Reactie op verzoek commissie over het speciaal verslag van de Europese rekenkamer (ERK) “Voedseletikettering in de EU - Consumenten kunnen verdwalen in het labyrint van etiketten"

Tweede Kamer der Staten-Generaal2Vergaderjaar 2024–202531 532Voedingsbeleid21 501-31Raad voor de Werkgelegenheid, Sociaal Beleid,Volksgezondheid en ConsumentenzakenNr. 295 BRIEF VAN DE STAATSSECRETARIS VAN VOLKSGEZONDHEID,WELZIJN EN SPORT Aan de Voorzitter van de Tweede Kamer der Staten-GeneraalDen Haag, 7 februari 2025In de procedurevergadering van 11 december 2024 heeft uw commissiebesloten graag een reactie te ontvangen op het speciaal verslag van deEuropese rekenkamer (ERK) «Voedseletikettering in de EU – Consumentenkunnen verdwalen in het labyrint van etiketten» van 25 november 2024.1Aangezien de beleidsverantwoordelijkheid voor etikettering van levens-middelen bij het Ministerie van Volksgezondheid, Welzijn, en Sport (VWS)ligt, reageer ik op uw verzoek. Hieronder vindt u een korte samenvattingvan het verslag van de ERK, gevolgd door mijn reactie op enkeleonderdelen van dit verslag.Samenvatting van het verslagEtiketten op producten in bijvoorbeeld de supermarkt, geven consu-menten informatie over de inhoud van hun voedsel en helpen hen omweloverwogen beslissingen te nemen bij hun aankopen. De EuropeseUnie (EU) heeft etiketteringsvoorschriften opgesteld om burgers teinformeren over de inhoud en kenmerken van levensmiddelen. Gezien degroeiende belangstelling voor voedselinformatie, is de ERK nagegaan ofvoedseletikettering in de EU consumenten voldoende helpt om welover-wogen beslissingen te nemen wanneer zij voedsel aankopen. De ERKheeft het rechtskader van de EU gecontroleerd, evenals de wijze waaropwordt gemonitord of consumenten de etiketten begrijpen. Ook heeft zegekeken naar de controlesystemen van de lidstaten, de wijze waaroplidstaten nagaan of levensmiddelenbedrijven de etiketteringsvoorschriftennaleven, en de wijze waarop de Commissie en de lidstaten verslaguitbrengen over deze controles. In het algemeen concludeert de ERK datvoedseletikettering in de EU consumenten kan helpen om beter onder-bouwde beslissingen te nemen wanneer zij voedsel kopen. Ze stelden1https://www.eca.europa.eu/nl/publications/SR-2024-23. kst-31532-295ISSN 0921 - 7371’s-Gravenhage 2025Tweede Kamer, vergaderjaar 2024–2025, 31 532, nr. 2951 echter ook lacunes vast in het rechtskader van de EU, evenals zwakkepunten in de monitoring-, rapportage- en controlesystemen en desancties.De ERK heeft vastgesteld dat het rechtskader van de EU voorschrijft datvoedseletiketten essentiële informatie moeten bevatten, maar dat zevenvan de elf geplande actualiseringen van de Europese Commissie niet zijnvoltooid. De lidstaten hebben verschillende initiatieven uitgevoerd omenkele ontbrekende elementen in het EU-kader te compenseren. Ditbeperkt de mogelijkheid voor consumenten om weloverwogen keuzes temaken, waardoor zij geen gelijke toegang hebben tot bepaalde voedselge-relateerde informatie in de hele EU.De ERK heeft ook vastgesteld dat nieuwe etiketteringspraktijken vanlevensmiddelenbedrijven voor meer complexiteit zorgen en consumentenkunnen verwarren of misleiden. De Commissie en de lidstaten brengen debehoeften van consumenten en hun begrip van etiketten niet systema-tisch in kaart. Er zijn echter aanwijzingen dat consumenten de etikettenniet altijd begrijpen. Om dit aan te pakken is het essentieel consumentente informeren en voor te lichten, maar er worden slechts sporadischbewustmakingscampagnes voor consumenten gevoerd door de lidstaten.De lidstaten zijn verplicht controlesystemen op te zetten en na te gaan oflevensmiddelenbedrijven de etiketteringsvoorschriften correct toepassen.Deze systemen zijn voorhanden, maar de controles op vrijwilligeinformatieverstrekking en onlineverkoop zijn ontoereikend. Wat inbreukenbetreft, zijn de boetes niet altijd afschrikkend, doeltreffend of evenredig.De lidstaten en de Commissie brengen ook verslag uit over de resultatenvan hun controles, maar de ERK heeft vastgesteld dat de rapportagerege-lingen lastig zijn en dat de toegevoegde waarde ervan onduidelijk is.Reactie op het verslagIk herken de conclusies uit het verslag van de Europese Rekenkamer enkan me daarom ook vinden in de strekking van het rapport. Het isbelangrijk dat consumenten goed worden voorgelicht, zodat zij op basisvan de juiste informatie hun voedselkeuze kunnen maken. Ik moedig deEuropese Commissie dan ook aan om actie te ondernemen op dezeconclusies en aanbevelingen. Nederland zal dit aankaarten bij deLandbouw en Visserijraad. Een aantal van de onderwerpen die belangrijkzijn om uit te werken, zijn hieronder uitgelicht.Nutri-ScoreNutri-Score is gebaseerd op de nieuwste wetenschappelijk inzichten en zogoed mogelijk in lijn met de voedingsrichtlijnen die gelden in de deelne-mende landen aan Nutri-Score. Nederland heeft gekozen voor Nutri-Scoreomdat uit consumentenonderzoek is gebleken dat dit logo het best wordtbegrepen. Daarom heeft Nederland sinds 1 januari 2024 Nutri-Score alsofficieel voedselkeuzelogo ingevoerd. Ik onderschrijf echter dat eenEuropees geharmoniseerd en verplicht voedselkeuzelogo wenselijk is. Ditdraagt bij aan de vergelijkbaarheid van producten voor consumenten, enmaakt tegelijkertijd het EU-speelveld voor betrokken bedrijven gelijk op ditpunt. Op dit moment laat de Europese wetgeving alleen een vrijwilliggebruik van voedselkeuzelogo’s toe. De Europese Commissie heeft in haarvorige periode een voorstel voor een verplicht Europees voedselkeu-zelogo aangekondigd. Hoewel Nederland, samen met andere Europeselanden, heeft aangedrongen op publicatie van dit voorstel, is er nog geenzicht op een tijdspad waarop dit alsnog gaat komen.Tweede Kamer, vergaderjaar 2024–2025, 31 532, nr. 2952 AllergenenEuropese regelgeving omtrent allergenenetikettering uit voorzorgontbreekt op dit moment (precautionary allergenlabelling, ook wel PALgenoemd). Dit is de regelgeving rondom het zinnetje «kan sporenbevatten van ... ». Dit zorgt ervoor dat veel lidstaten een eigen aanpakhebben, wat op zijn beurt weer leidt tot weinig tot geen harmonisatiebinnen de EU. Op mondiaal niveau, binnen Codex-Alimentarius verband,vindt discussie plaats over regelgeving, en deze discussie is in eenvergaand stadium. Veel lidstaten wachten op het moment dat de EU dezeregelgeving overneemt. Nederland roept de Europese Commissie dan ookop om dit beleid snel te implementeren binnen de Europese Unie.Nederland loopt vooruit op Europese initiatieven en voert dit beleid vanafjanuari 2026.Voeding- en gezondheidsclaimsIk herken de observaties van de Rekenkamer op het gebied van voeding-en gezondheidsclaims. Ik herken ook de complexiteit om Europeseconsensus te bereiken over onderwerpen als voedingsprofielen engezondheidsclaims voor kruiden. Desalniettemin zie ik het aantalongezonde producten met bijvoorbeeld eiwitclaims op de markt, endaarmee de misleiding van de consument, sterk toenemen. Dit onder-streept de noodzaak te komen tot EU-voedingsprofielen, zoals in deverordening inzake claims is opgenomen. Dit moet ervoor zorgen dat(vaak aanprijzend gebruikte) claims alleen nog kunnen worden gevoerdop producten die aan bepaalde voedingskundige criteria voldoen.Nederland roept daarom de Commissie op om dit punt binnen afzienbaretermijn op te pakken. Daarnaast zie ik lacunes in de Europese regelgevingrondom kruidenpreparaten, waaronder de «on hold» botanical claims(gezondheidsclaims voor kruidenpreparaten). Nederland ondersteunt deoproep van de ERK om (dringend) werk te maken van een lijst met EUtoegestane gezondheidsclaims voor botanicals, zodat consumenten beterbeschermd worden en er een geharmoniseerd EU-speelveld ontstaat.DuurzaamheidsclaimsDe ERK constateert dat vanuit het bedrijfsleven een toenemend aantalmilieuclaims op voedselproducten worden gemaakt. Ik herken deze trenden vind het van belang dat claims alleen worden gemaakt als ze kloppenen goed onderbouwd worden. Nederland staat positief tegenover dekomst van de Green Claims Directive, die ervoor zorgt dat onder anderede levensmiddelenindustrie, milieu- of groene claims op hun productengoed moeten onderbouwen. In tegenstelling tot wat de ERK aangeeft overenkele andere landen, wordt in Nederland wel overzicht gecreëerd inwelke duurzaamheidslogo’s en keurmerken er allemaal zijn. Dit gebeurtvia de Keurmerkenwijzer van Milieu Centraal, waarin ook een duidingwordt gegeven van wat ze inhouden. Dit is bedoeld om consumenten tehelpen de betekenis van de verschillende labels te begrijpen. Eenconsumentencampagne is onderdeel van de inzet.DatumaanduidingenDe ERK geeft aan dat er aanwijzingen zijn dat consumenten etiketten nietaltijd begrijpen, waarbij het voorbeeld van de datumaanduiding wordtgenoemd. In Nederland wordt via het Voedingscentrum voorlichtinggegeven over het lezen en begrijpen van etiketten. Vanuit de inzet op hettegengaan van voedselverspilling ligt specifiek aandacht op de betekenisvan de twee soorten datumaanduidingen: «te gebruiken tot» en «tenminste houdbaar tot» en zijn bijvoorbeeld iconen ontwikkeld om ditTweede Kamer, vergaderjaar 2024–2025, 31 532, nr. 2953 duidelijker te maken. Ook is er een coalitie houdbaarheid opgericht doorbedrijven om dit aan te pakken en is er een consumentencampagne dieregelmatig herhaald wordt. Hiermee wordt de houdbaarheidsaanduidingbegrijpelijker gemaakt en wordt er handelingsperspectief geboden voorconsumenten.Definities voor alcoholvrij en alcoholarmTegenwoordig worden steeds meer alcoholvrije en alcoholarme drankengeproduceerd en gedronken. Omdat het echter ontbreekt aan definitiesvoor deze twee termen, zijn bieren met verschillende alcoholpercentagesonder dezelfde noemer (alcoholvrij en alcoholarm) op de markt. Dit isonwenselijk. Daarop roept Nederland de Europese Commissie op omdefinities op te stellen voor deze twee termen.Definities voor vegetarisch en veganistischVegetarische en veganistische producten liggen tegenwoordig in allelidstaten in de supermarkt. Tot op heden zijn helaas geen definitiesvastgesteld voor deze termen. Opstellen van die definities is gewenst voorzowel producent als consument. Producenten weten dan duidelijkwaaraan deze producten moeten voldoen, en consumenten wat ze vaneen vegetarisch of veganistisch product kunnen verwachten.Ik hoop u hiermee voldoende geïnformeerd te hebben over de Neder-landse reactie op het verslag van de Europese Rekenkamer.De Staatssecretaris van Volksgezondheid, Welzijn en Sport,V.P.G. KarremansTweede Kamer, vergaderjaar 2024–2025, 31 532, nr. 2954