Voortgang stelselvernieuwing rechtsbijstand

Tweede Kamer der Staten-Generaal2Vergaderjaar 2023–202431 753RechtsbijstandNr. 288 BRIEF VAN DE MINISTER VOOR RECHTSBESCHERMING Aan de Voorzitter van de Tweede Kamer der Staten-GeneraalDen Haag, 21 juni 2024InleidingIedereen in Nederland moet een (juridisch) probleem of geschileenvoudig, duurzaam en passend kunnen oplossen. Een goede toegangtot het recht is daarom noodzakelijk. Toegang tot het recht, waarondertoegang tot de rechter, is een belangrijke voorwaarde voor een goedfunctionerende rechtsstaat. Het waarborgen en versterken van de toegangtot het recht versterkt niet alleen het rechtssysteem, maar draagt ook bijaan het vertrouwen van de burger in de overheid.Over de aanpak van de versterking van de toegang tot het recht en dediverse maatregelen die ik in dit kader heb getroffen, heb ik uw Kamer bijseparate brieven geïnformeerd.1 Als onderdeel van deze aanpak zorgde ikonder meer voor aanvullende financiering voor de Stichting Geschillen-commissies voor Consumentenzaken (vanaf 2023) en voor herstelrecht(vanaf 2024). Daarnaast zet ik in op een betere informatievoorziening, hetstructureel maken van de startbijdrage voor mediation bij een verwijzingvanuit de rechtspraak en het voortzetten van de vernieuwing van hetstelsel van gesubsidieerde rechtsbijstand.Ook de maatregelen ter vernieuwing van het stelsel van gesubsidieerderechtsbijstand dragen bij aan de versterking van de toegang tot het recht.Het daadwerkelijk hulp willen bieden aan mensen, in het bijzonder aanhen die kwetsbaar zijn, is voor mij steeds een belangrijke drijfveergeweest. Rechtzoekenden ondervonden serieuze problemen bij hunzoektocht naar adequate hulp en bijstand, terwijl de dienstverleners diehen wilden bijstaan tegen hun eigen grenzen aanliepen. Het is van belangom bij de vernieuwing van het stelsel goed te luisteren: luisteren naar denoden van de mensen met (juridische) problemen en naar de zorgen vande professionals uit het rechtsbijstandsveld. Deze geluiden in combinatie1Kamerstukken II 2022/23, 29 279, nr. 800 en Kamerstukken II 2023/2024, 29 279, nr. 830. kst-31753-288ISSN 0921 - 7371’s-Gravenhage 2024Tweede Kamer, vergaderjaar 2023–2024, 31 753, nr. 2881 met de – soms harde – cijfers die op tafel liggen moeten telkens de basisvormen voor verdere besluitvorming. Dat vraagt om scherpe keuzes overwelke maatregelen de eindstreep van de stelselvernieuwing halen. Eenbelangrijk tussenresultaat is dat de vergoeding voor sociaal advocaten,mediators en bijzondere curatoren werkzaam in het stelsel zijn verbeterden mensen bellen tegenwoordig gratis met het Juridisch Loket.In bijlage 1 bij deze brief treft u de voortgang van het afgelopen halfjaaraan. Daarin is telkens nadrukkelijk de link gelegd tussen de (sub)doelenvan de stelselvernieuwing en de maatregelen die hieraan bijdragen.In deze brief licht ik enkele mijlpalen van het afgelopen halfjaar toe engeef ik u de stand van zaken ten aanzien van de uitvoering van eentweetal moties. Daarnaast informeer ik u over recente ontwikkelingen uithet rechtsbijstandsveld bij het Juridisch Loket, de Raad voor Rechtsbij-stand en het Kenniscentrum Stelsel Gesubsidieerde Rechtsbijstand enwerp ik een blik vooruit naar de maatregelen die in het komend half jaarverder gebracht zullen worden.Belangrijkste mijlpalen in het afgelopen half jaarVerlenging jonge-aanwasregeling (versterking sociale advocatuur)In april 2023 heb ik uw Kamer een plan van aanpak gestuurd metverschillende oplossingsrichtingen om de sociale advocatuur duurzaam teversterken. Dit plan bestaat uit het stimuleren van nieuwe aanwas entegelijkertijd het behouden en versterken van de sociale advocatuur. Omde instroom van advocaat-stagiaires in het stelsel van gesubsidieerderechtsbijstand te stimuleren, is in 2021 de subsidieregeling beroepsop-leiding sociaal advocaten in het leven geroepen.Het opleiden van een advocaat-stagiair is voor veel sociaal advocatenfinancieel moeilijk op te brengen. Door middel van de subsidieregelingkunnen sociaal advocaten per subsidieregeling circa 175 advocaat-stagiaires in dienst nemen voor wie de beroepsopleiding met dezesubsidie kan worden bekostigd. Hierdoor wordt het voor sociaaladvocaten aantrekkelijker om advocaat-stagiaires aan te nemen, waarmeede regeling bijdraagt aan de versterking van de sociale advocatuur.In totaal is tot nu toe voor circa 525 advocaat-stagiaires gebruik gemaaktvan de subsidieregelingen. Ik heb besloten de subsidieregeling opnieuwte verlengen, waardoor de kosten van de beroepsopleiding wederom voorcirca 175 advocaat-stagiairs worden gedekt. Deze regeling werkt terug toten met 1 mei 2024.Dit jaar worden de initiële effecten van de subsidieregeling door hetKenniscentrum Stelsel Gesubsidieerde Rechtsbijstand geëvalueerd. Eenanalyse van recente cijfers van het Kenniscentrum over afname van hetaantal sociaal advocaten zal hiervan deel uitmaken.2 De uitkomsten vandeze evaluatie, die eind 2024 worden verwacht, worden meegenomen inde besluitvorming ten aanzien van de voortzetting van deze subsidiere-geling.Landelijke regeling rechtsbijstand bij wijkrechtspraakBij wijkrechtspraak is bij de behandeling van de zaak extra tijd enaandacht voor het vinden van oplossingen voor de verschillendeproblemen die spelen in iemands leven. Het kan gaan om strafbare feiten,2https://www.raadvoorrechtsbijstand.org/cijfers-trends/aanbod-advocaten-dienstverleners/Tweede Kamer, vergaderjaar 2023–2024, 31 753, nr. 2882 maar ook om schulden, schoolverzuim, verslaving of andere problemen.Advocaten verrichten in deze zaken extra werkzaamheden. In eerderevoortgangsrapportages kondigde ik aan dat er een landelijke regelingvoor rechtsbijstand bij wijkrechtspraak zou komen, waarin een toeslagvoor de extra werkzaamheden wordt geregeld. Het verheugt me u tekunnen berichten dat deze regeling in de afgelopen periode in nauwoverleg met de Raad voor Rechtsbijstand, de Raad voor de rechtspraak,de Nederlandse orde van advocaten (NOvA) en het programma Preventiemet Gezag van het Ministerie van Justitie en Veiligheid is uitgewerkt. Delandelijke regeling is inmiddels met terugwerkende kracht per 1 januari2024 in werking getreden.Beleidsreactie WODC-rapport alternatieve bedrijfsstructurenBij brief van 24 oktober 2023 heb ik uw Kamer hetWODC-onderzoeksrapport getiteld «Alternatieve bedrijfsstructuren vooradvocaten – Over de advocatuur als maatschappelijke onderneming»(hierna: «het onderzoeksrapport») toegezonden, onder de toezegging datik vóór het zomerreces 2024 met een inhoudelijke reactie op het rapportzou komen.3 Hieronder treft u deze aan.Voor het rapport hebben de onderzoekers aan de hand van een rechtsver-gelijking met België, Frankrijk, Duitsland en Engeland in kaart gebrachtwaar voor Nederland kansen en knelpunten liggen op het gebied vanalternatieve bedrijfsstructuren voor advocaten. De rechtsvergelijking geefteen inkijk in de werking van alternatieve bedrijfsstructuren in hetbuitenland. Het rapport sluit af met een vijftal aanbevelingen overmogelijkheden voor regulering van alternatieve bedrijfsstructuren vooradvocaten in Nederland.Deze aanbevelingen zijn in een expertsessie besproken met de NOvA, hetVerbond van Verzekeraars, BrandMR en een vertegenwoordiging vanuitde wetenschap, waarbij tevens is gekeken naar de toepasbaarheid in depraktijk. Geconstateerd werd dat het rapport nog geen volledig zicht geeftop hoe het een en ander op het gebied van alternatieve bedrijfsstructurenmomenteel in Nederland is geregeld en hoe de verschillende aanwezigevormen daarvan werken. Dat inzicht is nodig om te kunnen bepalen of, enzo ja, welke verruimingen van de mogelijkheden voor alternatievebedrijfsstructuren in Nederland wenselijk, passend en effectief zoudenzijn. Om die reden heb ik besloten een aanvraag tot vervolgonderzoek bijhet WODC in te dienen. De precieze onderzoeksvraag stem ik af met debetrokken partijen uit het veld. In de volgende voortgangsrapportagerechtsbijstand informeer ik uw Kamer over de stand van zaken van hetvervolgonderzoek.Motie Temmink-Van Nispen inzake voorschotregeling sociaal advocatenIn de motie van de leden Temmink en Van Nispen is de regering verzochtom de voorschotregeling zoals die voorheen van kracht was, opnieuw inte voeren.4 Sociaal advocaten konden met een beroep op deze regelingper kwartaal een voorschot op de vergoedingen ontvangen. In de tiendevoortgangsrapportage heb ik aangegeven dat ik, samen met de Raad voorRechtsbijstand en de NOvA, onderzoek of en hoe de voorschotregelingeen nieuwe impuls kan krijgen.In de afgelopen periode heeft de NOvA met een enquête de preciezebehoeften van sociaal advocaten geïnventariseerd. De komende tijd zullen3Kamerstukken II 2023/24, 29 279, nr. 820.4Kamerstukken II 2023/24, 31 753, nr. 279.Tweede Kamer, vergaderjaar 2023–2024, 31 753, nr. 2883 in samenwerking met de Raad en de NOvA de resultaten wordengeëvalueerd en zal bekeken worden hoe we kunnen voorzien in dezebehoeften. In de volgende voortgangsrapportage wordt u over devoortgang geïnformeerd.Motie Sneller inzake kwetsbare gebieden/Huizen van het RechtIn de motie Sneller is de regering verzocht in kaart te brengen welkeinitiatieven lopen in de zestien kwetsbare gebieden – inmiddels zijn het 20focusgebieden – van het Nationaal Programma Leefbaarheid en Veiligheid(NPLV) en de verdere doorontwikkeling daarvan te bezien op versterkingen samenhang conform de doelen van de Huizen van het Recht.5Uit een uitvraag onder de betreffende gemeenten blijkt dat in de focusge-bieden van het NPLV reeds veel voorzieningen aanwezig zijn zoals hetJuridisch Loket, sociaal raadsliedenwerk, rechtswinkels en initiatievenvanuit het sociaal domein zoals buurtteams, formulierenhulp, bredeinloopspreekuren, schuldhulpdienstverlening, Informatiepunten DigitaleOverheid, taalpunten en dergelijke, om inwoners zo goed en zo vroegmogelijk te bereiken en te ondersteunen. Die vroegtijdigheid blijft eenuitdaging. Mensen blijken zich toch nog vaak pas te melden alsproblemen zich opstapelen of verergeren. Ook blijkt uit de uitvraag dat deonderlinge samenwerking en de onderlinge doorverwijzing beter kan.Daar wordt door de betrokken voorzieningen veel op ingezet, maar datblijft continue aandacht vragen.Verschillende eerstelijnsorganisaties geven aan niet zozeer behoefte tehebben aan nieuwe initiatieven, soms wel aan versterking van de huidigeinzet (van bijvoorbeeld sociaal raadslieden). Op een aantal plekken wordtnog wel onderzocht of wijkrechtspraak een plek zou kunnen krijgen in hetfocusgebied.Er zijn daarmee verschillende aanknopingspunten voor verbetering,vooral als het gaat om het vergroten van de bekendheid en het verbeterenvan de samenwerking.In het kader van de versterking van de toegang tot het recht gaat hetProgramma Stelselvernieuwing Rechtsbijstand samen met NPLVonderzoeken welke stappen we zouden kunnen zetten die leiden tot eenverbetering op bovengenoemde punten.Puntentoekenning advocaten in complexe klokkenluiderszaken(toezegging)Vanaf 1 februari 2024 kunnen klokkenluiders die door het Huis voorKlokkenluiders zijn doorverwezen naar de Raad voor Rechtsbijstandkosteloze juridische ondersteuning krijgen van een advocaat of mediator.Dit is geregeld in de Subsidieregeling rechtsbijstand en mediation Wetbescherming klokkenluiders. In het commissiedebat van 14 september2023 heb ik toegezegd u nader te informeren over de puntentoekenningvoor advocaten en de mogelijkheden voor het leveren van maatwerk bijcomplexe klokkenluiderszaken. Met de volgende toelichting doe ik dietoezegging gestand.Onder de Subsidieregeling rechtsbijstand en mediation Wet beschermingklokkenluiders ontvangt een advocaat voortaan een totale vergoeding van22 punten voor rechtsbijstand. Deze puntentoekenning is gebaseerd op dehoogste relevante reguliere toevoeging op het gebied van arbeidsrecht5Kamerstukken II 2021/22, 35 974, nr. 5.Tweede Kamer, vergaderjaar 2023–2024, 31 753, nr. 2884 (arbeidsrecht – overige geschillen, 20 punten), en een extra vergoedingvanwege de complexiteit in klokkenluiderszaken (2 punten).Aangezien er voldoende gekwalificeerde advocaten beschikbaar zijn omalle (potentiële) klokkenluiders bij te staan, kan de indruk bestaan dat deeerdere puntentoekenning geen nadelige invloed heeft gehad op debeschikbaarheid van kwalitatieve rechtsbijstandsverleners. De praktijk zaluitwijzen wat de omvang van de klokkenluiderszaken is en of het aantalpunten dat onder de regeling wordt toegekend toereikend is. Daaromwordt de regeling gemonitord door het Kenniscentrum Stelsel Gesubsidi-eerde Rechtsbijstand. Als de monitoring aantoont dat de toegekendevergoeding substantieel afwijkt van de daadwerkelijke tijdsbesteding vanadvocaten en mediators, zal er in overleg met het Ministerie van BZK ende Raad worden bepaald welke passende maatregelen dan nodig zijn.Ontwikkelingen in het rechtsbijstandsveldOntwikkelingen bij het Juridisch LoketHet Juridisch Loket voorziet mensen met juridische (hulp)vragen vanbetrouwbare en onafhankelijke informatie, adviezen en ondersteuning.Rechtzoekenden weten het gratis telefoonnummer en de inloop-spreekuren van het Juridisch Loket in toenemende mate te vinden. Zo iser sprake van een forse toename van het aantal mensen dat gebruikmaakt van het gratis telefoonnummer, maar ook van een toename van25% van het aantal mensen dat zonder afspraak langskomt op één van de30 vestigingen en 24 servicepunten van het Juridisch loket.6Op dit moment wordt hard gewerkt aan een eerstelijnsvoorziening inCaribisch Nederland. Het is van belang dat de inwoners van Bonaire, Sabaen Sint Eustatius op korte termijn toegang tot rechtshulp krijgen. Op debeoogde locaties kunnen mensen op termijn niet alleen terecht voorvragen en problemen op juridisch gebied, maar ook wanneer zij discrimi-natie ervaren.Ook in Europees Nederland blijft het Juridisch Loket zich ontwikkelen. Zokreeg de organisatie een regionale structuur en ruimere openingstijden.Er wordt een nieuwe huisvestingsstrategie ontwikkeld waarbij gekekenwordt waar het Juridisch Loket (tegen vergelijkbare kosten) gevestigdmoet zijn zodat voor de meeste mensen de reisafstand acceptabel is. Bijde ontwikkeling van de huisvestingsstrategie wordt per regio bezien ofvoor iedereen toegang tot juridische hulp voldoende nabij is. Verderwordt een nieuw dienstverleningsconcept uitgewerkt, waardoor meerondersteuning gegeven kan worden aan rechtzoekenden met een beperktdoenvermogen, bijvoorbeeld door rechtzoekenden te helpen met hetschrijven van een brief of door te bemiddelen met instanties. Daarnaastinvesteert het Juridisch Loket in de ontwikkeling en versterking vandiverse samenwerkingsverbanden, zoals met het UWV, de Belasting-dienst, gemeenten, sociaal raadslieden en rechtbanken.Om arbeidsmigranten uit EU-landen beter te kunnen bedienen, verkenthet Juridisch Loket vanuit de praktijk hoe de dienstverlening meer opmaat gemaakt kan worden voor deze doelgroep. Op een aantal locatieszijn juristen aangenomen bijvoorbeeld met een Oost-Europese achter-grond en er wordt samen met lokale partijen ingezet op informatie overrechten en plichten van arbeidsmigranten (in diverse talen) en het6In de periode januari-april 2024 kwamen 21.342 mensen zonder afspraak langs op een vestigingvan het Juridisch Loket. Dat is 25% meer dan in dezelfde periode in 2023.Tweede Kamer, vergaderjaar 2023–2024, 31 753, nr. 2885 oplossen van problemen. De dienstverlening op maat wordt sinds mediomei op een aantal plekken aangeboden.Rechtzoekenden kunnen op de website van het Juridisch Loket terechtvoor informatie, tips en voorbeeldbrieven. Daar wordt goed gebruik vangemaakt: in de eerste vier maanden van 2024 zijn bijna 200.000 voorbeeld-brieven geopend. Ook is de chatbot JuLo op de website van het JuridischLoket recent uitgebreid met het onderwerp huurverhoging.Vanuit het adagium «voorkomen is beter dan genezen» werkt hetJuridisch Loket toe naar het systematisch ophalen en duiden van signalenuit hun uitvoeringspraktijk. Door gebruik te maken van (geanonimiseerde)data wordt in kaart gebracht welke (toepassing van) wet- en regelgevingin de praktijk problemen veroorzaakt. Het Juridisch Loket gaat dezesignalen vervolgens neerleggen bij de betreffende uitvoeringsorgani-saties, bedrijven, verantwoordelijke ministeries of toezichthouders.Ontwikkelingen bij de Raad voor RechtsbijstandDe Raad voor Rechtsbijstand voert het mensgericht werken steeds verderdoor in zijn beoordeling van de aanvragen voor gesubsidieerderechtsbijstand.Regels en kaders zijn nodig, maar als ze in de praktijk niet uitpakken zoalsze bedoeld zijn, vraagt dit om een mensgerichte aanpak om te voorkomendat rechtzoekenden in schrijnende situaties verstoken blijven van goederechtsbijstand, terwijl deze wel nodig is. De Raad maakt waar mogelijkgebruik van zijn discretionaire bevoegdheid en zoekt maximaal zijnbeoordelingsruimte op door veel meer te kijken naar de persoonlijkesituatie en de individuele hulpvraag van de rechtzoekende. De Raad is ookbezig zijn Kenniswijzer te herzien om deze meer ondersteunend aan hetmensgericht werken te laten zijn. Recent is in de Kenniswijzer bij dewerkinstructies een banner geplaatst waar mogelijk gebruik gemaakt kanworden van een discretionaire bevoegdheid, om dit extra onder deaandacht van de advocaat of mediator te brengen. Daarnaast besteeddede Raad hier aandacht aan in de nieuwsbrief, zodat rechtsbijstandsver-leners weten dat het beleid gewijzigd is.Het huidige applicatielandschap waarmee de Raad uitvoering geeft aan deWrb is sterk verouderd en aan vervanging toe. De Raad past daarom in dekomende jaren zijn ICT-systemen aan. Deze wijziging moet demogelijkheid geven het werk op een meer hedendaagse manier uit tevoeren. Het programma «Vervanging applicatielandschap Wrb» voorzietin een nieuw systeem waarmee de continuïteit weer kan wordengegarandeerd. Bij brief van 3 juni jongstleden heb ik uw Kamer geïnfor-meerd over het BIT-advies van het adviescollege ICT-toetsing hierover.7Het vernieuwde applicatielandschap zal beter bijdragen aan de dienstver-leningsstandaarden en voldoet aan wijzigingen in wet- en regelgeving.Het programma is gestart in 2023 en zal naar verwachting in 2026 klaarzijn. Voor de uitvoering hiervan is € 21,4 miljoen beschikbaar gesteld.8De Raad wil de burger meer regie geven op de keuze voor dienstverleningen verkent de mogelijkheden om, naast een advocaten- en mediator-portaal, ook een burgerportaal te ontwikkelen. Hierin kan de rechtzoe-kende van begin tot eind inzicht houden in zijn gegevens, kosten envervolgstappen. Nadat de hulpvraag van de rechtzoekende door eengoede diagnose in beeld gebracht is, koppelt de Raad, in het geval de7Kamerstukken II 2023/24, 26 643, nr. 1178.8Dit bedrag is gedekt binnen het rechtsbijstandsbudget.Tweede Kamer, vergaderjaar 2023–2024, 31 753, nr. 2886 rechtzoekende nog geen advocaat of mediator heeft, de rechtzoekendeaan de best passende en beschikbare advocaat of mediator (matching).In de bijzondere regelingen die de Raad uitvoert, waaronder een regelingvoor kosteloze rechtsbijstand voor gedupeerde ouders van de kinderop-vangtoeslagaffaire, de Regeling Mijnbouwschade en de regeling voorKlokkenluiders loopt de Raad al vooruit op deze manier van werken. DeRaad koppelt de rechtzoekende die van deze regeling gebruik maakt aande best passende advocaat of mediator van keuze. Ook heeft de Raad indeze regelingen een feedbackloop ingericht die er straks voor alleaanvragen komt.Vooruitblik tweede helft 2024Rapport commissie Van der Meer IIRechtsbijstandsverleners werkzaam in het stelsel verdienen een adequatevergoeding voor het belangrijke werk dat zij doen. In de afgelopen periodeheb ik de nodige initiatieven genomen om de vergoedingen te verbeteren.Zo zijn per 1 januari 2022 de vergoedingen verbeterd conform scenario 1van het rapport van de commissie-Van der Meer (2017). Daarnaast zijn per1 juli 2023 de vergoedingen voor vervolgverhoren in het strafrecht envoor reiskosten verruimd. Ook is er eind 2023 een eenmalige compensatievan € 26 miljoen in totaal uitgekeerd aan rechtsbijstandverleners in hetstelsel. Daarnaast heb ik begin dit jaar een nieuwe herijkingscommissieingesteld.9 Deze commissie zal een advies uitbrengen over de vraag of devergoedingen in het stelsel van gesubsidieerde rechtsbijstand nogaansluiten bij de gemiddelde tijdsbesteding van rechtsbijstandverleners.Het onderzoek van de commissie is op dit moment in volle gang. Heteindrapport van de commissie wordt eind dit jaar verwacht.Opvolging pilots rechtsbijstandDe stelselvernieuwing bevindt zich in de fase van implementatie enborging. Een overkoepelende, wetenschappelijke analyse van het WODCnaar werkzame elementen uit de diverse afgeronde pilots bevindt zich inde afrondende fase. Het eindrapport wordt in de zomer van 2024verwacht.Parallel hieraan wordt gewerkt aan een implementatieplan waarmee deopbrengsten uit de pilotfase kunnen worden geïmplementeerd engeborgd binnen het stelsel van gesubsidieerde rechtsbijstand. De rodedraden en belangrijkste werkzame elementen uit de diverse pilotevalu-aties vormen hiervoor de basis.Ook in deze fase van de stelselvernieuwing is er sprake van nauwesamenwerking met en betrokkenheid van de bij het stelsel betrokkenpartijen.Daarnaast heb ik uw Kamer in de tiende voortgangsrapportage geïnfor-meerd over mijn voornemen om het samenspel tussen organisaties endomeinen in een specifieke regio in de praktijk nader uit te werken.Inmiddels zijn hiertoe gesprekken gestart in de regio Noord/Midden-Limburg. In deze regio zal toegewerkt worden naar een gecoördineerddienstverleningsaanbod, waarbij Juridisch Loket, Divosa, de gemeenten,sociaal raadslieden en andere maatschappelijke organisaties samen-werken om mensen met juridische hulpvragen beter te bereiken en te9Stcrt. 2024, 4375.Tweede Kamer, vergaderjaar 2023–2024, 31 753, nr. 2887 helpen. In de volgende voortgangsrapportage informeer ik u nader overde ontwikkelingen en inzichten die hieruit voortvloeien.Onderzoek middeninkomensIn de tiende voortgangsrapportage heb ik toegezegd nader onderzoek teverrichten naar de groep rechtzoekenden die niet onder de Wrb valt, maardie mogelijk ook niet de financiële middelen heeft om alle kosten vanrechtsbijstand van een advocaat of andere juridische professional tebetalen wanneer zij geconfronteerd wordt met een juridisch probleem.Om zicht te krijgen op de aard en omvang van dit probleem, heeft hetKenniscentrum Stelsel Gesubsidieerde Rechtsbijstand een onderzoekuitgezet bij het Centraal Bureau voor de Statistiek. Het CBS heeftrecentelijk cijfers opgeleverd die een dieper inzicht bieden in de financiëlepositie van deze groep rechtzoekenden gedurende een periode van vijfjaar (2017–2021). Op basis van deze cijfers heeft het Kenniscentrum eenrapport opgesteld om de kwetsbaarheid van rechtzoekenden met eenlager middeninkomen in beeld te brengen.10 De tweede fase van hetonderzoek, die in de zomer van 2024 start, zal zich richten op een nadereanalyse van de kenmerken van deze groep rechtzoekenden. De derde enlaatste fase van het onderzoek richt zich op de routes die deze mensenvolgen als ze een juridisch probleem hebben en de betaalbaarheid vanrechtsbijstand voor deze groep. Het doel is om een grondig inzicht teverkrijgen in de obstakels die deze kwetsbare groep met een lagermiddeninkomen ervaart in de toegang tot het recht en vast te stellenwelke maatregelen nodig zijn om hen beter te ondersteunen. In devolgende voortgangsrapportage zal ik uw Kamer informeren over devoortgang van de volgende fases van dit onderzoek.SlotwoordAls Minister voor Rechtsbescherming heb ik diverse maatregelengenomen om de toegang tot het recht voor alle burgers in Nederland teversterken. Toegang tot het recht gaat hierbij niet alleen over de gangnaar de rechter, maar ook over de plek waar je begrijpelijke informatieover (wettelijke) regels kunt vinden. Of waar je voor toegankelijk advies enondersteuning terechtkunt bij het oplossen van een juridisch probleem.De vernieuwing van het stelsel van gesubsidieerde rechtsbijstand maakthier een belangrijk onderdeel van uit.En tegelijkertijd geldt dat een stelsel voor gesubsidieerde rechtsbijstandnatuurlijk nooit echt af is. Ook na de afronding van het Programma is hetvan belang dat we blijven inspelen op maatschappelijke ontwikkelingenen zorgen dat de toegang tot het recht voor alle burgers in Nederland, inhet bijzonder voor hen die het meest kwetsbaar zijn, gewaarborgd blijft.En dat wij daarmee blijvend investeren in een goed functionerend stelselvoor gesubsidieerde rechtsbijstand, dat voorziet in een laagdrempelige eneffectieve toegang tot het recht, met een brede informatievoorzieningvoor iedereen. Met recht voor iedereen.De Minister voor Rechtsbescherming,F.M. Weerwind10https://www.raadvoorrechtsbijstand.org/kenniscentrum/projecten/lagere-middeninkomens/Tweede Kamer, vergaderjaar 2023–2024, 31 753, nr. 2888