogen van de ervaring met het gezamenlijk optredenen komt de interoperabiliteit ten goede. Nationaal draagt de inzet bij aande operationele gereedheid van de eenheden en verhoging van desituational awareness aan de oostflank van het NAVO-verdragsgebied.Een aandachtspunt blijft ook voor 2025 de toegenomen aanwezigheid vaninternationale eenheden waardoor de druk op de aanwezige oefenter-reinen toeneemt. In het kader van de inzet in Litouwen verkent Defensiedaarom vanaf de huidige rotatie proactief opties om in buurlanden teoefenen. Tot op heden is uitwijken naar de buurlanden voor oefenen voorNederland nog niet nodig geweest.Tweede Kamer, vergaderjaar 2024–2025, 28 676, nr. 5053 Inzet MQ-9 RoemeniëVanwege de Russische dreiging aan de oostflank van het NAVO-verdragsgebied ontplooit de NAVO activiteiten in het kader vanafschrikking en verdediging, waaronder enhanced Vigiliance Activities(eVA). Sinds maart 2024 worden drie MQ-9’s ingezet vanuit Roemenië.Met deze inzet draagt Nederland bij aan het versterken van de inlichtin-genpositie van de NAVO en aan het geruststellen van bondgenoten in deregio. De MQ-9’s vliegen langs de grens van het NAVO-verdragsgebied enover internationale wateren. Zij dragen met hun sensoren bij aan hetopbouwen van een accuraat situationeel beeld. Over het doel en de missievan deze systemen is uw Kamer met een Kamerbrief op 17 oktober 2023geïnformeerd (Kamerstukken 28 676 en 30 806, nr. 442).Tevens toont Nederland op deze wijze solidariteit met bondgenoot engastland Roemenië.Nationaal biedt deze inzet van MQ-9’s kansen om ervaring op te doen metnieuwe, hightech Intelligence, Surveillance en Reconnaissance (ISR)-capaciteiten. De operationele ervaring bij stationering in het buitenland isvan groot belang voor zowel de werk- als leerprocessen van de Neder-landse eenheid, alsook voor het inrichten van de inlichtingenketen innationaal en internationaal verband.Door inzet in Roemenië breiden de mogelijkheden om te leren van deinzet van een ISR-platform en het uitvoeren van de (verwerkings-)processen die daarmee samenhangen zich uit. De Nederlandse inzet heeftervoor gezorgd dat de MQ-9 capaciteit geïntegreerd is in de NAVOISR-structuur, waar de Nederlandse MQ-9 sinds 1 januari 2025 als «inplace forces» deel van uitmaakt.Met de Kamerbrief van 21 februari 2025 (Kamerstuk 28 676, nr. 486) is uwKamer geïnformeerd over de verlenging van de inzet van twee MQ-9’s tot31 maart 2026.Inzet F-35’s EstlandBondgenoten zetten zich o.a. via NAVO-luchtruimactiviteiten in vooreffectieve bescherming en verdediging van het luchtruim boven hetNAVO-verdragsgebied.Zoals eerder aan de Kamer gecommuniceerd (Kamerstuk 29 521, nr. 481van 6 mei 2024) heeft Nederland in de periode december 2024 tot en metmaart 2025 een bijdrage geleverd aan NAVO- enhanced Air Policing (eAP),met een flexibele inzet van drie tot zes F-35-toestellen en NationaleDatalink Management Cell (NDMC) capaciteiten vanuit Estland. Dit opspecifiek verzoek van Estland, die zelf geen vijfde generatie vliegtuigenzoals de F-35 bezit.De eAP-activiteiten hadden tot doel om de veiligheid en integriteit van hetNAVO-luchtruim boven de Baltische staten te bewaken. Via Quick ReactionAlert-activiteiten stonden F-35 toestellen 24 uur per dag klaar om snel tekunnen reageren op mogelijke indringers in het luchtruim. De Neder-landse F-35’s onderschepten en escorteerden tijdens hun inzetperiode23 Russische vliegtuigen aan de oostflank van het NAVO-verdragsgebied.Als onderdeel van de NAVO enhanced Vigilance Activities monitorden detoestellen gedurende Air Shielding-operaties de situatie aan de grens vanhet verdragsgebied.De eAP activiteiten zijn doorlopende activiteiten van de NAVO, waarvoorde NAVO bijdragen aan de bondgenoten vraagt. Daarnaast heeft de NAVOTweede Kamer, vergaderjaar 2024–2025, 28 676, nr. 5054 een doorlopende behoefte aan tactische datalink (TDL) managementcapaciteiten ter ondersteuning van deze activiteiten.De F-35 toestellen traden op onder directe aansturing van de NAVO. Ditbetekende dat het Nederlandse eAP-detachement als geheel wasovergedragen aan NAVO middels een transfer of authority (TOA).Tijdens de inzet werkten Nederlandse militairen nauw samen met hunEstse collega’s toen technici van de Estse luchtmacht het onderhoud aande F-35 vliegtuigen observeerden tijdens een Agile Combat Employment(ACE) evenement. Daarnaast namen de F-35’s deel aan de Find, Fix, Trackand Trace (F2T2)-oefening om de geavanceerde mogelijkheden van deF-35 te demonstreren. Tijdens de oefening werden internationaleISR-middelen ingezet om trainingsdoelen te lokaliseren en deze door tegeven aan andere vliegtuigen, waaronder de Nederlandse F-35’s.Special Operations Liaison Element in de Baltische StatenSinds 2017 hebben Nederlandse Special Operations Forces (SOF) eengoede verstandhouding opgebouwd met de special forces in Litouwen.Vanaf 2022 tot heden is besloten een permanente Special OperationsLiaison Element (SOLE) in te zetten in de Baltische Staten. Het doel vandeze SOLE-capaciteit is het opbouwen van relaties met zowel lokale eninternationale SOF-partners in de regio, het bijdragen aan beeldopbouwen het identificeren van handelingsopties voor het Nederlandse SpecialOperations Command (SOCOM). Tevens biedt het SOLE ondersteuning inde NAVO-planning voor SOF-eenheden. In het afgelopen jaar hebbendiverse trainingsuitwisselingen plaatsgevonden op het gebied vanUnmanned Aerial Vehicle (UAV) en maritiem optreden. Dit draagt bij aande interoperabiliteit met lokale SOF-partners en toont solidariteit met deBaltische Staten.Nederlandse bijdrage Baltic SentryDe NAVO heeft een nieuwe enhanced Vigilance Activity (eVA) opgestartter beveiliging van de vitale infrastructuur in de Oostzee. Met Baltic Sentrywil de NAVO een beter beeld krijgen van wat zich op en onder waterafspeelt in de regio. De NAVO aanwezigheid moet zo staten enniet-statelijke actoren afschrikken om kritieke onderzeese infrastructuur inde Oostzee te beschadigen.De maritieme operatie wordt gecoördineerd vanuit het Allied MaritimeCommand (MARCOM), onder leiding van Joint Forces CommandBrunssum (JFCBS) in Nederland. SACEUR heeft de Standing NATOMaritime Group 1 (SNMG1) onder een Nederlandse commandant en deStanding NATO Mine Countermeasures Group 1 (SNMCMG1) onderBelgisch/Nederlands commando aangewezen om de eerste maanden van2025 deel te nemen aan Baltic Sentry. Nederland droeg reeds met hetfregat Zr.Ms. Tromp en het hydrografische opnemingsvaartuigZr.Ms. Luymes bij aan deze NAVO-vlootverbanden. Beide schepenvervullen daarin de rol van stafschip. Daarnaast is het mijnenbestrijdings-vaartuig Zr.Ms. Schiedam onderdeel van SNMCMG1. Daarmee isNederland voorlopig onderdeel van de inzet voor Baltic Sentry. Om een zovolledig mogelijk beeld te schetsen van de Nederlandse inzet aan deoostflank is deze tijdelijke deelname van Nederlands personeel enmaterieel aan Baltic Sentry in deze voortgangsrapportage opgenomen.Tweede Kamer, vergaderjaar 2024–2025, 28 676, nr. 5055 3) Financiën De inzet aan de oostflank van de NAVO werd in 2024 voor € 51,0 miljoenbekostigd2 vanuit het Budget Internationale Veiligheid (BIV).Dit bedrag omvat:−MNBG Litouwen: € 42,4 miljoen−Inzet eVA MQ9 Roemenië: € 5,1 miljoen−Inzet eAP F-35 Estland: € 1,2 miljoen. De meeste uitgaven vinden in2025 plaats en zullen daarom worden opgenomen in de volgendevoortgangsrapportage−eFP Roemenië: € 2,3 miljoen (ter afronding van inzet in eerdereperiode3)Vanwege operationele veiligheidsredenen kunnen geen uitsprakengedaan worden over de financiële omvang van de SOLE inzet.Baltic Sentry is pas in 2025 opgestart; er zijn nog geen uitgaven geweestvoor Baltic Sentry in 2024.Tot slotWe bevinden ons op een kantelpunt voor de veiligheid en toekomst vanNederland en Europa. De Russische dreiging is onverminderd groot en zalnaar verwachting aanhouden. De VS vragen Europese bondgenoten ommeer verantwoordelijkheid te nemen voor de eigen veiligheid. Het kabinetonderschrijft die wens en is van mening dat deze discussie binnen NAVOgevoerd moet worden. Een actieve Nederlandse bijdrage aan debescherming en verdediging van het NAVO-verdragsgebied is nu en in detoekomst essentieel om de eigen en collectieve veiligheid in Europa tewaarborgen.Voortzetting van de noodzakelijke en uitgebreide inspanningen terversterking van de oostflank van het NAVO-verdragsgebied behoudendaarbij prioriteit.De Minister van Defensie,R.P. BrekelmansDe Minister van Buitenlandse Zaken,C.C.J. Veldkamp2Om boekhoudkundige redenen is het alleen mogelijk om terug te kijken op (fiscale)kalenderjaren.3Nederland leverde vanaf de zomer 2022 een jaar lang ca. 150 militairen voor de battlegroup inRoemenië.Tweede Kamer, vergaderjaar 2024–2025, 28 676, nr. 5056