Implementatie Asiel- en Migratiepact

Tweede Kamer der Staten-Generaal2Vergaderjaar 2024–202532 317JBZ-RaadNr. 965 BRIEF VAN DE MINISTER VAN ASIEL EN MIGRATIE Aan de Voorzitter van de Tweede Kamer der Staten-GeneraalDen Haag, 25 juni 2025In deze brief informeer ik uw Kamer over de stand van zaken van deimplementatie van het Europese asiel- en migratiepact (hierna: Migra-tiepact), grofweg een jaar voordat het Migratiepact op 12 juni 2026 in hetNederlandse asiel- en opvangstelsel in werking treedt. Hiermee geef ikuitvoering aan de motie van leden Podt (D66) en Rajkowski (VVD) over hetperiodiek informeren van de Kamer over de voortgang van de implemen-tatie van het Migratiepact(Kamerstuk 32 317, nr. 913).Nationale strategieDe op 24 juni jl. aan de Europese Commissie gestuurde nationale strategieis als bijlage bij deze brief gevoegd.Op grond van artikel 7 lid 1, van Verordening (EU) 2024/1351 moetenlidstaten een nationale strategie opstellen betreffende hun asiel- enmigratiebeheersysteem. De strategie is opgesteld op basis van een formatvan de Europese Commissie.1 Deze nationale strategie bevat informatieover de inzet die de komende jaren gepleegd wordt om het asielsysteembeheersbaar te houden en bevat daarom een samenvatting van hetNederlandse beleid. In het document wordt allereerst een schets gegevenvan de huidige situatie in Nederland waarna voor de verschillendedoelstellingen nader wordt aangegeven wat de inzet van Nederland is.Tevens wordt daarbij uitgelegd hoe er samengewerkt wordt tussen deverschillende ketenpartners. Het betreft een niet juridisch bindenddocument. De Europese Commissie zal, op basis van de nationalestrategieën van de lidstaten, een vijfjarige Europese strategie voor asiel-en migratiebeheer opstellen waarin de strategische en lange termijn-aanpak van migratie- en asielbeheer op het niveau van de Unie wordtuiteengezet.1Het format is vastgesteld in Uitvoeringsbesluit (EU) 2025/503 van de Commissie. Lidstaten zijneraan gehouden dit format te volgen. kst-32317-965ISSN 0921 - 7371’s-Gravenhage 2025Tweede Kamer, vergaderjaar 2024–2025, 32 317, nr. 9651 Een beter functionerend Europees asielsysteem is essentieel voor meergrip op migratie aan de Europese buitengrenzen en meer grip opsecundaire migratie tussen de lidstaten. Het Migratiepact biedt daartoebelangrijke kansen, waaronder de invoering van een versnelde asielgrens-procedure voor asielzoekers uit landen met een laag inwilligingsper-centage, meer harmonisatie van regels, een effectievere Dublin-proceduredie gepaard gaat met onderlinge solidariteit en verplichte registratie vaniedereen die zich aan de buitengrenzen meldt.Ook voor het Nederlandse asielsysteem biedt de implementatie van hetMigratiepact kansen om de asielprocedure te optimaliseren, van opvangtot terugkeer, en het in lijn brengen van de asielprocedure met de inzetvan dit kabinet op een sneller, strenger en soberder asielbeleid.In december 2024 informeerde mijn ambtsvoorganger uw Kamer over dehoofdlijnen van het Migratiepact middels verzending van het nationaleimplementatieplan (NIP) (Kamerstuk 32 317, nr. 908). Tot dat moment lagde nadruk vooral op het inbedden van het Migratiepact in Nederlandsbeleid- en regelgeving. Sinds januari 2025 richt mijn aandacht zich ook opde operationele implementatie en parallel daaraan het vormgeven vanresterend beleid en lagere wetgeving.Grensprocedure en screeningOp dit moment bestaat in Nederland al een grensprocedure voorvreemdelingen die aan de Nederlandse buitengrens een asielverzoekindienen. De KMar verricht de identificatie en registratie (I&R), waaronderde registratie in Eurodac, en draagt daarnaast zorg voor de uitgesteldetoegangsweigering en het opleggen van grensdetentie. Tegelijkertijdworden de rechten van de vreemdeling gewaarborgd en verricht de KMareen grondige controle. In grote lijnen blijft het huidige proces van deKMar gelijk met de screeningsprocedure, na inwerkingtreding van hetMigratiepact en daarmee de screeningsverordening. Handelingen in hetkader van de screeningsverordening, meer specifiek biometrie afnemenen registratie van iemands identiteit, mogen niet worden herhaald. In hetwetsvoorstel Uitvoerings- en implementatiewet Asiel- en migratiepact isde KMar om deze redenen aangewezen als screeningsautoriteit voor debuitengrens.Na screening door de KMar aan de buitengrens zal de verzoeker wordenovergedragen aan de IND, die op het Aanmeldcentrum Schiphol deversnelde asielgrensprocedure uitvoert. Indien vervolgens binnen demaximale termijn van 12 weken het asielverzoek kan worden afgewikkeld,kan direct de terugkeergrensprocedure worden opgestart.Met de inwerkingtreding van het Migratiepact wordt de verplichtinggeïntroduceerd om asielverzoeken van bepaalde groepen in de versneldeprocedure af te handelen. Het betreft o.a. personen die de autoriteitenmisleiden, een gevaar vormen voor de openbare orde of nationaleveiligheid en/of afkomstig zijn uit een land met een Europees breedinwilligingspercentage van 20% of lager. Wanneer mensen aan deNederlandse buitengrens melden met een asielwens wordt die versneldeprocedure de asielgrensprocedure. Deze verplichting geldt ook voorgezinnen met minderjarige kinderen. Bij alleenstaande minderjarigen(AMV) geldt de verplichting alleen wanneer zij een gevaar vormen voor deopenbare orde of nationale veiligheid. Als de asielgrensprocedure wordttoegepast voor gezinnen met minderjarige kinderen of AMV’s, vindt ditplaats in een gesloten gezinsvoorziening in Zeist.Tweede Kamer, vergaderjaar 2024–2025, 32 317, nr. 9652 Het grootste deel van de personen die gescreend moeten worden zullenzich reeds op Nederlands grondgebied bevinden. Na inwerkingtreding vanhet Migratiepact zal deze groep in Ter Apel het screeningsprocesdoorlopen uitgevoerd door de IND, die eveneens is aangewezen alsscreeningsautoriteit.De kwetsbaarheidstoets en een voorlopige medische check zijn eveneensverplichte onderdelen van het screeningsproces. In de keten wordengesprekken gevoerd om te borgen dat deze goed worden uitgevoerd en,voor wat betreft de voorlopige medische check, door medisch geschooldpersoneel.OpvangHet COA is verantwoordelijk voor de opvang van asielzoekers, het beheervan opvanglocaties, het handhaven van de veiligheid en leefbaarheid inopvanglocaties en het verstrekken van noodzakelijke middelen aanasielzoekers. Op hoofdlijnen voldoet het Nederlandse opvangsysteem aande relevante bepalingen van de nieuwe Opvangrichtlijn van hetMigratiepact.Het COA zet in op volledige implementatie van het Migratiepact en werktop dit moment aan de operationele implementatie door invulling te gevenaan de beleidskeuzes en het verrichten van activiteiten om de procedures,infrastructuur, werkinstructies en protocollen en IV-systemen per 12 juni2026 in overeenstemming te brengen met het Migratiepact.De laatste wijzigingen aan het opvangsysteem die het Migratiepactvoorschrijven worden op dit moment uitgewerkt door het COA. Dezewijzigingen betreffen, ten eerste, het van rechtswege vervallen van hetrecht op opvang van Dublinclaimanten na ontvangst van het overdrachts-besluit. Na het vervallen van het recht op opvang moet wel nog in eenminimale levenstandaard worden voorzien. Op dit moment wordtgezamenlijk bekeken op welke wijze onderdak geboden kan worden aandeze groep, mede gericht op het eenvoudig en snel overdragen van depersoon aan de verantwoordelijke lidstaat.Een tweede wijziging is dat de Opvangrichtlijn voorschrijft dat als eenverzoek om internationale bescherming is gedaan, zo snel mogelijk(binnen 30 dagen) een individuele beoordeling moet worden gedaan vande bijzondere opvangbehoeften. Het COA gaat deze zogenaamdekwetsbaarheidstoets uitvoeren. Dit betekent een uitbreiding van dewerkzaamheden op de centrale opvanglocatie of op een eventuelevervolglocatie. Deze kwetsbaarheidstoets wordt op dit moment vormge-geven, waarbij rekening wordt gehouden met kwetsbaarheidsbeoorde-lingen die eerder in het proces ook al plaatsvinden. Tot slot werkt het COAaan aanpassingen in de vereiste materiële voorzieningen en informatie-verstrekking naar Europese standaarden.AsielprocedureTezamen met het regeerprogramma van dit kabinet, biedt het Migratiepactde mogelijkheid de asielprocedure flexibeler in te richten. Zoals reeds inhet NIP is aangekondigd, wordt de nieuwe asielprocedure ontdaan vanhuidige verplichte elementen zoals het aanmeldgehoor, de rust- envoorbereidingstijd, de voornemenprocedure en de afschaffing van dehuidige algemene- en verlengde asielprocedure. Het streven van de IND isom met deze nieuwe procedure een versnelling per aanvraag te realiserendoor middel van een optimalisatie in de sturing op doorlooptijden.Tweede Kamer, vergaderjaar 2024–2025, 32 317, nr. 9653 De IND heeft de operationele opdracht om de nieuwe asielprocedure in terichten en deze in lijn te brengen met de voorschriften van het Migra-tiepact in één programma ondergebracht. Dit programma is ingerichtlangs drie zogenaamde «bouwplaatsen» namelijk ontvangen en voorbe-reiden asielaanvraag (OVA), horen en beslissen (H&B) en de bouwplaatsjuridisch die elk een specifiek maar tegelijk samenhangend werkprocesgaan ontwerpen. Binnen het programma Migratiepact implementeert deIND ook het nieuwe identificatie- en registratieproces dat voldoet aan deScreeningsverordening.Gelijktijdig wordt een nieuw IV-systeem gebouwd om meer informatiege-richt te kunnen sturen en meer toepasselijke ondersteuning te bieden aande IND-medewerker tijdens het horen- en beslissen. De implementatie-termijn voor het Migratiepact is erg kort. De IND richt zich daarom opinvoering per 12 juni 2026, maar blijft de processen en IV-systemendaarna doorontwikkelen.Naast de implementatie van de nieuwe procedure bereidt de IND zichvoor op de overgang van de oude naar de nieuwe asielprocedure. HetMigratiepact schrijft voor dat aanvragen die vóór de implementatie(12 juni 2026) zijn ingediend, nog de oude Europese asielrichtlijnengelden, terwijl op nieuwe aanvragen die verordeningen van het Migra-tiepact van toepassing zijn. Aldus moeten er tegelijkertijd twee verschil-lende werkstromen en IV-systemen gehanteerd moeten worden totdat deaanvragen van voor 12 juni 2026 door de IND zijn afgedaan.TerugkeerVerbetering van terugkeer naar derde landen is essentieel om de overigeonderdelen van het Migratiepact goed te laten functioneren. De onder-delen van het Migratiepact die zien op terugkeer zijn beperkt. Zoals in hetNIP aangegeven voldoet Nederland reeds aan de in deze bouwsteengestelde vereisten, zoals een meeromvattende beschikking. Anderebouwstenen raken echter ook aan terugkeer, zoals de verplichte asiel-grensprocedure, Dublinoverdrachten en herziening van Eurodac. DeDienst Terugkeer en Vertrek (DTenV) werkt gezamenlijk met andereketenpartners aan de implementatie van die onderdelen van het Migra-tiepact die zien op terugkeer en ligt hiervoor op schema.SolidariteitsmechanismeDeze zomer zal de Europese Commissie het eerste Europese jaarverslagpubliceren, waarin de migratiesituatie in de EU en de lidstaten wordtgeschetst op basis van informatie uit verschillende bronnen, waaronderEurostat, het Europees Asielagentschap en Frontex. In oktober zal deCommissie op basis van het jaarverslag een besluit nemen over welkelidstaten onder migratiedruk staan en een voorstel doen voor de omvangvan de benodigde solidariteitsmaatregelen om deze lidstaten te onder-steunen (solidariteitspool).2 In het regeerakkoord is opgenomen datNederland een financiële bijdrage zal leveren. De administratieve enfinanciële consequenties van deze optie worden de komende periodenader uitgewerkt. Parallel worden de werkprocessen rondom solidariteitbij de uitvoeringsorganisaties aangepast. Recentelijk is tevens deEuropese solidariteitscoördinator aangesteld en zijn de eerste stappengezet om het EU-solidariteitsforum op technische niveau vorm te geven.2Artikel 9 Verordening (EU) 2024/1351.Tweede Kamer, vergaderjaar 2024–2025, 32 317, nr. 9654 NoodplanIn de nationale strategie is meer informatie opgenomen over hetnoodplan dat de afgelopen periode is vormgegeven. Het noodplan vormteen strategische aanvulling op bestaande paraatheidsplannen en isspecifiek afgestemd op samenwerking binnen de vreemdelingenketen. Deuitvoering van het noodplan wordt gekoppeld aan een vooraf bepaaldeactiveringsdrempel: het treedt pas in werking wanneer ketenprocessendoor een crisis niet meer naar behoren kunnen plaatsvinden. Dezeopschaling is gefaseerd en houdt nadrukkelijk rekening met proportiona-liteit, grondrechten en regionale verschillen in opvangcapaciteit. Deprocessen zijn zo ingericht dat ze flexibel en schaalbaar zijn, afhankelijkvan de aard en omvang van de crisis. Daarnaast is bezien in hoeverre debestaande crisissystemen aan vernieuwing toe zijn.Horizontaal, juridische waarborgen, EurodacOp basis van de huidige Eurodac-verordening bestaat er al een Eurodac-systeem waarin onder andere de gegevens van personen van 14 jaar enouder die een verzoek om internationale bescherming hebben ingediendworden ingevoerd. De huidige Eurodac procedure voldoet grosso modoaan de relevante bepalingen van de herziene verordening met dienverstande dat er een uitbreiding is van doelgroepen en gegevens die inEurodac ingevoerd moeten worden. In de afgelopen periode zijn debenodigde aanpassingen van de werkprocessen verder uitgewerkt.Daarnaast wordt op dit moment bepaald welke organisatie(s) de gegevensvan de verschillende categorieën in Eurodac gaan invoeren. Verder wordteen actieve bijdrage geleverd aan de uitwerking van de Europese InterfaceControl Document (ICD). Het implementatieproces van Eurodac ligtvooralsnog op schema.Ten behoeve van de screening en de asielgrensprocedure is Nederlandbezig een verplicht toezichtmechanisme in te richten. Er wordengesprekken gevoerd met diverse partijen die hierin logischerwijs een rolzouden kunnen vervullen, zoals de Inspectie Justitie en Veiligheid vanuithun toezicht op de taakuitvoering van alle partijen werkzaam in demigratieketen. In de screeningsverordening staat dat nationale ombuds-personen en nationale mensenrechteninstellingen, met inbegrip vannationale preventiemechanismen opgericht uit hoofde van het facultatiefprotocol bij het VN-Verdrag van 1984 tegen foltering en andere wrede,onmenselijke of onterende behandeling of bestraffing (het «OPCAT») deelkunnen nemen aan de werking van het onafhankelijk toezichtmechanisme.Deze organisaties kunnen worden aangesteld om een deel van de takenvan het onafhankelijke toezichtmechanisme uit te voeren en tezamen toete zien op naleving van het Unierecht en het internationaal recht, metinbegrip van het Handvest. Het toezichtmechanisme garandeert tevensdat onderbouwde beschuldigingen van niet-eerbiediging van grond-rechten bij alle relevante activiteiten in verband met de screeningdoeltreffend en zonder onnodige vertraging worden behandeld.Wet- en uitvoeringsprocessenOndertussen vergt de implementatie van het Migratiepact veel van demigratieketen en is de implementatietermijn zeer kort.Met name voor de IND zijn wijzigingen in de werkprocessen ingrijpend enbij het COA ligt er een grote veranderopgave die de voorschriften van hetMigratiepact in lijn moeten brengen met de reeds bestuurlijk afgesprokenuitvoeringsagenda flexibilisering asielketen.Tweede Kamer, vergaderjaar 2024–2025, 32 317, nr. 9655 Het is daarmee van belang op te merken dat de uitvoeringsorganisatieshun respectievelijke werkprocessen inrichten parallel aan de wetsbehan-deling. Dat doen zij op basis van de concept Uitvoerings- en Implementa-tiewet Asiel- en Migratiepact. Bij wijziging van de wet gedurende debehandeling kan dit gevolgen hebben voor de uitvoering. Per voorstel zaldan bezien moeten worden wat de impact precies is en of dit conse-quenties heeft voor het doorvoeren van een wijziging in bijvoorbeeld dewerkprocessen en/of de ICT-systemen van een ketenpartner.De consultatie van de concept Uitvoerings- en Implementatiewet vondreeds plaats tussen december 2024 en 17 februari 2025. Indiening van ditwetsvoorstel bij de Tweede Kamer na advisering door de Raad van Stateis voorzien zo spoedig mogelijk na de zomer van 2025.De Minister voor Asiel en Migratie,Y.J. van HijumTweede Kamer, vergaderjaar 2024–2025, 32 317, nr. 9656