Een betere start voor kinderen met Nederlands als tweede taal

Tweede Kamer der Staten-Generaal2Vergaderjaar 2024–202532 824IntegratiebeleidNr. 455 BRIEF VAN DE STAATSSECRETARIS VAN ONDERWIJS, CULTUUREN WETENSCHAP Aan de Voorzitter van de Tweede Kamer der Staten-GeneraalDen Haag, 24 juni 2025Goed kunnen spreken, lezen en schrijven is de basis om je te kunnenredden in de samenleving. Ook leerlingen die nieuw zijn in Nederlandmoeten zo snel mogelijk de taal leren zodat ze mee kunnen doen in demaatschappij. Het gaat hierbij bijvoorbeeld om kinderen van arbeidsmi-granten, expats en vluchtelingen. Zij hebben net als alle andere kinderenin Nederland recht op goed onderwijs op grond van (inter)nationale wet-en regelgeving.In deze brief informeer ik uw Kamer over de hoofdlijnen waarop ik hetfunderend onderwijs aan nieuwkomers op een andere manier wil gaanvormgeven. Daarbij geef ik ook aan welke aanvullende beleidsmaatre-gelen ik in aanloop naar deze wetswijziging wil treffen. Ook informeer ik uhoe ik samen met de Minister van OCW de overgang naar het middelbaarberoepsonderwijs (mbo) wil verbeteren. Hiermee geef ik invulling aanmijn toezegging om u te informeren over de vervolgstappen rondom detoekomstverkenning naar het onderwijs aan nieuwkomers.1AanleidingOp dit moment is het onderwijs aan nieuwkomers niet geregeld in deonderwijswetten. Dit onderwijs valt nu onder de reguliere wetgeving,terwijl de specifieke kenmerken van dit onderwijs juist vragen om eigenregelgeving. Daarmee wordt duidelijker wat van het onderwijs verwachtwordt, wat uiteindelijk bijdraagt aan het beste onderwijs voor elkeleerling.1Tweede Kamer, vergaderjaar 2024–2025, 36 373, nr. 24. kst-32824-455ISSN 0921 - 7371’s-Gravenhage 2025Tweede Kamer, vergaderjaar 2024–2025, 32 824, nr. 4551 Meerdere onderzoeken en adviezen wijzen op de noodzaak om maatre-gelen te nemen om het onderwijs aan nieuwkomers beter te organiseren.2Het is van groot belang om leraren, scholen en de Inspectie van hetOnderwijs (hierna: inspectie) meer duidelijkheid te bieden in wat weprecies van hen vragen op het gebied van de onderwijskwaliteit en deonderwijsresultaten. Die duidelijkheid helpt ook om leraren, schoolleidersen gemeenten te ontlasten nu er een grote druk op het nieuwkomerson-derwijs ligt.De afgelopen jaren zijn twee spoedwetten ingevoerd om in noodsituatieshet onderwijs aan nieuwkomers sneller mogelijk te maken.3 Bij deinvoering van de Tijdelijke wet tijdelijke nieuwkomersvoorzieningen in hetonderwijs (wet tnv) is toegezegd dat gewerkt wordt aan een structureelkader voor het onderwijs aan nieuwkomers. Die toezegging kom ik metdeze brief na.4Juridische inbedding van het onderwijs aan nieuwkomersDe insteek van de nieuwe wetgeving is dat scholen weten van wat er vanhen wordt verwacht.5 Bedoeling is ook om – in overleg met alle betrok-kenen – wettelijk te verankeren hoe de verantwoordelijkheid voorvoldoende onderwijscapaciteit precies is verdeeld en welke route gevolgdkan worden bij haperingen of onduidelijkheden in de regionale samen-werking. Vanwege fluctuaties in de instroom van nieuwkomers is het inieder geval nodig om in de nieuwe wetgeving een zekere mate vanflexibiliteit in het op- en afschalen van voorzieningen te bieden.Voor het onderwijsaanbod moet vastgelegd worden aan welke deugdelijk-heidseisen moet worden voldaan. Dat betekent dat we vastleggen aanwelke inhoud het onderwijs moet voldoen. Op basis hiervan kan deinspectie een toezichtskader ontwikkelen voor het nieuwkomersonderwijs.Hierdoor weten scholen beter waar zij aan moeten voldoen en kunnen wede kwaliteit van onderwijs beter garanderen. Daarnaast bepalen we methet veld waar bekwaamheden en bevoegdheden van docenten dieonderwijs aan deze doelgroep verzorgen aanpassing behoeven.Met de juridische inbedding van het onderwijs aan nieuwkomers zettenwe ook in op een verbetering van de overgang voor nieuwkomers naarhet vervolgonderwijs door daarin ook te borgen dat de onderwijsinhoudvan het onderwijs aan nieuwkomers in het voortgezet onderwijs (hierna:vo) beter aansluit op het vervolgonderwijs.De komende periode gaan medewerkers van het ministerie met expertsuit het onderwijsveld aan de slag om de inhoud van een wetsvoorstelverder vorm te geven. Bij deze uitwerking wordt rekening gehouden met2Zie adviezen van Onderwijsraad, Raad van State en de Algemene Rekenkamer: AdviesrapportOnderwijsraad, vluchtelingen en onderwijs. Den Haag, 2017; Raad van State No.W05.22.0065/I,Kamerstukken II 2021/22, 36 106, nr. 4; Raad van State W05.23.00094/I, Kamerstukken II 2022/23,36 373, nr. 4; Adviesrapport Rekenkamer, Resultaten verantwoordingsonderzoek 2023Ministerie van OCW, Den Haag, 2024.3Te weten de Wet tijdelijke onderwijsvoorzieningen bij massale toestroom van ontheemden ende Tijdelijke wet tijdelijke nieuwkomersvoorzieningen in het onderwijs.4TZ202307-016 (Kamerstuk 36 373, nr. 22).5De benodigde juridische aanpassingen zijn op dit moment budgetneutraal.Tweede Kamer, vergaderjaar 2024–2025, 32 824, nr. 4552 het vervallen van de wet tijdelijke nieuwkomersvoorzieningen in 2028 ende inwerkingtreding van het Europese Migratiepact.6, 7Aanvullende beleidsmaatregelenParallel aan het uitwerken van wetgeving neem ik een aantal aanvullendebeleidsmaatregelen. Bedoeling van deze maatregelen is om op korteretermijn verlichting te bieden voor leraren en schoolleiders bij de organi-satie van het onderwijs aan nieuwkomers. Ook kunnen de aanvullendemaatregelen mede richting geven aan de uitwerking van de wetgeving.Een voorbeeld van een thema waar nu al hulp kan worden geboden is deovergang tussen een nieuwkomersvoorziening en het vervolgonderwijs.Die overgang is nu vaak te groot, waardoor leerlingen en leraren in deknel komen. Leerlingen krijgen bijvoorbeeld onvoldoende begeleiding enlopen vast, terwijl leraren niet in staat zijn deze groep de passendebegeleiding te bieden. Daarom start dit voorjaar een traject waarin in kaartwordt gebracht wat succesfactoren zijn voor de overgang naar hetvervolgonderwijs en zullen we deze succesfactoren vervolgens ook delenmet het onderwijs.Verder komen er meer handvatten over de verantwoordelijkheidsver-deling in de regio voor het onderwijs aan nieuwkomers. Een hogeinstroom van nieuwkomers kan bijvoorbeeld de vraag opwerpen hoe dezeleerlingen evenwichtig kunnen worden verspreid over de regio. HetMinisterie van OCW gaat hiervoor op korte termijn een modelovereen-komst voor regionale afspraken ontwikkelen. Ook ontwikkelt het minis-terie samen met de inspectie een escalatieladder voor het doorbreken vanimpasses bij samenwerking in de regio, ieder vanuit zijn eigen rol enverantwoordelijkheden.Nieuwkomers in de leeftijd van 16 jaar of ouder stromen regelmatigvanuit de internationale schakelklassen (isk) door naar het mbo. Uit detoekomstverkenning is gebleken dat deze overgang vaak moeizaamverloopt. De uitval is hoog en nieuwkomers komen vanwege een laagtaalniveau vaak terecht in de entreeopleiding, ook als ze capaciteitenhebben die passend zijn bij een mbo-opleiding op niveau 2, 3 of 4.8Daarnaast is gebleken dat de onderwijsmogelijkheden die bestaan voornieuwkomers in de overgang van isk naar mbo nog niet in alle regio’sworden benut. Om voortijdig schoolverlaten en jeugdwerkloosheid ondernieuwkomers tegen te gaan zullen we Doorstroompunten, gemeenten enscholen die samenwerken in de Doorstroompuntregio verplichten om inhun regionale programma’s afspraken te maken over het verbeteren vande overgang van het vo naar het mbo met speciale aandacht voornieuwkomers. Dit nemen we op in de regeling regionaal programma enDoorstroompuntfunctie 2026–2029.9 Voor deze regionale programma’s isin totaal € 90 miljoen per jaar beschikbaar. We ondersteunen regio’shierbij door goede voorbeelden van samenwerkingen tussen hetvo-onderwijs aan nieuwkomers en het mbo met hen te delen. De regelingis een uitwerking van het wetsvoorstel van school naar duurzaam werkdat naar verwachting op 1 januari 2026 in werking zal treden.6De wet tnv geeft gemeenten en scholen meer mogelijkheden om in een noodsituatie tijdelijkenieuwkomersvoorzieningen in te richten.7In het Europese asiel- en migratiepact is benadrukt dat het onderwijs aan minderjarigeasielzoekers van vergelijkbare kwaliteit moet zijn als het onderwijs aan andere kinderen en isde termijn waarop deze kinderen onderwijs moet worden geboden aangescherpt.8Tweede Kamer, vergaderjaar 2024–2025, 26 695, nr. 1459Overheid.nl | Consultatie Besluit van school naar duurzaam werk.Tweede Kamer, vergaderjaar 2024–2025, 32 824, nr. 4553 Ook blijven de actuele uitdagingen mijn aandacht houden. Op dit momentzijn er nog te vaak wachtlijsten waardoor leerlingen (te) laat in hetnieuwkomersonderwijs terecht kunnen. Hierdoor lopen ze vertraging op inhun schoolloopbaan. Gemeenten en schoolbesturen denken helaas tevaak dat iets niet kan of mag. Samen met LOWAN, Ingrado, de PO-Raad,de VO-raad, de VNG en de inspectie blijft mijn ministerie de wachtlijstennauwlettend in de gaten houden en biedt waar mogelijk ondersteuning.De regiocoördinatoren nieuwkomersonderwijs van het ministerie helpengemeenten en schoolbesturen wanneer het niet lukt om het onderwijs teorganiseren door partijen samen te brengen, de regie te nemen en uitlegte geven over relevante wet- en regelgeving. Waar nodig bieden de eerdergenoemde tijdelijke nieuwkomersvoorzieningen ruimte.Met deze brief informeer ik uw Kamer ook over het vervolg op de pilotAlternatief examineren voor nieuwkomers in het vo, zoals toegezegd.10 Eris gesproken met taal- en toetswetenschappers over een dergelijkalternatief voor het centraal examen Nederlands. Ook is gekeken naar deexamenresultaten van nieuwkomersleerlingen en niet-nieuwkomers-leerlingen. Deze verkenning heeft niet geleid tot voldoende onderbouwingvoor het opnieuw opstarten van een dergelijke alternatieve vorm vanexaminering van het centraal examen Nederlands. In plaats daarvanonderzoeken we welke maatregelen kunnen worden genomen om(oud-)nieuwkomersleerlingen in het examenjaar van het reguliere vopassende ondersteuning te bieden.Daarnaast telt de onderwijsinspectie, vooruitlopend op de aanpassing vande Regeling Leerresultaten VO, sinds dit voorjaar nieuwkomers in het vode eerste vier jaar dat zij onderwijs volgen niet mee in het onderwijsresul-tatenmodel.11 Eerder was dit nog twee jaar. Zo wordt de drempel verlaagdvoor scholen die vrezen dat het opnemen van nieuwkomers negatief zaluitwerken op de beoordeling van de leerresultaten door de inspectie.Tot slot zet het ministerie een aantal ingezette acties voort die hetonderwijs aan nieuwkomers verstevigen. Het gaat hierbij onder meer omde wijziging van de aanvullende bekostiging voor nieuwkomers in het vozodat deze ingaat op de startdatum van de leerling op school. En weblijven scholen via verschillende wegen ondersteunen, bijvoorbeeld metde subsidie basisvaardigheden die ook door scholen met nieuwkomers-voorzieningen is aangevraagd en de subsidiëring van LOWAN op ondermeer de kennis over nieuwkomers in het vervolgonderwijs.De Staatssecretaris van Onderwijs, Cultuur en Wetenschap,M.L.J. Paul10Tweede Kamer, vergaderjaar 2023–2024, 31 293, nr. 73811In het po werd al langer een termijn van vier jaar gehanteerd.Tweede Kamer, vergaderjaar 2024–2025, 32 824, nr. 4554